You are here

Y1

Please add a search word

T= Testimonium  F= Fragmentum  E=  Επιγραφή / Inscription

(V). Εἰς Ἀφροδίτην

1,2Μοῦσά μοι ἔννεπε ἔργα  πολυχρύσου Ἀφροδίτης 

Κύπριδος , ἥ τε θεοῖσιν ἐπὶ γλυκὺν ἵμερον  ὦρσε 

καί τ' ἐδαμάσσατο φῦλα καταθνητῶν3 ἀνθρώπων 

οἰωνούς τε διιπετέας4  καὶ θηρία πάντα,

  ἠμὲν ὅσ' ἤπειρος πολλὰ τρέφει ἠδ' ὅσα πόντος ·

πᾶσιν δ' ἔργα5 μέμηλεν ἐϋστεφάνου Κυθερείης , ↓.

τρισσὰς δ' οὐ δύναται  πεπιθεῖν φρένας οὐδ' ἀπατῆσαι·

κούρην τ' αἰγιόχοιο Διὸς ↓ γλαυκῶπιν6 Ἀθήνην7 ·

οὐ γάρ οἱ εὔαδεν8 ἔργα πολυχρύσου Ἀφροδίτης,

ἀλλ' ἄρα9 οἱ πόλεμοί τε ἅδον10 καὶ ἔργον Ἄρηος ↓,

ὑσμῖναί τε μάχαι τε11  καὶ ἀγλαὰ ἔργ'  ἀλεγύνειν.

πρώτη τέκτονας ἄνδρας  ἐπιχθονίους ἐδίδαξε

ποιῆσαι σατίνα‹ς›12  καὶ ἅρματα ποικίλα χαλκῶι ↓·

ἡ δέ13 τε παρθενικὰς ἁπαλόχροας  ἐν μεγάροισιν 

ἀγλαὰ ἔργ' ἐδίδαξεν ἐπὶ φρεσὶ θεῖσα  ἑκάστηι.

οὐδέ ποτ' Ἀρτέμιδα χρυσηλάκατον14 κελαδεινὴν15 

δάμναται ἐν φιλότητι  φιλομμειδὴς16 Ἀφροδίτη ·

καὶ γὰρ τῆι ἅδε17 τόξα καὶ οὔρεσι θῆρας ἐναίρειν ,

φόρμιγγές τε χοροί τε διαπρύσιοί τ' ὀλολυγαὶ

ἄλσεά τε σκιόεντα δικαίων τε πτόλις18 ἀνδρῶν.

οὐδὲ μὲν αἰδοίηι κούρηι ἅδεν ἔργ' Ἀφροδίτης 

Ἱστίηι19 , ἣν πρώτην τέκετο Κρόνος ἀγκυλομήτης ,

αὖτις δ' ὁπλοτάτην, βουλῆι Διὸς αἰγιόχοιο ,

πότνιαν , ἣν ἐμνῶντο Ποσειδάων καὶ Ἀπόλλων ·

ἡ δὲ μάλ' οὐκ ἔθελεν20 ἀλλὰ στερεῶς21 ἀπέειπεν ,

ὤμοσε δὲ μέγαν ὅρκον, ὃ δὴ τετελεσμένος ἐστίν ,

ἁψαμένη κεφαλῆς πατρὸς Διὸς αἰγιόχοιο ,

παρθένος ἔσσεσθαι πάντ' ἤματα, δῖα θεάων·

τῆι δὲ πατὴρ Ζεὺς δῶκε καλὸν  γέρας ἀντὶ γάμοιο,

καί τε μέσωι οἴκωι κατ' ἄρ' ἕζετο πῖαρ22  ἑλοῦσα.

πᾶσιν δ' ἐν νηοῖσι  θεῶν τιμάοχός ἐστι23 

καὶ παρὰ πᾶσι βροτοῖσι  θεῶν πρέσβειρα  τέτυκται.

τάων οὐ δύναται πεπιθεῖν φρένας οὐδ' ἀπατῆσαι·

τῶν δ' ἄλλων  οὔ πέρ τι πεφυγμένον ἔστ' Ἀφροδίτην

οὔτε θεῶν μακάρων οὔτε θνητῶν ἀνθρώπων .

καί τε24 παρὲκ25 Ζηνὸς νόον ἤγαγε τερπικεραύνου ,

ὅς τε μέγιστός τ' ἐστί26, μεγίστης τ' ἔμμορε τιμῆς ·

καί τε τοῦ εὖτ' ἐθέλοι27 πυκινὰς φρένας ἐξαπαφοῦσα 

ῥηϊδίως συνέμιξε καταθνητῆισι28 γυναιξὶν 

Ἥρης ἐκλελαθοῦσα  κασιγνήτης ἀλόχου τε,

ἣ μέγα εἶδος ἀρίστη ἐν ἀθανάτηισι θεῆισι,

κυδίστην δ' ἄρα μιν τέκετο29 Κρόνος ἀγκυλομήτης 

μήτηρ τε Ῥείη· Ζεὺς δ' ἄφθιτα μήδεα  εἰδὼς

αἰδοίην ἄλοχον ποιήσατο κέδν'  εἰδυῖαν.

Τῆι δὲ καὶ αὐτῆι Ζεὺς γλυκὺν ἵμερον ἔμβαλε θυμῶι 

ἀνδρὶ καταθνητῶι30 μιχθήμεναι31 , ὄφρα τάχιστα

μηδ' αὐτὴ βροτέης32 εὐνῆς  ἀποεργμένη33 εἴη

καί ποτ' ἐπευξαμένη εἴπηι μετὰ πᾶσι θεοῖσιν

ἡδὺ γελοιήσασα34 φιλομμειδὴς35 Ἀφροδίτη

ὥς ῥα θεοὺς συνέμιξε36 καταθνητῆισι γυναιξὶ ↓

καί τε καταθνητοὺς υἱεῖς τέκον37 ἀθανάτοισιν,

ὥς τε38 θεὰς ἀνέμιξε39 καταθνητοῖς ἀνθρώποις.

Ἀγχίσεω δ' ἄρα40 οἱ γλυκὺν ἵμερον ἔμβαλε θυμῶι ,

ὃς τότ' ἐν ἀκροπόλοις ὄρεσιν  πολυπιδάκου Ἴδης 

βουκολέεσκεν βοῦς δέμας ἀθανάτοισιν ἐοικώς .

τὸν δἤπειτα41 ἰδοῦσα φιλομμειδὴς Ἀφροδίτη 

ἠράσατ', ἐκπάγλως δὲ κατὰ φρένας ἵμερος εἷλεν.

ἐς42 Κύπρον δ' ἐλθοῦσα ↓ θυώδεα νηὸν ἔδυνεν

43ἐς Πάφον, ἔνθα δέ οἱ44,45,46 τέμενος βωμός τε θυώδης .

ἔνθ' ἥ γ' εἰσελθοῦσα θύρας ἐπέθηκε φαεινάς .

ἔνθα δέ μιν Χάριτες λοῦσαν καὶ χρῖσαν47 ἐλαίωι ↓

ἀμβρότωι, οἷα θεοὺς ἐπενήνοθεν  αἰὲν ἐόντας ,

ἀμβροσίωι ἑ‹δ›ανῶι48, τό ῥά οἱ τεθυωμένον ἦεν .

ἑσσαμένη δ' εὖ πάντα περὶ χροῒ εἵματα καλὰ 

χρυσῶι κοσμηθεῖσα φιλομμειδὴς Ἀφροδίτη

σεύατ' ἐπὶ Τροίης49 προλιποῦσ' εὐώδεα Κύπρον50 

ὕψι μετὰ νέφεσι51 ῥίμφα πρήσσουσα κέλευθον .

Ἴδην δ' ἵκανεν πολυπίδακα, μητέρα θηρῶν52 ,

βῆ δ' ἰθὺς σταθμοῖο δι' οὔρεος· οἱ δὲ μετ' αὐτὴν 

σαίνοντες πολιοί τε λύκοι χαροποί τε λέοντες 

ἄρκτοι παρδάλιές53 τε θοαὶ προκάδων ἀκόρητοι

ἤϊσαν54· ἡ δ' ὁρόωσα μετὰ φρεσὶ τέρπετο θυμὸν

καὶ τοῖς ἐν στήθεσσι βάλ' ἵμερον , οἱ δ' ἅμα55 πάντες

σύνδυο ↓ κοιμήσαντο κατὰ σκιόεντας ἐναύλους ↓.

αὐτὴ δ' ἐς κλισίας εὐποιήτους ἀφίκανε ·

τὸν δ' εὗρε σταθμοῖσι λελειμμένον οἶον56 ἀπ' ἄλλων 

Ἀγχίσην ἥρωα θεῶν ἄπο κάλλος57 ἔχοντα .

οἱ δ' ἅμα βουσὶν ἕποντο  νομοὺς κάτα ποιήεντας

πάντες, ὁ δὲ σταθμοῖσι λελειμμένος οἶος58 ἀπ' ἄλλων 

πωλεῖτ' ἔνθα καὶ ἔνθα διαπρύσιον  κιθαρίζων.

στῆ δ' αὐτοῦ προπάροιθε Διὸς θυγάτηρ Ἀφροδίτη 

παρθένωι ἀδμήτηι μέγεθος καὶ59 εἶδος ὁμοίη,

μή μιν ταρβήσειεν ἐν ὀφθαλμοῖσι νοήσας.

Ἀγχίσης δ' ὁρόων ἐφράζετο θαύμαινέν60 τε

εἶδός τε μέγεθός τε καὶ61 εἵματα σιγαλόεντα .

πέπλον μὲν γὰρ ἕεστο φαεινότερον πυρὸς αὐγῆς ,

εἶχε δ' ἐπιγναμπτὰς62 ἕλικας κάλυκάς τε  φαεινάς,

ὅρμοι δ' ἀμφ' ἁπαλῆι δειρῆι περικαλλέες ἦσαν 

καλοὶ χρύσειοι  παμποίκιλοι63, ὡς δὲ σελήνη

στήθεσιν ἀμφ' ἁπαλοῖσιν ἐλάμπετο , θαῦμα ἰδέσθαι .

Ἀγχίσην δ' ἔρος64  εἷλεν, ἔπος δέ μιν ἀντίον ηὔδα·

Χαῖρε ἄνασσ', ἥ τις μακάρων τάδε δώμαθ' ἱκάνεις ↓,

Ἄρτεμις ἢ Λητὼ ἠὲ χρυσέη65 Ἀφροδίτη ↓

ἢ Θέμις ἠϋγενὴς  ἠὲ γλαυκῶπις Ἀθήνη

ἤ πού τις Χαρίτων δεῦρ' ἤλυθες, αἵ τε θεοῖσι

πᾶσιν ἑταιρίζουσι καὶ ἀθάνατοι καλέονται,

ἤ τις νυμφάων αἵ τ' ἄλσεα καλὰ νέμονται66 ,

ἢ νυμφῶν αἳ καλὸν ὄρος τόδε ναιετάουσι67

καὶ πηγὰς ποταμῶν καὶ πίσεα68 ποιήεντα.

σοὶ δ' ἐγὼ ἐν σκοπιῆι, περιφαινομένωι ἐνὶ χώρωι,

βωμὸν ποιήσω, ῥέξω δέ τοι ἱερὰ καλὰ

ὥρηισιν πάσηισι· σὺ δ' εὔφρονα θυμὸν ἔχουσα

δός με μετὰ Τρώεσσιν ἀριπρεπέ' ἔμμεναι ἄνδρα,

ποίει δ' εἰσοπίσω  θαλερὸν γόνον, αὐτὰρ ἔμ' αὐτὸν

δηρὸν ἐῢ ζώειν69 καὶ ὁρᾶν φάος ἠελίοιο 

ὄλβιον ἐν λαοῖς καὶ γήραος οὐδὸν ἱκέσθαι .

Τὸν δ' ἠμείβετ' ἔπειτα Διὸς θυγάτηρ Ἀφροδίτη ↓·

Ἀγχίση, κύδιστε χαμαιγενέων ἀνθρώπων ,

οὔ τίς τοι θεός εἰμι· τί μ' ἀθανάτηισιν ἐΐσκεις;

ἀλλὰ καταθνητή70 γε71, γυνὴ δέ με γείνατο μήτηρ.

Ὀτρεὺς  δ' ἐστὶ πατὴρ ὄνομα κλυτός, εἴ που ἀκούεις,

ὃς πάσης Φρυγίης εὐτειχήτοιο  ἀνάσσει.

γλῶσσαν δ' ὑμετέρην καὶ72 ἡμετέρην σάφα οἶδα ·

Τρωιὰς73 γὰρ μεγάρωι με τροφὸς τρέφεν, ἡ δὲ διὰ πρὸ

σμικρὴν παῖδ' ἀτίταλλε φίλης παρὰ μητρὸς ἑλοῦσα.

ὣς δή τοι γλῶσσάν γε74 καὶ ὑμετέρην εὖ οἶδα.

νῦν δέ μ' ἀνήρπαξε75 χρυσόρραπις ↓ Ἀργεϊφόντης ↓

ἐκ χοροῦ Ἀρτέμιδος χρυσηλακάτου76 κελαδεινῆς .

πολλαὶ δὲ νύμφαι καὶ παρθένοι ἀλφεσίβοιαι 

παίζομεν, ἀμφὶ δ' ὅμιλος ἀπείριτος ἐστεφάνωτο·

ἔνθεν μ' ἥρπαξε χρυσόρραπις Ἀργεϊφόντης ,

πολλὰ δ' ἔπ' ἤγαγεν77 ἔργα καταθνητῶν ἀνθρώπων ,

πολλὴν δ' ἄκληρόν τε καὶ ἄκτιτον78, ἣν διὰ θῆρες

ὠμοφάγοι φοιτῶσι κατὰ σκιόεντας ἐναύλους ,

οὐδὲ ποσὶ ψαύειν79  ἐδόκουν φυσιζόου80 αἴης .

Ἀγχίσεω δέ με φάσκε παραὶ λέχεσιν καλέεσθαι

κουριδίην ἄλοχον, σοὶ δ' ἀγλαὰ τέκνα τεκεῖσθαι ↓.

αὐτὰρ ἐπεὶ δὴ δεῖξε καὶ ἔφρασεν ἦ τοι ὅ γ' αὖτις

ἀθανάτων μετὰ φῦλ' ἀπέβη κρατὺς Ἀργεϊφόντης ·

αὐτὰρ ἐγώ σ' ἱκόμην, κρατερὴ δέ μοι ἔπλετ' ἀνάγκη.

ἀλλά σε πρὸς Ζηνὸς γουνάζομαι  ἠδὲ τοκήων

ἐσθλῶν· οὐ μὲν γάρ κε81 κακοὶ τοιόνδε τέκοιεν·

ἀδμήτην μ' ἀγαγὼν καὶ ἀπειρήτην φιλότητος

πατρί τε σῶι δεῖξον καὶ μητέρι κεδνὰ ἰδυίηι82 

σοῖς τε κασιγνήτοις, οἵ τοι ὁμόθεν γεγάασιν·

οὔ σφιν ἀεικελίη νυὸς83 ἔσσομαι, ἀλλ' εἰκυῖα84 .

πέμψαι δ' ἄγγελον ὦκα μετὰ Φρύγας αἰολοπώλους85

εἰπεῖν πατρί τ' ἐμῶι καὶ μητέρι κηδομένηι περ·

οἱ δέ86 κέ <τοι> χρυσόν τε87 ἅλις ἐσθῆτά θ' ὑφαντὴν

πέμψουσιν, σὺ δὲ πολλὰ καὶ ἀγλαὰ δέχθαι ἄποινα.

ταῦτα δὲ ποιήσας δαίνυ γάμον ἱμερόεντα 

τίμιον ἀνθρώποισι καὶ ἀθανάτοισι θεοῖσιν.

Ὣς εἰποῦσα θεὰ γλυκὺν ἵμερον ἔμβαλε θυμῶι ,

Ἀγχίσην δ' ἔρος88 εἷλεν, ἔπος τ' ἔφατ' ἔκ τ' ὀνόμαζεν·

Εἰ μὲν θνητή τ' ἐσσί, γυνὴ δέ σε γείνατο μήτηρ,

Ὀτρεὺς δ' ἐστὶ πατὴρ ὄνομα κλυτός89, ὡς ἀγορεύεις,

ἀθανάτοιο δ' ἕκητι90 διακτόρου ἐνθάδ' ἱκάνεις

Ἑρμέω, ἐμὴ δ' ἄλοχος κεκλήσεαι ἤματα πάντα ·

οὔ τις ἔπειτα θεῶν οὔτε θνητῶν ἀνθρώπων

ἐνθάδε με σχήσει  πρὶν σῆι φιλότητι μιγῆναι

αὐτίκα νῦν, οὐδ' εἴ κεν ἑκηβόλος αὐτὸς Ἀπόλλων

τόξου ἀπ' ἀργυρέου προϊῆι91 βέλεα στονόεντα.

βουλοίμην κεν ἔπειτα, γύναι εἰκυῖα θεῆισι,

σῆς εὐνῆς ἐπιβὰς δῦναι92 δόμον Ἄϊδος εἴσω.

Ὣς εἰπὼν λάβε χεῖρα· φιλομμειδὴς93 δ' Ἀφροδίτη 

ἕρπε μεταστρεφθεῖσα κατ' ὄμματα καλὰ βαλοῦσα 

ἐς λέχος εὔστρωτον, ὅθι περ πάρος ἔσκεν ἄνακτι

χλαίνηισιν μαλακῆις94 ἐστρωμένον· αὐτὰρ ὕπερθεν

ἄρκτων95 δέρματ' ἔκειτο βαρυφθόγγων τε λεόντων,

τοὺς αὐτὸς κατέπεφνεν ἐν οὔρεσιν ὑψηλοῖσιν.

οἱ δ' ἐπεὶ οὖν λεχέων εὐποιήτων ἐπέβησαν,

κόσμον μέν οἱ πρῶτον ἀπὸ χροὸς εἷλε φαεινόν,

πόρπας τε γναμπτάς θ' ἕλικας κάλυκάς τε καὶ ὅρμους ·

λῦσε δέ οἱ ζώνην ἰδὲ96 εἵματα σιγαλόεντα

ἔκδυε καὶ κατέθηκεν ἐπὶ θρόνου ἀργυροήλου

Ἀγχίσης· ὁ δ' ἔπειτα θεῶν ἰότητι καὶ αἴσηι

ἀθανάτηι παρέλεκτο θεᾶι βροτός, οὐ σάφα εἰδώς.

Ἦμος δ' ἂψ εἰς αὖλιν ἀποκλίνουσι νομῆες

βοῦς τε καὶ ἴφια μῆλα νομῶν ἐξ ἀνθεμοέντων97,

τῆμος ἄρ' Ἀγχίσηι μὲν ἐπὶ γλυκὺν ὕπνον ἔχευεν98

νήδυμον, αὐτὴ δὲ χροῒ ἕννυτο εἵματα καλά.

ἑσσαμένη δ' εὖ πάντα περὶ χροῒ δῖα θεάων  

ἔστη ἄρα99 κλισίηι, εὐποιήτοιο100 μελάθρου

κῦρε101 κάρη, κάλλος δὲ παρειάων ἀπέλαμπεν

ἄμβροτον, οἷόν τ' ἐστὶν ἐϋστεφάνου102 Κυθερείης .

ἐξ ὕπνου τ' ἀνέγειρεν, ἔπος τ' ἔφατ' ἔκ τ' ὀνόμαζεν·

Ὄρσεο, Δαρδανίδη· τί νυ νήγρετον ὕπνον ἰαύεις;

καὶ φράσαι εἴ τοι103 ὁμοίη ἐγὼν104 ἰνδάλλομαι εἶναι

οἵην δή με τὸ πρῶτον ἐν ὀφθαλμοῖσι νόησας

Ὣς φάθ'· ὁ δ' ἐξ ὕπνοιο μάλ' ἐμμαπέως ὑπάκουσεν105 .

ὡς δὲ ἴδεν106 δειρήν τε καὶ ὄμματα κάλ' Ἀφροδίτης 

τάρβησέν τε καὶ ὄσσε παρακλιδὸν ἔτραπεν ἄλληι·

ἂψ δ' αὖτις χλαίνηις107 ἐκαλύψατο  καλὰ πρόσωπα

καί μιν λισσόμενος ἔπεα πτερόεντα προσηύδα·

Αὐτίκα σ' ὡς τὰ πρῶτα, θεά, ἴδον ὀφθαλμοῖσιν,

ἔγνων ὡς θεὸς ἦσθα· σὺ δ' οὐ νημερτὲς ἔειπες.

ἀλλά σε πρὸς Ζηνὸς γουνάζομαι αἰγιόχοιο,

μή με ζῶντ' ἀμενηνὸν  ἐν ἀνθρώποισιν ἐάσηις

ναίειν, ἀλλ' ἐλέαιρ'· ἐπεὶ οὐ βιοθάλμιος108 ↓ ἀνὴρ

γίγνεται ὅς τε θεαῖς εὐνάζεται ἀθανάτηισιν109.

Τὸν δ' ἠμείβετ' ἔπειτα Διὸς θυγάτηρ Ἀφροδίτη·

Ἀγχίση, κύδιστε καταθνητῶν ἀνθρώπων ,

θάρσει, μηδέ τι σῆισι μετὰ φρεσὶ δείδιθι λίην·

οὐ γάρ τοί τι δέος παθέειν κακὸν ἐξ ἐμέθεν γε

οὐδ' ἄλλων μακάρων, ἐπεὶ110 ἦ φίλος ἐσσὶ θεοῖσι.

σοὶ δ' ἔσται φίλος υἱὸς ὃς ἐν Τρώεσσιν ἀνάξει 

καὶ παῖδες παίδεσσι διαμπερὲς ἐκγεγάονται111·

τῶι δὲ καὶ Αἰνείας ὄνομ' ἔσσεται οὕνεκά μ' αἰνὸν 

ἔσχεν ἄχος ἕνεκα112 βροτοῦ ἀνέρος ἔμπεσον εὐνῆι·

ἀγχίθεοι113 δὲ μάλιστα καταθνητῶν ἀνθρώπων 

αἰεὶ114 ἀφ' ὑμετέρης γενεῆς εἶδός τε φυήν τε.

ἤτοι115 μὲν ξανθὸν Γανυμήδεα μητίετα Ζεὺς 

ἥρπασε‹ν›116, ὃν διὰ κάλλος, ἵν' ἀθανάτοισι μετείη

καί τε Διὸς κατὰ δῶμα θεοῖς ἐπιοινοχοεύοι117 ,

θαῦμα ἰδεῖν, πάντεσσι τετιμένος118 ἀθανάτοισι,

χρυσέου ἐκ κρητῆρος119 ἀφύσσων120 νέκταρ ἐρυθρόν.

Τρῶα121 δὲ πένθος ἄλαστον ἔχε φρένας, οὐδέ τι ἤιδει

ὅππηι122 οἱ φίλον υἱὸν ἀνήρπασε θέσπις ἄελλα ·

τὸν δὴ ἔπειτα γόασκε διαμπερὲς ἤματα πάντα.

καί μιν Ζεὺς ἐλέησε, δίδου δέ οἱ υἷος ἄποινα

ἵππους ἀρσίποδας , τοί τ' ἀθανάτους φορέουσι·

τούς οἱ δῶρον ἔδωκεν ἔχειν· εἶπεν δὲ123 ἕκαστα

Ζηνὸς ἐφημοσύνηισι διάκτορος Ἀργεϊφόντης ,

ὡς ἔοι ἀθάνατος καὶ ἀγήραος124 ἶσα θεοῖσιν125 .

αὐτὰρ ἐπεὶ δὴ Ζηνὸς ὅ γ' ἔκλυεν ἀγγελιάων,

οὐκέτ' ἔπειτα γόασκε, γεγήθει δὲ φρένας ἔνδον,

γηθόσυνος δ' ἵπποισιν ἀελλοπόδεσσιν ↓ ὀχεῖτο.

ὣς δ' αὖ Τιθωνὸν χρυσόθρονος126 ἥρπασεν Ἠὼς 

ὑμετέρης γενεῆς ἐπιείκελον ἀθανάτοισι.

βῆ δ' ἴμεν αἰτήσουσα κελαινεφέα Κρονίωνα

ἀθάνατόν τ' εἶναι καὶ ζώειν ἤματα πάντα·

τῆι δὲ Ζεὺς ἐπένευσε καὶ ἐκρήηνεν ἐέλδωρ.

νηπίη, οὐδ' ἐνόησε μετὰ φρεσὶ πότνια Ἠὼς

ἥβην αἰτῆσαι ξῦσαί τ' ἄπο γῆρας127 ὀλοιόν.

τὸν δ' ἤτοι128 εἵως μὲν ἔχεν πολυήρατος ἥβη ,

Ἠοῖ τερπόμενος χρυσοθρόνωι ἠριγενείηι

ναῖε παρ' Ὠκεανοῖο ῥοῆις ἐπὶ πείρασι γαίης·

αὐτὰρ ἐπεὶ πρῶται πολιαὶ κατέχυντο ἔθειραι

καλῆς ἐκ κεφαλῆς εὐηγενέος129 τε γενείου,

τοῦ δ' ἤτοι130 εὐνῆς μὲν ἀπείχετο πότνια Ἠώς,

αὐτὸν δ' αὖτ' ἀτίταλλεν ἐνὶ μεγάροισιν ἔχουσα

σίτωι τ' ἀμβροσίηι τε καὶ εἵματα καλὰ  διδοῦσα.

ἀλλ' ὅτε δὴ πάμπαν στυγερὸν κατὰ γῆρας ἔπειγεν 

οὐδέ τι κινῆσαι μελέων δύνατ' οὐδ' ἀναεῖραι ,

ἥδε δέ οἱ κατὰ θυμὸν ἀρίστη φαίνετο βουλή·

ἐν θαλάμωι κατέθηκε, θύρας δ' ἐπέθηκε φαεινάς .

τοῦ δ' ἤτοι131 φωνὴ ῥεῖ ἄσπετος, οὐδέ132 τι κῖκυς133

ἔσθ' οἵη πάρος ἔσκεν ἐνὶ γναμπτοῖσι μέλεσσιν .

οὐκ ἂν ἐγώ γε σὲ τοῖον ἐν ἀθανάτοισιν ἑλοίμην ,

ἀθάνατόν τ' εἶναι καὶ ζώειν ἤματα πάντα.

ἀλλ' εἰ μὲν τοιοῦτος134 ἐὼν εἶδός τε δέμας τε

ζώοις, ἡμέτερός τε πόσις κεκλημένος εἴης,

οὐκ ἂν ἔπειτά μ' ἄχος πυκινὰς φρένας ἀμφικαλύπτοι ↓.

νῦν δέ σε μὲν τάχα135 γῆρας ὁμοίιον  ἀμφικαλύψει

νηλειές , τό τ' ἔπειτα παρίσταται ἀνθρώποισιν,

οὐλόμενον καματηρόν , ὅ τε στυγέουσι θεοί περ.

αὐτὰρ ἐμοὶ μέγ' ὄνειδος ἐν136 ἀθανάτοισι θεοῖσιν 

ἔσσεται ἤματα πάντα διαμπερὲς εἵνεκα σεῖο,

οἳ πρὶν ἐμοὺς ὀάρους καὶ μήτιας, αἷς ποτε πάντας

ἀθανάτους συνέμιξα137 καταθνητῆισι138 γυναιξί,

τάρβεσκον· πάντας γὰρ ἐμὸν δάμνασκε139 νόημα.

νῦν δὲ δὴ οὐκέτι μοι στόμα χείσεται140  ἐξονομῆναι

τοῦτο μετ' ἀθανάτοισιν, ἐπεὶ μάλα πολλὸν ἀάσθην

σχέτλιον οὐκ ὀνοταστόν141 , ἀπεπλάγχθην δὲ νόοιο,

παῖδα δ' ὑπὸ ζώνηι142 ἐθέμην βροτῶι εὐνηθεῖσα.

τὸν μὲν ἐπὴν143 δὴ πρῶτον ἴδηι144 φάος ἠελίοιο ,

Νύμφαι μιν θρέψουσιν ὀρεσκῶιοι βαθύκολποι,

αἳ τόδε ναιετάουσιν ὄρος μέγα τε ζάθεόν τε·

αἵ ῥ' οὔτε θνητοῖς οὔτ' ἀθανάτοισιν ἕπονται·

δηρὸν μὲν ζώουσι καὶ ἄμβροτον εἶδαρ ἔδουσι

καί τε μετ' ἀθανάτοισι145 καλὸν χορὸν ἐρρώσαντο.

τῆισι δὲ Σειληνοί146  τε καὶ147 ἐΰσκοπος Ἀργεϊφόντης148 

μίσγοντ' ἐν φιλότητι μυχῶι σπείων ἐροέντων.

τῆισι δ' ἅμ' ἢ ἐλάται ἠὲ δρύες ὑψικάρηνοι 

γεινομένηισιν ἔφυσαν ἐπὶ χθονὶ βωτιανείρηι149

καλαὶ τηλεθάουσαι ἐν οὔρεσιν150 ὑψηλοῖσιν.

ἑστᾶσ' ἠλίβατοι, τεμένη δέ ἑ κικλήσκουσιν

ἀθανάτων· τὰς δ' οὔ τι βροτοὶ κείρουσι σιδήρωι.

ἀλλ' ὅτε κεν δὴ μοῖρα παρεστήκηι151 θανάτοιο ,

ἀζάνεται μὲν πρῶτον ἐπὶ χθονὶ δένδρεα καλά,

φλοιὸς δ' ἀμφιπεριφθινύθει, πίπτουσι δ' ἄπ' ὄζοι152,

τῶν δέ θ'153 ὁμοῦ ψυχὴ λείπει154 φάος ἠελίοιο.

αἱ μὲν ἐμὸν θρέψουσι παρὰ σφίσιν υἱὸν  ἔχουσαι.

τὸν μὲν ἐπὴν δὴ πρῶτον ἕληι πολυήρατος ἥβη155,

ἄξουσίν σοι156 δεῦρο θεαί, δείξουσί τε παῖδα·

σοὶ δ' ἐγώ, ὄφρα ‹κε›157,158 ταῦτα μετὰ φρεσὶ πάντα διέλθω,

ἐς πέμπτον ἔτος αὖτις ἐλεύσομαι υἱὸν ἄγουσα.

τὸν μὲν ἐπὴν δὴ πρῶτον ἴδηις θάλος ὀφθαλμοῖσι ,

γηθήσεις ὁρόων· μάλα γὰρ θεοείκελος ἔσται·

ἄξεις159 δ' αὐτίκα νιν160 ποτὶ Ἴλιον ἠνεμόεσσαν.

ἢν δέ τις εἴρηταί σε καταθνητῶν ἀνθρώπων ,

ἥ τις σοὶ φίλον υἱὸν ὑπὸ ζώνηι θέτο μήτηρ,

τῶι δὲ161 σὺ162 μυθεῖσθαι μεμνημένος ὥς σε κελεύω·

φασίν163  τοι νύμφης καλυκώπιδος ↓ ἔκγονον164 εἶναι,

αἳ τόδε ναιετάουσιν ὄρος καταειμένον ὕληι.

εἰ δέ κεν ἐξείπηις καὶ ἐπεύξεαι ἄφρονι θυμῶι

ἐν φιλότητι μιγῆναι ἐϋστεφάνωι Κυθερείηι ,

Ζεύς σε χολωσάμενος βαλέει ψολόεντι κεραυνῶι ↓.

εἴρηταί τοι πάντα· σὺ δὲ φρεσὶ σῆισι νοήσας

ἴσχεο μηδ' ὀνόμαινε165 , θεῶν δ' ἐποπίζεο μῆνιν .

Ὣς εἰποῦσ' ἤϊξε πρὸς οὐρανὸν ἠνεμόεντα166 .

Χαῖρε θεὰ Κύπροιο ἐϋκτιμένης167 μεδέουσα ·

σεῦ δ' ἐγὼ ἀρξάμενος μεταβήσομαι ἄλλον ἐς ὕμνον168.

  1. [Vid. ed. Humbert, cum siglis; vid. etiam edd. Allen et Càssola, et West (Hu., All., Càss. et We. infra).]
  2. Titulus: εἰς ἀφροδίτην codd. plerique (fx): ὕμνος εἰς ἀφροδίτην pAt: τοῦ αὐτοῦ ὁμήρου ὕμνοι εἰς ἀφροδίτην M
  3. 3 κατὰ θνητῶν Mfp
  4. 4 διιπετέας fxp; διει- post Schulze scr. Càss., it. We.: διιπετέα M
  5. 6 πᾶσιν δ' ἔργα xAPQ, it. All. Hu. We.: πᾶσι δ' ἔργα MfBγV; πᾶσι δὲ ἔργα post Hoffmann et Flach scr. Càss.
  6. 8 γλαυκῶπιν M, it. All. Hu. We. (post Abel): γλαυκῶπιδ' fxp, it. Càss. (fort. recte, cf. Hom. hymn. III.323)
  7. ‖ ἀθηναίην f
  8. 9 ἅδεν (pro εὔαδεν) Matthiae
  9. 10 ἀλλά ῥα Μγ
  10. ‖ ἅδον M; ἄδον Q: ἅδεν γ; ἄδεν fLp
  11. 10-11 ἅδον ... μάχαι τε om. Α
  12. 13 σατίνα‹ς› post Barnes (in textu) et All. dubit. scripsi­mus; σατίνα‹ς τε› post Barnes in adnot. et Ruhnkenius scr. Hu. Càss. We. (fort. recte): σάτινα vel σατί­να Mxp (et Chalc[ocondyles]); σκύτινα f; σάκεα γmg.
  13. 14 ἥδε (ἣ δὲ Hermann) et ἠδέ codd.
  14. 16 χρυση­λάκατον Mp (et Chalc.), edd.: χρυσήλατον fx
  15. ‖ κελαδινὴν a
  16. 17 φιλομειδὴς MDx
  17. 18 πουλύχρυσα δὲ (pro καὶ γὰρ τῆι ἅδε) M
  18. 20 πτόλις Chalc., γmg.: πόλις fx; πόλεις M; πόνος p
  19. 22 Ἱστίηι (ἱ-) xp (ἱστιῆ L): ἑστίη Mf
  20. 25 ἔθελεν codd., edd.: ἐθέλεσκ' Hermann
  21. ‖ στερρῶς M
  22. 30 κατὰρ et πεῖαρ M
  23. 31 ἐστι (plerique) et ἐστιν (MAQ, it. Càss. et We.) codd.
  24. 36 τι (pro τε) M
  25. ‖ παρὲκ fx; παρεκ p: παρ' ἐκ M
  26. 37 τ' (ante ἐστί) om. M
  27. 38 εὖτ' ἐθέλοι f, Barnes van Eck We.; εὖτε θέλοι xp Chalc., All. Hu.: εὖτ' ἐθέλη cum punctis in marg. M, Wolf Càss.
  28. 39 (et 50) καταθνητῆισι Chalc., it. All. Hu.; κατὰ θνητῆσι Mfx: κατὰ θνητοῖσι p; καταθνητοῖσι Càss.
  29. 42 τέκε (pro τέκετο) M
  30. 46 κατὰ θνητῶι Mfp
  31. ‖ μιγήμεναι f
  32. 47 βροτέας M
  33. ‖ ἀποειργμένη Mγ
  34. 49 γελάσασα M
  35. ‖ φιλομμειδὴς Estienne, edd.: φιλομειδὴς codd.
  36. 50 σύμμιξε M (fort. recte)
  37. 51 τέκεν fxp
  38. 52 δὲ M
  39. ‖ συνέμιξε Schäfer apud Matthiae (p. VIII), it. Càss. (fort. recte)
  40. 53 ἄρ' seu ἂρ Mxp
  41. 56 δἤπειτα (δ' ἤπ-) codd., it. Càss. We., et nos dubit. (coll. Hes. Theog. 405, 562 al.; vid. West Theog. p. 100): δὴ ἔπειτα Hermann, it. All. Hu.
  42. 58 ἐκ L
  43. 59 βωκὸς α
  44. ‖ δέ οἱ codd., it. All. Hu. We.: τέ οἱ Hermann, it. Càss. (coll. Hom. hymn. XIX.31, ubi autem δέ οἱ codd.)
  45. ‖ num δή (pro δέ ?)
  46. ‖ ἐς Πάφον, (...) θυώδης. nos (cf. N 21 sqq. al.): ἐς Πάφον· (...) θυώδης· All. et We.; ἐς Πάφον, (...) θυώδης· Càss.; ἐς Πάφον (ἔνθα ... θυώδης). Hu.
  47. 61 χρίσ(σ)αν codd.
  48. 63 ἑδανῶι Clarke (coll. Ξ 172), edd. (ἑ‹δ›ανῶι We.; ἀμβροσίωι, ἑδανῶι interp. Càss.): ἑανῶι vel ἐανῶι codd.
  49. 66 τροίης M, it. edd.: τροίην fxp
  50. ‖ Κύπρον fxp, it. edd.: κῆπον M
  51. 67 νέφεσι (Matthiae, Càss. / -ιν All. We.) ῥίμφα M: νεφέεσσι θοῶς fxp (Hu.)
  52. 68-112 om. M68 θεῶν α
  53. 71 πορδάλιες LBP
  54. 72 ἤϊσαν Ilgen, edd.: ἤεσ(σ)αν codd.
  55. 73 μάλ' p
  56. 76 οἶον Lγp.c. (Chalc., edd.): οἷον f; οἷος αρ γa.c.
  57. 77 ἄπο κάλλος Stephanus, edd.: ἀπὸ κάλλος fp; ἀποκάλλος x
  58. 79 οἶος L: οἷος fp(a)
  59. 82 τε ante καὶ add. ABγPp.c.Q (cf. v. 85)
  60. 84 θαύ-μ(-μμ-)αινέν τε fx (it. All. Hu. We.): θάμβαινέν τε p, Hermann (it. Càss.)
  61. 85 τε καὶ codd. (def. Smith): καὶ Flach (it. Allen)
  62. 87 v.l. ἐπὶ γναμπτὰς (prob. Kamerbeek; ἔπι γναμπτὰς prop. Heitsch)
  63. 89 παμποίκιλοι, (pro παμποίκιλοι·) interpunximus (: ὅρμοι ... ἐλάμπετο, vid. infra ad loc.)
  64. 91 δ' ἔρος codd., edd.: τάφος Peppmüller
  65. 93 χρυσέη Barnes: χρυσῆ codd., it. We. (fort. recte; vid. infra ad loc.)
  66. 97 om. A
  67. 98 del. Ruhnken
  68. 99 πίσεα Ruhnken (coll. Hom. hymn. XIX.2): πείσεα L: βήσεα fap
  69. 105 ἐῢ ζώειν Barnes, edd. (ἔϋ We.): ἐυζώειν codd.
  70. 110 καταθνητή x: κατὰ θνητή fp
  71. ‖ γε Gemoll, it. All. Hu.: τε codd., it. Càss. We.
  72. 113 τε ante καὶ add. Wolf, it. Càss. We. (fort. recte)
  73. 114 Τρωὰς M: τρωὸς fxp
  74. 116 γε Hermann: τε codd.
  75. 117 ἀνήρπαζε ET
  76. 118 χρυσηλακάτου Mf: χρυσηλάτου aLp
  77. 122 ἔπ' (All. Hu.) seu ἐπ' (Càss. We.) ἤγαγεν edd., post Barnes: ἐπήγαγεν codd.
  78. 123 vv.ll. ἄκτιστον et ἄτικτον
  79. 125 ψαύειν fxp (def. Smith): ψαύσειν M (it. All. Càss., post Ruhnken)
  80. ‖ φυσιζόου L: φυσιζώου Mfap
  81. 132 οὐ μὲν γάρ κε M, edd.: οὐ γάρ τε fxp; οὐ γάρ τοί γε Stephanus
  82. 134 ἰδυίηι scr. All. Càss. (κεδνὰ ἰδ.): εἰδυ(ί)η(ι) Mfx (κέδν' εἰδυίηι Hu., [κεδν' εἰδ.] We.; fort. recte: vid. St. West ad a 428 s.v. κεδνὰ ἰδυῖα [COd Ι 126 / Α΄ 277] et M. L. West ad Hes. Theog. 264 s.v. ἔργ' εἰδυῖαι); εἰδείη(ι) p
  83. 135 δοιώ τε κασιγνήτω M136 νυὸς fx Chalc. (prob. Barnes, it. All. Càss. We.); νηὸς M: γυνὴ p (it. Hu.)
  84. ‖ ἠὲ καὶ οὐκί (pro ἀλλ' εἰκυῖα) p
  85. 136 a εἴ τοι (τι f) ἀεικελίη γυνὴ ἔσσομαι ἠὲ καὶ οὐκί add. Mfχ (post. v. 138 transp. van der Ben)
  86. 139 οὐδέ p
  87. ‖ κε χρυσόν τε M (τοι add. Matthiae): τε χρυσόν κεν fxp
  88. 144 ἔρος fxMp.c.: ἔρως pMa.c
  89. 146 ὄνομα κλυτὸς codd. praeter M
  90. 147 ἀθανάτοιο δ' ἕκητι codd. praeter M, it. Càss.: ἀθανάτου δ' ἕκατι M; ἀθανάτου δὲ ἕκητι Hermann, it. All. Hu. We. (fort. recte)
  91. 152 προϊῆι Gemoll, it. All. Hu. Càss. We.: προίη seu προίοι (προοιοι) codd.
  92. 154 δοῦναι (pro δῦναι) a
  93. 155 φιλομειδής codd. nonnulli
  94. 158 vv.ll. δίνηισι (pro χλ.) et μαλακῆισι(ν)
  95. 159 ἐκ τῶν (pro ἄρκτων) M
  96. 164 ἠδ' M
  97. 169 ἀνθεμούντων p
  98. 170 ἔχευεν (it. Càss. We.) seu ἔχευε (it. All. Hu.) codd.
  99. 173 πὰρ (pro ἄρα) Stephanus (fort. recte)
  100. ‖ εὐποιήτοιο codd. (εὖ ποιητοῖο M): κεὐποιήτοιο Sikes; εὐποιήτου δὲ Ruhnken; an εὐποιήτου τε?
  101. 174 κῦρε M, prob. Wolf (it. edd.): βυρε a; ἠυρε bp; ἧρε f, ἦρε Chalc.; η' ρε γ
  102. 175 ἰοστεφάνου M (prob. Ruhnken coll. Y2.18 infra)
  103. 178 τι (pro τοι) fxp
  104. ‖ αγων (pro ἐγών) M
  105. 180 ἀνόρουσεν (pro ὑπάκουσεν) prop. Köchly (coll. K 162, δ 839 et κ 557)
  106. 181 δ' εἶδε M
  107. 183 χλαίνηις ἐκαλύψατο (vel χλαίνηισι καλύψατο) prop. van der Ben (iteravimus coll. v. 158): χλαίνηι τε καλύψατο codd.
  108. 189 βιοφθάλμιος MNP
  109. 190 ἀθανάτηισιν seu -σι codd. (-οισιν γ, -οισι Π), edd.
  110. 195 ἐπεὶ ἦ All., it. cett.: ἐπειὴ codd.
  111. 197 ἐκγεγάονται codd.: ἐκγεγάοντες Baumeister, it. We.; ἐκγεγαῶτες Ilgen
  112. 199 ὅτε τε (pro ἕνεκα) Gemoll
  113. 200 ἀγχίθεοι Barnes, edd.: ἄγχι θεοὶ codd.
  114. 201 αἰὲν (pro αἰεὶ) prop. Barnes, εἰσὶν van der Ben
  115. 202 ἤτοι codd., Càss. We.: ἦ τοι All. Hu. (fort. recte; cf. infra vv. 225, 230, 237)
  116. 203 ἥρπασε‹ν›, ὃν scripsimus; ἥρπασεν ὃν Hermann, ἥρπασε ὃν (fort. recte) Matthiae: ἥρπασ' ἐὸν fp, ἥρπασ' ἐνὸν x, ἥρπασ' αἰνὸν M
  117. 204 ἔπι οἰνοχοεύειν (ἐπιοιν- M) van Eck
  118. 205 τετιμένον M (def. van der Ben)
  119. 206 κρητῆρος M: κρατ- fxp
  120. ‖ ἀφύσσειν M (def. van der Ben)
  121. 207 τρῶς a
  122. 208 ὅπη fxp, ὅποι M
  123. 212 δὲ Wolf: τε codd.
  124. 214 ἀγήραος f, Ilgen (coll. Θ 539, ubi «ἀγήραος vulg.» adnot. Monro – Allen) et Càss. (coll. Hom. hymn. II.260); dubit. iteravimus (coll. ε 136 al. et 2 F1.10 supra): ἀγήρως Mxp, it. All. Hu. We.
  125. ‖ ἴσα θεοῖσιν M, Ruhnken (it. edd.); ἴσα θεοῖσι abmg.: ἤματα πάντα fbp (fort. recte, cf. 2 F1.10 supra)
  126. 21.): εὐγεν- fxp
  127. 224 ἄπο γῆρας Hermann, edd.: ἀπὸ γῆρας seu ἀπογῆρας codd.
  128. 225 δ' ἤτοι (Hermann, Càss. We.): δ' ἦ τοι (All. Hu.) vel δή τοι codd.
  129. 229 εὐηγενέος M, Wolf (it. edd.): εὐγεν- fxp
  130. 230 δ' ἤτοι Hermann (it. Càss. We.; δ' ἦ τοι All. Hu.): δή τοι codd.
  131. 237 δ' ἤτοι Hermann (it. Càss. We.; δ' ἦ τοι All. Hu.): δή τοι Mx (Chalc.); δή τι f; δ' οὔ τοι (οὔτι) p
  132. ‖ οὐδέ τι codd.: οὐδ' ἔτι Boissonade et Sandys (it. Càss., fort. recte)
  133. ‖ κῖκυς Abel: κίκυς codd.
  134. 241 τοιοῦτος fxp: τοῖος M («ex τοιόσδε ut vidit Hermann coll. Il. III 46» adnot. Càss.)
  135. 244 τάχα (it. All. Hu. We.) seu κατὰ (it. Càss., adnotans «praetulit Breuning coll. XVIII 8, Od. XI 497, XIV 349») codd.
  136. 247 ἐν M (Chalc.): μετ' fxp
  137. 250 συνέμιξα Mfbp, edd. (-μει- We.): συνέμιξας a
  138. ‖ κατὰ θνητοῖσιν M (καταθνητοῖσι scr. Càss.)
  139. 251 δάμνασκε Mfx: δάμνακε p
  140. 252 στόμα χείσεται Martin, it. All. Hu. We.: στοναχήσεται codd.; στόμα τλήσεται Matthiae, it. Càss. (def. Smith); στόμα χήσεται vel στόμ' ἀχήσεται Buttmann; alii alia
  141. 254 ὀνοταστόν Clarke, it. All.: ὀνομαστόν Martin, it. Hu. Càss. We. (def. Smith): ὀνότατον codd.
  142. 255 ζώνηι fxp: ζώνην M
  143. 256 ἐπεὶ (pro ἐπὴν) M
  144. ‖ ἤδη (pro ἴδηι) a
  145. 261 ἀθανάτοις Ilgen
  146. 262 σειλ- p, it. Hermann edd. (Σ-); σελ- α: σιλ- Mfb fort. recte)
  147. ‖ καὶ (pro τε καὶ) Hermann, it. Càss.
  148. ‖ ἐΰσκοπος Ἀργεϊφόντης dubit. scripsimus (vid. infra ad loc.)
  149. 265 βωτιανείρηι fbp: βοτ- Ma
  150. 266 ἐν οὔρεσι δ' L
  151. 269 παρεστήκηι Stephanus: παρεστήκοι (fort. recte) vel -ει codd.
  152. 271 ἄπ' ὄζοι Tp.c. (Hermann, edd.): ἀπ' ὄζοι fbx; ἄπο ὄζοι a; ἄποζοι M
  153. 272 δέ θ' Hermann, it. Hu. Càss. We. (prob. Smith et van der Ben): δέ χ' codd., it. All.
  154. ‖ λείπει codd.: λείποι All. Halliday
  155. 274 post 279, 275 post 277 transp. van der Ben; 274-5 del. Matthiae (prob. Hu. Càss. Smith); 276-7 del. Hermann
  156. 275 τοι M, Hermann (it. Hu. Càss. We.): σοι fxp (it. All.)
  157. 276 κε add. Barnes
  158. ‖ ὄφρα τοι αὖ τὰ Kamerbeek (it. Càss.), ὄφρ' ἐμά γ' αὖ τὰ prop. van der Ben
  159. 280 ἄξεις p
  160. ‖ νιν fxp, it. All. Hu. (cf. infra 4 F7.18 [v. 12] ὄφρα φύγοι νιν): νῦν M; μιν Hermann, it. Càss. We.
  161. 283 τῶι δὲ Q, Hermann (it. edd.): τῶδέ M; τῶδε fxp (praeter Q)
  162. ‖ σὺ fxp: σοι M
  163. 284 φάσθαι Matthiae (prob. Smith, fort. recte)
  164. ‖ ἔκγονον Barnes: ἔγγονον codd.
  165. 290 ὀνόμαινε Hermann: ὀνόμηνε codd. (def. Smith; sed vid. van der Ben)
  166. 291 ἠνεμόεντα codd., def. Valckenaer (it. edd.): ἀστερόεντα Ruhnken Abel
  167. 292 ἐϋκτισμένης a
  168. 293 ἐς ἄλλον ὕμνον f.
(V). Στὴν Ἀφροδίτη

Μοῦσα, τὰ ἔργα ψάλλε μου τῆς Ἀφροδίτης τῆς πολύχρυσης

τῆς Κύπριδας, ποὺ στοὺς θεοὺς γλυκὺ σήκωσε πόθο

καὶ δάμασε τὰ φύλα τῶν θνητῶν ἀνθρώπων

καὶ τὰ θεόθρεπτα πουλιὰ καὶ τὰ θηρία ὅλα,

κι ὅσα ἡ στεριὰ τρέφει πολλὰ κι ὅσα ὁ πόντος·

κι ὅλοι γιὰ τὰ ἔργα γνοιάζονται τῆς ὡριοστέφανης Κυθέρειας.

Τρία μυαλὰ μονάχα δὲν μπορεῖ νὰ πείσει ἢ ν' ἀπατήσει:

Τοῦ ἀσπιδοφόρου Δία τὴν κόρη τὴ γλαυκόφθαλμη Ἀθηνᾶ·

γιατὶ δὲν τὴν εὐχαριστοῦν τῆς Ἀφροδίτης τῆς πολύχρυσης τὰ ἔργα,

μὰ οἱ πόλεμοι στ' ἀλήθεια τῆς ἀρέσουν καὶ τὸ ἔργο τοῦ Ἄρη,

οἱ συμπλοκὲς κι οἱ μάχες, κι ἔργα λαμπρὰ νὰ ἑτοιμάζει·

πρώτη αὐτὴ τοὺς γήινους τεχνίτες δίδαξε

ἁμάξια κι ἅρματα νὰ φτειάχνουν χαλκοσκάλιστα·

κι αὐτὴ τὶς ἁπαλόδερμες παρθένες στὰ παλάτια

λαμπρὰ δίδαξε ἔργα στῆς καθεμιᾶς τους βάζοντάς τα τὸ μυαλό.

Οὔτε ποτὲ τὴ χρυσοδόξαρη Ἄρτεμη τὴ βροντόλαλη

δαμάζει μ' ἔρωτα ἡ καλογέλαστη Ἀφροδίτη·

γιατὶ σ' αὐτὴν ἀρέσκουνε τὰ τόξα, καὶ στὰ βουνὰ θηρία νὰ σκοτώνει,

κι οἱ φόρμιγγες καὶ οἱ χοροὶ κι οἱ ἐκκωφαντικοὶ ἀλαλαγμοὶ

καὶ τὰ ἄλση τὰ σκιερὰ καὶ τῶν ἀνδρῶν τῶν δίκαιων ἡ πόλη·

Κι οὔτε στὴν κόρη τὴ σεμνὴ ἀρέσκουνε τῆς Ἀφροδίτης τὰ ἔργα

τὴν Ἑστία, ποὺ πρώτη γέννησε ὁ Κρόνος ὁ πανοῦργος,

νεώτατη ὅμως πάλι, μὲ θέλημα τοῦ ἀσπιδοφόρου Δία,

σεβάσμια, ποὺ τὴν ἀγάπη της ζητοῦσαν νὰ κερδίσουν

ὁ Ποσειδώνας κι ὁ Ἀπόλλων·

ὅμως αὐτὴ διόλου δὲν ἤθελε καὶ σθεναρὰ τὴν ἄρνησή της εἶπε

κι ὅρκον ὁρκίστηκε μεγάλο, ποὺ ἐκπληρωμένος εἶναι,

τὴν κεφαλὴ ἀφοῦ ἄγγιξε τοῦ αἰγίοχου πατέρα Δία,

παρθένα νά 'ν' παντοτινά, ἡ πάνσεπτη θεά·

σ' αὐτὴ λοιπὸν ὁ Δίας πατέρας ἔδωκε τιμὴ μεγάλη ἀντὶ γάμου,

κι ἔτσι στὸ μέσο τοῦ σπιτιοῦ ἑδρεύει τὴν ἄριστη λαμβάνοντας μερίδα·

καὶ στῶν θεῶν ὅλους τοὺς ναοὺς τιμὲς ἀπολαμβάνει

κι ἀπ' ὅλους τοὺς θνητοὺς πρέσβειρα τῶν θεῶν λογιέται.

Ἐτούτων τὰ μυαλὰ δὲν ἠμπορεῖ νὰ πείσει ἢ ν' ἀπατήσει·

ἀπὸ τοὺς ἄλλους ὅμως τίποτα τῆς Ἀφροδίτης δὲν ξεφεύγει

οὔτε ἀπ' τοὺς μακάριους θεοὺς οὔτε ἀπ' τοὺς θνητοὺς ἀνθρώπους.

Ὣς καὶ τοῦ Δία τὸν νοῦ ξεπλάνεψε τοῦ τερπικέραυνου,

ποὺ ὁ πιὸ μεγάλος εἶναι κι ἡ πιὸ μεγάλη τοῦ 'λαχε τιμή·

καὶ αὐτοῦ ὅσες φορὲς τὸ θέλησε τὸν συνετό του νοῦ ἐξαπατώντας

εὔκολα μὲ θνητὲς τὸν ἔσμιξε γυναῖκες

τὴν ἀδελφὴ καὶ σύζυγό του Ἥρα νὰ λησμονήσει κάνοντας,

ποὺ στὶς ἀθάνατες ἀνάμεσα στὴν ὀμορφιὰ ἡ πρώτη πρώτη ἦταν

καὶ πάνδοξη ὡς γνωστὸ τὴ γέννησε ὁ Κρόνος ὁ πανοῦργος

κι ἡ μάνα Ρέα· κι ὁ Δίας ποὺ ἀλάνθαστες τὶς σκέψεις ἔχει

σεβάσμια σύζυγο τὴν ἔκανε γιομάτη φρονιμάδα ὡς ἦταν.

Σ' αὐτῆς τῆς ἴδιας τὴν καρδιὰ πόθο γλυκὸν ὁ Δίας ἔβαλε

μ' ἄντρα θνητὸ νὰ σμίξει, ὥστε ταχύτατα

μήτε κι αὐτὴ ἀπὸ θνητὸ κρεβάτι νά 'ν' ἀποκλεισμένη,

μήτε ποτὲ μὲ καυχησιὰ νὰ πεῖ μπρὸς σ' ὅλους τοὺς θεοὺς

φιλάρεσκα γελώντας ἡ φιλόγελη Ἀφροδίτη

πὼς ἔσμιξε θεοὺς μὲ τὶς θνητὲς γυναῖκες

κι αὐτὲς θνητοὺς γεννῆσαν γιοὺς στοὺς ἀθανάτους,

καὶ πὼς θεὲς ἀνάμιξε μὲ τοὺς θνητοὺς ἀνθρώπους.

Γιὰ τὸν Ἀγχίση ἔτσι λοιπὸν πόθο γλυκὸ ἔβαλε στὴν καρδιά της,

ποὺ τότε στὶς ψηλὲς κορφὲς τῆς πολυπίδακης τῆς Ἴδης

ἔβοσκε βόδια στὸ παράστημα μὲ ἀθανάτους ὅμοιος.

Αὐτὸν λοιπὸν σὰν εἶδε ἡ φιλόγελη Ἀφροδίτη

ἐρωτεύτηκε, καὶ θαυμαστὰ στὰ σωθικά της πόθος τὴν κυρίεψε.

Στὴν Κύπρο τότε φθάνοντας μέσ' στὸν ναὸ τὸν μυρωμένο μπῆκε

στὴν Πάφο, ὅπου τέμενος κι εὐωδιαστὸς βωμός της εἶναι·

ἐδῶ ἀφοῦ μπῆκε αὐτὴ τὶς στραφτερὲς ἔκλεισε πόρτες.

Καὶ τότε οἱ Χάριτες τὴν ἔλουσαν καὶ τὴν ἀλεῖψαν λάδι

θεϊκό, ὅπως ἁρμόζει στοὺς θεοὺς ποὺ αἰώνιοι εἶναι,

μὲ θεϊκὸ γλυκόλαδο, γι' αὐτὴ ἀρωματισμένο ποὺ ἦταν.

Κι ὅταν ὡραῖα στὸ σῶμα ὅλα φόρεσε τὰ ὄμορφα τὰ ροῦχα

καὶ μὲ χρυσαφικὰ στολίστηκε ἡ φιλόγελη Ἀφροδίτη

ἔσπευσε γιὰ τὴν Τροία ἀφήνοντας τὴ μυρωμένη Κύπρο

ψηλὰ στὰ νέφη κόβοντας μ' εὐκινησία δρόμο.

Καὶ στὴν πολύβρυση ἔφτασε τὴν Ἴδη, τῶν ἄγριων θεριῶν τὴ μάνα,

κι εὐθεία τράβηξε στὴ στάνη τοῦ βουνοῦ· καὶ πίσω της

κουνώντας τὴν οὐρὰ λύκοι ψαρότριχοι κι ἀγριωπὰ λιοντάρια,

ἀρκοῦδες καὶ γοργοδρόμοι πάνθηρες ἀκόρεστοι γιὰ ἐλάφια

ἀκλουθοῦσαν· κι αὐτὴ θωρώντας μέσα της ὁλόψυχα χαιρόταν

κι ἔβαλε μέσ' τὰ στήθια τους τὸν πόθο, κι ἐκεῖνα ὅλα μαζὶ

συνδυὸ κοιμήθηκαν στὶς σκιερὲς φωλιές τους.

Κι αὐτὴ στὶς καλοκαμωμένες ἔφτασε καλύβες·

καὶ μέσ' στὴ στάνη ἀπὸ τοὺς ἄλλους ξεκομμένο βρῆκε

τὸν ἥρωα Ἀγχίση, ἀπ' τοὺς θεοὺς τὸ κάλλος ποὺ εἶχε.

Αὐτὰ ἀντάμα μὲ τὰ βόδια στοὺς χλοεροὺς βοσκότοπους τραβοῦσαν

ὅλα, κι αὐτὸς στὴ στάνη ξέμακρα ἀπὸ τοὺς ἄλλους μόνος

ἐδῶ κι ἐκεῖ περιφερόταν ἠχηρὰ παίζοντας τὴν κιθάρα.

Καὶ στάθηκε μπροστά του τοῦ Δία ἡ κόρη ἡ Ἀφροδίτη

μ' ἀνύπαντρη παρθένα σὲ παράστημα καὶ κάλλος ὅμοια,

μήπως μπροστά του βλέποντάς την συντρομάξει.

Κι ὁ Ἀγχίσης καλοκοίταζε καὶ θαύμαζε θωρώντας

τὴν ὀμορφιὰ καὶ τὸ παράστημα καὶ τὰ λαμπρὰ τὰ ροῦχα.

Γιατὶ πιὸ φωτεινὸ ἀπ' τῆς φωτιᾶς τὴ λάμψη πέπλο εἶχε φορέσει,

καὶ σκουλαρίκια λαμπερὰ εἶχε στριφτά καὶ ρόδακες ἀστραφτεροὺς

καὶ περιδέραια περικαλλῆ στὸν ἁπαλὸ γύρω λαιμό της ἦταν

ὄμορφα χρυσὰ ὁλοστόλιστα, καὶ σὰν σελήνη

στὰ στήθη γύρω τ' ἁπαλὰ λαμποκοποῦσαν, στὴν ὄψη θαῦμα.

Καὶ τὸν Ἀγχίση ἔρωτας κυρίευσε καὶ προσφωνώντας την τῆς εἶπε:

Χαῖρε βασίλισσα, ὅποια ἀπ' τὶς θεὲς στὸ σπίτι τοῦτο φτάνεις,

ἡ Ἄρτεμη ἢ ἡ Λητὼ ἢ κι ἡ χρυσῆ Ἀφροδίτη

ἢ ἡ Θέμιδα ἡ εὐγενὴς ἢ ἡ Ἀθηνᾶ ἡ γλαυκόφθαλμη

ἢ κάποια ἀπὸ τὶς Χάριτες ἦλθες ἐδῶ, ποὺ τοὺς θεοὺς

ὅλους συναναστρέφονται κι ἀθάνατες καλοῦνται,

ἢ κάποια ἀπὸ τὶς Νύμφες ποὺ στ' ἄλση τὰ ὡραῖα συχνάζουν

ἢ ἀπ' τὶς Νύμφες ποὺ στ' ὄρος τοῦτο τὸ ὡραῖο κατοικοῦνε

καὶ στὶς πηγὲς τῶν ποταμῶν καὶ στὰ χλοερὰ λιβάδια.

Γιὰ σένα ἐγὼ σὲ χῶρο στοῦ ὄρους τὴν κορφὴ περίβλεπτο

βωμὸ θὰ στήσω, καὶ πλούσιες θὰ σοῦ τελῶ θυσίες

ὅλες τὶς ὧρες· καὶ σὺ καλόγνωμη ἔχοντας διάθεση

δῶσε στοὺς Τρῶες ἀνάμεσα ἔξοχος νά 'μαι ἄντρας,

κι ὕστερα δῶσ' μου γόνο θαλερό, κι ἐμὲ τὸν ἴδιο κάνε

χρόνια πολλὰ καλὰ νὰ ζήσω καὶ τὸ φῶς τοῦ ἥλιου ν' ἀτενίζω

εὐτυχισμένος μέσ' τὸ πλῆθος καὶ στὸ κατώφλι νὰ ἀφιχθῶ τῶν γηρατιῶν.

Τοῦ ἀπάντησε ἔπειτα τοῦ Δία ἡ κόρη ἡ Ἀφροδίτη:

Ἀγχίση, πιὸ ἔνδοξε ἀπ' τοὺς θνητοὺς ἀνθρώπους ὅλους,

θεὸς κανεὶς δὲν εἶμαι βέβαια· μὲ ἀθάνατες γιατί μὲ παρομοιάζεις;

Ὁλόθνητη στ' ἀλήθεια εἶμαι, καὶ μιὰ θνητὴ μὲ γέννησε μητέρα.

Κι ὁ Ὀτρέας εἶναι ὁ πατέρας μου στ' ὄνομα ξακουστός,

ἂν ἀκουστὰ τὸν ἔχεις,

ποὺ τῆς Φρυγίας ὅλης τῆς καλοτειχισμένης βασιλεύει.

Τὴ γλώσσα τὴ δικιά σας σὰν τὴ δικιά μου τέλεια τὴν κατέχω·

γιατὶ τροφὸς Τρωαδίτισσα στ' ἀνάκτορα μ' ἀνάθρεψε, κι ἐξ ὁλοκλήρου αὐτὴ

ἀπὸ μικρὸ παιδὶ μ' ἀνάστησε ἀπ' τὴ γλυκειὰ τὴ μάνα ἀφοῦ μὲ πῆρε.

Ἔτσι λοιπὸν καὶ τὴ δικιά σας φυσικὰ τὴ γλώσσα τέλεια κατέχω.

Καὶ τώρα ὁ Ἀργειφόντης ὁ χρυσόρραβδος μὲ ἀνάρπαξε

ἀπ' τὸν χορὸ τῆς χρυσοδόξαρης Ἄρτεμης τῆς βροντόλαλης.

Νύμφες πολλὲς καὶ πολυζήτητες παρθένες

παίζαμε, κι ἀτέλειωτος μᾶς περικύκλωνε ὅμιλος·

ἀπὸ ἐκεῖ μὲ ἅρπαξε ὁ Ἀργειφόντης ὁ χρυσόρραβδος,

κι ἀπὸ πολλὰ μὲ πέρασε χωράφια τῶν θνητῶν ἀνθρώπων,

κι ἀπὸ πολλῶν ἀκλήρωτη καὶ χέρσα γῆ, ποὺ θηρία ἀπ' ἄκρου σ' ἄκρο

ὠμοφάγα περνοδιαβαίνουνε σὲ σκιερὰ φαράγγια,

κι οὔτε ποὺ νόμιζα πὼς μὲ τὰ πόδια ἄγγιζα τὴ ζωοδότρα γῆ.

Στοῦ Ἀγχίση τὸ κρεββάτι ἔλεγε πὼς θὰ καλοῦμαι

νόμιμη γυναίκα καὶ πὼς λαμπρὰ τέκνα θὰ σοῦ γεννήσω.

Ἀφοῦ λοιπὸν τὸν δρόμο μοῦ 'δειξε καὶ δήλωσε τὸν τόπο, αὐτὸς

σὰν ἦταν φυσικὸ καὶ πάλι

γιὰ τῶν ἀθάνατων τὸ γένος τράβηξε ὁ κραταιὸς ὁ Ἀργειφόντης·

κι ἐγὼ σὲ σένα ἔφτασα, κι ἀνίκητη ἡ ἀνάγκη ἦταν.

Ἀλλὰ στοῦ Δία τὸ ὄνομα γονατιστὴ καὶ τῶν γονιῶν σου σὲ ἱκετεύω

τῶν λαμπρῶν· γιατὶ τέτοιον κακοὶ δὲν θὰ γεννοῦσαν·

παρθένα ἀφοῦ μὲ πάρεις κι ἄπειρη στὸν ἔρωτα

δεῖξε με στὸν πατέρα σου καὶ στὴ μητέρα ποὺ λαμπρὰ κατέχει ἔργα

καὶ στὰ δικά σου ἀδέλφια, ποὺ ἀπ' τὴν ἴδια κρατᾶνε φύτρα·

δὲν θά 'μαι νύφη ἀνάρμοστη γι' αὐτούς, μὰ καθωσπρέπει.

Καὶ στεῖλε γρήγορ' ἄγγελο στοὺς Φρύγες μὲ τοὺς ἵππους

τοὺς ταχύποδες νὰ τὸ μηνύσουν

στὸν πατέρα μου καὶ στὴ μητέρα ποὺ ἔγνοιες τὴν κρατοῦνε·

κι αὐτοὶ χρυσάφι βέβαια σωρὸ καὶ ροῦχα ὑφαντὰ

θὰ στείλουν, κι ἐσὺ πολλὰ κι ὁλόλαμπρα θὰ πάρεις λύτρα.

Κι αὐτὰ σὰν κάμεις πρόσφερε συμπόσιο γιὰ γάμο ποθητὸ

πολύτιμο σ' ἀνθρώπους καὶ στοὺς ἀθάνατους θεούς.

Ἔτσι ἀφοῦ μίλησε ἡ θεὰ πόθο γλυκὸ τοῦ 'βαλε στὴν καρδιά,

καὶ τὸν Ἀγχίση ὁ ἔρωτας κυρίευσε καὶ προσφωνώντας την τῆς εἶπε:

Ἐὰν στ' ἀλήθεια εἶσαι θνητή, καὶ μιὰ θνητὴ σὲ γέννησε μητέρα,

κι ὁ Ὀτρέας εἶν' ὁ πατέρας σου στ' ὄνομα ξακουστός, ὅπως τὰ λές,

καὶ μὲ τοῦ ἀθάνατου τὸ θέλημα ὁδηγοῦ ἐδῶθε φτάνεις

τοῦ Ἑρμῆ, δική μου σύζυγος θὰ λέγεσαι γιὰ πάντα·

κανένας ἔπειτα ἀπ' τοὺς θεοὺς καὶ τοὺς θνητοὺς ἀνθρώπους

δὲν θὰ μὲ συγκρατήσει ἐδῶ πρὶν σ' ἔρωτα μὲ σένανε νὰ σμίξω

ἀμέσως τώρα, οὔτε κι ἂν ὁ ἴδιος ὁ εὔστοχος ἀπὸ μακρυὰ Ἀπόλλων

ἀπ' τὸ ἀργυρό του τόξο ἐξακόντιζε τὰ ἐπώδυνά του βέλη.

Καὶ θά 'θελα ἔπειτα, μὲ τὶς θεὲς γυναίκα ὅμοια, στὴν κλίνη

τὴ δική σου ἀφοῦ ἀνεβῶ στὰ δώματα τοῦ Ἅδη μέσα νά 'μπω.

Ἔτσι ἀφοῦ μίλησε τὴν πῆρε ἀπὸ τὸ χέρι· καὶ ἡ φιλόγελη Ἀφροδίτη

τραβοῦσε γυρνώντας πίσω ἀφοῦ χαμήλωσε τὰ ὄμορφά της μάτια

στὴν κλίνη τὴν καλόστρωτη, ποὺ γιὰ τὸν βασιλιὰ πρὶν ἦταν

μὲ χλαῖνες μαλακὲς στρωμένη· ἐκεῖ ἀποπάνω

δέρματ' ἀρκούδων κείτονταν καὶ λιονταριῶν βαρύφωνων

ποὺ μόνος του τὰ σκότωσε στὰ ὄρη τὰ ψηλά.

Κι ὅταν αὐτοὶ λοιπὸν στὴν κλίνη τὴν καλόστρωτη πλαγιάσαν,

τ' ἀστραφτερὰ πρῶτα κοσμήματα τῆς ἔβγαλε ἀπ' τὸ σῶμα,

τὶς πόρπες καὶ τὰ στριφτὰ λαμπρὰ σκουλαρίκια καὶ τοὺς ρόδακες

καὶ τὰ περιδέραια·

τῆς ἔλυσε τὴ ζώνη καὶ τ' ἁπαλόφωτα τὰ ροῦχα της

τῆς ἔβγαλε καὶ σὲ θρονὶ τ' ἀπόθεσε ἀσημοκαρφωμένο

ὁ Ἀγχίσης· κι ἔτσι αὐτὸς μὲ θέλημα θεῶν καὶ μοίρα

μ' ἀθάνατη ἐπλάγιασε θεὰ θνητός, ἐπίγνωση μὴ ἔχοντας.

Κι ὅταν καὶ πάλι οἱ βοσκοὶ γυρίζανε στὴ στάνη

τὰ βόδια καὶ τὰ παχιὰ τ' ἀρνιὰ ἀπ' τὰ ἀνθισμένα βοσκοτόπια,

τότε λοιπὸν ὕπνο γλυκὸ σκόρπιζε στὸν Ἀγχίση

βαθὺ κι αὐτὴ στὸ σῶμα φόραγε τὰ ὄμορφά της ροῦχα.

Κι ἀφοῦ σωστὰ ὅλα φόρεσε στὸ σῶμα ἡ σεβαστὴ θεὰ

στάθηκε ὡς ἦταν φυσικὸ μέσ' στὴ σκηνή, τὴν καλοκαμωμένη ὀροφὴ

ἄγγιξε ἡ κεφαλή της, καὶ κάλλος στὶς παρειές της ἔλαμπε

ἀθάνατο, τέτοιο ποὺ στὴν ὡριοστέφανη Κυθέρεια ταιριάζει.

Κι ἀπὸ τὸν ὕπνο τὸν ἐσήκωσε, καὶ προσφωνώντας τοῦ εἶπε:

Ἐγέρσου, Δαρδανίδη· γιατὶ λοιπὸν ὕπνο βαθὺ κοιμᾶσαι;

Καὶ πές μου ἂν ὅμοια ἐγὼ σοῦ φαίνομαι νὰ εἶμαι

τέτοια ποὺ ἐμὲ τὴν πρώτη τὴ φορὰ μπροστὰ στὰ μάτια σου εἶδες.

Ἔτσι εἶπε· καὶ ἐκεῖνος ἀπ' τὸν ὕπνο του ὑπάκουσε ἀμέσως.

Μὰ ὣς εἶδε τὸν λαιμὸ καὶ τὰ ὄμορφα τῆς Ἀφροδίτης μάτια

τρόμαξε καὶ τὰ μάτια του ἔστρεψε ἀλλοῦ.

Κι ἀμέσως πάλι μὲ χλαῖνες κάλυψε τ' ὄμορφο πρόσωπό του

κι αὐτὴν ἐκλιπαρώντας λόγια τῆς εἶπε φτερωτά:

Ἀμέσως ὣς στὰ μάτια μου, θεά, σὲ πρωτοεῖδα,

θεὰ πὼς εἶσαι τό 'νοιωσα· μὰ σὺ δὲν μοῦ 'πες τὴν ἀλήθεια.

Ἀλλὰ στοῦ Δία τ' ὄνομα γονατιστὸς σὲ ἱκετεύω τοῦ ἀσπιδοφόρου,

ἂν εἶν' νὰ ζήσω, ἀδύναμο μέσ' στοὺς ἀνθρώπους μὴ μ' ἀφήσεις

νὰ κατοικῶ, ἀλλὰ ἔλεος δεῖξε· γιατὶ ὁ ἄντρας θαλερόβιος

μετὰ δὲν εἶναι ὅποιος μὲ ἀθάνατες θεὲς ξαπλώνει.

Τοῦ ἀπάντησε ἔπειτα τοῦ Δία ἡ κόρη ἡ Ἀφροδίτη:

Ἀγχίση, πιὸ ἔνδοξε ἀπ' τοὺς θνητοὺς ἀνθρώπους ὅλους,

θάρρεψε, καὶ στὴν ψυχή σου μέσα μὴν πολυφοβᾶσαι·

γιατὶ φόβος κανεὶς κακὸ νὰ πάθεις ἀπὸ μένα δὲν ὑπάρχει

οὔτ' ἀπ' τοὺς ἄλλους τοὺς μακάριους, γιατὶ στ' ἀλήθεια

φίλος εἶσαι στοὺς θεούς.

Σὲ σένα γιὸς ἀγαπητὸς θὰ γεννηθεῖ ποὺ ἀνάμεσα στοὺς Τρῶες

θὰ βασιλέψει

καὶ τῶν παιδιῶν παιδιὰ συνέχεια θὰ γεννιοῦνται·

σ' αὐτὸν Αἰνείας θά 'ναι τ' ὄνομα, γιατὶ ἐμὲ «αἰνὸς» καὶ φοβερὸς

βρῆκε καημὸς ποὺ σ' ἄντρα θνητοῦ τὴν κλίνη ξάπλωσα·

κι ἰσόθεοι σχεδὸν πάνω ἀπ' ὅλους τοὺς θνητοὺς ἀνθρώπους θά 'ναι

ἀπ' τὴ δική σας πάντοτε γενιὰ στὴν ὀμορφιὰ καὶ στὸ παράστημα.

Στ' ἀλήθεια βέβαια τὸν ξανθὸ τὸν Γανυμήδη ὁ συνετὸς ὁ Δίας

ἅρπαξε γιὰ τὸ κάλλος του μὲ τοὺς ἀθάνατους μαζὶ γιὰ νά 'ναι

καὶ στὸ ἀνάκτορο τοῦ Δία στοὺς θεοὺς κρασὶ γιὰ νὰ κερνάει,

θαῦμα νὰ τόνε βλέπεις, ἀπὸ τοὺς ἀθανάτους ὅλους τιμημένος,

ἀπὸ χρυσὸ κρατῆρα ἀντλώντας νέκταρ κόκκινο.

Τὸν Τρῶα πένθος ἄπαυστο κατεῖχε στὴν ψυχή, κι οὔτε ποὺ τό 'ξερε

ποὺ τὸν ἀγαπητό του γιὸ τοῦ ἀνάρπαξε θύελλα θεϊκή·

κι ἔτσι ὅπως ἦταν φυσικὸ τὸν θρήναγε μέρα τὴ μέρα.

Κι αὐτὸν ὁ Δίας σπλαχνίστηκε καὶ τοῦ 'δωσε τοῦ γιοῦ του λύτρα

ἵππους γρηγοροπόδαρους ποὺ κουβαλοῦν τοὺς ἀθανάτους·

ὐτοὺς δῶρο τοῦ 'δωσε νὰ ἔχει· καὶ τὰ καθέκαστα εἶπε

μὲ ἐντολὲς τοῦ Δία ὁ ἀγγελιαφόρος ὁ Ἀργειφόντης,

ἀθάνατος πὼς ἦταν καὶ ἀγέραστος σὰν τοὺς θεούς.

Καὶ σὰν τοῦ Δία βέβαια ἄκουγε αὐτὸς τὶς ἀγγελίες,

ἄλλο πιὰ δὲν θρηνοῦσε φυσικά, μὰ μέσα του ὁλόψυχα χαιρόταν,

καὶ τοὺς γρηγοροπόδαρους χαρούμενος καβάλλαγε τοὺς ἵππους.

Ἔτσι τὸν Τιθωνὸ ἡ χρυσοστόλιστη ἅρπαξε πάλι Αὐγή,

ἀπ' τὴ δική σας τὴ γενιὰ μὲ τοὺς θεοὺς τοὺς ἀθανάτους ὅμοιο.

Καὶ τράβηξε καὶ πῆγε ἀπὸ τὸν μελανονεφῆ τὸν γιὸ τοῦ Κρόνου νὰ ζητήσει

ἀθάνατος νὰ εἶναι καὶ στὸν αἰώνα τὸν ἅπαντα νὰ ζεῖ·

κι ὁ Δίας συγκατένευσε σ' αὐτὴ καὶ τῆς ἐκπλήρωσε τὸν πόθο.

Ἡ ἄμυαλη, οὔτε στὸν νοῦ της μέσα σκέφτηκε ἡ σεβαστὴ Ἠὼς

τὴ νιότη νὰ ζητήσει καὶ τὰ ὀλέθρια ἀπὸ πάνω του νὰ ξύσει γηρατιά.

Κι αὐτὸν ὅσο λοιπὸν ἡ πολυέραστη ἡ νιότη τὸν κατεῖχε,

μὲ τὴν Ἠὼ διασκεδάζοντας τὴ χρυσοστόλιστη τὴν πρωινογεννημένη

στοῦ Ὠκεανοῦ τὰ ρεῖθρα κατοικοῦσε στὰ πέρατα τῆς γῆς·

μὰ σὰν οἱ πρῶτες οἱ λευκὲς καταβλαστῆσαν τρίχες

στ' ὄμορφο τὸ κεφάλι του στ' ἀρχοντικό του γένι,

ἀπὸ τὴν κλίνη του, ἑπόμενο ὡς ἦταν, ἀπεῖχε ἡ σεβαστὴ Ἠώς,

μ' αὐτὸν καὶ πάλι φρόντιζε στὰ μέγαρα ἔχοντάς τον

μ' ἄρτο καὶ μ' ἀμβροσία κι ὄμορφα ροῦχα δίνοντάς του.

Ἀλλ' ὅταν πιὰ ὁλότελα τὰ στυγερὰ τὰ γηρατιὰ τὸν καταπιέζαν

οὔτε κανένα νὰ κινήσει ἀπὸ τὰ μέλη του μποροῦσε ἢ νὰ σηκώσει,

αὐτὴ σ' ἐκείνην ἡ ἄριστη στὸν νοῦ φαινόταν σκέψη:

μέσ' στὸν κοιτώνα τὸν ἀπόθεσε, καὶ ἔκλεισε τὶς θύρες τὶς λαμπρές.

Κι αὐτοῦ ἄπαυστη ἡ φωνὴ στ' ἀλήθεια ρέει, καὶ δύναμη καμμιὰ

δὲν ἐνυπάρχει σὰν κι αὐτὴ ποὺ πρὶν στὰ εὐκίνητά του μέλη εἶχε.

Τέτοιον ἐγὼ τουλάχιστον μέσ' τοὺς ἀθάνατους δὲν θὰ σὲ διάλεγα

ἀθάνατος νὰ εἶσαι καὶ στὸν αἰῶνα τὸν ἅπαντα νὰ ζεῖς.

Ἂν ὅμως τέτοιος ὄντας στὴν ὀμορφιὰ καὶ στὸ παράστημα

θὰ ζοῦσες, κι ἄντρας δικός μου θὰ λεγόσουν,

τότε καημὸς τὰ συνετὰ μυαλά μου δὲν θὰ περικάλυπτε.

Τώρα ὅμως γρήγορα γῆρας πάγκοινο θὰ σὲ περικαλύψει

ἀνελέητο, ποὺ τοὺς κοντοζυγώνει τοὺς ἀνθρώπους,

ὀλέθριο, δυσβάσταχτο, ποὺ κι οἱ θεοὶ βεβαίως τὸ μισοῦν.

Γιὰ μὲ ἐπιπρόσθετα ντροπὴ μεγάλη μέσ' τοὺς ἀθάνατους θεοὺς

παντοτινὰ θὰ ὑπάρχει ἀκατάπαυστα ἐξαιτίας σου,

ποὺ πρὶν τὰ ἐρωτόλογα καὶ τὰ τεχνάσματά μου, μὲ τὰ ὁποῖα ὅλους

κάποτε τοὺς ἀθανάτους ἔσμιξα μ' ὁλόθνητες γυναῖκες,

ἀντίκρυζαν μὲ δέος· γιατὶ ὅλους τὰ δικά μου σχέδια δαμάζαν.

Μὰ τώρα πιὰ τὸ στόμα μου δὲν θ' ἀνοιχτεῖ νὰ ὀνοματίσει

τοῦτο μέσ' στοὺς ἀθάνατους, γιατὶ πάρα πολὺ τυφλώθηκα

ἐλεεινὰ κι ἀκαταφρόνητα, κι ἀποπλανήθηκα στὸν νοῦ,

καὶ στὴν κοιλιὰ παιδὶ ἔπιασα μ' ἕνα θνητὸ πλαγιάζοντας.

Αὐτὸν σὰν πρῶτα δεῖ τὸ φῶς τοῦ ἥλιου,

Νύμφες θὰ τόνε θρέψουν ὀρεσίβιες μεγαλόστηθες,

ποὺ τοῦτο ἐδῶ τὸ ὄρος κατοικοῦν τὸ ὑψηλὸ καὶ τὸ πανάγιο·

αὐτὲς οὔτε στὴν τάξη τῶν θνητῶν ὑπάγονται οὔτε στῶν ἀθανάτων·

μακρόχρονη ζωὴ ἔχουνε καὶ ἀθάνατη τροφὴ αὐτὲς τρῶνε,

καὶ μὲ τοὺς ἀθανάτους ὄμορφο στήνουν χορό·

μ' αὐτὲς κι οἱ Σειληνοὶ κι ὁ ἄγρυπνος ὁ Ἀργειφόντης

σμίγουν τρυφερὰ στὰ μύχια σπηλιῶν ἐρωτικῶν.

Μαζὶ μ' αὐτὲς ἢ ἐλατιὲς ἢ δρύες ὑψηλόκορμες

ὅταν γεννήθηκαν φυτρῶσαν στὴ γῆ τὴν ἀνδροθρέφτρα

ὡραῖες καὶ θαλερὲς στὰ ὑψηλὰ τὰ ὄρη.

Στέκουν ἀπόκρημνες, καὶ τὶς καλοῦν τεμένη

τῶν ἀθανάτων· κι οὔτ' οἱ θνητοὶ τὶς κόβουν μ' ἐργαλεῖα σιδερένια.

Ἀλλ' ὅταν πιὰ ἡ μοίρα φτάσει τοῦ θανάτου,

πρῶτα ξεραίνονται στὴ γῆ τὰ δέντρα τὰ ὡραῖα,

καὶ γυροτρώγεται ὁ φλοιὸς καὶ τὰ κλωνιὰ ἀπὸ πάνω πέφτουν,

κι αὐτῶν μαζὶ ἡ ψυχὴ τὸ φῶς ἀφήνει τοῦ ἥλιου.

Αὐτὲς λοιπὸν κοντά τους τὸν δικό μου γιὸ ἔχοντας θὰ θρέψουν.

Αὐτὸν σὰν πιάσει ἡ πρώτη ἡ πολυέραστη ἡ ἥβη,

θὰ σοῦ τὸν φέρουν οἱ θεὲς ἐδῶ, καὶ θὰ στὸν δείξουνε παιδί·

σὲ σένα ἐγώ, γιὰ νὰ τελειώσω ὅλα ὅσα στὸν νοῦ μου μέσα συλλογίζομαι,

στὸν πέμπτο χρόνο πάλι θά 'ρθω τὸν γιὸ ὁδηγώντας.

Κι ὅταν αὐτὸν στὰ μάτια τὸν βλαστὸ πρωταντικρύσεις,

κοιτάζοντάς τον θὰ χαρεῖς· γιατὶ μὲ τοὺς θεοὺς πολὺ θὰ μοιάζει·

κι αὐτὸν ἀμέσως θὰ ὁδηγήσεις στὴν Τροία τὴν ἀνεμόδαρτη.

Κι ἂν κάποιος τὴν ἐρώτηση σοῦ κάνει ἀπ' τοὺς θνητοὺς ἀνθρώπους,

ποιά τέλος πάντων μάνα σοῦ ἐγκυμόνησε τὸν προσφιλῆ σου γιό,

σ' αὐτὸν ἐσὺ νὰ θυμηθεῖς νὰ πεῖς ὡς σὲ προστάζω:

Λὲν ὄντως πὼς μιᾶς Νύμφης ροδοπρόσωπης γιὸς εἶναι

ποὺ ἐτοῦτο ἐδῶ τὸ ὄρος κατοικοῦν τὸ πυκνοδασωμένο.

Ἂν ὅμως πεῖς τὸ μυστικὸ καὶ καυχηθεῖς μὲ νοῦ ἄφρονα

ἐρωτικὰ πὼς ἔσμιξες μὲ τὴν ὡριοστεφάνωτη Κυθέρεια,

ὁ Δίας χολωμένος μὲ κεραυνὸ θὰ σὲ χτυπήσει ὠχρόμαυρο.

Σοῦ 'χουν λεχθεῖ τὰ πάντα· κι ἐσὺ στὸν νοῦ σου βάζοντάς τα

κρατήσου καὶ μὴ μ' ὀνοματίζεις, μὰ τὴν ὀργὴ φοβοῦ τῶν θεῶν.

Ἔτσι ἀφοῦ μίλησε στὸν οὐρανὸ τὸν ἀνεμοδαρμένο πέταξε.

Χαῖρε θεά, ποὺ τὴν Κύπρο τὴν καλοκτισμένη γνοιάζεσαι1·

ἀπὸ σένα ἐγὼ ἀφοῦ ἄρχισα σ' ἄλλο θὰ προχωρήσω ὕμνο.

  1. [Πβ. τὸν στ. 292 Χαῖρε θεὰ Κύπροιο ἐϋκτιμένης μεδέουσα πρὸς τὸ κατωτ. Υ3.4-5 Χαῖρε θεὰ Σαλαμῖνος ἐϋκτιμένης μεδέουσα | εἰναλίης τε Κύπρου· βλ. κατωτ. σχόλ. στὰ χωρία, καὶ Εἰκ. 74 καὶ 123 (γιὰ τὴν ΚΥΠΡΟΜΕΔΟΥΣΑ).]

Σχόλια: 

1. Μοῦσά μοι ἔννεπε ἔργα: τραγούδα μου ἢ τραγούδα γιὰ μένα (...). Παρόμοια εἶναι ἡ ἀρχὴ τῆς Ὀδυσσείας (α 1 Ἄνδρα μοι ἔννεπε, Μοῦσα). Πβ. Α 1 v.l. (διάφορος γραφή), Β 484, Λ 218, Ξ 508, Π 112 Ἔσπετε νῦν μοι, Μοῦσαι Ὀλύμπια δώματα ἔχουσαι καὶ Β 761 τίς τ' ἂρ τῶν ὄχ' ἄπιστος ἔην σύ μοι ἔννεπε, Μοῦσα. Πβ. ἐπίσης Ἡσ. Θεογ. 114 ταῦτά μοι ἔσπετε, Μοῦσαι Ὀλύμπια δώματ' ἔχουσαι καὶ Ἔργα 1 κἑ. Μοῦσαι ... | δεῦτε, Δί' ἐννέπετε, κ.ἄ. Ἡ ἐπίκληση στὶς Μοῦσες εἶναι συνήθης στὴν ἀρχαϊκὴ ποίηση (μαζὶ μὲ τὴν πεποίθηση ὅτι ὁ ἀοιδὸς εἶναι θεόπνευστος, καὶ πὼς ὅ,τι τραγουδᾶ ὁ ἀοιδὸς τοῦ τὸ ὑπαγορεύουν ἢ τὸ βάζουν στὸ στόμα του ἢ τὸ διδάσκουν οἱ Μοῦσες: βλ. π.χ. Ἡσ. Θεογ. 22 κἑ., μὲ τὰ σχόλια West1 στὸ χωρίο). Ὁ πρῶτος κατάλογος τῶν Μουσῶν ἀπαντᾶ στὸν Ἡσίοδο, Θεογ. 75 κἑ. (βλ. καὶ τὰ σχόλια West1 στὸ χωρίο). Ἡ ἐτυμολογία τοῦ ὀνόματος εἶναι ἀβέβαιη (βλ. Chantr.2 καὶ Μπαμπ.3 σ.λ.: ἴσως *μόνθ-ja [μεταπτωτικὴ βαθμίδα τοῦ μανθάνω, πβ. μενθήρη = φροντίς] > μοῦσα [μὲ ἁπλοποίηση τοῦ συμπλέγματος καὶ ἀντέκταση], ἴσως *μόντ-ja [< *men, πβ. μένος / λατ. mons, -ntis = ὄρος, μὲ ἀρχικὴ τότε σημασία «νύμφη τῶν ὀρέων»] > μοῦσα). Μετὰ τὸν Ὅμηρο (βλ. σημ. Kirk στὸ Β 485-6: CIl4 Ι 167 / Α΄ 297) πιθανῶς θεωροῦνταν θυγατέρες τῆς Μνημοσύνης (βλ. Θεογ. 52 κἑ., μὲ τὰ σχόλια West1 σ.στ. 54). Τὴ Μνημοσύνη (ἐδῶ Εἰκ. 110.1 [110.2 ἡ Μελπομένη], βλ. σχετικὰ Καραγιώργη ΕΘΗρΑΚ5 σσ. 252-3 [μὲ πίν. 202-203] γιὰ τὶς Μοῦσες, καὶ 196-7 [μὲ πίν. 145-147] γιὰ τὶς Μοῦσες καὶ τὸν Μουσαγέτη Ἀπόλλωνα: ἀνωτ. Εἰκ. 80) εἶναι ἐνδεχόμενο νὰ ἐπικαλεῖται ἐδῶ ὁ ποιητὴς τοῦ μεγάλου ὕμνου στὴν Ἀφροδίτη.

πολυχρύσου Ἀφροδίτης: καὶ στὸν στ. 9 (ἔργα πολυχρύσου Ἀφροδίτης, ὅπως ἐδῶ), καὶ στὸν Ἡσίοδο, Θεογ. 980 (μιχθεῖσ' ἐν φιλότητι πολυχρύσου Ἀφροδίτης), Ἔργα 521 (οὔ πω ἔργ' ἰδυῖα πολυχρύσου Ἀφροδίτης, μὲ σημαντικὴ ἴσως τὴν παρουσία τῆς λέξεως ἔργα, ὅπως καὶ στὸ ἐξεταζόμενο χωρίο τοῦ ὕμνου), Μεγ. Ἠοῖαι ἀπόσπ. 253.3, Ἀσπ. 8.47. Στὸν Ὅμηρο ἡ Ἀφροδίτη εἶναι μόνο χρυσῆ (βλ. κατωτ. σχόλ. σ.στ. 93).

Τὰ ἔργα τῆς Ἀφροδίτης μνημονεύονται καὶ στὸν Ὅμηρο, Ε 429 (βλ. τὸ ὅλο χωρίο [μὲ τὰ σχόλια Kirk:CIl4 II 76 κἑ. / Β΄ 170 κἑ.], ποὺ ἴσως εἶναι ἐπίσης σημαντικὸ γιὰ τὸν ἐξεταζόμενο ὕμνο, καθὼς ἐμφανίζονται σ' αὐτὸ καὶ ἡ πολυσυζητημένη τυπικὴ φράση χρυσῆν Ἀφροδίτην: 427 καὶ τὸ ὄνομα τοῦ Αἰνεία: 432, 435, 445, 450 κ.ἀ., ὅπως καὶ τὸ Κύπρις: 422, 458, καὶ γενικὰ τὸ ὅλο ἐπεισόδιο μὲ τὸν Διομήδη, τὸν Αἰνεία καὶ τὴν Ἀφροδίτη: 166 κἑ.).

2. Κύπριδος: ἐπίθ. τῆς Ἀφροδίτης στὴν Ἰλιάδα (Ε 330, 422, 458, 760, 883, στὸ ἐπεισόδιο μὲ τὸν Αἰνεία: βλ. ἀνωτ.), ὄχι στὴν Ὀδύσσεια καὶ στὸν Ἡσίοδο. Ἀπὸ τὸν ὕμνο τοῦτο καὶ μετέπειτα ἡ ἐμφάνιση τοῦ ὀνόματος εἶναι συχνή, κυρίως στὴν ἀρχαϊκὴ λυρικὴ ποίηση (χαρακτηριστικά, Σόλ. 19.4 W. Κύπρις ἐϋστέφανος), στὸ Ἀττικὸ δράμα καὶ στὴ μεταγενέστερη πεζογραφία καὶ ποίηση (βλ. ΑΚΕΠ6 Β΄ 80 κἑ.). Τὸ ὄνομα χρησιμοποιήθηκε ὄχι μόνον ὡς ἐπίθ. τῆς Ἀφροδίτης, μὰ καὶ μεταφ., γιὰ νὰ δηλώσει τὴν ὄμορφη κόρη (Ὀππ. Ἁλιευτ. 4.235), καὶ ὡς προσηγορικό, γιὰ νὰ ἐκφράσει τὸ πάθος, τὸν ἔρωτα (Εὐρ. Βάκχ. 773, κ.ἀ.), ἀλλὰ καὶ τὴν πόρνη (Σουίδ. σ.λ. Κύπρις· πόρνη). Ἡ ὀνομασία συνδεόταν προφανῶς ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον στὴν ἀρχαιότητα μὲ τὴν Κύπρο (Κύπρις = ἡ Κυπρία θεά, ἡ θεὰ τῆς Κύπρου, πβ. καὶ Κυπρία: Πινδ. Ὀλ. 1.75 φίλια δῶρα Κυπρίας καὶ Νεμ. 8.7 Κυπρίας δώρων). Δὲν ἔλειψαν ὅμως στὴν ἀρχαιότητα οἱ προσπάθειες νὰ συνδέσουν τὸ Κύπρις μὲ τὸ κύειν ἢ τὸ κυόπορις: Σουίδ. σ.λ. Κύπρις· ἐπίθετον τῆς Ἀφροδίτης, κυόπορίς τις οὖσα. ἡ αὐτὴ λέγεται καὶ Κυθέρεια, παρὰ τὸ κεύθειν τοὺς ἔρωτας· Σχόλ. στὸ Ε 422 (...) τὸ οὖν ἐπίθετον τὸ διὰ τοῦ Κύπρις σημαινόμενον ἀπὸ τῆς περὶ αὐτὴν δυνάμεως Ὁμήρωι παρείληπται. ἔστι γοῦν κατὰ συγκοπὴν εἰρημένον κυόπορις, ἡ τὸ κύειν πορίζουσα· ἴδιον γὰρ Ἀφροδίτης τοῦτο· οὐ γὰρ γυναῖκες κυΐσκουσιν χωρὶς τῆς Ἀφροδισιακῆς συνουσίας· Ἰωάνν. Λυδ. Περὶ μην. 4.64 (Wünsch) ὁ δὲ Χρύσιππος οὐ Διώνην ἀλλὰ Διδόνην αὐτὴν (sc. τὴν Ἀφροδίτην) ὀνομάζεσθαι ἀξιοῖ παρὰ τὸ ἐπιδιδόναι τὰς τῆς γενέσεως ἡδονάς, Κύπριν δὲ ὀνομασθῆναι παρὰ τὸ κύειν παρέχειν, καὶ Κυθηρείην ὁμοίως, παρὰ τὸ μὴ μόνον ἀνθρώποις ἀλλὰ καὶ θηρίοις τὸ κύειν ἐπιδιδόναι. Πρόκειται, προφανῶς, γιὰ παρετυμολογία τοῦ ὀνόματος, τὸ ὁποῖο οὕτως ἢ ἄλλως (ἄμεσα ἢ ἔμμεσα) ἔχει σχέση μὲ τὸ Κύπρος, ποὺ κατὰ πᾶσαν πιθανότητα προέρχεται ἀπὸ μιὰν Ἐτεοκυπριακὴ λέξη ἡ ὁποία σήμαινε τὸν χαλκό (ἴσως συγγενὴς μὲ τὸ Σουμερ. kabar / gabar [χαλκός, κασσίτερος]: βλ. Μπαμπ.3 σ.λ. Κύπρος / πβ. Chantr.2 [σ.λ. Κύπρος ἐπίσης]: ἀγνώστου ἐτυμολογίας): *Ἐτεοκ. λ. > Κύπρος καὶ Κύπρις (βλ. ΑΚΕΠ6 Ε΄ 174 κἑ. καὶ 183 κἑ., μὲ βιβλιογραφία) ἢ *Ἐτεοκ. λ. > Κύπρος > Κύπρις.

ἵμερον: ἀπὸ ρίζα ΙΣ- (κυρίως ἵσμερος, συγγ. ἰότης=θέληση, βούληση, πβ. Σανσκρ. iṣ- κ.λπ.), σημαίνει τὸν πόθο, τὴν ἐπιθυμία γιὰ κάτι (Λατ. desiderium) καὶ κυρίως τὸν πόθο τοῦ ἔρωτα, τὸν ἔρωτα (Λατ. cupido). Προσωποποιημένος ὁ Ἵμερος ἐμφανίζεται στὸν Ἡσίοδο, Θεογ. 64 (μὲ τὶς Χάριτες, νὰ κατοικοῦν κοντὰ στὶς Μοῦσες, πράγμα ποὺ δείχνει κοινὰ ἐνδιαφέροντα) καὶ 201 (μὲ τὸν Ἔρωτα, νὰ συνοδεύουν τὴν Ἀφροδίτη, σὲ χωρίο ἰδιαίτερα ἐνδιαφέρον, ὅπως θὰ δοῦμε καὶ στὴ συνέχεια). Κατὰ τὸν Παυσανία (1.43.6) στὸν ναὸ τῆς Ἀφροδίτης στὰ Μέγαρα ὑπῆρχε ἕνα ἄγαλμά του ἀπὸ τὸν Σκόπα.

Ἡ τυπικὴ φράση γλυκὺν ἵμερον ἀπαντᾶ καὶ στοὺς στ. 45, 53, 143 (γλυκὺν ἵμερον ἔμβαλε θυμῶι). Στὸν Ὅμηρο, Γ 139 (γλ. ἵμ. ἔ. θ.), Γ 446 καὶ Ξ 328 (ὣς σέο νῦν ἔραμαι καί με γλυκὺς ἵμερος αἱρεῖ)· πβ. Ψ 14, 108, κ.ἀ. ἵμερον ὦρσεν, καὶ κατωτ. στ. 57 ἵμερος εἷλεν καὶ 73 καὶ τοῖς ἐν στήθεσσι βάλ' ἵμερον. Βλ. καὶ κατωτ. σχόλ. σ.στ. Υ3.2-3.

2-6. Πβ. Ἡσ. Θεογ. 203-6 (σ' ἕνα εὐρύτερο χωρίο γιὰ τὴν Ἀφροδίτη ἰδιαίτερα ἐνδιαφέρον) ταύτην δ' ἐξ ἀρχῆς τιμὴν ἔχει ἠδὲ λέλογχε | μοῖραν ἐν ἀνθρώποισι καὶ ἀθανάτοισι θεοῖσι, | παρθενίους τ' ὀάρους μειδήματά τ' ἐξαπάτας τε | τέρψιν τε γλυκερὴν φιλότητά τε μειλιχίην τε. Στὸν ὕμνο μας ἡ δύναμη τῆς Ἀφροδίτης ἐπεκτείνεται καὶ στὸ ζωικὸ βασίλειο (βλ. καὶ κατωτ. στὸ ἰδιαίτερα λυρικὸ χωρίο 69-74, καὶ κυρίως Λουκρήτ. Dererumnatura 1-49, μὲ τὸ σχόλιο τοῦ Athanassakis [HH]7 σ.στ. 2-6). Πβ. ἐπίσης Θέογν. 1386-9, Σοφ. ἀπόσπ. 941 Ν.28, Εὐρ. Ἱππόλ. 1274-81, κ.ἄ.

3. καταθνητῶν ἀνθρώπων: Ὁμηρικὴ τυπικὴ φράση (Ζ 123, γ 114, ι 502, ρ 587, τ 285). Πβ. στ. 122, 192, 200, 281 (μὲ τὴν ἴδια φράση στὸ τέλος τοῦ στίχου), στ. 108 χαμαιγενέων ἀνθρώπων καὶ στ. 52 καταθνητοῖς ἀνθρώποις (στ. 110 καταθνητή). Βλ. ἐπίσης Ὁμηρ. ὕμν. ΙΙΙ.541.

4. διιπετέας: διιπετής (ὀρθότερο ἴσως διειπετής, καὶ διοπετής), μὲ α΄ συνθ. διϜί (πβ. Διός, δῖος<διϜ-ιος, Λατ. div-us, Ἀγγλ. divine, κ.λπ.) καὶ β΄ συνθ. τὴ ρίζα πετ- (πίπτω), εἶναι «ὁ πεσὼν ἐκ τοῦ Διός, δηλ. ἐκ τοῦ οὐρανοῦ» (βλ. LSK9), χρησι­μοποιεῖται δὲ στὸν Ὅμηρο μόνον ὡς ἐπίθ. ποταμῶν ἢ ρυακιῶν (Π 174, κ.ἀ.). Στὸ προκείμενο χωρίο οἰωνοὶ διιπετέες εἶναι πιθανῶς, κατὰ τοὺς LSJ910, οἱ οἰωνοὶ ποὺ πετοῦν στὸν οὐρανό ("hovering in the sky")· πιὸ πιθανὸ ὅμως φαίνεται νὰ σημαίνει ἡ λέξη τὰ πουλιὰ ποὺ ἀντλοῦν τὴ δύναμή τους νὰ πετοῦν (ἢ τὴ ζωή τους) ἀπὸ τὸν Δία (κατ' ἐπίδραση ἴσως τοῦ δι(ε)ιτρεφής – διοτρεφής).

5. ἠμὲν ὅσ' ἤπειρος πολλὰ τρέφει ἠδ' ὅσα πόντος: πβ. Ἡσ. Θεογ. 582 κνώδαλ' ὅσ' ἤπειρος δεινὰ τρέφει ἠδὲ θάλασσα (στὸ ἰδιαίτερα ἐνδιαφέρον χωρίο ποὺ σχολιάζουμε καὶ ἀνωτ. [3 F5.4] καὶ κατωτ.), καὶ ἀνωτ. 3 F7.12 (βλ. σχόλ. στὸ χωρίο).

6. ἐϋστεφάνου Κυθερείης: ἡ τυπικὴ φράση, ποὺ ἀπαντᾶ καὶ στὸν στ. 175 καὶ –σὲ δοτ.– στὸν στ. 287, εἶναι Ὁμηρική (θ 288, σ 193). Ἀπαντᾶ ἐπίσης στὸν Ἡσίοδο (Θεογ. 196 σὲ αἰτ., 1008 σὲ ὀνομ.), στὸν Θέογνη (1339 σὲ γεν.), κ.λπ. (βλ. καὶ κατωτ. σχόλ. στὸ Υ3.1). Τὸ ἐπίθετο ἐϋστέφανος χρησιμοποιεῖται ἐπίσης γιὰ τὴν Ἄρτεμη (Φ 511), τὴν ἡρωίδα Μυκήνη (Β 120), τὶς Θῆβες (Τ 99) στὸν Ὅμηρο, γιὰ τὴ Δήμητρα (Ἔργα 300 ἐϋστέφανος Δημήτηρ), τὴ Νηρηίδα Ἁλιμήδη (Θεογ. 255) καὶ τὶς Θῆβες (Θεογ. 978, Ἀσπ. 80) στὸν Ἡσίοδο, γιὰ τὴ Δήμητρα στὸν Ὁμηρ. ὕμν. ΙΙ (224, 307, 384, 470 ἐϋστέφανος Δημήτηρ, πβ. 250, 295 καλλιστέφανος Δημήτηρ καὶ 1 Δήμητρ' ἠΰκομον). Ἡ μὴ Ὁμηρικὴ τυπικὴ φράση ἐϋστέφανος Δημήτηρ προέρχεται, κατὰ τὸν West (WD,11 σημ. σ.στ. 300), ἀπὸ τὸ ε 125 ἐϋπλόκαμος Δημήτηρ, ὑπόθεση ποὺ ἐνισχύεται καὶ ἀπὸ τὸ ἠΰκομος. Κατὰ τὸν Richardson12 (Dem., σημ. σ.στ. 224), ὅμως, τὸ ἐπίθ. εἶναι πιθανῶς γενικό ("Demeter has a crown of corn in later representations (cf. Bömer ad Ov. F. 4.616), but the epithet is probably general"), κι ἡ διατύπωση ὁποιασδήποτε σχετικῆς θεωρίας εἶναι ἔτσι παρακινδυ­νευμένη. Ἀλλ' εἶναι εὔλογο νὰ ὑποθέσει κανεὶς ὅτι τὸ ἐπίθετο χρησιμοποιήθηκε γιὰ τὴ Δήμητρα στὴ φράση ἐϋστέφανος Δημήτηρ κατ' ἀναλογία πρὸς τὸ ἐϋστέ­φανος Κυθέρεια καὶ κατ' ἐπίδραση ἴσως τῶν Ὁμηρικῶν ὕμνων στὴν Ἀφροδίτη καὶ τῶν Κυπρίων, ὅπου τὸ στόλισμα τῆς Ἀφροδίτης (βλ. ἀνωτ. 3 F4 καὶ 3 F5: κυρίως F5.2 κἑ. πλεξάμεναι στεφάνους εὐώδεας ... | ἂν κεφαλαῖσιν ἔθεντο ..., καὶ κατωτ. Υ2.7 κἑ. κρατὶ δ' ἐπ' ἀθανάτωι στεφάνην εὔτυκτον ἔθηκαν | καλὴν χρυσείην). Πβ. ἐπίσης Πρόκλ. Ὕμν. 2.13 πᾶσιν δ' ἔργα μέμηλεν ἐρωτοτόκου Κυθερείης.

Κυθερείης: Ἡ προσωνυμία τῆς Ἀφροδίτης ὡς Κυθερείης θεωρεῖται συνήθως ὡς παραγομένη ἀπὸ τὸ ὄνομα τῶν Κυθήρων, ὅπου τὸ ἕνα ἀπὸ τὰ ὀνομαστὰ κέντρα λατρείας τῆς Ἀφροδίτης στὴν ἀρχαιότητα (μαζὶ μὲ τὸν ναὸ τῆς θεᾶς στὴν Πάφο [ἀνωτ. Εἰκ. 4], ἀπὸ τὸ 1200 περίπου π.Χ., ὅπως ἀπέδειξαν οἱ ἐκεῖ ἀνασκαφές), πού, κατὰ τὴ μαρτυρία τοῦ Ἡροδ. (1.105.3, πβ. Παυσ. 3.23.1 καὶ 1.14.7), ἱδρύθηκε, ὅπως καὶ τῆς Κύπρου, ἀπὸ Φοίνικες ἐποίκους. Ἡ προσωδία ὅμως τῆς συλλαβῆς -θε- προβληματίζει γιὰ τὴ σχέση αὐτή (βλ. Frisk GrEW13 σ.λ., πβ. D. L. Page SaAlc14 σ. 127 σημ. 1 καὶ West Theog.1 σημ. σ.στ. 198, πβ. ὅμως Chantr.2 σ.λ. Κυθέρεια: « tiré du nom de l'île Κύθηρα avec abrégement de l'-η- [...]. Aucun rapport avec κεύθω, malgré Güntert, Kalypso 187 sq., etc. »). Ἡ μαρτυρία τοῦ Ἰωάνν. Λυδ. (βλ. ἀνωτ. σχόλ. σ.στ. 2 σ.λ. Κύπριδος): Κυθηρείην ... παρὰ τὸ μὴ μόνον ἀνθρώποις ἀλλὰ καὶ θηρίοις τὸ κύειν ἐπιδιδόναι, δείχνει προσπάθεια νὰ ἐτυμο­λογηθεῖ ἡ προσωνυμία μὲ διαφορετικὴ προσωδία (Κυθήρεια ἀντὶ Κυθέρεια), μὲ ἀντιστροφὴ πιθανῶς τῆς σχέσεως Κύθηρα>Κυθέρεια (Κυθήρεια) σὲ Κυθέρεια>Κύθηρα. Τὴν ἴδια τάση ἐτυμολόγησης μαρτυρεῖ καὶ ὁ ἀρχαῖος Σχολιαστὴς τοῦ Ἡσιόδου (Θεογ. 192 Κυθήροισι ζαθέοισι): Κύθηρά ἐστι πόλις Κύπρου μικρά· εἴρηται δὲ οὕτω παρὰ τὸ κεύθειν καὶ κρύπτειν τὸ αἰσχρόν, ἤγουν τὸν ἔρωτα, ἢ παρὰ τὸ κύειν τὰ θηρία (βλ. καὶ Etym. Gud. σ.λ. Κύθηρα), ὅπου ὅμως ἐμφανίζεται καὶ μιὰ ἄλλη ἀρχαία προσπάθεια ἐτυμολόγησης ἀπὸ τὸ κεύθειν καὶ τὸ ἔρως, τὴν ὁποία μνημονεύει καὶ ὁ Σουίδας σ.λ. Κύπρις (βλ. ἐπίσης ἀνωτ. σχόλ. σ.στ. 2): ἡ αὐτὴ λέγεται καὶ Κυθέρεια παρὰ τὸ κεύθειν τοὺς ἔρωτας. Ἡ ἐτυμολογία αὐτὴ εἶναι πιὸ εὔλογη, καθὼς μαρτυρεῖται ἤδη στὸν Ὅμηρο ἡ ρίζα κῠθ- (ἐπ. ἀόρ. κύθε γ 16, κ.λπ.). Φαίνεται ὅμως πιὸ πιθανὸ νὰ λανθάνει μιὰ παλαιότερη –Φοινικικὴ ἴσως– ὀνομασία τῆς Ἀφροδίτης, ἀπὸ τὴν ὁποία ὀνομάστηκαν καὶ τὰ Κύθηρα τῆς Πελοποννήσου (προελληνικὸ τοπωνύμιο ἀγνώστου ἐτυμολογίας κατὰ τὸν Μπαμπ.3 σ.λ.). Ἡ ἀναφορὰ τῆς Κύπριδος καὶ τῆς Κυθερείης στοὺς πρώ­τους στίχους τοῦ ὕμνου δείχνει πιθανῶς πρόθεση τοῦ ποιητῆ νὰ συνδέσει τὰ δυὸ ὀνομαστὰ κέντρα τῆς Ἀφροδίτης, δὲν ἐξασθενίζει ὅμως κατ' ἀνάγκη τὴν ὑπό­θεση γιὰ Κυπριακὴ προέλευση τοῦ ὕμνου (βλ. καὶ ἀνωτ. σσ. 95 κἑ., κυρίως 122-3).

7-35. Τὸ προοίμιο μετὰ τὴν ἀναφορὰ στὴν παντοδυναμία τῆς Ἀφροδίτης συνεχίζεται μὲ μιὰ παρέκβαση ποὺ περιορίζει τὰ ὅρια τῆς παντοδυναμίας τῆς θεᾶς ἀναφέροντας τρεῖς ἐξαιρέσεις (Ἀθηνᾶ, Ἄρτεμις, Ἑστία, στ. 7-32), γιὰ νὰ ἐπιστρέψει ὁ ποιητὴς κυκλικὰ στὴν ἀφετηρία, μὲ τὸν στ. 33 (τάων οὐ δύναται πεπιθεῖν φρένας οὐδ' ἀπατῆσαι) νὰ ἐπαναφέρει στὸν στ. 7 (τρισσὰς δ' οὐ δύναται πεπιθεῖν φρένας οὐδ' ἀπατῆσαι) καὶ τοὺς ἑπόμενους δύο στίχους (33-34) νὰ ἐπαναλαμβάνουν τὸ νόημα τῶν πρώτων στίχων τοῦ προοιμίου, προσδίδοντας αὐτὴ τὴ φορὰ ἔμφαση στὴ δύναμή της πάνω στοὺς θεοὺς καὶ τοὺς ἀνθρώπους (ὄχι τοὺς ἀνθρώπους καὶ τὰ θηρία, βλ. ὅμως στ. 6 πᾶσιν καὶ ἀνωτ. σχόλ. σ.στ. 2-6) καὶ προετοιμάζοντας ἔτσι τὴν ἀναφορὰ στὸν Δία καὶ στοὺς λοιποὺς θεούς (πβ. V. Franceskou, "The Homeric Hymn to Aphrodite: A new Interpretation", SCI 14 [1995] 2: "The two lines (7, 33) encircle the section underlining the goddess's inability"). Στοὺς στίχους τούτους μπορεῖ νὰ ἀνιχνεύσει κανεὶς τὸ στοιχεῖο τῆς ἐξελισσόμενης ἢ ἐξελιγμένης κυκλικῆς σύνθεσης (developing ring composition, βλ. Gaisser, HSCPh 73 [1969] 4, πβ. Ἀ. Β., ΜΑΦ15 12 κἑ. / MAPh2 22 κἑ., μὲ περαιτέρω βιβλιογραφία γιὰ τὴν ὅλη κυκλικὴ σύνθεση τῶν λόγων τῆς Ἰλιάδος καὶ τῶν παρεκβάσεων). Θεοί (μὲ ἐξαίρεση τὶς τρεῖς θεές, ὄχι ὅμως καὶ τὸν Δία, μολονότι ἤδη στὴν παρέκβαση, στ. 23 κἑ., προανακρούεται ἡ δύναμη τοῦ αἰγιόχουΔιός) – ἄνθρωποι – πουλιὰ καὶ θηρία καὶ ὅσα γενικὰ τρέφει ἡ γῆ κι ἡ θάλασσα ὑπό­κεινται στὴ δύναμη τῆς θεᾶς νὰ τοὺς παίρνει τὰ μυαλὰ καὶ νὰ τοὺς ἐξαπατᾶ.

Ἡ παρέκβαση αὐτή, ὅπως παρατηρεῖ ὁ Athanassakis15 (σημ. σ.στ. 7-32), "is not only in keeping with the leisurely and digressive pace of the epic but also constitutes a clever foil that brings Aphrodite's amatory nature out into full relief". Ἀνάλυση τοῦ θέματος καὶ βιβλιογραφία στὸν Smith NM16 σημ. σ.στ. 1-35, ὅπου καὶ αἰτιολό­γηση τῆς ἐπιλογῆς τῶν τριῶν ἐξαιρέσεων (πβ. Athanassakis7 σημ. σ.στ. 8-11 καὶ 21-32). Γιὰ τὶς θεὲς βλ. καὶ ΕλλΜ17 Β΄ 98 κἑ. (Ἀθηνᾶ), 160 κἑ. (Ἄρτεμη), 67 κἑ. (Ἑστία). Γιὰ τὸ σχῆμα Priamel (ἐδῶ στὸ προοίμιο, διακοπτόμενο ἀπὸ τὴν παρέκβαση μὲ τὶς τρεῖς θεὲς ποὺ δὲν ὑποκύπτουν στὴ δύναμη τῆς Ἀφροδίτης) βλ. H. W. Race, The Classical Priamel from Homer to Boethius (Brill, 1982: Mnemosyne Suppl. 74).

7. τρισσὰς δ' οὐ δύναται: νέος σχηματισμός. Πβ. Γ 236 δοιὼ δ' οὐ δύναμαι ἰδέειν καὶ κατωτ. στ. 33 τάων οὐ δύναται, μὲ τὴ συνέχεια τοῦ στίχου ὅμοια (πεπιθεῖν φρένας οὐδ' ἀπατῆσαι: οὐδ' ἀπατῆσαι καὶ στὸν Ὅμηρο, δ 348 καὶ ρ 139). Γιὰ τὸ τρισσὰς βλ. καὶ Kamerbeek, Mnemosyne 20 (1967), 386.

8. αἰγιόχοιο Διός: Ὁμηρικὴ τυπικὴ φράση (Α 222, κ.ἀ.). Πβ. κατωτ. στ. 23 βουλῆι Διὸς αἰγιόχοιο καὶ 27 πατρὸς Διὸς αἰγιόχοιο (27 πατὴρ Ζεύς, 36 Ζηνός, 43.45.288 Ζεύς). Ἡ τυπικὴ φράση κούρη Διὸς αἰγιόχοιο –γιὰ τὴν Ἀθηνᾶ (Ε 733~Θ 384~ν 252 Ἀθηναίη, κ. Δ. αἰ., δ 752 εὔχε' Ἀθηναίηι, κούρηι Δ. αἰ.) καὶ μιὰ φορὰ γιὰ τὴν Ἑλένη (Γ 426), πβ. κοῦραι Διὸς αἰγιόχοιο (γιὰ τὶς Μοῦσες: Β 598, Θεογ. 25.52. 966.1022, γιὰ τὶς Ὀρεστιάδες νύμφες: Ζ 420, ζ 105, ι 154, γιὰ τὶς Ναϊάδες: Ἡσ. ἀπόσπ. 304.5 B., πβ. Β 491-2 Μοῦσαι Διὸςαἰγιόχοιο | θυγατέρες, Ε 396 υἱὸς Διὸς αἰγιόχοιο, Ὁμηρ. ὕμν. XXVIII.7 Διὸς αἰγιόχοιο, 4 κούρη, 17 Διὸς τέκος αἰγιόχοιο, καὶ Β 157 κ.ἀ., αἰγιόχοιο Διὸς τέκος, γιὰ τὴν Ἀθηνᾶ ἐπίσης)– ἐξελίσσεται στὴν τυπικὴ φράση κούρηντ' αἰγιόχοιο Διὸς στὸν Ἡσίοδο, Θεογ. 13, καὶ ἐδῶ (μὲ τοὺς δυὸ στίχους ὅμοιους, γεγονὸς ποὺ ἐνισχύει τὴν ὑπόθεση γιὰ συσχέτιση τῶν δύο). – Αἰγίοχος (ἀπὸ τὸ αἰγὶς καὶ τὸ ἔχω, πβ. κατέχω – κάτοχος κ.λπ.) εἶναι πιθανῶς ὁ ἔχων (ὁ κρατῶν) τὴν αἰγίδα, ἀσπίδα καλυμμένη πιθανῶς μὲ δέρμα αἰγός, ὅπως φαίνεται νὰ δείχνει ἡ ἐτυμολογία τῆς λέξεως (βλ. π.χ. Chantr.2 σ.λ., καὶ σημ. Kirk σ.στ. Β 446-51: CIl 4I 161 κἑ. / Α΄ 289 κἑ.). Γιὰ μιὰ διάφορη ἑρμηνεία τοῦ ἐπιθέτου βλ. West WD1 σσ. 366-8 καὶ 384 (μαζὶ μὲ ἀνάλυση τῶν διάφορων ἀπόψεων καὶ βιβλιογραφία). Γιὰ τὴ σχέση τῆς Ἀθηνᾶς μὲ τὸν Δία βλ. ΕλλΜ17 Β΄ 98 κἑ. (γιὰ τὴν αἰγίδα 102 μὲ πίν. 39)· γιὰ τὴ λατρεία καὶ τὶς ἀπεικονίσεις τοῦ θεοῦ στὴν Κύπρο: Καραγιώργη ΕΘΗρΑΚ5 σσ. 132 κἑ., 219 κἑ., κ.ἀ. (βλ. Εὑρετήριο), καὶ ἀνωτ. Εἰκ. 6, 47, 57, 63 καὶ 71 καὶ κατωτ. Εἰκ. 118 καὶ 119.

γλαυκῶπιν Ἀθήνην: καὶ στὸν στ. 94 (στὴν ὀνομ.). Τυπικὴ φράση συχνὴ στὸν Ὅμηρο (Α 206, Β 166, κ.ἀ.) καὶ στὸν Ἡσίοδο (Θεογ. 14 καὶ 573, σὲ δύο ἰδιαίτερα ἐνδιαφέροντα γιὰ τὸν ὕμνο μας χωρία, κ.ἀ.). Τὸ ἐπίθ., μὲ β΄ συνθ. τὸ ὤψ, ὠπός (στὸν Ὅμηρο καὶ στὸν Ἡσίοδο μόνο στὴν αἰτ. ἑνικ. ὦπα, τὰ μάτια καὶ γενικὰ τὸ πρόσωπο, πβ. ὄψ, ὀπὸς καὶ ὄπωπα, ὄψις, ὄμμα κ.λπ.) καὶ α΄ συνθ. τὸ ἐπίθ. γλαυκός, ποὺ ἀρχικὰ σήμαινε τὸν ἀπαστράπτοντα, τὸν λαμπρό (πβ. γλαύσσω=λάμπω καὶ γλαυσός=λαμπρός, ὁπότε γλαυκῶπις εἶναι ἐκεῖνος ποὺ ἔχει ἀπαστράπτοντες ὀφθαλμούς, πιθανῶς μὲ τὴν ἔννοια τοῦ βλοσυροῦ βλέμματος) καὶ ἀργότερα (ἀπὸ τὴ θάλασσα, ἐπίθ. τῆς ὁποίας ἦταν ἤδη στὸν Ὅμηρο καὶ στὸν Ἡσίοδο) ἀπέκτησε τὴν ἔννοια τοῦ χρώματος (γλαυκός: κυανόφαιος ἢ κυανοπράσινος, λατ. glaucus). Βλ. καὶ Γλαύκη καὶ Γλαυκονόμη (ὀνόμ. Νηρηίδων στὴ Θεογ. 244 καὶ 256). Βλ. καὶ κατωτ. (σχόλ. σ.στ. 10-15).

9. εὔαδεν: ἐπικὸς τύπος (Ξ 340 κ.ἀ.) τοῦ ἁνδάνω (ἔ-Fαδ-εν, ρίζα Fαδ- καὶ σFαδ-, πβ. Λατ. suad-eo, suavis κ.λπ.), μὲ προφορὰ τοῦ F ὡς υ στὴν Κυπριακὴ διάλεκτο (βλ. ΑΚΕΠ6 Γβ΄ σελ. 22 § 12.2).

10. ἔργον Ἄρηος: Λ 734 (στὸ τέλος ἐπίσης τοῦ στίχου). Γιὰ τὸν ὅλο στίχο (καὶ τὸν ἑπόμενο) πβ. Α 177 (Ἀγαμέμνων στὸν Ἀχιλλέα) αἰεὶ γάρ τοι ἔρις τε φίλη πόλεμοί τεμάχαιτε καὶ Ἡσ. Θεογ. 926 (γιὰ τὴν Ἀθηνᾶ, ὅπως κι ἐδῶ, βλ. καὶ στ. 924 γλαυκώπιδα γείνατ' Ἀθήνην) ἧι κέλαδοί τε ἅδον πόλεμοί τε μάχαι τε. Πβ. ἐπίσης Ὁμηρ. ὕμν. ΧΙ.2-3 καὶ XXVIII.1 κἑ., καὶ βλ. ἀνωτ. Εἰκ. 9.1 (ἀλφαβητικὴ ἐπιγραφὴ Ἀμαθούντας [ΑΚυΓ218 11 Ε3]: Ἄρεος θεράπων) καὶ σχόλ. σ.στ. 3 F7.3 (στ. 2), σ.λ. ὄζος.

11. ὑσμῖναι τε μάχαι τε: λ 612 (ὑσμῖναί τε μάχαι τε φόνοι τ' ἀνδροκτασίαι τε). Τὸ ἐπικὸ οὐσ. ὑσμίνη (πβ. Σανσκρ. yúdh: μάχη, καὶ yúdhyate: μάχομαι, περισσότερα: Chantr.2 σ.λ.) σημαίνει τὸν ἀγώνα, τὴ μάχη. Ἡ ἐπανάληψη καθίσταται ἔτσι ἔντονη (πόλεμοί τε καὶ ἔργον Ἄρηος, ὅπου ἔργον Ἄρηος=πολεμικὰ ἔργα, πόλεμοι / ὑσμῖναί τε μάχαι τε), προσδίδοντας ἔμφαση σ' ἕναν ἀπὸ τοὺς λόγους (τὸν κυριότερο πιθανῶς) γιὰ τοὺς ὁποίους ἡ Ἀθηνᾶ δὲν ἐνδιαφέρεται γιὰ τὰ ἔργα πολυχρύσου Ἀφροδίτης (ὡς πολεμικὴ θεά· βλ. καὶ Athanassakis15 σημ. σ.στ. 8-11: πίσω ἀπὸ τὴν ἀποστροφὴ τῆς Ἀθηνᾶς ἴσως κρύβεται ἡ ὑποψία τῶν ἀνδρῶν ὅτι ὁ ἔρωτας ἐξασθενίζει τοὺς ἄνδρες καὶ τοὺς στερεῖ τὴ ρώμη τοῦ πολεμιστῆ). Γιὰ τὴν Ἀθηνᾶ ὡς πολεμικὴ θεὰ βλ. καὶ ΕλλΜ17 Β΄ 98 κἑ. (ὅπου καὶ παραπομπὴ στὶς πηγές)· γιὰ τὴ θέση της στὴν Κυπριακὴ λατρεία καὶ τέχνη βλ. Καραγιώργη ΕΘΗρΑΚ5 σσ. 105 κἑ. κ.ἀ. (βλ. Εὑρετήριο), μὲ πλούσια εἰκονογράφηση (βλ. καὶ ἐδῶ Εἰκ. 13, 39, 47, 62, 69, 77, 101, 112).

ἀγλαὰ ἔργ(α): Ὁμηρικὴ τυπικὴ φράση (κ 223 ἀγλαὰ ἔργα πέλονται, ν 289~π 158 ἀγλαὰ ἔργα ἰδυίηι [γιὰ τὴν Ἀθηνᾶ: βλ. καὶ ν 287 θεὰ γλαυκῶπις Ἀθήνη, ν 300 κούρην Διός], ο 418 ἀγλαὰ ἔργα ἰδυῖα), κατὰ τὴν ὁποία σχηματίστηκε ἐδῶ τὸ ἀγλαὰ ἔργ' ἀλεγύνειν καὶ στὸν στ. 15 τὸ ἀγλαὰ ἔργ' ἐδίδαξεν (πβ. καὶ 127 ἀγλαὰ τέκνα τεκεῖσθαι). Τὸ ἔργ' ἀλεγύνειν πιθανῶς κατ' ἐπίδραση καὶ τῶν Ὁμηρικῶν ἄνδρ' ἀλεγύνειν (λ 186) καὶ δαῖτα ἢ δαῖτας ἀλεγύνειν (ν 23 δαῖτ' ἀλέγυνον, κ.λπ., ὅπου τὸ παραγόμενο ἀπὸ τὸ ἀλέγω ἐπικὸ ρῆμα ἀλεγύνω ἔχει –πιθανῶς ἐπιτεταμένη σὲ σχέση μὲ τὸ ἀλέγω– τὴν ἔννοια τοῦ: φροντίζω, ἑτοιμάζω μὲ φροντίδα).

12-5. Μὲ τὸν μετασχηματισμὸ τῆς πολεμικῆς κοινωνίας σὲ εἰρηνική, ἡ πολεμικὴ θεά (ἡ Ἀρεία καὶ Πρόμαχος καὶ Σώτειρα Ἀθηνᾶ) ἐξελίσσεται σὲ προστάτιδα τῶν εἰρηνικῶν ἔργων (Ἐργάνη, Ἡφαιστία, κ.λπ.). Ἤδη στὸν Ὅμηρο (κυρίως Ξ 178-80, ζ 232-5~ψ 159-62, η 108-11, υ 72) καὶ στὸν Ἡσίοδο (Θεογ. 572-7, Ἔργα 63-5, 76, κ.ἀ.) οἱ νέες ἰδιότητες τῆς θεᾶς προβάλλονται ἔντονα, μὲ χαρακτηριστικὴ τὴ σύνδεσή της μὲ τὸν Ἥφαιστο. Βλ. ΕλλΜ17 Β΄ 109 κἑ., West Theog.1 σημ. σ.στ. 572-3 καὶ 927 καὶ WD11 63-5, Athanassakis15 σημ. σ.στ. 12-5.

12. τέκτονας ἄνδρας: Ὁμηρικὴ τυπικὴ φράση (Ζ 315, Ν 390, Π 483). Τέκτων (ἀπὸ τὴ ρίζα τεκ- τοῦ τίκτω, ἀφηρ. οὐσ. τέχνη) εἶναι κυρίως ὁ ξυλουργός (ὁ κατεργαζόμενος τὰ ξύλα, ἔτσι καὶ ὁ ναυπηγός), κατ' ἀντίθεση πρὸς τὸν χαλκέα (χαλκεύς: ὁ κατεργαζόμενος τὸν χαλκό, ὁ χαλκουργός, γεν. ὁ σιδηρουργός· βλ. γ 432 κἑ., καὶ πβ. τὰ ἀνωτ. μνημονευόμενα χωρία τῆς Ἰλιάδος). Στὸ προκείμενο χωρίο ὅμως τὸ τέκτονας ἄνδρας συνδέεται μὲ μεταλλουργικὲς ἐργασίες (βλ. ἑπόμενο στίχο), γεγονὸς ποὺ πιθανῶς ἀποτελεῖ ἐπίσης –μαζὶ μὲ τὰ ἄλλα ἀνάλογα παραδείγματα– τεκμήριο μεθομηρικῆς σύνθεσης.

13. σατίνα<ς>: Ἡ λέξη (ἀπὸ σχεδὸν βέβαιη διόρθωση τοῦ Barnes) γιὰ πρώτη φορὰ ἐδῶ (μεταγενέστερα στὴ Σαπφώ καὶ στὸν Ἀνακρέοντα [Page LGS 203.13 / 318.10], βλ. καὶ Kamerbeek, Mnemosyne 20 [1967] 387 σημ. 3). Ἡ λέξη (κατὰ τὸν Chantr.2 σ.λ. πιθανῶς δάνειο ἀπὸ τὴ Φρυγία, συγγενὴς μὲ τὴ σάτιλλα, ποὺ κατὰ τὸν Ἡσύχιο δείχνει τὸν ἀστερισμὸ τῆς Πλειάδος, ὁ ὁποῖος θεωροῦνταν ὅτι παρίστανε ἅρμα) σημαίνει κατὰ τοὺς LSK9 τὴν πολεμικὴ ἅμαξα ἢ δίφρο, τὸ πολεμικὸ ἅρμα, ὅπως καὶ ἡ λέξη ἅρμα. Ἡ παράλληλη χρήση ὅμως τῶν δύο λέξεων (σατίνη – ἅρμα) ἐδῶ ὑποδηλώνει ἴσως κάποια διαφορὰ ἀνάμεσά τους, ποὺ μπορεῖ νὰ ἑρμηνεύεται ὡς ἁπλῶς διάφορος τύπος (διάφορης προέλευσης) πολεμικοῦ ἅρματος, ἀλλὰ καὶ ὡς διαφορὰ ἅρματος γιὰ εἰρηνικοὺς σκοπούς (ἁρμάμαξα ἢ ἁπλῶς ἅμαξα, πβ. ὄχεα κ.τ.τ.) πρὸς πολεμικὸ ἅρμα (κατὰ τὸν Chantr.9 σ.λ. σατίναι: « voiture confortable et luxueuse», utilisée surtout pour des femmes »)· πβ. τὶς ἐδῶ Εἰκ. 41 καὶ 113.1 πρὸς 113.2 καὶ 114, βλ. καὶ AnAC19 238 (εἰδώλιο ἅρματος [chariot], 850-750 περίπου π.Χ.), 240 (εἰδώλιο ἅμαξας [cart], 600-480 περίπου π.Χ.) καὶ 353 (διθέσιο ἅρμα [biga] 5ου αἰ. π.Χ., πιθανῶς ἀπὸ τὸ Κούριο), καὶ AAC20 138 καὶ 139 (διθέσια πολεμικὰ ἅρματα τῆς Κυπροαρχαϊκῆς ἐποχῆς, πιθανῶς ἀπὸ τὸ Ἰδάλιο). Μὰ εἶναι ἐπίσης πιθανὴ ἡ ὑπόθεση ὅτι πρόκειται γιὰ παλαιὰ λέξη τῆς ὁποίας ἡ σημασία ἔχει καταστεῖ ἀμφίβολη ἢ μὴ κατανοητὴ ἢ ἁπλῶς τυπική (πβ. π.χ. Ι 470 εἰνάνυχες ... νύκτας, μὲ ἐπανάληψη τοῦ β΄ συνθ. τῆς α΄ λέξεως). Περισσότερα γιὰ τὴν ἐτυμολογία τῆς λέξεως βλ. AHS21 σ.λ. καὶ σελ. 351, καὶ Chantr.2 σ.λ. (μὲ περαιτέρω βιβλιογραφία).

καὶ ἅρματα ποικίλα χαλκῶι: Δ 226 (ἵππους μὲν γὰρ ἔασε καὶ ἅρματα ποικίλα χαλκῶι), Κ 322 (καί μοι ὄμοσσον | ἦ μὲν τοὺς ἵππους τε καὶ ἅρματα ποικίλα χαλκῶι | δωσέμεν), 393 (μώνυχας ἵππους | δωσέμεναι κατένευσε καὶ ἅρματα ποικίλα χαλκῶι).

14. παρθενικὰς ἁπαλόχροας: πβ. Ἡσ. Ἔργα 519 παρθενικῆς ἁπαλόχροος. Ὡς οὐσ. τὸ παρθενική, ποιητ. ἀντὶ παρθένος, ἤδη στὸν Ὅμηρο (Σ 567, λ 39 παρθενικαί τ' ἀταλαί, πβ. η 19-20 ἔνθα οἱ ἀντεβόλησε θεὰ γλαυκῶπις Ἀθήνη | παρθενικῆι ἐϊκυῖα νεήνιδι). Τὸ ἐπίθ. ἁπαλόχροος, συναιρ. -ους, δὲν ἀπαντᾶ στὸν Ὅμηρο (ὅπου ἁπαλὸς καὶ ἁπαλοτρεφής), ἀνευρίσκεται ὅμως στὸν Θέογνη 1341 (παιδὸς ἐρῶ ἁπαλόχροος, σ' ἕνα εὐρύτερο χωρίο ἰδιαίτερα ἐνδιαφέρον γιὰ τοὺς Ὁμηρικοὺς ὕμνους στὴν Ἀφροδίτη: βλ. Θέογν. 1277, 1304, 1308, 1319 κἑ., πβ. ἀνωτ. στ. 6 καὶ κατωτ. Υ2 (VI.), σχόλ. σ.στ. 1) καὶ σὲ χορικὸ τοῦ Εὐριπίδη (Ἑλ. 373, βλ. καὶ 363-4 δῶρα | Κύπριδος, 368 παρθένοι, 381 Ἄρτεμις).

ἐν μεγάροισιν: τυπικὴ Ὁμηρικὴ φράση (Α 418, Ζ 371, κ.ἀ.).

15. Γιὰ τὴ φράση ἀγλαὰ ἔργ' ἐδίδαξεν βλ. ἀνωτ. σχόλ. σ.στ. 11. Τυπικὴ εἶναι καὶ ἡ φράση ἐπὶ φρεσὶ θεῖσα (Α 55, ε 427 ἐπὶ φρεσὶ θῆκε θεὰ γλαυκῶπις Ἀθήνη, ο 234, π 291).

16. Ἀρτέμιδα χρυσηλάκατον κελαδεινήν: στ. 118 ἐκ χοροῦ Ἀρτέμιδος χρυσηλακάτου κελαδεινῆς, καὶ Π 183 ἐν χορῶι Ἀρτέμιδος χρυσηλακάτου κελα­δεινῆς, Υ 70-71 Ἥρηι δ' ἀντέστη χρυσηλάκατος κελαδεινὴ | Ἄρτεμις ἰοχέαιρα, κασιγνήτη ἑκάτοιο (στ. 69 ἄντα δ' Ἐνυαλίοιο θεὰ γλαυκῶπις Ἀθήνη), Ὁμηρ. ὕμν. XXVII.1-3 (Εἰς Ἄρτ.) Ἄρτεμιν ἀείδω χρυσηλάκατον κελαδεινὴν | παρθένον αἰδοίην ἐλαφηβόλον ἰοχέαιραν | αὐτοκασιγνήτην χρυσαόρου Ἀπόλλωνος. Χρυσηλάκατος (Δωρ. χρυσαλάκατος, ἀπὸ τὸ χρυσοῦς καὶ τὸ ἠλακάτη, πβ. τὴν Κυπριακὴ λ. τὸ ἀλακάτιν) εἶναι ἡ Ἄρτεμις ἡ ἔχουσα χρυσῆν ἠλακάτην: μὲ χρυσοῦν τόξον ἢ χρυσᾶ βέλη (βλ. Ἡσύχ. σ.λ. χρυσηλάκατος [καλλίτοξος. ἠλακάτη γὰρ ὁ τοξικὸς κάλαμος] καὶ ἀρχ. σχόλ. στὸ Π 183 [χρυσοῖς βέλεσι χρωμένης· τὸν κάλαμον γὰρ τῶν βελῶν ἠλακάτην φασί, καὶ καλλιτόξου], στὸ Υ 70-71 [χρυσότοξος], κ.ἀ.), καὶ ὄχι μὲ χρυσῆ ρόκα (κατὰ τὰ ἀρχ. σχόλ. στὸ δ 122 καὶ 131 [βλ. καὶ LSJ910 / LSK9 σ.λ.]· περισσότερα: σημ. St. West σ.στ.: COd22 I 201 καὶ 203 / Α΄ 387 καὶ 389-90). Κελαδεινή (ἀπὸ τὸ κέλαδος: θόρυβος ὑδάτων ποὺ ρέουν ὁρμητικά, γενικὰ κάθε μεγάλος θόρυβος, κραυγὴ μάχης ἢ κυνηγίου κ.λπ.) εἶναι ἡ Ἄρτεμις παρὰ τὸν γιγνόμενον ἐν τοῖς κυνηγίοις κέλαδον κατὰ τὰ Σχόλ. στὸ Π 183 (πβ. Εὐστ.: διὰ τοὺς ἐν τοῖς κυνη­γεσίοις κελάδους), ἢ διὰ τοὺς ἐπὶ τῆι γεννήσει ταύτης ἐγγινομένους κελάδους κατὰ τὴν ἀνών. Ἐξήγησιν στὴ Θεογ. τοῦ Ἡσιόδου (βλ. J. Flach, Glossen und Scholien zur hesiodischen Theogonie, Leipzig 1876, σ. 412.21 κἑ.). Πβ. AHS21 σημ. σ.στ. (σ.λ. χρυση­λάκατον κελαδεινήν). Γιὰ τὴν Ἄρτεμη στὴν Κυπριακὴ λατρεία καὶ τέχνη βλ. Καραγιώργη ΕΘΗρΑΚ5 σσ. 133 κἑ. κ.ἀ. (βλ. Εὑρετήριο, καὶ ἐδῶ Εἰκ. 19, 36.2, 62, 108).

17. δάμναται ἐν φιλότητι: βλ. καὶ στ. 263 μίσγοντ' ἐν φιλότητι καὶ 287 ἐν φιλότητι μιγῆναι, πβ. Β 232 ἵνα μίσγεαι ἐν φιλότητι, κ.λπ. (ἡ τυπικὴ φράση ἐνφιλότητι συχνὰ στὸν Ὅμηρο: Η 302, ξ 237, 314, 331, 360, κ.ἀ.). Τὸ οὐσ. φιλότης (γενικά: φιλία, ἀγάπη, στοργή) στὰ παρατιθέμενα χωρία καὶ σ' ἄλλα ἀνάλογα (Γ 445 ἐμίγην φιλότητι καὶ εὐνῆι, Ζ 25 μίγη φιλότητι καὶ εὐνῆι, θ 266 κἑ. ἀείδειν | ἀμφ' Ἄρεος φιλότητος ἐϋστεφάνουτ' Ἀφροδίτης, | ὡς τὰ πρῶτα μίγησαν, κ.λπ.) ἔχει προφανῶς τὴ σημασία τῆς ἐρωτικῆς συνουσίας μεταξὺ ἄνδρα καὶ γυναίκας.

φιλομμειδὴς Ἀφροδίτη: Βλ. ἀνωτ. 3 F5.4 (στ. 1). Ἡ τυπικὴ φράση (συχνὴ ἤδη στὸν Ὅμηρο καὶ στὸν Ἡσίοδο) ἐπανέρχεται στοὺς στ. 49, 56, 65, 155.

18-20. Πβ. Ὁμηρ. ὕμν. ΙΧ.1 κἑ. καὶ κυρίως XXVII.1 κἑ. Γιὰ τὴ φράση καὶ οὔρεσι θῆρας ἐναίρειν πβ. Φ 485 κατ' οὔρεα θῆρας ἐναίρειν. Γιὰ τὴ φράση διαπρύσιοί τ' ὀλολυγαὶ πβ. στ. 80 διαπρύσιον κιθαρίζειν (ἀβέβ. ἐτυμ., βλ. Chantr.2 σ.λ.: ἴσως ἀπὸ τὸ διαπρό, ἢ τὸ πρύτανις, ἢ τὸ διαπείρω)· πάντα μὲ ἐπιρρηματικὴ σημασία στὸν Ὅμηρο, ὅπως ἐδῶ στὸν στ. 80· πρώτη ἐμφάνιση τῆς λ. ὡς ἐπιθ. ἐδῶ στὸν στ. 19, μὲ τὴν ἔννοια τῆς διαπεραστικῆς ἢ ἰσχυρῆς κραυγῆς, ποὺ διασχίζει τὸν ἀέρα καὶ φθάνει ὁλόγυρα καὶ μακριά. Πβ. Ὁμηρ. ὕμν. IV.336 διαπρύσιον κεραϊστήν (βλ. AHS21 σ.λ., ὅπου ἀναφορὰ στὴν ἐτυμολ. Boisacq: συγγ. πρὸς τὰ πρυμνὸς καὶ πρύτανις).

21-32. Ἡ Ἑστία μνημονεύεται γιὰ πρώτη φορὰ στὸν Ἡσίοδο, Θεογ. 454 Ἱστίην: Ῥείη δὲ δμηθεῖσα Κρόνωι τέκε φαίδιμα τέκνα, | Ἱστίην Δήμητρα καὶ Ἥρην χρυσοπέδιλον | ἴφθιμοντ' Ἀίδην (...) | (...) καὶ ἐρίκτυπον Ἐννοσίγαιον, | Ζῆνά τε μητιόεντα, βλ. καὶ 471 μῆτιν συμφράσσασθαι, 473 καὶ 495 Κρόνος ἀγκυλομήτης, 478 ὁπλότατον παίδων, πβ. καὶ Ὁμηρ. ὕμν. XXIV (Εἰς Ἑστ.), στ. 5 σὺν Διὶ μητιόεντι. Ἡ ἐντύπωση ὅτι ὁ ποιητὴς –ἢ οἱ ποιητὲς– τῶν ὕμνων στὴν Ἀφροδίτη γνωρίζει (-ουν) τὸν Ἡσίοδο ἐνισχύεται καὶ ἐδῶ. Ἡ ἔκφραση πρώτην τέκετο(...) αὖτιςδ' ὁπλοτάτην (ὁπλότατος=νεώτατος, πιθανῶς ἀρχικὰ μὲ τὴν ἔννοια τοῦ ἱκανοῦ νὰ φέρει ὅπλα) φαίνεται νὰ ἑρμηνεύει ὡς δεύτερη γέννηση τὸ ὅτι ὁ Κρόνος (ἀφοῦ καταπίνει πρώτη) ἐξεμεῖ τελευταία τὴν Ἑστία, ὥστε ὁ Ζεὺς νὰ ἐξακολουθήσει νὰ θεωρεῖται ὁ νεώτατος (γεννιέται τελευταῖος, καὶ δὲν τὸν καταπίνει ὁ Κρόνος) ἀλλὰ καὶ ὁ παλαιότατος τῶν θεῶν, πατὴρ ἀνδρῶν τε θεῶν τε. Γιὰ τὸ σχετικὸ χωρίο τοῦ Ἡσιόδου βλ. West Theog.1 σημ. σ.στ. 454 κἑ. Γιὰ τὸν ὅλο μύθο βλ. Ἀπολλόδ. 1.4-7 καὶ ΕλλΜ17 Β΄ 21 κἑ.

22. Ἱστίηι: ἡ προσωδία τῆς λέξεως ἐδῶ εἶναι – υυ (μὲ τὴν τελευταία συλλαβὴ νὰ ὑφίσταται ἐπικὴ βράχυνση), ἐνῶ στὸν Ἡσίοδο, ὅ.π., ἡ β΄ συλλ. εἶναι μακρά (βλ. West Theog.1 σημ. σ.στ. 454, ὅπου καὶ σχόλιο γιὰ τὴ γραφὴ Ἑστ-).

Κρόνος ἀγκυλομήτης: τυπικὴ φράση, Δ 59 (τέκετο Κ. ἀ., ὅπως ἐδῶ καὶ στὸν στ. 42), Θεογ. 473 καὶ 495 (μέγας Κρόνος ἀγκυλομήτης), 18 (Κρόνον ἀγκυλομήτην). Πβ. Β 205 καὶ 319, Δ 75, Ι 37, Μ 450, Π 431, Σ 293, φ 415 Κρόνου πάϊς ἀγκυλομήτεω. Πβ. ἐπίσης Θεογ. 546 καὶ Ἔργα 48 Προμηθεὺς ἀγκυλομήτης. Τὸ ἐπίθ., κατὰ τοὺς LSK9, μὲ β΄ συνθ. τὸ μῆτις (σοφία, σύνεση, εὐφυΐα, πανουργία – συμβουλή, γνώμη, σχέδιο, κ.λπ.), σημαίνει: «ὁ σκολιὰ βουλευόμενος» ("crooked of councel" LSJ910, ὅπως καὶ τὸ ἀγκυλόμητις), καὶ ἡ σύνδεσή του μὲ τὸν Προμηθέα, ὅπως καὶ τὰ συμφραζόμενα σὲ ὁρισμένα χωρία (βλ. π.χ. ἀνωτ. σχόλ. σ.στ. 22-3), εἶναι ἀπόδειξη ὅτι τουλάχιστο στοὺς χρόνους τοῦ Ἡσιόδου ἔτσι ἑρμηνευόταν τὸ ἐπίθετο. Ἀπ' αὐτὴ τὴν –ἐπικρατοῦσα στὴν ἀρχαιότητα– ἑρμηνεία προῆλθε κατὰ τὸν West1 (Theog. σημ. σ.στ. 18) καὶ ὁ μεταγενέστερος τύπος ἀγκυλόμητις, ποὺ θά 'πρεπε νά 'ταν ὁ ἀρχικὸς τύπος, ἂν ὄντως αὐτὴ ἦταν ἡ πρώτη σημασία τοῦ ἐπιθ. ἀγκυλομήτης (ποὺ στηρίζεται ἀπὸ τὴ γεν. ἀγκυλομήτεω). Κατὰ τὸν ἴδιο, στηριζόμενο στὸν Cook, ἡ ἀρχικὴ σημασία δὲν μπορεῖ νὰ εἶναι "crooked-planning", "Kronos of the bent μῆτις", ἀλλὰ "Kronos of the curved sickle".

23. Διὸς αἰγιόχοιο: Β 348, 491, 598, Γ 426, κ.λπ. Βλ. καὶ ἀνωτ. σχόλ. σ.στ. 8 σ.λ. αἰγιόχοιο Διός.

24. πότνιαν: Στὸν Ὅμηρο συνήθως ἐπίθ. τῆς Ἥρας, πάντοτε (22 φορὲς) σὲ ὀνομαστική, μιὰ φορὰ γιὰ τὴν Ἀθηνᾶ (Ζ 305 πότνι' Ἀθηναίη), γενικὰ ἐπίθ. ἢ οὐσ. γιὰ θεοὺς ἢ θνητὲς γυναῖκες σεβαστές (=δέσποινα ἢ ἄνασσα). Στὸν Ἡσίοδο πότνιαν Ἥρην στὸ τέλος τοῦ στ. 11 τῆς Θεογ. (βλ. West Theog.1 σημ. σ.στ.) καὶ στὴν ἀρχὴ τοῦ στ. 926, ὅπως ἐδῶ, σὲ αἰτ. (γιὰ τὴν Ἀθηνᾶ). Τὸ ἐπίθ. ἀνευρίσκεται στὶς πινακίδες τῆς Κνωσοῦ, μιὰ ἀπὸ τὶς ὁποῖες μεταγράφεται σὲ a-ta-na-po-ti-ni-ja καὶ μεταφράζεται σὲ Ἀθηνᾶ πότνια (βλ. West Theog.1 σημ. σ.στ. 926, ὅπου παραπομπὴ στοὺς Ventris – Chadwick, Documents in Mycenaean Greek, σ. 126). Ἡ λέξη εἶναι συγγενὴς ἐτυμ. μὲ τὶς λέξεις πόσις (ἀρχικὰ *πότις), δεσ-πότ-ης, δέσποινα (δεσ-πότ-νια)· πβ. Σανσκρ. pátnī-s, Λατ. pot-is, pot-estas, possum (potis sum), κ.λπ. (βλ. LSK9 σ.λ. πόσις, ἀναλυτικά: Chantr.2 σ.λλ. πότνια καὶ πόσις).

Ποσειδάων καὶ Ἀπόλλων: μαζὶ –στὴν ἴδια θέση τοῦ στίχου– καὶ στὴν Ἰλιάδα, Μ 17 καὶ 34. Ἡ Μυθολογία δὲν κάνει ποτὲ πολὺ λόγο γιὰ τὴ μνηστεία (ζήτηση σὲ γάμο) τῆς Ἑστίας ἀπὸ τὸν Ποσειδῶνα καὶ τὸν Ἀπόλλωνα, πιθανῶς γιατὶ αὐτὴ δὲν κατέστη ποτὲ ἀληθινὰ ἀνθρωπομορφική (βλ. Athanassakis15 σημ. σ.στ. 21-32). Γιὰ τὸν Ποσειδῶνα βλ. καὶ ἀνωτ. σχόλ. σ.στ. 4 F1.6 (στ. 1) σ.λ. Ποσειδάων ἐνοσίχθων. Γιὰ τὸν Ἀπόλλωνα στὴν Κυπριακὴ λατρεία καὶ τέχνη βλ. ΕΘΗραΚ5 σσ. 114-9, 186-98 κ.ἀ. (συχνά, μὲ πάμπολλες ἀπεικονίσεις: βλ. Εὑρετήρια), καὶ ἐδῶ Εἰκ. 29.3, 54, 80, 92 (μὲ σημ. σ.στ. 1 Τ2.6).

25. στερεῶς ἀπέειπεν: πβ. Ι 510 ὅς δέκ' ἀνήνηται καί τε στερεῶς ἀποείπηι (στὴν περίφημη Ἀλληγορία τῶν Λιτῶν καὶ τῆς Ἄτης, ποὺ θεωρεῖται ἀπὸ τὰ σχετικὰ νεώτερα τμήματα τῶν Ὁμηρικῶν ἐπῶν). Πβ. ἐπίσης –καὶ γιὰ τὸν ἑπόμενο στ.– Ι 309-10 ἀποειπεῖν | (...) ὡς τετελεσμένον ἔσται.

26. ὤμοσε δὲ μέγαν ὅρκον, ὃ δὴ τετελεσμένος ἐστίν: πβ. Τ 113 ἀλλ' ὄμοσεν μέγαν ὅρκον καὶ Α 388 ὃ δὴ τετελεσμένος ἐστί (πβ. ἐπίσης Σ 4 καὶ τ 547).

27. ἁψαμένη κεφαλῆς πατρὸς Διὸς αἰγιόχοιο: πβ. Ω 712 ἁπτόμεναι κεφαλῆς καὶ Η 60, Λ 66, Χ 221 πατρὸς Διὸς αἰγιόχοιο. Βλ. καὶ ἀνωτ. σχόλ. σ.στ. 8 καὶ 23.

29. καλὸν: μὲ τὸ α βραχύ, ὅπως καὶ στὸν στ. 261, γεγονὸς ποὺ μαρτυρεῖ, κατὰ τὸν Kamerbeek, Mnemosyne 20 (1967) 386-7, ὅτι ὁ ποιητὴς εἶναι Αἰολικῆς καὶ ὄχι Ἰωνικῆς καταγωγῆς. Ἡ Κυπριακὴ καταγωγὴ τοῦ ποιητῆ δὲν μπορεῖ, φυσικά, νὰ ἀποκλειστεῖ μὲ τὸ γλωσσικὸ αὐτὸ ἐπιχείρημα.

30. πῖαρ: τὸ ἄριστο, τὸ πιὸ ἐκλεκτὸ μέρος ἐδῶ, γενικὰ τὸ πάχος (πῖϜ-αρ, ἀπὸ τὸ πίων, Σανσκρ. pîvan, pînas κ.λπ., Λατ. o-pi-mus, ἐπίσης πιαρός, πιαλέος, πίανσις, πιασμός, πιαίνω, πιμελή κ.λπ.). Ἡ φράση πῖαρ ἑλοῦσα κατὰ τὸ πῖαρ ἑλέσθαι (Λ 550 βοῶν ἐκ πῖαρ ἑλέσθαι, μὲ τὴν ἀρχικὴ καὶ γενικὴ σημασία τῆς λέξεως), πβ. καὶ στ. 115 μητρὸς ἑλοῦσα. Τυπικὴ εἶναι καὶ ἡ προηγούμενη φράση τοῦ στίχου κατ' ἄρ' ἔζετο (Α 68 κ.ἀ., β 224 κ.ἀ., στὸν τυπικὸ στ. Ἤ τοι ὅ γ' ὡς εἰπὼν κατ' ἄρ' ἔζετο· τοῖσι δ' ἀνέστη, ὅπου ἡ τυπικὴ φράση εὑρίσκεται σὲ ἀπόλυτα φυσικὴ θέση).

31. νηοῖσι: ἐπικὴ κατάληξη -οισι τοῦ Ἰων. τύπου νηός (=ναός), Ἀττ. νεώς, Δωρ. κ.λπ. νᾱός (ἴσως ἀπὸ τὸ νᾰσ-Ϝός, πβ. ναίω καὶ μετα-νắσ-της· περισσότερα: Chantr.2 καὶ Μπαμπ.3 σ.λ. ναός).

τιμάοχός ἐστι: γιὰ πρώτη φορὰ ἐδῶ, μὲ προσωδία (τιμā́-) δυσερμήνευτη. Ὁ Hoekstra (FT23 σ. 56) θεωρεῖ τὸν τύπο ὡς παλαιὸ ἐπικὸ Αἰολισμό, ποὺ ἀπὸ ἐδῶ πέρασε καὶ στὸν ὕμνο II.268 (πβ. καὶ στ. 270 νηόν), βλ. καὶ Kamerbeek, Mnemosyne 20 (1967) 387 (μὲ τὴν ὑπόθεση γιὰ Αἰολικὴ προέλευση τοῦ ὕμνου). Ὁ μεταγεν. τύπος τιμοῦχος (καὶ Αἰολ. τιμῶχος) ἐμφανίζεται συχνὰ ὡς τίτλος ἀξιωματούχου σὲ διάφορες πόλεις (βλ. LSJ910 σ.λ. καὶ Richardson Dem.12 σημ. σ.στ. 268). Γιὰ τὴν ἔννοια τῆς τιμῆς στὸν Ὅμηρο (καὶ στὴν ἀρχαϊκὴ ποίηση) βλ. J. C. Riedinger, « Remarques sur la τιμὴ chez Homère », REG 89 (1976), 244-64, πβ. Ἀ. Β., ΜΑΦ15 71 κἑ. / MAPh2 86 κἑ. (μὲ βιβλιογραφία στὶς σημ. 3 κἑ.). Ἡ τιμὴ ποὺ ἀπολαμβάνει ἡ Ἑστία κατὰ τὸν ποιητὴ τοῦ ὕμνου, ὅπως φαίνεται ἀπὸ τὰ συμφραζόμενα, περιλαμβάνει πλούσιες ὑλικὲς παροχές, θυσίες (30 πῖαρἑλοῦσα). Πβ. καὶ Ὁμηρ. ὕμν. XXIX.1 κἑ. (Εἰς Ἑστ.).

32. βροτοῖσι: βροτός, ἀπὸ ρίζα μερ->μορ- (σμερ-, μείρομαι – ποιητ. τύποι ἔμμορε κ.λπ., παρκ. εἵμαρται, εἱμαρμένη – μόρ-ος, μορτός, μοῖρα καὶ Μοῖρα, ἄ-μβροτος καὶ ἀ-μβροσία, Λατ. mor-ior, mors, mortalis κ.ἄ., Ἀγγλ. mortal, κ.λπ.): μορ-τός, *μρο-τός> *μβρο-τός (ἀνάπτυξη β μεταξὺ μ καὶ ρ, πβ. μεση-μερ-ία> *μεσημρία> μεσημβρία) > βροτός (ἀποβολὴ ἀρχικοῦ μ, ἐνῶ: ἄμβροτος καὶ ἀμβροσία, γιατὶ τὸ μ δὲν εἶναι ἀρχικό). Βροτός, ἑπομένως, εἶναι ὁ θνητός, ὁ ὑποκείμενος στὴν κοινὴ μοίρα πάντων τῶν ἀνθρώπων, τὸν θάνατο (κατ' ἀντίθεση πρὸς τοὺς ἀθανάτους θεούς). Βλ. καὶ κατωτ. σχόλ. σ.στ. 47.

πρέσβειρα: νέα λέξη. Στὸν Ὅμηρο ἀπαντᾶ τὸ πρέσβα (θηλ. τοῦ πρέσβυς), στὴν Ἰλιάδα κυρίως γιὰ τὴν Ἥρα (στὸν τυπικὸ στίχο Ἥρη, πρέσβαθεά, θυγάτηρμεγάλοιοΚρόνοιο Ε 721, Θ 383, Ξ 194 καὶ 243, τὰ δύο τελευταῖα παραδείγματα στὸ ἐνδιαφέρον γιὰ τὸν ὕμνο μας χωρίο Ἥρας – Ἀφροδίτης καὶ Διός, μαζὶ μὲ 6 παραδείγματα τῆς τυπικῆς φράσης πότνιαἭρη Ξ 159, 197, 222, 263, 300, 329). Ἡ σημασία τοῦ πρέσβα (κατὰ τὰ δῖα καὶ πότνα=πότνια) στὸν Ὅμηρο (=ἡ σεβαστή, ἡ τιμημένη, ἡ ἔντιμη) φαίνεται νὰ ἀποκλείει τὴν ὑπόθεση ὅτι ἀρχικὰ τὸ ἐπίθ. εἶχε τὴν ἔννοια τῆς μεγάλης ἡλικίας (κι ἀργότερα ἐπεξετάθηκε στὶς τιμὲς καὶ τὸν σεβασμὸ ποὺ δέχονται τὰ ἄτομα μεγάλης ἡλικίας, γιὰ νὰ ἀποσυνδεθεῖ σὲ τρίτο στάδιο ἀπὸ τὴν ἡλικία), μολονότι οἱ τύποι πρεσβύτερος καὶ πρεσβύτατος στὸν Ὅμηρο ἔχουν τὴν ἔννοια τῆς μεγάλης ἡλικίας. Ὁ τύπος πρέσβειρα προφανῶς κεῖται μὲ τὴ σημασία τοῦ Ὁμηρικοῦ πρέσβα. Στὸν ὕμνο στὴν Ἑστία (XXIX.3), ἐπίσης, πρεσβηῒς τιμή (αἰτ. πρεσβηΐδα τιμήν) εἶναι ἡ ὕψιστη τιμή.

33. τάων (...) ἀπατῆσαι: Βλ. ἀνωτ. σχόλ. σ.στ. 7.

34-5. τῶν δ' ἄλλων (...) ἀνθρώπων: πβ. Σοφ. Ἀντ. 788-9 καὶ Εὐρ. Ἱππόλ. 1273 κἑ. (βλ. καὶ ἀνωτ. σχόλ. σ.στ. 2-6)· οἱ παραπομπὲς στὸν Athanassakis8, σημ. σ.στ. 34-35.

35. οὔτε θεῶν μακάρων οὔτε θνητῶν ἀνθρώπων:~ι 521. Πβ. Α 339 πρός τε θεῶν μακάρων πρός τε θνητῶν ἀνθρώπων. Πβ. ἐπίσης Σ 404 (ἤιδεεν ...) καὶ η 247 (οὐδέ τις αὐτῶν | μίσγεται ...) οὔτε θεῶν οὔτε θνητῶν ἀνθρώπων, ε 32 οὔτε θεῶν πομπῆι οὔτε θνητῶν ἀνθρώπων. Βλ. καὶ ἀνωτ. σχόλ. σ.στ. 3 σ.λ. καταθνητῶν ἀνθρώπων.

36-52. Ἡ Ἀφροδίτη παίρνει τὰ μυαλὰ τοῦ ἴδιου τοῦ Δία καὶ τὸν ὠθεῖ στὶς ἀγκάλες θνητῶν γυναικῶν (36-44), ὁ Ζεὺς ὅμως ἐγείρει καὶ σ' αὐτὴν τὸν πόθο νὰ κοιμηθεῖ μὲ θνητὸν ἄντρα, ὥστε νὰ μὴν μπορεῖ πιὰ νὰ γελᾶ φιλάρεσκα σὲ βάρος τῶν ἄλλων θεῶν (45-52). Ὁ ἔρωτας μὲ θνητὲς γυναῖκες ἐνοχλεῖ, ὅπως φαίνεται, τοὺς θεούς, ὄχι τόσο γιατὶ δὲν μποροῦν νὰ ἀντισταθοῦν στὴ δύναμη τοῦ ἔρωτα (πβ. στ. 247 κἑ., κυρίως 251), ἀλλὰ γιατὶ μὲ τοὺς θνητοὺς ἀπογόνους κινδυνεύουν νὰ ἐκφυλιστοῦν. Ἀπὸ τὸ ὅλο χωρίο δίνεται ἔντονη ἡ αἴσθηση πὼς δὲν πρόκειται νὰ ἐπακολουθήσει ἕνα ἁπλὸ ἐρωτικὸ ἐπεισόδιο, μὰ μιὰ ἀντιπαράθεση θνητοῦ – ἀθανάτου, μιὰ βεβιασμένη σύζευξη δύο ἀσυμβίβαστων φύσεων (βλ. Smith NM16 38 κἑ., κυρίως 40). Γιὰ τὶς ἐρωτικὲς περιπέτειες τοῦ Δία βλ. Ξ 312 κἑ. (στὸ ἐνδιαφέρον ἐπεισόδιο Ἀφροδίτης καὶ Ἥρας – Δία, μὲ τὸν Δία νὰ ἀναφέρεται ὁ ἴδιος ἔμμεσα στοὺς ἔρωτές του) καὶ Θεογ. 886 κἑ. (μὲ πολλὲς λεκτικὲς ὁμοιότητες μὲ τὸν ὕμνο μας, π.χ. στ. 888, 889 κ.λπ.), ὅπως καὶ ΕλλΜ17 Β΄ 79 κἑ. (μὲ περαιτέρω ἀναφορὰ στὶς πηγὲς καὶ πίνακα στὶς σσ. 80-81).

36 κἑ. Ὅπως παρατηρεῖ ὁ van der Ben24 (σημ. σ.στ.), τὸ καί τε στοὺς στ. 36 καὶ 38 πρέπει νὰ ἔχει τὴν ἔννοια τοῦ ἀκόμη καί: ἀκόμη καὶ ὁ Δίας, ὁ μέγιστος τῶν θεῶν, ὑπόκειται αἰώνια στὴ δύναμη τῆς Ἀφροδίτης· ἀκόμα καὶ αὐτὸς μπορεῖ νὰ ὁδηγηθεῖ σὲ ἔρωτα μὲ θνητὲς γυναῖκες. Γιὰ τὸ χωρίο πβ. Ξ 158 κἑ.

37. ὅς τε μέγιστός τ' ἐστί, μεγίστης τ' ἔμμορε τιμῆς: ὁ στ. ἀποτελεῖται ἀπὸ Ὁμηρικὲς τυπικὲς φράσεις: ὅς τε μέγιστος (ο 37 κ.ἀ.), ἐστὶ μεγίστης (Β 118 κ.ἀ.), ἔμμορε τιμῆς (Α 278 κ.ἀ.).

38. πυκινὰς φρένας ἐξαπαφοῦσα: Βλ. στ. 243 (π.φ. ἀμφικαλύπτοι), Ξ 294 (π.φ. ἀμφεκάλυψεν), πβ. Ω 282 καὶ 674, τ 353, Ἡσ. Θεογ. 889 (φρένας ἐξαπατήσας), πβ. Θέογν. 1388 δαμνᾶις δ' ἀνθρώπων πυκινὰς φρένας (γιὰ τὴν Κυπρογενῆ Κυθέρειαν, τὴ δολοπλόκο). Γιὰ τὸ ἐξαπαφοῦσα (ἐπικ. ρῆμα ἐξαπαφίσκω=ἐξαπατάω, ἐξήπαφε ξ 379), βλ. Ξ 160 ὅπως ἐξαπάφοιτο (sc. Ἥρη) Διὸς νόον αἰγιόχοιο, Ἡσ. Θεογ. 537 Διὸς νόον ἐξαπαφίσκων, Ὁμηρ. ὕμν. III.379 ἔμελλες ἐμὸν νόον ἐξαπαφοῦσα. Βλ. καὶ van der Ben24 σημ. σ.στ. 38.

39. συνέμιξε καταθνητῆισι γυναιξὶν: νέα τυπικὴ φράση, βλ. καὶ στ. 50 (συνέμιξε [v.l. σύμμιξε] κ. γυναιξὶν) καὶ 250 (συνέμιξακ. γ.), πβ. 52 ἀνέμιξε (συνέμιξε Schäfer, ἴσως ὀρθά) καταθνητοῖςἀνθρώποις.

40. Ἥρης ἐκλελαθοῦσα (...): γιὰ τὴ λατρεία τῆς θεᾶς καὶ τὴν ἀπεικόνισή της στὴν Κύπρο βλ. Καραγιώργη ΕΘΗρΑΚ5 σσ. 174-5 κ.ἀ. (βλ. Εὑρετήριο), καὶ ἀνωτ. Εἰκ. 19.

42. Κρόνος ἀγκυλομήτης: βλ. ἀνωτ. σχόλ. σ.στ. 22 (σ.λ.).

43. μήδεα: σχέδια, σκέψεις, τεχνάσματα (μὲ ἔννοια φρόνησης ἢ πανουργίας, κατὰ τὰ συμφραζόμενα), ἀλλὰ καὶ σκέψεις, φροντίδες, μέριμνες (λ 202). Ρῆμα μέδω: ἄρχω, κυβερνῶ, βασιλεύω, προστατεύω (κατὰ τοὺς LSK9), ἴσως καὶ εἶμαι σύμβουλος, συμβουλεύω (συνήθης φράση στὸν Ὅμηρο: Ἀργείων [κ.ἄ.] ἡγήτορες ἠδὲ μέδοντες). Ρίζα μέδ->μηδ-, βλ. καὶ μήδομαι, λατ. medeor, meditor κ.λπ. (μήδεα εἶναι ἐπίσης τὰ ἀνδρικὰ αἰδοῖα, ἀπὸ ἄλλη ρίζα, πβ. φιλομμηδὴς Ἀφροδίτη: βλ. ἀνωτ. 3 F5.3). Ἡ φράση Ζεὺς δ' ἄφθιτα μήδεα εἰδὼς καὶ στὸ Ω 88 (μήδεα εἰδώς Η 278, Ρ 235).

44. κέδν': κεδνά (ἐπίθ. κεδνός: ἐπιμελής, προσεκτικός, πιστός, κ.λπ., ὡς παθ. δὲ αὐτὸς ποὺ τὸν φροντίζουν, ἐπιμελημένος, ἀγαπητός, σεβαστός, κ.λπ., πιθ. ἀπὸ τὴν ἴδια ρίζα μὲ τὸ κήδομαι)· στὸν Ὅμηρο –σὲ οὐδ. πληθ.– γιὰ πράγματα, ὅπως κι ἐδῶ, κυρίως στὴ φράση κεδνὰ ἰδυῖα (πιθ. κέδν' εἰδυῖα, α 428, τ 346, υ 57, πβ. ψ 182 καὶ 232 ἄλοχον ... κεδνὰ ἰδυῖαν), μὲ τὴ σημασία ἐκείνης ποὺ γνωρίζει συνετὰ ἔργα, ποὺ γνωρίζει τὰ καθήκοντά της.

45. Ζεὺς γλυκὺν ἵμερον ἔμβαλε θυμῶι: βλ. κατωτ. σχόλ. σ.στ. 53, 56-7, 143-4, καὶ ἀνωτ. σχόλ. σ.στ. 2 σ.λ. ἵμερον.

46. ἀνδρὶ καταθνητῶι: πβ. 50 καταθνητῆισι γυναιξί, 51 καταθνητοὺς υἱεῖς, 52 καταθνητοῖς ἀνθρώποις. Σὲ 8 στίχους ἐπαναλαμβάνεται 4 φορὲς τὸ ἐπίθ. καταθνητός (πβ. 47 βροτέης εὐνῆς), προσδίδοντας ἔμφαση στὴν ἀντίθεση θνητοῦ καὶ θεοῦ (στ. 45 αὐτῆι Ζεύς, στ. 48 θεοῖσιν, στ. 50 θεούς, στ. 51 ἀθανάτοισιν, στ. 52 θεούς). Βλ. καὶ ἀνωτ. σχόλ. σ.στ. 36-52, πβ. ἀνωτ. σχόλ. σ.στ. 3 σ.λ. καταθνητῶν ἀνθρώπων.

47. βροτέης εὐνῆς: πβ. 255 βροτοῦ ἀνέρος ἔμπεσον εὐνῆι. Στὸν Ὅμηρο ἡ φράση φωνῆι βροτέηι (τ. 545, πβ. Πινδ. Ὀλ. 9.34 βρότεα σώμαθ': Αἰσχ. Εὐμ. 171, κ.ἀ.). Συνηθέστερο μετὰ τὸν Ὅμηρο τὸ ἐπίσης ποιητ. ἐπίθ. βρότειος (Ἀρχιλ. ἀπόσπ. 17 W. πάντα πόνος τεύχει θνητοῖς μελέτη τε βροτείη, κ.ἀ.).

50. συνέμιξε καταθνητῆισι γυναιξὶ: βλ. ἀνωτ. σχόλ. σ.στ. 39. Ἡ γραφὴ σύμμιξε (Μ), συμβατὴ μὲ τὸ μέτρο, δὲν ἀποκλείεται νὰ εἶναι ἡ ἀρχική.

53 κἑ. Τὸ ἐπικὸ μέρος (parsepica) τοῦ ὕμνου δὲν ἀποτελεῖ ἁπλῶς μιὰν ἐκτεταμένη Ἠοία (πβ. van Eck25 30 κἑ.), καθὼς τὸ ποίημα δὲν ἀναφέρεται κατὰ κύριο λόγο στὴ γενεαλογία τοῦ Αἰνεία. Βλ. van der Ben24 σημ. σ.στ. 53 κἑ. καὶ ἀνωτ. 113 κἑ.

   Στοὺς στ. 53-67 (προετοιμασία τῆς Ἀφροδίτης) καὶ 75-90 (συνάντηση μὲ τὸν Ἀγχίση) ἔχουμε μιὰ περίτεχνη διάσπαση τοῦ στολισμοῦ τῆς θεᾶς (κυρίως στοὺς στ. 61-5 καὶ 85-90). Ἡ σκηνή, ὅπως θὰ ἀναλυθεῖ στὴ συνέχεια, στηρίζεται κατὰ μέγα μέρος στὸν Ὅμηρο, στὸ θ 362-6 (ὅπου ἡ Ἀφροδίτη φθάνει στὴν Πάφο καὶ στολίζεται ἀπὸ τὶς Χάριτες) καὶ στὸ Ξ 153 κἑ. (ὅπου ἡ Ἥρα, θέλοντας νὰ ἀνακουφίσει τοὺς Ἀχαιούς, προετοιμάζεται γιὰ νὰ σαγηνεύσει τὸν Δία), ἀπαντᾶ δὲ ἐπίσης στὰ Κύπρια (βλ. ἀνωτ. 3 F4-5) καὶ στὸν Ὁμηρ. ὕμν. VI.5 κἑ., Εἰς Ἀφρ. (βλ. κατωτ. Υ2.5 κἑ.). Ἀνάμεσα στὶς δυὸ κύριες σκηνὲς βρίσκεται ἡ ἄφιξη τῆς Ἀφροδίτης στὴν Ἴδη καὶ ἡ εἰδυλλιακὴ σκηνὴ μὲ τὰ ζῶα ποὺ τὴ συνοδεύουν καὶ ποὺ δέχονται τὴν ἐπίδρασή της (στ. 68-74), προαναγγέλλοντας ὅ,τι θὰ ἐπακολουθήσει.

53. γλυκὺν ἵμερον ἔμβαλε θυμῶι: βλ. ἀνωτ. στ. 45 καὶ κατωτ. στ. 143, ὅπου ἡ τυπικὴ φράση γλυκὺν ἵμερον ἔμβαλε θυμῶι (μετὰ τὴν πενθημιμερῆ τομή). Τὸ ἄρα δείχνει ἄμεση μετάβαση ἀπὸ τὰ προηγούμενα στὰ ἑπόμενα (LSJ910 ἄρα Α.Ι.1), ἀλλὰ καὶ σύνδεση μ' αὐτά (ὅ.π. Α.ΙΙ.1): ἔτσι λοιπόν, φαίνεται ἡ καλύτερη ἀπόδοση ἐδῶ. – Τὸ οἱ (= οἷ) = τῆι τοῦ στ. 45 (δηλ. τῆι Ἀφροδίτηι).

54. ἐν ἀκροπόλοις ὄρεσιν: πβ. τ 205 ἐν ἀκροπόλοισιν ὄρεσσιν καὶ Ε 523 ἐπ' ἀκροπόλοισιν ὄρεσσιν (στὸν Ὅμηρο, στὸ τέλος τοῦ στ., μὲ τὴν ἀρχαιότερη δοτ. ὄρεσ-σιν). Τὸ ἐπίθ. ἀκροπόλος μὲ β΄ συνθ. ἀπὸ θέμα πολ- (πολέω, πέλω καὶ πέλομαι, τὸ οὐσ. πόλος μεταγεν., ὅπως καὶ τὸ ἀκροπόλοι, ὠς οὐσ., γιὰ τοὺς πόλους τῆς Ἀρκτικῆς καὶ τῆς Ἀνταρκτικῆς) καὶ μὲ τὴ σημασία τοῦ αἰωρούμενου στὰ ὕψη, τοῦ ὑψηλοῦ.

πολυπιδάκου Ἴδης: πβ. κατωτ. στ. 68 Ἴδην (...) πολυπίδακα καὶ βλ. ἀνωτ. 3 F5.8 (v. 5). Ἀξιοσημείωτη εἶναι ἡ ἐδῶ παρουσία τόσο τοῦ τύπου πολυπίδακα (ὀνομ. πολυπῖδαξ) ὅσο καὶ τοῦ σχετικὰ μεταγεν. τύπου γενικῆς πολυπιδάκου, ποὺ στὸν Ὅμηρο ἐμφανίζεται σὲ ὁρισμένα χειρόγραφα ὡς διαφορετικὴ γραφή: Βλ. κυρίως Ξ 157 (στὸ ἐνδιαφέρον χωρίο ποὺ ἔχουμε ἐπανειλημμένα συνδέσει μὲ τὸν ὕμνο μας) Ζῆνα δ' ἐπ' ἀκροτάτης κορυφῆς πολυπίδακος Ἴδης | ἥμενον εἰσεῖδε, v.l. ant. πολυπιδάκου, ὅπως καὶ στὸν στ. 307 (βλ. καὶ Υ 59 καὶ 218, Ψ 117). Πβ. Ἡσύχ. σ.λ. πολυπιδάκου· πολλὰς πηγὰς ἐχούσης, τουτέστιν ὑδάτων ἐκβολὰς ἢ πολλὰς πηγάς.

55. βουκολέεσκεν βοῦς δέμας ἀθανάτοισιν ἐοικώς: πβ. Φ 448 βοῦς βουκολέεσκες (ἐπικ. παρατ. τοῦ βουκολέω, οὐσ. βουκόλος) καὶ γ 468~θ 14~Ψ 163 δέμας ἀθανάτοισιν ὁμοῖος.

56-7. Ὁ ἔρως καὶ ὁ ἵμερος ἐμφανίζονται ἐδῶ ὡς ἀποτέλεσμα τοῦ ἰδοῦσα. Ἔτσι ἔπειτα πρέπει νὰ σημαίνει: μετὰ τὴν ἐπέμβαση ἢ ὡς ἀποτέλεσμα τῆς ἐπέμβασης τοῦ Δία (στ. 53, βλ. καὶ 45 κἑ.), κατὰ τὸν van der Ben, σημ. σ.στ. 56 τὸν δὴ ἔπειτα. Ἡ ἐπαναφορὰ ὅμως τοῦ ἱμέρου στὸν στ. 57 (53 γλυκὺν ἵμερον ἔμβαλε θυμῶι / 57 κατὰ φρένας ἵμερος εἷλεν) δημιουργεῖ τὴν αἴσθηση ἐλαφρᾶς ἀνωμαλίας: ὁ Ζεὺς ἐμβάλλει γλυκὺν ἵμερον γιὰ τὸν Ἀγχίση στὴν Ἀφροδίτη· ἐκείνη τὸν βλέπει, τὸν ἐρωτεύεται (ἠράσατ'), ἐκπάγλως δὲ κατὰ φρένας ἵμερος εἷλεν. Ἡ συγγνωστὴ γιὰ ποίηση ἀνωμαλία ὀφείλεται μᾶλλον στὴν πρόθεση τοῦ ποιητῆ νὰ συμβιβάσει τὴ θεϊκὴ ἐπέμβαση μὲ τὴ φυσικὴ ἐξέλιξη (τὸν βλέπει, τὸν ἐρωτεύεται, τὴν κατα­λαμβάνει πόθος), κι ἂς ξεκίνησαν ὅλα ἀπὸ ἐπέμβαση τοῦ Δία. Δὲν ἀποκλείεται ὅμως νὰ πρόκειται ἁπλῶς γιὰ κλιμάκωση τοῦ ἱμέρου ἐδῶ, ὅπως καὶ τοῦ ἔρωτος στὴ συνέχεια στὸν Ἀγχίση: στὸν στ. 91 Ἀγχίσην δ' ἔρος εἷλεν γιὰ τὴν Ἀφροδίτη, ποὺ παρουσιάστηκε μπροστά του θαῦμα ἰδέσθαι, ἐνῶ στοὺς στ. 143-4 θεὰ γλυκὺν ἵμερον ἔμβαλε θυμῶι· | Ἀγχίσην δ' ἔρος εἷλεν. Ἡ κλιμάκωση ἔρως – ἵμερος – ἔρως, μπορεῖ κάλλιστα νὰ εἶναι καὶ ἵμερος – ἔρως – ἵμερος, ἀλλὰ καὶ ἵμερος (στ. 53, πβ. 45 κἑ., μὲ ἐπέμβαση τοῦ Δία) – ὄψις (56) – ἔρως (ἠράσατ' 57) – ἵμερος (ἔκπαγλος: βλ. ἐκπάγλως 57, ἀποτέλεσμα ἔρωτος). Βλ. καὶ κατωτ. σχόλ. σ.στ. 91.

58. ἐς Κύπρον δ' ἐλθοῦσα: πβ. θ 362 ἡ δ' ἄρα Κύπρον ἵκανε φιλομμειδὴς Ἀφροδίτη, καὶ ἀνωτ. στ. 56 φιλομμειδὴς Ἀφροδίτη. Ἡ χρησιμοποίηση τῆς τυπικῆς φράσης φιλομμειδὴς Ἀφροδίτη στὸν στ. 56 ὁδηγεῖ πιθανῶς τὸν ποιητὴ τοῦ ὕμνου στὴ διάσπαση τοῦ θ 362, καὶ στὴν ἀνάγκη νέας τυπικῆς φράσης στὸν στ. 58: θυώδεα νηόν: κατὰ τὴ φράση βωμὸς (...) θυήεις (βλ. ἑπόμενο στίχο). Ὅσο κι ἂν εἶναι ὅμως ἑλκυστικὴ ἡ ὑπόθεση, εἶναι δύσκολο νὰ ὑποστηριχθεῖ μὲ σχετικὴ βεβαιότητα ὅτι ἡ χρήση τοῦ ἐλθοῦσα (ἀντὶ τοῦ ἵκανε) ἐδῶ μαρτυρεῖ ὅτι ὁ ποιητὴς συνθέτει ἢ ἀπαγγέλλει τὸν ὕμνο στὴν Κύπρο (κατ' ἀντίθεση πρὸς τὸν Ὅμηρο), καθὼς στοὺς στ. 92 τάδε δώμαθ' ἱκάνεις, στὸ τέλος τοῦ στίχου (πβ. 95 δεῦρ' ἤλυθες: στὸ μέσο τοῦ στίχου, μὲ προφανεῖς τὶς διαφορετικὲς μετρικὲς ἀνάγκες), καὶ 147 ἐνθάδ' ἱκάνεις, στὸ τέλος τοῦ στίχου, χρησιμοποιεῖται ἀπὸ τὸν Ἀγχίση τὸ ἱκάνεις γιὰ τὴν Ἀφροδίτη ποὺ φτάνει στὴν κατοικία του (πβ. στ. 68 Ἴδην δ' ἵκανεν πολυπίδακα καὶ 75 αὐτὴ δ' ἐς κλισίας εὐποιήτους ἀφίκανε).

59. ἐς Πάφον, (...) θυώδης: βλ. θ 363 ἐς Πάφον, ἔνθα τέ οἱ τέμενος βωμός τε θυήεις. Πβ. Θ 48 Γάργαρον, ἔνθα τέ οἱ τέμενος βωμός τε θυήεις, σ' ἕνα ἐνδιαφέρον ἐπεισόδιο Ἀθηνᾶς – Διός, πβ. 30 θεὰ γλαυκῶπις Ἀθήνη πρὸς στ. 8 ἀνωτ., 47 ~ κατωτ. 68 Ἴδην δ' ἵκανεν πολυπίδακα, μητέρα θηρῶν, κ.λπ.) καὶ Ψ 148 ἐς πηγάς, ὅθι τοι τέμενος βωμός τε θυήεις· πβ. ἐπίσης Ν 21 κἑ. Αἰγάς, ἔνθα δέ οἱ κλυτὰ δώματα (...), ποὺ ἐνισχύει τὴν τροποποίηση τῆς ἐδῶ στίξεως τοῦ κειμένου: ἐς Πάφον, (...) θυώδης. ἀντὶ ἐς Πάφον· (...) θυώδης· βλ. Ν 22-3 ἄφθιτα αἰεί. | ἔνθ' ἐλθών (...), πβ. τὰ ἀνωτ. παρατιθέμενα χωρία. Πιθανή, νομίζουμε, εἶναι καὶ ἡ διόρθωση τοῦ δέ σὲ δή, ποὺ δὲν ἀποκλείεται ἀπὸ τὸ μέτρο (καθὼς εἶναι δυνατὴ ἡ ἐπικὴ βράχυνση πρὸ τοῦ οἱ), εἶναι παλαιογραφικὰ εὐεξήγητη (ἀνάγεται καὶ αὐτὴ σὲ παλαιότερη γραφὴ ΔΕ), καὶ νοηματικὰ ἁρμόζει ἄριστα στὸ χωρίο (βλ. LSJ910 δή ΙΙ.).

Τὸ ἐπίθ. θυώδης ('smelling of incense, fragrant' LSJ910, «ἔχων τὴν εὐωδίαν θυμιάματος, εὐώδης, ἀρωματικός» LSK9) ἀπαντᾶ ἤδη στὴν Ὀδύσσεια: δ 121 θαλάμοιο θυώδεος (βλ. καὶ συμφραζόμενα), ε 264 εἵματα (...) θυώδεα, φ 52 θυώδεα εἵματ' (βλ. καὶ συμφραζόμενα). Σὲ φράση ποὺ θυμίζει τὴν ἐδῶ ἀπαντᾶ καὶ στὸν Ὁμηρ. ὕμν. ΙΙΙ.87 (Εἰς Ἀπόλλ.) ἦ μὴν Φοίβου τῆιδε θυώδης ἔσσεται αἰεὶ | βωμὸς καὶ τέμενος. Θυώδεις ναοὶ ἀναφέρονται καὶ στὸν Θεόκρ. 17.123, ἐνῶ στὸν Ὁμηρ. ὕμν. IV.322 (Εἰς Ἑρμ.) τὸ ἐπίθ. ἀναφέρεται στὸν Ὄλυμπο (θυώδεος Οὐλύμποιο). Στὸν Ἡσίοδο, Θεογ. 557 θυηέντων ἐπὶ βωμῶν, ἐμφανίζεται ἐξελιγμένη ἡ Ὁμηρικὴ τυπικὴ φράση βωμός τε θυήεις. (Ἡ ὅλη εἰκόνα ποὺ σχηματίζεται καὶ ἐδῶ φαίνεται νὰ συμφωνεῖ μὲ τὴ γενικὴ εἰκόνα ἑνὸς ποιητῆ τοῦ ὕμνου στὴν Ἀφροδίτη ποὺ συνθέτει μετὰ τὸν Ὅμηρο καὶ τὸν Ἡσίοδο καὶ κοντὰ σ' αὐτούς). Ὅπως τὸ θυήεις ἔτσι καὶ τὸ θυώδης (μὲ β΄ συνθ. τὸ ὄδ-ωδ-α, βλ. ὄζω, πβ. εὐ-ώδης, δυσ-ώδης, κ.λπ.) παράγεται ἀπὸ τὸ θύος (βλ. καὶ LSJ910 θύω Α, θύον, θυσία, θῦμα, θυηλή, θυήλημα, θυμός, κ.ἄ., πβ. Λατ. fumus κ.λπ.), ποὺ ἔχει κατὰ τοὺς LSJ910 / LSK9 τὴ σημασία: (Ι.1) "burntsacrifice": «θυσία, προσφορά», (2) "later in pl.=θυμιάματα": «παρὰ μεταγεν., θυμίαμα, Λατ. thus (...)· ἀλλὰ τὸ θυμίαμα εἶναι ἄγνωστον παρ' Ὁμ.», (ΙΙ.) "acake": «πέμμα, πλακοῦς»· (πβ. καὶ θύον ΙΙ. "=θύος, in pl. θύα, τά, burnt-offerings or incence": «=θύος, τὸ πλεῖστον κατὰ πληθ. θύα, τά, πλακούντια, θυμίαμα κτλ.»). Βλ. ὅμως West WD11 338 σ.λ. θύεσσι: "minor burnt-offerings like cakes and incense". Πβ. LSJ910 θύος Ι.2 and II, θύον ΙΙ· πβ. ἐπίσης Σχόλ. στὸ Η 270 ἃ ἡμεῖς θυμιάματά φαμεν (...)ἐπὶ δὲ τῶν ἐμψύχων κυρίως τὸ ἱερεῦσαι λέγεται (βλ. καὶ ἑπόμενα μὲ βιβλιογραφία, πβ. Richardson Dem.12 368 σ.λ. θυσίαισι).

60. ἔνθ' ἥγ' εἰσελθοῦσα θύρας ἐπέθηκε φαεινάς: ~Ξ 169, πβ. φ 45 θύραςδ' ἐπέθηκε φαεινάς (βλ. καὶ συμφραζόμενα, πβ. ἀνωτ. 59 καὶ κατωτ. 69), ζ 19 θύραι (...) φαειναί (ἐπεισόδιο Ἀθηνᾶς – Ναυσικᾶς, βλ. καὶ συμφραζόμενα), κ 230~256~312 ἡδ' αἶψ' ἐξελθοῦσα θύρας ὤϊξε φαεινάς.

61. ἔνθα δέ μιν Χάριτες λοῦσαν καὶ χρῖσαν ἐλαίωι: ~θ 364, πβ. Ξ 170-1 ἀμβροσίηι μὲν πρῶτον ἀπὸ χροὸς ἱμερόεντος | λύματα πάντα κάθηρεν, ἀλείψατο δὲ λίπ' ἐλαίωι. – Οἱ Χάριτες συνδέονται μὲ τὴν Ἀφροδίτη καὶ στὴν Ἰλιάδα, ὅπου ἐμφανίζονται νὰ ἔχουν κατασκευάσει τὸν πέπλο της (Ε 338 ἀμβροσίου διὰ πέπλου, ὅν οἱ Χάριτεςκάμον αὐταί). Οἱ Χάριτες, ὅπως καὶ στὸν Ὅμηρο, ντύνουν στὸν ὕμνο μας τὴν Ἀφροδίτη, οἱ Χάριτες καὶ οἱ Ὧρες στὰ Κύπρια (βλ. ἀνωτ. 3 F4 σχόλ. σ.στ. 7), οἱ Ὧρες στὸν Ὁμηρ. ὕμν. VI.5 κἑ. (βλ. κατωτ. 5 Υ2)· οἱ Χάριτες καὶ ἡ Πειθὼ καὶ οἱ Ὧρες στολίζουν μαζὶ μὲ τὴν Ἀθηνᾶ τὴν Πανδώρα στὸν Ἡσίοδο (Ἔργ. 72-6, βλ. σημ. West11 σ.στ.). Γιὰ τὴ στενὴ σχέση Χαρίτων – Ἀφροδίτης βλ. Παυσ. 6.24.7 (ἡ παραπομπὴ ἀπὸ τὸν Athanassakis8, σημ. σ.στ. 60-64). Γιὰ τὶς τρεῖς Ὧρες καὶ τὶς τρεῖς Χάριτες βλ. Ἡσ. Θεογ. 901-11 (μὲ τὶς σημ. West1 σ.στ.).

62. ἀμβρότωι, οἷα θεοὺς ἐπενήνοθεν αἰὲν ἐόντας: ~θ 365, πβ. α 263 κ.ἀ. θεοὺς (...)αἰὲνἐόντας. – Τὸ ἐπίθ. ἄμβροτος (βλ. καὶ ἀνωτ. σχόλ. σ.στ. 32 σ.λ. βροτοῖσι) δείχνει κατὰ κύριο λόγο τὸν ἀθάνατο, τὸν θεῖο, μολονότι ἡ χρήση του ἐπεκτείνεται συχνὰ σὲ ὅ,τι ἀνήκει στοὺς θεούς, ἔννοια ποὺ ἁρμόζει περισσότερο στὸ ἀμβρόσιος, ἤδη στὸν Ὅμηρο (βλ. LSJ910 ἄμβροτος 2, πβ. ἀμβρόσιος), μὲ ἀποτέλεσμα νὰ ἀποβοῦν οἱ δύο λέξεις συνώνυμες καὶ νὰ εἶναι δύσκολο σὲ πολλὲς περιπτώσεις νὰ καθορίσει κανεὶς τὴν ἀκριβῆ σημασία τῶν ἐπιθέτων (πβ. θεῖος – θεϊκός). Γιὰ τὴν ἐδῶ σημασία τοῦ ἀμβρότωι (62) καὶ ἀμβροσίωι πβ. van Eck25 καὶ van der Ben24, σημ. στοὺς στίχους. Ἡ παρεμβολὴ τοῦ στ. 63=Ξ 172 ἀνάμεσα στοὺς ἐπηρεασμένους ἀπὸ τὸ θ 365 κἑ. στίχους δημιουργεῖ (καὶ ἐδῶ) τὴν ὄχι εὔστοχη ἐπανάληψη. Βλ. καὶ στ. 59-61, 97-9.

ἐπενήνοθεν: ἐκτὸς ἀπὸ τὸ ἀνωτ. χωρίο τῆς Ὀδυσσείας (θ 365), ὁ τύπος ἀπαντᾶ ἄλλες δυὸ φορὲς στὸν Ὅμηρο: Β 219 φοξὸς ἔην κεφαλήν, ψεδνὴ δ' ἐπενήνοθε λάχνη (γιὰ τὸν Θερσίτη, πού 'ταν ὀξυκέφαλος καὶ μὲ ἀραιὰ μαλλιά) καὶ Κ 134 οὔληδ' ἐπενήνοθε λάχνη (γιὰ τὴ χλαίνη τοῦ Νέστορα μὲ τὴ χνουδωτὴ ἐπιφάνεια). Οἱ LSJ910 θεωροῦν τὸν τύπο γ΄ ἑνικ. ὑπερσ. καὶ παρακειμ., πιθανῶς συγγ. πρὸς τὸ ἐπανθεῖν. Στοὺς LSK9 ὅμως, στὴ λ. ἐνήνοθε (μετὰ τὴ σημείωση, ὅπως καὶ στοὺς LSJ910 ἐνήνοθε, ὅτι εὑρίσκεται μόνο σὲ σύνθετα) παρατηρεῖται: «Ἡ λέξις ὑποδει­κνύει ὡς προερχομένη ἐξ ἐνεστῶτος *ἐνέθω, εἶμαι ἐντός, ἐνυπάρχω, ὡς τὸ ἀνή­νοθε ἐκ τοῦ *ἀνέθω (ὃ ἴδε), ἐγείρομαι. Κατὰ τύπον εἶναι πρκμ. μετ' ἀναδιπλασ., ἀλλὰ κατὰ σημασίαν ἀείποτε παρατ., ἐκτὸς μιᾶς περιστάσεως ἐν τῶι τύπωι ἐπενήνοθε». Στὸ ἴδιο λεξικό, ὅμως, στὸ ἀνήνοθε, σημειώνεται: «Ἐπ. πρκμ. ἐν χρήσει ἀντὶ ἀορ. (...). Ὁ ἐνεστὼς κατ' ἀναλογίαν θὰ ἦτο ἀνέθω, ἀνέρχομαι, ὑψοῦμαι, ὡς τὸ ἐνήνοθε θὰ ἦτο ἐνέθω, εἶμαι ἐντός, πρβλ. ἐνήνοχα ἐκ τοῦ *ἐνέκω, ἐδήδοκα ἐκ τοῦ ἔδω. Φαίνεται πιθανώτερον ὅτι τὰ ρήματα ταῦτα ἐσχηματίσθησαν κατ' εὐθεῖαν ἐκ τῶν προθέσεων ἀνά, ἐν, μετὰ τῆς καταλήξεως -έθω, ὅπως τὸ ἄντομαι ἐγένετο ἐκ τῆς ἀντὶ μᾶλλον ἢ ὅτι τὸ ἤνοθα εἶναι πρκμ. τοῦ ἀνθέω (μετὰ προθεματ. ἀνὰ ἢ ἐν), ὡς ὁ Βουττμ. καὶ ὁ Κούρτ. ὑπολαμβάνουσιν». Γιὰ τὸν σχηματισμὸ λέξεων ἀπὸ προθέσεις πβ. καὶ διαπρύσιος: βλ. ἀνωτ. σχόλ. σ.στ. 18-20. Γιὰ τὴ συσχέτιση μὲ τὸ ἀνθέω βλ. καὶ V. Pisani, Rend. Ist. Lomb. 77 (1943-1944), 548, καὶ J. M. Aitchison, Glotta 41 (1963) 273 κἑ. Πβ. Richardson Dem.12 σημ. σ.στ. 279 σ.λ. κατενήνοθεν (ἀπ' ὅπου καὶ οἱ προηγούμενες παραπομπές), ποὺ σημειώνει (μὲ ἀναφορὰ στοὺς Buttmann, Lexilogus 133 κἑ., καὶ Aitchison, ὅ.π.) ὅτι ἡ ἀρχικὴ σημασία τοῦ ἄνθος, ἀνθεῖν μπορεῖ νὰ εἶναι "growth, grow" (ποὺ ἁρμόζει στὸ ἐπενήνοθε στὸ Β 49 καὶ στὸ Κ 134: "grow on the surface") καὶ ὅτι τὸ ἐπανθεῖν κατέληξε νὰ σημαίνει "be on the surface" (εἶμαι ἢ βρίσκομαι στὴν ἐπιφάνεια, πβ. LSJ109 σ.λ. ἐπανθέω ΙΙ.1 καὶ 2), ὁπότε ἡ σημασία "such as covers gods" ἁρμόζει στὸ θ 365~Ἀφρ. 62 οἷα θεοὺς ἐπενήνοθεν. Ἡ ἐτυμολογία ὅμως τῆς λέξεως, κατὰ τὸν ἴδιο, παραμένει ἀμφίβολη. Ὁ Frisk στὴ λ. ἐνθεῖν (Δωρ., Δελφ. καὶ Ἀρκαδ. τύπος ἀντὶ ἐλθεῖν) ἑρμηνεύει τὸ ἐνήνοθε ὡς ἀναδιπλ. τύπο παρακειμ. καὶ ὑπερσ. τοῦ ἐνθεῖν (βλ. Richardson12 ὅ.π., πβ. Chantr.2 σ.λ. ἀνήνοθεν [« Que faire alors de ἀνήνοθε? », καταλήγει], μὲ περαιτέρω βιβλιογραφία).

63. ἀμβροσίωι ἑ<δ>ανῶι, τό ῥά οἱ τεθυωμένον ἦεν: ~Ξ 172. Ἡ χειρόγραφη παράδοση δίνει τὶς γραφὲς ἑανῶ καὶ ἐανῶ. Ὁ Clarke διόρθωσε σὲ ἑδανῶι, στηρι­γμένος στὸ Ξ 172, ὅπου ὅμως ὑπάρχει καὶ γραφὴ ἑανῶι (πβ. καὶ Ξ 178 ἀμβρόσιον ἑανόν). Ἑδανὸς καὶ ἑανὸς εἶναι τύποι συνήθεις στὸν Ὅμηρο καὶ μετρικῶς ἰσοδύναμοι (ἑδᾰνὸς καὶ ἑᾰνὸς ὡς οὐσ., μολονότι ἑᾱνὸς ὡς ἐπίθ.). Ἑδανὸς εἶναι πιθανῶς ὁ γλυκύς (τὸ ἐπίθ. ἑρμηνεύεται ἀπὸ τοὺς ἀρχ. Γραμματικοὺς ὡς συγγ. πρὸς τὰ ἡδύς, ἥδομαι, ἀνδάνω, βλ. LSJ910 σ.λ. ἑδανός, πβ. ὅμως Chantr.2 σ.λ., ὅπου καὶ περαιτέρω βιβλιογραφία), ἔννοια ποὺ ἁρμόζει στὸ προκείμενο χωρίο ἄριστα, ἐνῶ ἑανός (ἑϜᾰνός, πβ. ἕννυμι, ρίζ. Ϝεσ-: Ϝεσθὴς καὶ Λατ. vestis, βέστον, γεστία, γέστρα κ.λπ., μὲ προφορὰ τοῦ Ϝ ὡς β ἢ γ) ὡς οὐσ. εἶναι ὁ κατάλληλος γιὰ θεὲς ἢ ἐξέχουσες γυναῖκες λεπτὸς πέπλος καὶ ὡς ἐπίθ. (ἑᾱνός, μὲ ἀποβολὴ τοῦ Ϝ καὶ ἔκταση τοῦ ᾰσὲ ᾱ) ὁ λεπτός, γιὰ κάθε πράγμα κατάλληλο πρὸς ἔνδυση (πβ. πέπλον ἑανόν Ε 734 κ.ἀ.). Ἡ διόρθωση, ἑπομένως, τοῦ Clarke φαίνεται λίαν εὔλογη, καθὼς μάλιστα ὁ ποιητὴς τοῦ ὕμνου ἐπαναλαμβάνει ἐδῶ ὁλόκληρους στίχους τόσο ἀπὸ τὴν Ὀδύσσειαν (θ 362 κἑ.) ὅσο καὶ ἀπὸ τὴν Ἰλιάδα (Ξ 169 κἑ.), ἔστω κι ἂν δημιουργεῖται ἡ αἴσθηση ὑπέρμετρης ἐπανάληψης (στ. 59-61: τρία ἔνθα, μὲ τὴν παρεμβολὴ τοῦ Ξ 169 ἀνάμεσα στοὺς στ. 59 = θ 363 καὶ 61 = θ 364, καὶ στ. 62 = θ 365 ἀμβρότωι – στ. 63 = Ξ 172 ἀμβροσίωι). Ἀπὸ τὴν ἄλλη, ὅμως, ἐνῶ τὸ οὐσ. ἑανὸς ἀποκλείεται καὶ λόγω νοήματος καὶ λόγω γένους (ἀπὸ τὸ ἑπόμ. τό, ἐνῶ ἑανὸς εἶναι –ὡς οὐσ.– ἀρσ. γένους, βλ. Φ 507 ἀμβρόσιος ἑανός), τὸ ἐπίθ. ἑανός –ποὺ φαίνεται νὰ ἀποκλείεται ἀπὸ τὸ μέτρο (στὸν Ὅμηρο πάντοτε ἑἃνός) καὶ τὸ γεγονὸς ὅτι τὸ ἐπίθ. χρησιμοποιεῖται κατὰ κανόνα γιὰ πράγματα κατάλληλα πρὸς ἔνδυση– στηρίζεται ἀπὸ τὴν ὁμοφωνία τῆς χειρόγραφης παράδοσης καί, καθὼς μάλιστα οἱ μεταγενέστεροι ποιητὲς ἔχουν ἃ ἢ ᾰ ἀνάλογα μὲ τὶς μετρικὲς ἀνάγκες, δὲν ἀποκλείεται νὰ ἔχουμε ἐδῶ μιὰ πρωτοτυπία τοῦ ποιητῆ τοῦ ὕμνου (ποὺ ἐπέδρασε καὶ στοὺς μεταγενεστέρους). Ἡ ἐπιλογή, λοιπόν, ἀνάμεσα στὰ ἑδανῶι καὶ ἑανῶι δὲν εἶναι εὔκολη. Προτιμήσαμε τὴ γραφὴ ἑδανῶι καὶ γιὰ τὸν πρόσθετο λόγο ὅτι στὴν Κυπριακὴ τὸ Ϝ προφέρεται καὶ ὡς δ (βλ. ἀνωτ. σχόλ. στὸ 2 F5), ὁπότε ἑδανῶι πιθ.=ἑϜανῶι. Πβ. ὅμως AHS26 σ.λ., καὶ Chantraine2 ὅ.π. (« sens et étymologie inconnus »).

64. ἑσσαμένη δ' εὖ πάντα περὶ χροῒ εἵματα καλὰ: πβ. 3 F4.6 (στ. 1) εἵματα μὲν χροῒ ἕστο (βλ. ἀνωτ. σχόλ. σ.λ.), θ 366 ἀμφὶ δὲ εἵματα ἕσσαν ἐπήρατα, θαῦμα ἰδέσθαι καὶ κατωτ. στ. 90 θαῦμα ἰδέσθαι. Ἡ τυπικὴ φράση εἵματα καλὰ στὴν Ὀδύσσειαν ζ 111 καὶ ν 218 (σὲ ἐπεισόδια Ὀδυσσέα – Ἀθηνᾶς, μὲ τυπικὲς φράσεις παράλληλες πρὸς φράσεις τοῦ ὕμνου μας)· πβ. ἐπίσης Η 207 πάντα περὶ χροῒ ἕσσατο τεύχεα, Ψ 67 τοῖα περὶ χροῒ εἵματα ἕστο, Ἡσ. Ἔργ. 76 πάντα δὲ οἱ χροῒ κόσμον ἐφήρμοσε Παλλὰς Ἀθήνη, κ.ἄ. Ὁ ἐδῶ στ. 64 ἐπανέρχεται τμηματικὰ κατωτ., στ. 172 ἑσσαμένη δ' εὖ πάντα περὶχροῒ, 171 (χροῒ ἕννυτο) εἵματα καλά, 232 εἵματα καλὰ διδοῦσα.

64-80. Ὅπως παρατηρεῖ ὁ van der Ben24 (σημ. σ.στ. 64 κἑ.), τὸ ἀπόσπασμα μπορεῖ νὰ θεωρηθεῖ ἄριστα ὡς ἀπαρτιζόμενο ἀπὸ δυὸ ἐφαρμογὲς τῆς τυπικῆς σκηνῆς τοῦ ταξιδιοῦ (βλ. Lenz27, 123 κἑ.: ἀναχώρηση – τὸ κύριο ταξίδι – ἄφιξη – τί ἀνευρίσκεται κατὰ τὴν ἄφιξη).

66. Πβ. ἀνωτ. στ. 58, καὶ Θέογν. 1276. Τὸ ἐπίθ. εὐώδεα κατὰ τὸ θυώδεα πιθανῶς, καὶ κατ' ἐπίδραση τοῦ Ξ 171 (βλ. AHS21 σ.λ.).

67. ὕψι μετὰ νέφεσι ῥίμφα πρήσσουσα κέλευθον: πβ. π 264 ὕψι περ ἐν νεφέεσσι καὶ Ξ 282 (βλ. καὶ ἑπόμενους στ.) ἠέρα ἑσσαμένω, ῥίμφα πρήσσοντε κέλευθον, Ψ 501 ὑψόσ' ἀειρέσθην ῥ. π. κ., ν 83 ὑψόσ' ἀειρόμενοι ῥ. π. κ. Γιὰ τὴ χρήση τοῦ μετὰ+δοτ. μὲ τὴν ἔννοια τοῦ μεταξύ, ἀνάμεσα, βλ. LSJ910 μετὰ Β.ΙΙ.2 (Χ 28 μετ' ἀστράσι, κ.ἄ.). Ἡ τυπικὴ φράση ὕψι μετὰ νέφεσι πιθανῶς κατὰ τὸ ὕψι (...) ἐν νεφέεσσι (μὲ τὸν σχετικὰ νεώτερο τύπο νέφεσι).

68 ~Θ 47 (βλ. καὶ ἀνωτ. σχόλ. σ.στ. 59), Ξ 283 (στὸ συχνὰ ἀναφερθὲν ἤδη χωρίο), Ο 151. Γιὰ τὸ ἐπίθ. πολυπίδακα βλ. ἀνωτ. σχόλ. σ.στ. 54, γιὰ τὸ μητέρα θηρῶν κατωτ. (σχόλ. σ.στ. 69-74).

69-74. Ὁ Podbielski (SHHA28 40) θεωρεῖ τὸ ἀπόσπ. 69-74 ὡς « un motif inutile ». Ἡ ἀντίδραση ὅμως τῶν ζώων ἀπέναντι στὴν Ἀφροδίτη ἐπιβεβαιώνει τὴν ἀκατα­μάχητη δύναμη τῆς θεᾶς (πβ. Σοφ. Ἀντ. 781 κἑ.), προαναγγέλλοντας ὅ,τι θὰ ἐπακολουθήσει (βλ. καὶ ἀνωτ. σχόλ. σ.στ. 53 κἑ., πβ. van der Be24n σημ. σ.στ. 64 κἑ). Ἡ σκηνὴ θυμίζει τὸ ἐπεισόδιο τῆς Ὀδυσσείας μὲ τὸν Ὀδυσσέα καὶ τοὺς συν­τρόφους του, ποὺ πλησιάζουν στὰ ἀνάκτορα τῆς Κίρκης, ἀμφὶ δέ μιν λύκοι ἦσαν ὀρέστεροι ἠδὲ λέοντες, | τοὺς αὐτὴ κατέθελξεν, οἱ ὁποῖοι ἀντὶ νὰ ὁρμήσουν στοὺς ἄνδρες οὐρῆισιν μακρῆισι περισσαίνοντες ἀνέσταν. | ὡς δ' ὅτ' ἂν ἀμφὶ ἄνακτα κύνες δαίτηθεν ἰόντα | σαίνωσ'· (...) | ὣς τοὺς ἀμφὶ λύκοι κρατερώνυχες ἠδὲ λέοντες | σαῖνον (κ 212 κἑ.). Στὸν Ἀπολλών. Ρόδ. (Ἀργ.) ἄγρια ζῶα συνοδεύουν ἐπίσης τὴν Κίρκη (4.627 κἑ.), ἀλλὰ καὶ τὴ Ρέα (1.1144 κἑ.) καὶ τὴν Ἄρτεμη (3.383 κἑ.). Ἡ ἐπίδραση τῆς Ἀφροδίτης στὸ ζωικὸ βασίλειο ζωγραφίζεται ἄριστα ἀπὸ τὸν Λουκρήτ., De rerum natura 10-20 (Athanassakis8, σημ. σ.στ. 70-4). Στὴ Θεογ. τοῦ Ἡσιόδου ἡ ἔλευση τῆς θεᾶς ἐπιδρᾶ στὸ φυτικὸ –ὄχι στὸ ζωικὸ– βασίλειο (194-5 ἀμφὶδὲποίη | ποσσὶν ὕπο ῥαδινοῖσιν ἀέξετο· βλ. West Theog1 σημ. σ.στ. 194 καὶ 971)· πβ. Νόνν. Διον. 15.210 κἑ. (βλ. AHS21 σημ. σ.στ. 69).

Γιὰ τὴν πλατιὰ διαδεδομένη ἄποψη (Lenz27 124, κ.λπ.) πὼς στὸ χωρίο τοῦτο ἡ Ἀφροδίτη ἐμφανίζεται ὡς πότνια θηρῶν (στὸν ἐδῶ στ. 68 μητέρα θηρῶν γιὰ τὴν Ἴδην) βλ. τὶς εὔστοχες ἀντιρρήσεις τοῦ van Eck25 καὶ τοῦ van der Ben24 (σημ. σ.στ. 69 κἑ.).

70. χαροποί τε λέοντες: λ 611 (ἄρκτοιτ' ἀγρότεροί τε σύες χαροποί τε λέοντες· γιὰ τὸν ἑπόμ. στ. βλ. ἀνωτ. σχόλ. σ.στ. 11 ὑσμῖναί τε μάχαι τε), πβ. Ἡσ. Θεογ. 321 (χαροποῖο λέοντος), Ἀσπ. 177, Ὁμηρ. ὕμν. IV.569 (χαροποῖσι λέουσι). Τὸ ἐπίθ. (ἀπὸ τὸ χαρὰ καὶ τὸ ὤψ, ὀπός, πβ. γλαυκ-ῶπ-ις) σημαίνει: «ὁ ἔχων ὀφθαλμοὺς πλήρεις χαρᾶς· ἐντεῦθεν, ὁ ἔχων ἀπαστράπτοντας ὀφθαλμούς» (βλ. LSK9 σ.λ.).

73. καὶ τοῖς ἐν στήθεσσι βάλ' ἵμερον: πβ. ἀνωτ. στ. 2, 45 καὶ 56-7 (μὲ σχόλ. σ.στ.).

74. σύνδυο: στὸν Ὅμηρο σύντρεις (ι 429 σύντρεις αἰνύμενος).

κατὰ σκιόεντας ἐναύλους: καὶ στ. 124· νέος σχηματισμὸς ἐδῶ, πιθανῶς κατὰ τὸ θεᾶν χαρίεντας ἐναύλους τοῦ Ἡσιόδου (Θεογ. 129, βλ. West Theog.1 σημ. σ.στ.).

75. αὐτὴ δ' ἐς κλισίας εὐποιήτους ἀφίκανε: πβ. Ζ 370 αἶψα δ' ἔπειθ' ἵκανε δόμους εὖ ναιετάοντας.

76. τὸν δ' εὗρε σταθμοῖσι λελειμμένον οἶον ἀπ' ἄλλων: πβ. στ. 79, καὶ ι 192 οἶον ἀπ' ἄλλων. Οἶος, Κυπρ. οἶϜος (βλ. Κυπριακὴ ἐπιγραφὴ Hoffmann GD29 Ι 134.14), μὲ τὴ σημασία τοῦ: μόνος. Πβ. ἀρχ. Περσ. aiwa- (ἕνας), Ἰνδοευρ. oiwo, ἀρχ. Λατ. oino (= unus). Βλ. καὶ οἴνη, οἶνος, οἰνίζειν (Ἡσύχ. σ.λ. οἰνίζειν· τὸ μονάζειν κατὰ γλῶσσαν, LSJ910 σ.λλ. οἶος καὶ οἴνη Β).

77. θεῶν ἄπο κάλλος ἔχοντα: θ 457 (Ναυσικάα) θεῶν ἄπο κάλλος ἔχουσα, ζ 18 (βλ. καὶ συμφραζόμενα) Χαρίτων ἄπο κάλλος ἔχουσαι (=Ἡσ. ἀπόσπ. 94.6). – Ἡ φράση Ἀγχίσην ἥρωα κατὰ τὸ Ἀγχίσηι ἥρωϊ τοῦ Ἡσιόδου (Θεογ. 1009), πβ. α 189 Λαέρτην ἥρωα, κ.λπ.

78. ἕποντο: μὲ κανονικὴ σημασία παρατατ., καθὼς ἡ πράξη συνεχιζόταν τὴν ὥρα τῆς συνάντησης Ἀφροδίτης – Ἀγχίση, ὄχι μὲ σημασία ὑπερσ., ὅπως ἑρμηνεύεται ἀπὸ τὸν van Eck.25 Βλ. van der Ben24 σ.λ.

79 κἑ. Γιὰ Ὁμηρικὰ παράλληλα μὴ στενὰ συνδεδεμένα πρὸς τοὺς ἑπόμενους στίχους τοῦ ὕμνου, ὅπου ἀναφέρονται μόνο ὅσες φράσεις ἔχουν ἰδιαίτερη σημασία, βλ. G. Preziosi, HSCPh 71 (1966) 171 κἑ. (κυρίως 176 κἑ.).

80. διαπρύσιον: βλ. ἀνωτ. σχόλ. σ.στ. 19.

81. Διὸς θυγάτηρ Ἀφροδίτη: τυπικὴ φράση (βλ. καὶ στ. 107~191), συχνὴ στὸν Ὅμηρο (Γ 374, Ε 131, 312, 820, Ξ 193, 224, κ.ἀ.).

85. εἶδός τε μέγεθός τε καὶ εἵματα σιγαλόεντα: βλ. Β 58 κ.ἀ. εἶδός τε μέγεθός τε καὶ Χ 154 εἵματα σιγαλόεντα (κατὰ τὸν Ἡσύχ. σιγαλόεντα· λαμπρά, ποικίλα καὶ τὰ ὅμοια, μὲ πιθανὴ πρώτη ἔννοια ἐκείνη τῆς στιλπνότητας μιᾶς ἐπιφάνειας καὶ μεταγενέστερη τὴν ἔννοια τοῦ λαμπροῦ, πλούσιου, βλ. LSK9 σ.λ.). Ἡ φράση εἵματα σιγαλόεντα καὶ στὸν στ. 164, στὴν ἴδια θέση.

Τὴ γραφὴ τῶν κωδίκων (εἶδός τε μέγεθός) τε καὶ ὑπερασπίζεται πειστικὰ ὁ Smith, HSCPh 83 (1979) 30-32, ἐνῶ ὁ Allen21 (ἀκολουθώντας τὸν Flach) ὀβελίζει τὸ τε (β΄ τε τοῦ στ.) ὥστε νὰ διατηρήσει τὸ Ϝ στὸ εἵματα.

86. φαεινότερον πυρὸς αὐγῆς: Σ 610 (θώρηκα φαεινότερον πυρὸς αὐγῆς). Πβ. (καὶ γιὰ τοὺς ἑπόμ. στ.) Ξ 178 κἑ.

87. ἐπιγναμπτὰς ἕλικας κάλυκάς τε: τὸ ἐπίθ. ἐπιγναμπτὰς μόνο ἐδῶ (μολονότι ἡ χρήση τοῦ ἐπιγνάμπτω εἶναι συχνή). Πβ. ὅμως (καὶ γιὰ τὰ ἑπόμ.) Σ 401 πόρπας τε γναμπτάς θ' ἕλικας κάλυκάς τε καὶ ὅρμους (= στ. 163 κατωτ.). Καθὼς ἕλιξ εἶναι ὅ,τι ἔχει σχῆμα ἑλικοειδές (βλ. Chantr.2 σ.λ. ἕλιξ: "spirale", ρίζα Ϝελ- [εἰλέω καὶ εἰλύω], *wel- / *swel-) καὶ κάλυξ ὅ,τι ἔχει σχῆμα κάλυκος, προκειμένου περὶ κοσμημάτων (ὅπως ἐδῶ), κάλυκες πρέπει νὰ εἶναι ρόδακες διακοσμητικοί (στολίδια σὲ σχῆμα καλύκων ἄνθους), καὶ ἕλικες ἑλικοειδῆ (ἢ ἁπλῶς καμπύλα, ἢ / καὶ ἀστραφτερά) κοσμήματα (χρυσὲς σπεῖρες), ἐνώτια (σκουλαρίκια) ἢ στολίδια γιὰ τὰ μαλλιά (σὲ ὁρισμένες πιθανῶς περιπτώσεις καὶ βραχιόλια)· ὅρμοι (στ. 88) εἶναι τὰ περιδέραια. Βλ. σημ. Edwards στὸ Σ 401 (CIl30 V 194 / Ε΄ 331), καὶ κατωτ. σχόλ. σ.στ. 163· βλ. ἐπίσης AHS21 σημ. σ.στ. 87, καὶ σημ. Hainsworth σ.στ. Ι 466-9 στὸ CIl31 III 124 / Γ΄ 243 (ὅπου ὅμως τὸ εἱλίποδας ἕλικας βοῦς, ἂν δὲν ἑρμηνευθεῖ ὅπως τὸ εἰνάνυχες ... νύκτας τοῦ στ. 470 καὶ πιθανῶς τὸ αἰγίλιπος πέτρης στὸν στ. 15 τῆς ἴδιας ραψωδίας [ὡς ἐπανάληψη ὀφειλόμενη στὸ ὅτι ξεχνιέται ἡ ἀρχικὴ σημασία μιᾶς λέξης ἢ/καὶ παρετυμολογεῖται], τότε τὸ ἕλικας πρέπει νὰ θεωρηθεῖ ὅτι ἐκλαμβάνεται ὡς μὴ ταυτόσημο μὲ τὸ εἱλίποδας, ἴσως παραπλήσιο μὲ τὸ θαλέθοντες ἀλοιφῆι τοῦ στ. 467 [πβ. σέλας, βλ. Chantr.2 σ.λ.], ὁπότε στὸ ἐδῶ [στ. 87] ἕλικας μπορεῖ νὰ λανθάνει καὶ ἡ ἔννοια τοῦ στιλπνοῦ τῶν –χρυσῶν κυρίως– κοσμημάτων). Περισσότερα κατωτ. σχόλ. σ.στ. Υ2.19 σ.λ. ἑλικοβλέφαρε.

88-9. ὅρμοι (...) χρύσειοι: στὴ σκηνὴ στολισμοῦ τῆς Πανδώρας στὸν Ἡσ. (Ἔργ. 72-6, βλ. καὶ ἀνωτ. σχόλ. σ.στ. 3 F4.6 κ.ἀ.) ὅρμους χρυσείους· στὴ σκηνὴ στολισμοῦ τῆς Ἀφροδίτης στὸ Υ2.11 ὅρμοισι χρυσέοισιν (βλ. κατωτ. σχόλ. σ.λ.)· πβ. ἀνωτ. στ. 65 χρυσῶι κoσμηθεῖσα καὶ κατωτ. Υ2.1 χρυσοστέφανον, 7-8 στεφάνην ... χρυσείην, 9 χρυσοῖό τε τιμήεντος, 12 Ὧραι ... χρυσάμπυκες (βλ. σχόλ. σ.στ.).

90. ἐλάμπετο: Ἀπὸ τὶς διάφορες λύσεις ποὺ ἔχουν προταθεῖ γιὰ τὴ σύνταξη τοῦ ρήματος, ὁ van der Ben προκρίνει τὴ σύνταξή του ὡς ἀπροσώπου (παραβάλλοντας πρὸς τὰ ι 143 καὶ Χ 319, βλ. καὶ AHS21) καὶ οἱ AHS21 θεωροῦν ὡς πιθανὴ τὴν ἕλξη πρὸς τὸ πλησιέστερο οὐσιαστικό. Δύσκολα ὅμως μπορεῖ νὰ ἀποκλειστεῖ τὸ ἄγνωστο στὸν Ὅμηρο Βοιωτικὸ σχῆμα (ὅρμοι ... ἐλάμπετο), ἀφοῦ τοῦτο εἶναι γνωστὸ στὸν Ἡσίοδο κι ὁ ποιητής μας δέχεται ἔντονη τὴν ἐπίδρασή του, ἐνῶ ἀντίθετα δύσκολα μπορεῖ νὰ θεωρηθεῖ ὡς ὑποκ. τοῦ ἐλάμπετο ἡ Ἀφροδίτη.

θαῦμα ἰδέσθαι: συχνὴ τυπικὴ φράση, στὸ τέλος στ.: Ε 725, Κ 439, θ 366, Ἡσ. Θεογ. 575 καὶ 581 (σὲ ἰδιαίτερα ἐνδιαφέρον χωρίο: βλ. καὶ ἀνωτ. σχόλ. σ.στ. 3 F5.5 καὶ κατωτ. Υ2.7 μὲ σχόλ.), κ.ἀ. (βλ. καὶ ἀνωτ. σχόλ. σ.στ. 64). Πβ. κατωτ. Υ2.18.

91. δ' ἔρος: τὴ γραφὴ τῶν κωδίκων ὀβελίζει ὁ Peppmüller, Philologus 48 (1889) 13 κἑ., προτείνοντας τάφος (=θάμβος), ἀλλὰ τὴν ὑπερασπίζεται ὁ Allen, JHS 19 (1898) 24, ἐνῶ ὁ van der Ben24 (σημ. σ.στ.) ὑποστηρίζει πειστικὰ ὅτι ἡ λέξη ἔρως δὲν συνεπάγεται ἄμεση ἐκπλήρωση, κατ' ἀντίθεση πρὸς τὴ λέξη ἵμερος (καὶ τὰ παράγωγά της), ποὺ ἐνέχει τὴν ἔννοια τοῦ ἄμεσου καὶ ἀκατάσχετου πόθου, καὶ συνεπάγεται ἄμεση δράση. Βλ. καὶ ἀνωτ. σχόλ. σ.στ. 56-57).

92. χαῖρε ἄνασσ', ἥ τις μακάρων τάδε δώμαθ' ἱκάνεις: πβ. υ 295~φ 313 ὅς κεν τάδε δώμαθ' ἵκηται, καὶ ζ 149 (βλ. καὶ συμφραζόμενα, κυρίως 123-4 γιὰ κατωτ. 97-9). Τὸ ἥ τις (ὅ τις κ.λπ.) μὲ τὸ β΄ πρόσ. τοῦ ρήμ. εἰμὶ χρησιμοποιεῖται κατὰ κανόνα σὲ προσφωνήσεις θεῶν καὶ –κατ' ἐπέκταση– καὶ θνητῶν τῶν ὁποίων ἡ ταυτότητα εἶναι ἄγνωστη ἢ ἀβέβαιη: πβ. δ 376 ἥ τις σύ πέρ ἐσσι θεάων, ε 445 ἄναξ, ὅ τις ἐσσί, Ὁμηρ. ὕμν. ΙΙ.119 (Εἰς Δημ.) τέκνα φίλ' αἵ τινές ἐστε γυναικῶν, κ.λπ. Βλ. E. Norden, Agnostos Theos (Leipzig 1913), καὶ Richardson Dem.12 σημ. σ.στ. – Γιὰ τὸ μακάρων βλ. West WD11 σημ. σ.στ. 141 καὶ 171, πβ. 120· γιὰ τὸ ἄνασσ(α) βλ. Bowra, JHS 54 (1934) 54-5, καὶ ΑΚυΓ218 σχόλ. σ.στ. 11 Ε6.1 σ.λ. [Ϝά]ναξ (ὅπου καὶ περαιτέρω παραπομπὲς καὶ βιβλιογραφία).

93. χρυσέη Ἀφροδίτη: Χ 470 (χρυσέη Barnes32, Monro – Allen33 / χρυσῆ West), (σὲ γεν.) Γ 64 (-έης M. – A.33 / -ῆς W.) καὶ δ 14 (-έης All. / -ῆς Muehl), (σὲ αἰτ.) Ε 427 (-ῆν Μ. – Α.33 καὶ W.), (σὲ δοτ.) Τ 282 καὶ Ω 699 (-έηι M. – A.33 / -ῆι W.), θ 337 καὶ 342, ρ 37, τ 54 (-έηι All. / -ῆι Mu.)· -έη ἢ / καὶ -ῆ (κ.λπ.) στὴ χειρόγραφη παράδοση (βλ. καὶ West34 [Il. vol. I, Praefatio] σσ. XXXVI κἑ.). Πβ. Ἡσ. Θεογ. 822~1005 διὰ χρυσῆν Ἀφροδίτην, 975 θυγάτηρ χρυσῆς Ἀφροδίτης (μὲ σχόλια West1 στὰ χωρία), Ἔργ. 65 χρυσῆν Ἀφροδίτην, Θέογν. 1293 χρυσῆς Ἀφροδίτης (1381-2 χρυσῆς ... Κυπρογενοῦς), Μίμν. 1.1 W. (χρυσῆς Ἀφροδίτης), πβ. πολυχρύσου Ἀφροδίτης (βλ. ἀνωτ. σχόλ. σ.στ. 1). Ἡ χειρόγραφη παράδοση τοῦ στίχου δίνει ὁμόφωνα τὸν συνηρημένο τύπο χρυσῆ, ποὺ διορθώθηκε σὲ χρυσέη ἀπὸ τὸν Barnes. Ἡ διόρθωση εἶναι εὔλογη, ἀλλ' ὄχι βέβαιη, καθὼς τὰ χειρόγραφα τοῦ Ἡσιόδου δίνουν ὁμόφωνα τὸν συνηρημένο τύπο στὶς τυπικὲς φράσεις ποὺ παραθέσαμε, ἐνῶ στὶς λοιπὲς περιπτώσεις τοῦ χρύσεος (Θεογ. 12 χρυσέοισι, 578 στεφάνην χρυσέην, 785 χρυσέηι προχόωι, κ.λπ.) παραδίδονται ἀσυναίρετοι τύποι (ὅπως κατὰ κανόνα καὶ στὸν Ὅμηρο). Ἀπὸ τὴν ἄλλη, ἀσυναίρετοι τύποι ἐξακολουθοῦν νὰ ἐμφανίζονται σὲ μεταγενέστερους ποιητές, λυρικοὺς καὶ τραγικούς, γεγονὸς ποὺ ἐνισχύει τὴν ἐδῶ διόρθωση τοῦ χρυσῆ σὲ χρυσέη. Δύσκολο εἶναι, τέλος, νὰ καθορίσει κανεὶς τὴν προσωδία τῆς λέξεως ἐδῶ (καὶ σὲ ἀνάλογα παραδείγματα), καθὼς στὸν Ὅμηρο σὲ ἀρκετὰ παραδείγματα (Α 15 κ.ἀ.) ἡ λέξη πρέπει νὰ διαβαστεῖ μὲ συνίζηση τῶν δύο τελευταίων συλλαβῶν καὶ μὲ τὴν πρώτη συλλαβὴ μακρά (χρῡσέωι ἀ|νὰ σκή|πτρωι: –υυ|– –|–, μὲ ἐπικὴ βράχυνση τῆς προερχόμενης ἀπὸ συνίζηση συλλαβῆς -σέωι πρὸ φωνήεντος: correptio epica), ἀλλὰ ἀργότερα ἡ πρώτη συλλαβὴ χρησιμοποιεῖται ἀπὸ ποιητὲς ὡς βραχύχρονη (π.χ. Πίνδ. Πυθ. 3.73, κ.λπ., βλ. LSJ910 στὸ χρύσεος), γεγονὸς ποὺ ἐπιτρέπει ἐδῶ προσωδία δισύλλαβη (χρῡ|σέη: –|–) ἢ τρισύλλαβη (χρῠσέ|η: υ υ|–).

94. Βλ. ἀνωτ σχόλ. σ.στ. 8 γλαυκῶπιν Ἀθήνην. Ἡ φράση Θέμις ἠϋγενὴς νέος σχηματισμὸς ἐδῶ. Στὸν Ὅμηρο ἡ θεὰ εἶναι καλλιπάρηιος (Ο 87 Θέμιστι δὲ καλλι­παρήιωι) καὶ στὸν Ἡσίοδο λιπαρή (Θεογ. 901 λιπαρὴν Θέμιν, πβ. Ι 156 λιπαρὰς τελέουσι θέμιστας, βλ. West Theog.1 σημ. σ.στ. 901 καὶ 904, πβ. AHS21 στὸν ἐδῶ στ. 94). Περισσότερα: J. E. Harrison, Themis: A Study of the Social Origins of Greek Religion, Cleveland – New York (The World Publishing Company) 19622 [19121] / London (Merlin Press) 1977 καὶ 1989 [Ἑλλ. μετάφρ.: Η Γέννηση της Ελληνικής Θρησκείας καὶ Θέμις: Μελέτη της Κοινωνικής Προέλευσης της Ελληνικής Θρησκείας (Ελ. Παπαδοπούλου) / Τελετουργικά Δρώμενα στην Αρχαία Ελλάδα (Θ. Σιαφαρίκας), Αθήνα (Ιάμβλιχος) 1996, 1997 / 1999. Πβ. ΕλλΜ Β΄17 256 κἑ. (μὲ εἰκ. 119) κ.ἀ.

97-9. Βλ. Υ 8-9 οὔτ' ἄρα (στ. 7 οὔτε τις ...) νυμφάων, αἵ τ' ἄλσεα καλὰ νέμονται | καὶ πηγὰς ποταμῶν καὶ πίσεα ποιήεντα καὶ ζ 123-4 νυμφάων, αἳ ἔχουσ' ὀρέων αἰπεινὰ κάρηνα | καὶ πηγὰς ποταμῶν καὶ πίσεα ποιήεντα (ζ 124~Υ 9). Ἡ παρεμβολὴ τοῦ στ. 98, πιθανῶς κατ' ἐπίδραση τοῦ ζ 123, ἀνάμεσα στοὺς στ. 97 (=Υ 8) καὶ 99 (=Υ 9~ζ 124) δημιουργεῖ τὴν ἐπανάληψη νυμφάων (97) – νυμφῶν (98). Πβ. ἀνωτ. 59-61 καὶ 62-64 (παρεμβολὴ στίχου ἀπὸ τὸ Ξ 169 κἑ. στὸ ἀπόσπασμα ποὺ εἶναι ἄμεσα ἐπηρεασμένο ἀπὸ τὸ θ 363 κἑ.). Τὸ γεγονὸς ὅτι ὁ στ. καὶ πηγὰς ποταμῶν καὶ πίσεα ποιήεντα εἶναι κοινὸς στὰ δύο ἀποσπ. τῆς Ἰλιάδος καὶ τῆς Ὀδυσσείας διευκολύνει τὴ σύμφυρσή τους ἐδῶ.

104. εἰσοπίσω: Γιὰ πρώτη φορὰ ἐδῶ, μετὰ στὸν Σόλωνα (ἀπόσπ. 27.10 W. καὶ παίδων ζητεῖν εἰσοπίσω γενεήν), στὸν Σοφοκλῆ (Φιλ. 1105), στὸν Ριανό (ἀπόσπ. 66.5-6 Powell35=Ἀνθ. Παλ. 6.34.5-6 ἀλλ', ὦ Πὰν σκοπιῆτα, καὶ εἰς ὀπίσω Πολύαινον | Εὔαγρον πέμποις, υἱέα Σημύλεω), κ.ἀ.

105. δηρὸν ἐῢ ζώειν καὶ ὁρᾶν φάος ἠελίοιο: Πβ. στ. 256 καὶ 272 (φάος ἠελίοιο στὸ τέλος τοῦ στίχου, ὅπως συχνὰ στὸν Ὅμηρο). Ἡ φράση ζώειν καὶ ὁρᾶν φάος ἠελίοιο: Ω 558~δ 540~κ 498, πβ. ζώει καὶ ὁρᾶι φάος ἠελίοιο: Ζ 61 καὶ 442 ~ δ 832 ~ ξ 44 ~ υ 207.

106. ὄλβιον ἐν λαοῖς καὶ γήραος οὐδὸν ἱκέσθαι: Βλ. Ψ 212 ἥβης ταρπῆναι καὶ γήραος οὐδὸν ἱκέσθαι, πβ. ο 246 (οὐδ' ἵκετο) γήραος οὐδόν καὶ η 83 οὐδὸν ἱκέσθαι, πβ. ἐπίσης Ἡσ. Ἔργα 331 ἐπὶ γήραος οὐδῶι. Οὐδός, ὁ (Δωρ. ὠδός, Ἀττ. ὀδός, πιθ. ἀπὸ τὴν ἴδια ρίζα ὅπως καὶ τὰ οὖδ-ας, ἔδ-αφος, καὶ ὁδός=δρόμος, πβ. Σανσκρ. sad κ.λπ.) εἶναι τὸ κατώφλι, ἐνῶ σ' ἕνα τουλάχιστο χωρίο τοῦ Ὁμήρου οὐδός εἶναι ἡ ὁδός (ρ 196 ἀρισφαλέ' ἔμμεναι οὐδόν).

107. τὸν δ' ἠμείβετ' ἔπειτα Διὸς θυγάτηρ Ἀφροδίτη: Βλ. καὶ στ. 191 (ὁ ἴδιος –τυπικὸς– στ., πβ. Ξ 193 τὴν δ' ἠμείβετ' ἔπειτα Δ. θ. Ἀ. καὶ Ε 375 τὴν δ' ἠ. ἔ. φιλομμειδὴς Ἀ.), καὶ 81 (Διὸς θ. Ἀ. στὸ τέλος στ.: συχνὰ στὸν Ὅμηρο).

108. χαμαιγενάων ἀνθρώπων: Βλ. Ἡσ. Θεογ. 879~Ὁμηρ. ὕμν. ΙΙ.352 (Εἰς Δημ.) χαμαιγενέων ἀνθρώπων, πβ. ὅ.π. 113 παλαιγενέων ἀνθρώπων καὶ Θέογν. 870 ἀνθρώπων παλαιγενέων (χαμαιγενέων Α), κ.ἄ. (βλ. Richardson Dem.12 σημ. σ.στ. 352 χαμαιγενέων, 101 παλαιγενέϊ, 113 παλαιγενέων). Ἀξιοσημείωτη εἶναι ἡ ἐδῶ διατήρηση τῆς καταλήξεως -άων. Τὸ χαμαὶ ἐπιβίωσε ὣς σήμερα στὴν Κυπριακὴ διάλεκτο, μαζὶ μὲ πολλὲς ἄλλες παλαιότατες λέξεις καὶ συντάξεις (κατὰ τὸ χαμαί, μάλιστα, σχηματίστηκε κατὰ πᾶσαν πιθανότητα καὶ τὸ δαμαί=ἐνταῦθα καὶ ἐνθάδε, ἐδῶ). Γιὰ τὴν τυπικὴ φράση βλ. ἀνωτ. σχόλ. σ.στ. 3 καταθνητῶν ἀνθρώπων· γιὰ τὸν ὅλο στ. πβ. κατωτ. στ. 192 (α΄ ἡμιστίχιο ἴδιο).

111. Ὀτρεύς: Πιθανῶς ὁ ἴδιος μὲ τὸν Ὀτρέα ποὺ στὸ Γ 186 (184 κἑ.) ὁδηγεῖ μαζὶ μὲ τὸν Μυγδόνα τοὺς Φρύγες. Βλ. AHS21 καὶ Athanassakis8 σημ. σ.στ., πβ. κατωτ. 146 (καὶ 110 πρὸς 145).

112. Φρυγίης εὐτειχήτοιο: γιὰ πρώτη φορὰ ἐδῶ (Φρυγίην ... ἀμπελόεσσαν στὸ Γ 184), μὲ τὸ ἐπίθ. εὐτείχητος ἅπαξ λεγόμενο (στὸν Ὅμηρο εὐτείχεος: Α 29 Τροίην εὐτείχεον, Π 57 πόλιν εὐτείχεα, κ.ἄ.).

113-6. γλῶσσαν (...) σάφα οἶδα: Τὸ πρῶτο χωρίο ὅπου ἀναγνωρίζεται ἡ διαφορὰ τῆς Φρυγικῆς ἀπὸ τὴ γλώσσα τῶν Τρώων. Ἤδη στὸν Ὅμηρο, ὅμως, ἐπισημαίνεται ὅτι οἱ Κᾶρες (ποὺ στὸ Κ 428-9 τοποθετοῦνται δίπλα στοὺς Παίονες, τοὺς Λέλεγες, τοὺς Καύκωνες καὶ τοὺς Πελασγούς, πρὸς τὴ θάλασσα) εἶναι βαρβαρόφωνοι (Β 867 Νάστης αὖ Καρῶν ἡγήσατο βαρβαροφώνων), καὶ ὅτι οἱ σύμμαχοι τοῦ Πριάμου ὁμιλοῦν διάφορες γλῶσσες: Β 803-4 πολλοὶ γὰρ κατὰ ἄστυ μέγα Πριάμου ἐπίκουροι, | ἄλλη δ' ἄλλων γλῶσσα πολυσπορέων ἀνθρώπων· Δ 436-8 ὣς Τρώων ἀλαλητὸς ἀνὰ στρατὸν εὐρὺν ὀρώρει· | οὐ γὰρ πάντων ἦεν ὁμὸς θρόος οὐδ' ἴα γῆρυς, | ἀλλὰ γλῶσσ' ἐμέμικτο, πολύκλητοι δ' ἔσαν ἄνδρες (βλ. καὶ ἑπόμ. ὦρσε δὲ τοὺς μὲν Ἄρης, τοὺς δὲ ...). Ὅπως παρατηρεῖ ὁ Kirk (CIl4 I 380 / Α΄ 580-1, σημ. σ.στ. Δ 437-8), ἡ χρήση τριῶν διαφορετικῶν ὅρων γιὰ τὸν λόγο (θρόος, γῆρυς καὶ γλῶσσα) μπορεῖ νὰ ὑποδηλώνει ὅτι καταβλήθηκε προσπάθεια νὰ γίνει διάκριση ἀνάμεσα στὶς διαφορὲς διαλέκτων καὶ στὶς διαφορὲς γλωσσῶν. Βλ. καὶ AHS21 στὸν στ. 113 καὶ Athanassakis8 σημ. σ.στ. 113-6.

117. χρυσόρραπις Ἀργεϊφόντης: κ 331, κατωτ. στ. 121, Ὁμηρ. ὕμν. ΙΙ.335 (σὲ αἰτ.). Γιὰ τὴ λατρεία καὶ τὴν ἀπεικόνιση τοῦ Ἑρμοῦ στὴν Κύπρο βλ. ΕΘΗρΑΚ5 σσ. 94-6 (μὲ πίν. 52, 53, 54: ἀνωτ. Εἰκ. 20), 224-7 (μὲ πίν. 175 καὶ 176), κ.ἀ. (βλ. Εὑρετήριο, καὶ ἀνωτ. Εἰκ. 21 καὶ 98).

χρυσόρραπις (καὶ χρυσόραπις στὸν Πίνδ., Πυθ. 4.178)=χρυσόρραβδος (Ἡρωδιαν. Ἐπιμερ. 154, μὲ ἕνα ρ): μὲ χρυσὸ ραβδί, ἐπίθ. τοῦ Ἑρμῆ (καὶ ε 87 Ἑρμεία χρυσόρραπι, κ 277 Ἑρμείας χρυσόρραπις, Ὁμηρ. ὕμν. XXIX.13 χρυσόρραπις Ἑρμῆς, πβ. Ὁμηρ. ὕμν. IV.539 κασίγνητε χρυσόρραπι), ἡ ῥάβδος τοῦ ὁποίου περιγράφεται στὸν ἴδιο ὕμνο 529 κἑ. Γιὰ τὴ μαγικὴ ράβδο τῆς Κίρκης βλ. κ 293 καὶ 389, πβ. τὸ χρυσὸ σκῆπτρο τοῦ Τειρεσία (λ 91) καὶ τοῦ Μίνωα (λ 569 χρύσεον σκῆπτρον ἔχοντα, θεμιστεύοντα νέκυσσιν) στὸν Κάτω Κόσμο (βλ. Richardson Dem.12 σημ. σ.στ. 335 χρυσόρραπιν, ὅπου καὶ περαιτέρω βιβλιογραφία: κυρίως F. J. M. de Waele, The Magic Staff or Rod in Graeco-Roman Antiquity, Gent 1927, 65 κἑ.).

Ἀργεϊφόντης: ἡ συνήθης ἑρμηνεία «ὁ φονεὺς τοῦ Ἄργου» (Ἄργος + *φένω: φέν- > φον-) δὲν μπορεῖ νὰ ἀπορριφθεῖ· τουλάχιστον εἶναι βέβαιο πὼς ἔτσι γινόταν ἀντιληπτὸ ἀπὸ πολὺ παλιὰ τὸ ὄνομα, κι ὁ Kretschmer, Glotta 10 (1919) 45 κἑ., 24 (1936) 236 κἑ., καὶ 27 (1939) 33, ὑπερασπίζεται πειστικὰ τὴν ἐτυμολογία. Ἀλλὰ δὲν ἀποκλείεται, ὅπως ὑποστηρίζει ὁ West WD11 σσ. 368-9, ἡ ἀρχικὴ σημασία τῆς λέξεως νὰ ἦτο "dog-slayer", ἀπὸ τὸ ἀργός, ποὺ στὸν Ὅμηρο ἀναφέρεται κυρίως σὲ σκύλους, καθὼς ὁ Ἑρμῆς εἶναι ὁ θεὸς τῶν κλεφτῶν καὶ τοὺς βοηθᾶ ἐξουδετερώνοντας τὸν φύλακα σκύλο (Ἱππῶν. 79.9 κἑ., κ.ἀ.). Ἑλκυστικὴ καὶ εὔλογη εἶναι καὶ ἡ συσχέτιση μὲ τὸν ἄνεμο Ἀργέστη (βλ. West Theog.1 σημ. σ.στ. 379 σ.λ. ἀργεστήν), καθὼς ὁ Ἑρμῆς εἶναι καὶ θεὸς τῶν ἀνέμων (ἀπὸ τὸ ἀργὸς καὶ φαίνω, δηλ. ποὺ γοργὰ αἰθριάζει, βλ. ΕλλΜ17 Β΄ 575, γενικὰ γιὰ τὸν Ἑρμῆ 165-76, κ.ἀ.). Βλ. καὶ Παυσ. Ἀττ. Ἀττ. ὀνομ. συναγ. σ.λ. ἀργεϊφόντης [α 143], ὅπου ἡ λ. ἐτυμολογεῖται ἀπὸ τὸ ἀργῆς (Δωρ. ἀργᾶς, εἶδος φιδιοῦ), καὶ ἑρμηνεύεται ὡς «ὁ τοῦ ὄφεως φονεύς»: ἀργεϊφόντης· ὁ ὀφιοκτόνος. ἀργῆν γὰρ ἔνιοι τὸν ὄφιν καλοῦσιν (ἐντεῦθεν Εὐστ. στὸ Β 103), καὶ Ἡσύχ. σ.λ. Ἀργειφόντης· ὁ Ἑρμῆς ἢ ὁ ἀργὸς φόνου ἢ ἐν Ἄργει πρῶτον πεφηνὼς ἢ καταργῶν τοὺς φόνους.

118. ἐκ χοροῦ Ἀρτέμιδος χρυσηλακάτου κελαδεινῆς: βλ. ἀνωτ. σχόλ. σ.στ. 16· πβ. Εὐρ. Ἑλ. 44-5, ὅπου ὁ Ἑρμῆς ἀναρπάζει τὴν Ἑλένη νεφέληι καλύψας (βλ. AHS 21σημ. σ.στ.).

119. παρθένοι ἀλφεσίβοιαι: Σ 593 (ἔνθα μὲν ἠίθεοι καὶ παρθένοι ἀλφεσίβοιαι | ὠρχεῦντ', βλ. καὶ συμφραζόμενα). Γιὰ τὴ σημασία τῆς λ. ἀλφεσίβοιος βλ. LSJ910 / LSK9 σ.λ. καὶ Chantr.2 σ.λ. ἀλφάνω (μὲ ἐτυμολογία).

121. Βλ. ἀνωτ. σχόλ. σ.στ. 117. Οἱ δύο στίχοι ἔχουν τὸ β΄ ἡμιστίχιο (χρυσόρραπις Ἀργεϊφόντης) πανόμοιο, καὶ τὸ α΄ ἡμιστίχιο ἐλαφρὰ παραλλαγμένο (νῦν δέ μ' ἀνήρπαξε g ἔνθεν μ' ἥρπαξε). Μετὰ τὴν παρέκβαση τῶν στ. 118-20 ὁ ποιητὴς ἐπιστρέφει «κυκλικὰ» στὴν ἀφετηρία.

122. καταθνητῶν ἀνθρώπων: βλ. ἀνωτ. σχόλ. σ.στ. 3.

124. κατὰ σκιόεντας ἐναύλους: βλ. ἀνωτ. σχόλ. σ.στ. 74.

125. ψαύειν: Ἡ χειρόγραφη παράδοση δίνει καὶ τὴ γραφὴ ψαύσειν (Μ), ποὺ υἱοθετοῦν οἱ Ruhnken, Allen καὶ Càssola. Τὴ γραφὴ ψαύειν ὑπερασπίζεται πειστικὰ ὁ Smith, HSCPh 83 (1979) 32-34. Βλ. ὅμως van der Ben σημ. σ.στ.

φυσιζόου αἴης: κατὰ τὸ φυσίζοος αἶα (Γ 243~λ 301, βλ. καὶ Χρησμ. στὸν Ἡρόδ. 1.67 ἔνθ' Ἀγαμεμνονίδην κατέχει φυσίζοος αἶα, πβ. Φ 63 γῆ φυσίζοος). Τὸ φυσίζοος συνήθως ἑρμηνεύεται ὡς φυσίζωιος (βλ. LSJ910 σ.λ.): «ὁ παράγων, ὁ διδοὺς ζωήν» (LSK9), τὰ πρὸς ζωὴν φύουσα καὶ δωρουμένη, κατὰ τὸν ἀρχ. σχολιαστή (στὸ Γ 243). Πιθανῶς ὅμως σημαίνει "producing ζέα" (LSJ99), ποὺ παράγει ζέαν (βλ. LSJ910 καὶ LSK9 σ.λλ. ζέα καὶ ζεία: εἶδος σιτηρῶν, πιθ. τὸ ἀσπροσίτι, ποὺ χρησιμεύει ὡς τροφή, καὶ van der Ben24 σ. 15 σημ. 22).

127. τεκεῖσθαι: μόνον ἐδῶ, ὄχι γιὰ μετρικοὺς λόγους· πβ. χ 324 τέκνα τεκέσθαι (στὸ τέλος τοῦ στίχου, ὅπως ἐδῶ).

129. κρατὺς Ἀργεϊφόντης: ε 148 (ἀπέβη κρατὺς Ἀργειφόντης, ὅπως ἐδῶ), Π 181, Ω 345, ε 49, Ὁμηρ. ὕμν. ΙΙ.346 καὶ 377, Ὁμηρ. ὕμν. IV.294 καὶ 414. Βλ. καὶ σημ. σ.στ. 117, 121, 213, 262.

131. ἀλλὰ (...) γουνάζομαι: καὶ 187 (βλ. van der Ben24 σημ. σ.στ. 187).

134. κεδνὰ ἰδυίηι: βλ. ἀνωτ. σχόλ. σ.στ. 44, καὶ κριτ. ὑπόμν. σ.στ. 134.

136a. Ὁ στ. εἴ τοι ἀεικελίη γυνὴ ἔσσομαι ἠὲ καὶ οὐκὶ δὲν συμβιβάζεται μὲ τὸν στ. 136. Βλ. AHS21 σημ. σ.στ. 136 καὶ van der Ben24 σημ. σ.στ. 137-40, ὁ ὁποῖος μεταθέτει τὸν στ. 136a μετὰ τὸν 138.

141. γάμον ἱμερόεντα: Πβ. Θέογν. 1293 κἑ. φεύγουσ' ἱμερόεντα γάμον, χρυσῆς Ἀφροδίτης | δῶρα (στὸ ἰδιαίτερα ἐνδιαφέρον γιὰ τὴν Κύπρο καὶ τὴν Ἀφροδίτη ἀπόσπασμα τῶν στ. 1275-1389). Βλ. καὶ ἀνωτ. σχόλ. σ.στ. 2 ἵμερον.

143-4. Βλ. ἀνωτ. σχόλ. σ.στ. 2, 45 καὶ 56-7 (πβ. στ. 143 πρὸς 45 καὶ 144 πρὸς 91).

148. Ἑρμέω, ἐμὴ δ' ἄλοχος κεκλήσεαι ἤματα πάντα: πβ. Ὁμηρ. ὕμν. IV.292 (Εἰς Ἑρμ.) ἀρχὸς φηλητέων κεκλήσεαι ἤματα πάντα (ἤματα πάντα [στὸ τέλος στ.] Θ 539 κ.ἀ., Ἡσ. Θεογ. 955 κ.ἀ., Ὁμηρ. ὕμν. IΙ. 260 κ.ἀ. καὶ ΙΙΙ.485 καὶ 543 [κ.ἀ.], καὶ κατωτ. 209, 221 καὶ 240, πβ. 248: μετὰ τὴν πρώτη λέξη τοῦ στ.).

149-54. οὔ τις ἔπειτα (...) ἐνθάδε με σχήσει (...): πβ. θ 335-42 (γιὰ τὸν ἄλογο ἔρωτα ποὺ ἐμπνέει ἡ Ἀφροδίτη, σκηνὴ Ἑρμῆ – Ἀπόλλωνα μὲ τὶς φράσεις χρυσέηι Ἀφροδίτηι καὶ διάκτορος Ἀργειφόντης, ποὺ ἀπαντοῦν καὶ στὸν ὕμνο μας). Πβ. ἐπίσης Τὰ καθ' Ἡρῶ καὶ Λέανδρον 79 αὐτίκα τεθναίην λεχέων ἐπιβήμενος Ἡροῦς (καὶ Ε 685, η 224). Βλ. Athanassakis8 σημ. σ.στ. 145-54 καὶ AHS21 σημ. σ.στ. 154.

155. φιλομμειδὴς δ' Ἀφροδίτη: βλ. ἀνωτ. σχόλ. σ.στ. 17.

156. ἕρπε μεταστρεφθεῖσα κατ' ὄμματα καλὰ βαλοῦσα: πβ. Ὁμηρ. ὕμν. ΙΙ.194 (Εἰς Δημ.) ἀλλ' ἀκέουσα ἔμιμνε κατ' ὄμματα καλὰ βαλοῦσα (πβ. καὶ 195~202 κέδν' εἰδυῖα πρὸς ἀνωτ. 44 κέδν' εἰδυῖαν καὶ 134 κεδνὰ ἰδυίηι), α 208 ὄμματα καλά.

163. πόρπας τε γναμπτάς θ' ἕλικας κάλυκάς τε καὶ ὅρμους: ~Σ 401, πβ. ἀνωτ. 87-8 (βλ. σχόλ. σ.στ. 87), βλ. καὶ Εἰκ. 65, 67, 116, 117· πόρπη εἶναι ἡ περόνη ἢ ἡ καρφίτσα.

171-2. χροῒ ἕννυτο εἵματα καλά (...) δῖα θεάων: βλ. ἀνωτ. 28 δῖα θεάων καὶ 64 ἑσσαμένη δ' εὖ πάντα περὶ χροῒ καὶ εἵματα καλά.

172-5. Πβ. Ὁμηρ. ὕμν. ΙΙ.186-9 (Εἰς Δημ.), κυρίως τὴ φράση μελάθρου | κῦρε κάρη (173-4), μὲ τὰ σχετικὰ σχόλια τοῦ Richardson12. Ὅπως σημειώνουν οἱ AHS21 (σημ. σ.στ. 173), τὰ ὑποκατάστατα τοῦ κῦρε σ' ὅλα τὰ χειρόγραφα πλὴν τοῦ Μ (ἠυρε, ἧρε κ.τ.τ.) δείχνουν τὴν ἐναλλαγὴ μεταξὺ η καὶ κ στὴν πρώτη περίοδο τῆς μικρο­γράμματης γραφῆς. Ἡ διόρθωση τοῦ ἄρα (173) σὲ πὰρ δίνει καλύτερη σύνταξη, ἀλλὰ δὲν εἶναι ἀπαραίτητη (πβ. τὴ δοτ. τόπου σταθμοῖσι στὸν στ. 76), ἐνῶ οἱ διορθώσεις τοῦ εὐποιήτοιο (173) ἀπὸ τοὺς Sikes (κεὐποιήτοιο) καὶ Ruhnken (εὐποιήτου δὲ) αἴρουν τὸ ἀσύνδετο σχῆμα χωρὶς τοῦτο νὰ εἶναι ἐπιβεβλημένο (σ' αὐτὴ τὴν περίπτωση θὰ μποροῦσε ἴσως νὰ γίνει διόρθωση σὲ εὐποιήτου τε, ἴσως καὶ μὲ τροποποίηση τῆς στίξεως στὸ τέλος τοῦ στίχου 175, ὥστε τὸ κάλλος δὲ ... Κυθερείης (174-5) νὰ καταστεῖ παρενθετικό). Ἀξίζει νὰ σημειωθεῖ ἡ διάσπαση τῆς τυπικῆς φράσης κλισίας εὐποιήτους (βλ. ἀνωτ. στ. 75) στὸν στ. 173, ποὺ θὰ μποροῦσε ἴσως νὰ ὁδηγήσει σὲ μιὰ πιὸ τολμηρὴ ὑπόθεση γιὰ τὴν ἀρχικὴ μορφὴ τοῦ χωρίου: κλισίηι εὐποιήτωι, μελάθρου τε (γε) | κῦρε κάρη. Ὅμως τὸ ἀσύνδετο σχῆμα στηρίζεται ἀπὸ ἀνάλογα παραδείγματα στὸν ὕμνο: στ. 71, 153, 267 (βλ. Kamerbeek, Mnemosyne 20 [1967] 391).

175. ἐϋστεφάνου Κυθερείης: βλ. ἀνωτ. σχόλ. σ.στ. 6 καὶ –γιὰ τὴ γραφὴ ἰοστεφάνου Κυθερείης– κατωτ. Υ2.18.

180. ἐμμαπέως ὑπάκουσεν: ξ 485, πβ. Ε 836 ἐμμαπέως ἀνόρουσε καὶ –γιὰ τὸ α΄ κυρίως ἡμιστίχιο– Κ 162 ὣς φάθ', ὁ δ' ἐξ ὕπνοιο μάλα κραιπνῶς ἀνόρουσε, ἀπ' ὅπου φαίνεται καὶ ἡ συγγενὴς σημασία τοῦ ἐμμαπέως πρὸς τὸ κραιπνῶς: γρήγορα, βιαστικά, μὲ β΄ συνθ. τὸ μαπέειν, ἐπικ. ἀόρ. β΄ τοῦ μάρπτω: συλλαμβάνω, πιάνω (μὲ προθυμία), προφθάνω. Πβ. ὅμως τὴν παρετυμολογία τοῦ Ἡσυχ. (σ.λ. ἐμμαπέως) ἀπὸ τὴ φράση ἅμα τῶι εἰπεῖν.

181-90 ὡς δὲ ἴδεν (...) τάρβησέν τε (...): πβ. τὴ Νεοελληνικὴ παροιμία «ποιός εἶδε τὸν Θεὸ καὶ δὲν τὸν φοβήθηκε;» (ποὺ δείχνει τὸ δέος τοῦ ἀνθρώπου μπροστὰ στὴν ἐνατένιση τοῦ θείου). Πβ. ἐπίσης τὴ συνήθη στὴ Νεοελληνικὴ δημοτικὴ παράδοση ἀντίληψη ὅτι ὅποιος κοιμηθεῖ μὲ Νεράιδα χάνει τὶς ἀνδρικές του ἱκανότητες. Καὶ στὴν Ὀδύσσεια ὁ Ἑρμῆς προειδοποιεῖ τὸν Ὀδυσσέα νὰ ζητήσει ἀπὸ τὴν Κίρκη νὰ ὁρκιστεῖ πώς, ἂν κοιμηθεῖ μαζί της, δὲν θὰ τοῦ ἀφαιρέσει τὸν ἀνδρισμό του (κ 301 μή σ' ἀπογυμνωθέντα κακὸν καὶ ἀνήνορα θήηι). Αὐτὸ φαίνε­ται νὰ φοβᾶται ἐδῶ καὶ ὁ Ἀγχίσης. Βλ. AHS21 σημ. σ.στ. 188 καὶ Athanassakis8 σημ. σ.στ. 180-90. Πβ. A. Giacomelli, "Aphrodite and after", Phoenix 34 (1980) 1 κἑ.

183. χλαίνηις ἐκαλύψατο: ἡ χειρόγραφη παράδοση τοῦ κειμένου δίνει τὴ γραφὴ χλαίνηι τε καλύψατο. Ὅπως παρατηρεῖ ὅμως ὁ van der Ben24 (σημ. σ.στ.), ἡ θέση τοῦ τε δὲν εἶναι κανονική, καθὼς τὸ ἂψ δ' αὖτις προσδιορίζει μόνο τὸ καλύψατο (ὄχι καὶ τὸν ἑπόμενο στίχο καί μιν ... προσηύδα), καὶ ἑπομένως θὰ μποροῦσε πιθανῶς νὰ διαβάσει κανεὶς χλαίνηις ἐκαλύψατο ἢ χλαίνηισι καλύψατο. Υἱοθετήσαμε τὴ διόρθωση παραβάλλοντας πρὸς τὸν στ. 158 χλαίνηισιν μαλακῆις ἐστρωμένον (βρισκόμαστε στὴν Ἴδη ἀπάνω!) καὶ προτιμήσαμε τὸ χλαίνηις ἐκαλύ­ψατο γιατὶ ἐξηγεῖ καλύτερα τὴν παρείσφρηση τοῦ τε (ΧΛΑΙΝΗΙΣΕΚΑΛΥΨΑΤΟ g ΧΛΑΙΝΗΙΤΕΚΑΛΥΨΑΤΟ).

188. ἀμενηνόν: ἀπὸ τὶς πιὸ δύσκολες καὶ πολυσυζητημένες Ὁμηρικὲς «γλῶσσες» (γλῶσσαι: λέξεις ἀπαρχαιωμένες καὶ δυσνόητες, ποὺ ἡ ἑρμηνεία τους ἀπασχό­λησε ἀπὸ παλιὰ τὴν ἔρευνα), ἡ λέξη πιθανῶς παράγεται ἀπὸ τὸ ἀ- στερητ. καὶ τὸ μένος καὶ σημαίνει τὸν ἐλαφρὰ κινούμενο καὶ ταχέως ἀφανιζόμενο (νεκύων ἀμενηνὰ κάρηνα κ 521 κ.ἀ.), τὸν ἄστατο, τὸν ἀδύναμο. Ἡ ἀκριβὴς σημασία τῆς λέξεως ἐδῶ ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν ἑρμηνεία τῆς ὅλης εὐχῆς τοῦ Ἀγχίση. Βλ. AHS21 στὸν στ. 188 καὶ κυρίως van der Ben24 στοὺς στ. 187-90 (ὅπου καὶ παραπομπὴ στὸ Ε 885-87). Βλ. ἐπίσης σημ. Kirk σ.στ. Ε 887 (CIl36 II 152 / Β΄ 275).

189. βιοθάλμιος: μόνον ἐδῶ (ἅπαξ λεγόμενον), πβ. Πινδ. Ὀλ. 7.11 ζωθάλμιος (ζωοφθάλμιος C) καὶ Ὀρφ. ὕμν. LXVIII.1 πολυθάλμιος (AHS21). Ἀπὸ τὸ βίος καὶ τὸ θάλλω, βιοθάλμιος εἶναι αὐτὸς ποὺ ἔχει θαλερὸ βίο, ὁ ἀκμαῖος.

192. καταθνητῶν ἀνθρώπων: βλ. ἀνωτ. σχόλ. σ.στ. 3· πβ. ἀνωτ. στ. 108 (μὲ σχόλ. σ.λ. χαμαιγενάων ἀνθρώπων).

196-7. (...) ἐν Τρώεσσιν ἀνάξει (...): πβ. Υ 307-8 νῦν δὲ δὴ Αἰνείαο βίη Τρώεσσιν ἀνάξει | καὶ παίδων παῖδες, τοί κεν μετόπισθε γένωνται, ποὺ κατὰ τὸν Hoekstra (FT 40) γράφτηκε γιὰ μιὰν οἰκογένεια εὐγενῶν ποὺ διατηροῦσε ἀκόμα τὴ δύναμή της, ἐνῶ τὸ ἐδῶ ἀπόσπ. τοῦ ὕμνου γιὰ μιὰ τέτοια οἰκογένεια ποὺ εἶχε χάσει τὴ δύναμή της, ὑπόθεση ποὺ φαίνεται ἀστήρικτη. Ὅπως ὑποστηρίχθηκε ἐπανει­λημμένα (βλ. τελευταῖα van der Ben24 σημ. σ.στ. 196-7), τίποτα στὴν Ἰλιάδα καὶ στὸν ὕμνο στὴν Ἀφροδίτη δὲν φαίνεται νὰ στηρίζει τὴν ἄποψη ὅτι ὑπῆρχε κάποτε ἕνα παλάτι Αἰνειαδῶν πρὸς τιμὴ τῶν ὁποίων ὁ Ὅμηρος ἔγραψε ὁρισμένα ἀποσπάσματα τῆς Ἰλιάδος, καὶ ὁ ποιητὴς τοῦ ἐδῶ ὕμνου τοὺς στίχους του. Βλ. καὶ AHS21 σημ. σ.στ. καὶ ἀνωτ. σσ. 119 κἑ.

198-9. Ὁ ποιητὴς ἐτυμολογεῖ τὸ ὄνομα Αἰνείας ἀπὸ τὸ ἐπίθ. αἰνός (=δεινός, φοβερός), κατὰ τὴ συνήθη λαϊκὴ ἐτυμολογία. Πβ. Ι 561 κἑ. γιὰ τὴν Κλεοπάτρα, ποὺ οἱ γονεῖς της τὴν ἀποκαλοῦσαν Ἀλκυόνην, γιατὶ ἡ μάνα της ἔκλαιε σὰν τὴν ἀλκυόνα ὅταν τὴν ἅρπαξε ὁ Ἀπόλλωνας, κ.λπ. (βλ. ἀνωτ. σχόλ. σ.στ. 3 F 15.4-5 καὶ F 16.3-5). Γιὰ τὸν στ. 199 πβ. Σ 85 ἤματι τῶι ὅτε σε βροτοῦ ἀνέρος ἔμβαλον εὐνῆι (πβ. ἐπίσης κατωτ. στ. 255). Γιὰ τὸ ἕνεκα τοῦ στ. 199 (διορθωτέο σὲ ὅτε τε κατὰ τὸν Gemoll) βλ. van der Ben (σημ. σ.στ. 198-9), ὁ ὁποῖος προτείνει διόρθωση σὲ ἔσχ' ἄχος, οὗ ἕνεκα (παραβάλλοντας πρὸς τὸ Σ 88)· πβ. AHS21 σημ. σ.στ. 199.

200. καταθνητῶν ἀνθρώπων: βλ. ἀνωτ. σχόλ. σ.στ. 3 (καὶ 192).

202-17. (...) Γανυμήδεα μητίετα Ζεὺς ἥρπασε<ν> (...) Τρῶα δὲ (...) ἐλέησε, δίδου δέ οἱ (...) ἵππους ἀρσίποδας (...): Γιὰ τὴν ἱστορία τοῦ Γανυμήδη βλ. ΕλλΜ17 Β΄ 85 καὶ 87 (βλ. ἐπίσης ΑΚυΓ337 σχόλ. στὸ 20 F2.7 κἑ.). Πβ. Υ 230 κἑ., ὅπου οἱ θεοί (ὄχι ὁ ἴδιος ὁ Ζεύς) ἁρπάζουν τὸν Γανυμήδη Διὶ οἰνοχοεύειν | κάλλεος εἵνεκα οἷο, ἵν' ἀθανάτοισι μετείη. Γιὰ τοὺς ἵππους τοῦ Τρωὸς βλ. Ε 263 κἑ. (265-7 Τρωΐ περ εὐρύοπα Ζεὺς | δῶχ' υἷος ποινὴν Γανυμήδεος, οὕνεκ' ἄριστοι | ἵππων), μὲ τὰ σχόλια τοῦ Kirk στὸ χωρίο (CIl36 ΙΙ 87 / Β΄ 186-7). Γιὰ τὴ σημασία τῆς παρεκβάσεως βλ. van der Ben24 σημ. σ.στ. 207-17, πβ. Smith NM16 σσ. 71-7.

204. ἐπιοινοχοεύοι: νέος σχηματισμός, μὲ τὴν πρόθεση ἐπι- νὰ μὴ φαίνεται νὰ προσθέτει κάτι στὸ οἰνοχοεύοι (ἀλλ' ἁπλῶς νὰ συμπληρώνει τὸ μέτρο). Ἡ ἀνάγνωση ἔπι οἰνοχοεύοι εἶναι πιθανή· πβ. τὸ ἔπι οἰνοχοεύειν ποὺ προτείνει ὁ van Eck ἀντὶ τοῦ ἐπιοινοχοεύειν τοῦ κώδ. Μ καὶ ὑποστηρίζει ὁ van der Ben24 (σημ. σ.στ. 204-6, μὲ τὶς γραφὲς τετιμένον στὸν στ. 205 καὶ ἀφύσσειν στὸν στ. 206 τοῦ κώδ. Μ).

208. θέσπις ἄελλα: θεϊκὴ θύελλα. Τὸ ἐπίθ. θέσπις (ἀπὸ τὸ θεὸς+ἔσπον: εἶπον, πβ. θεσπέσιος) σημαίνει στὴν κυριολεξία: «πλήρης θείων λόγων, θεόπνευστος» (LSK9) καὶ γενικά: θεῖος, θεϊκός, θαυμάσιος, φοβερός. Τὸ οὐσ. ἄελλα, ἐπικ. ἀέλλη, Αἰολ. αὔελλα (βλ. καὶ ἀνωτ. σχόλ. στὸ 2 *F4b), εἶναι ὁ θυελλώδης ἄνεμος, ὁ ἀνεμοστρόβιλος, ἡ θύελλα (πβ. ἀελλής, ἀελλαῖος, ἀελλήεις, καὶ κατωτ. στ. 217 ἀελλόπους, συγγ. εἴλω). Κατὰ τὸν van Eck25 (76) ὁ ποιητὴς πρόσθεσε ἴσως τὸ μοτίβο τοῦτο γιὰ νὰ ἐπεκτείνει τὰ γλίσχρα δεδομένα τοῦ Ὁμήρου, ἐνῶ κατὰ τὸν van der Ben24 (σημ. σ.στ. 208) ὁ ποιητής μας φαίνεται νὰ εὐνοεῖ μιὰν ἰδιαίτερη ἑρμηνεία ("interpretation") τοῦ θεοὶ τοῦ Ὁμήρου (βλ. ἀνωτ. σχόλ. σ.στ. 202-17) ὡς θεῶν τῶν ἀνέμων ("wind-gods"). Ὅμως ὁ ποιητὴς τοῦ ὕμνου μας ἀκολουθεῖ, ὅπως ἔχουμε δεῖ, μιὰ διαφορετικὴ παραλλαγή (ἂν δὲν πρόκειται γιὰ δική του πρωτοτυπία), ἐμφανίζοντας τὸν ἴδιο τὸν Δία νὰ ἀναρπάζει τὸν Γανυμήδη (στ. 202-3 Ζεὺς | ἥρπασεν). Ἔτσι στὴ φράση ἀνήρπασε θέσπις ἄελλα, πρέπει νὰ δοῦμε ὄχι τὴν ἑρμηνεία τοῦ Ὁμηρικοῦ θεοί (Υ 234) ἀλλὰ τοῦ Ζεὺς τοῦ στ. 202, ὁπότε (ὅπως ὀρθὰ παρατηρεῖ ὁ van der Ben24 στὸ τέλος τοῦ σχετικοῦ σχολίου) ἡ φράση θέσπις ἄελλα δείχνει τὴ μορφὴ ποὺ υἱοθέτησε ὁ Ζεὺς γιὰ τὴν περίπτωση. Γιὰ τὶς συχνὲς μεταμορφώσεις τοῦ Δία κατὰ τὶς διάφορες ἐρωτικὲς ἐξορμήσεις του βλ. ΕλλΜ17 Β΄ 85 κἑ. (ὅπου καὶ ἀναφορὰ στὶς πηγές).

211. ἀρσίποδας: συνηρ. ἀντὶ τοῦ Ὁμηρ. ἀερσίποδες (Γ 327 κ.ἀ.), ἀπὸ τὸ ἀείρω καὶ τὸ πούς (ἀερσίπους – ἀρσίπους=ὁ αἴρων τοὺς πόδας, ὁ ζωηρῶς ἀναπηδῶν, ὁ ζωηρός, ὁ ταχύς). Πβ. καὶ Ι 124-5 ἵππους | πηγοὺς ἀθλοφόρους, οἳ ἀέθλια ποσσὶν ἄροντο (βλ. σημ. Hainsworth σ.στ. 124 στὸ CIl37 ΙΙΙ 74-5/Γ΄ 177), καὶ κατωτ. στ. 217 ἀελλοπόδεσσιν.

213. διάκτορος Ἀργεϊφόντης: Φ 497 κ.ἀ., Ἡσ. Ἔργ. 75, πβ. 68 διάκτορον ἀργειφόντην. Ὅπως παρατηρεῖ ὁ West (WD11) στὸ τελευταῖο χωρίο, ὁ Ἑρμῆς ἔχει ἕναν ἀριθμὸ σκοτεινῶν –προφανῶς πολὺ ἀρχαίων– ἐπιθέτων, καὶ αὐτὰ τὰ δύο εἶναι ἀπὸ τὰ πιὸ σκοτεινά. Τὸ διάκτορος (πβ. καὶ ἀνωτ. στ. 147 διακτόρου) θὰ πρέπει νὰ γινόταν ἀντιληπτὸ ἤδη ἀπὸ τὸν Ὅμηρο ὡς ὁ ἀγγελιαφόρος, ὁ «ἀγωγιάτης», σὰν παραγόμενο ἀπὸ τὸ διάγω: κατὰ τὸν Ἡσύχ. σ.λ. διάκτορος [δ 1095]· ἄγγελος, ἀπὸ τοῦ διάγειν τὰς ἀγγελίας· ἢ οἷον διατόρως καὶ σαφῶς διαλεγόμενος. ἄγγελος γὰρ ὁ θεός (πβ. ὅ.π. δ 1096 διάκτορος· εἰρηνικός καὶ δ 1097 διάκτορσιν· ἡγεμόσι. βασιλεῦσιν)· βλ. καὶ ΕλλΜ17 Β΄ 175 καὶ –κυρίως– Chantr.2 σ.λ. διάκτορος (: ἀβέβ. ἐτυμ.) καὶ σημ. Kirk στὸ Β 103 (CIl4 Ι 127 / Α΄ 244). Γιὰ τὸ Ἀργειφόντης βλ. ἀνωτ. σχόλ. σ.στ. 117, γιὰ τὴ γραφὴ -εϊ- κατωτ. σχόλ. σ.στ. 262.

214. ὡς ἔοι ἀθάνατος καὶ ἀγήραος ἶσα θεοῖσιν: πβ. τὸ τοῦ Εὔκλου ἀνωτ. 2 F1.10 (στ. 6) ἔσσεται ἀθάνατος καὶ ἀγήραος ἤματα πάντα (βλ. σημ. σ.στ., μὲ παραπομπές), Θ 539 κ.ἀ. ἀθάνατος καὶ ἀγήρως (ἤματα πάντα), λ 304 καὶ 484 ἶσα θεοῖσιν, Ἡσ. Θεογ. 955 ναίει ἀπήμαντος καὶ ἀγήραος (ἤματα πάντα). Ὅπως παρατηροῦν οἱ AHS21 (σημ. σ.στ. 214), τὸ ἶσα θεοῖσιν εἶναι ἰσχυρότερο ἀπὸ τὸ ἤματα πάντα (γιά τὴ χειρόγραφη παράδοση βλ. ἀνωτ. κριτ. ὑπόμν.), ποὺ θὰ μποροῦσε νὰ ἔχει ἔλθει ἐδῶ ἀπὸ τὸν στ. 209· τὰ δὲ ἀνωτ. παρατιθέμενα χωρία τῆς Ἰλ. καὶ τῆς Θεογ. φαίνεται νὰ ἐνισχύουν τὸ παραπάνω, καὶ ὑποδηλοῦν ποιητικὴ πρόθεση· ἀντίθετα, ὁ Εὖκλος φαίνεται νὰ μαρτυρεῖ ὅτι δὲν ἀποκλείεται τὸ ἤματα πάντα νὰ ἦταν ἡ ἀρχικὴ γραφή.

217. ἵπποισιν ἀελλοπόδεσσιν: πβ. Σιμων. 10 D. ἀελλοπόδων θύγατρες ἵππων. Γιὰ τὸ ἀελλόπους βλ. ἀνωτ. σχόλ. σ.στ. 208.

218-38. ὣς δ' αὖ Τιθωνὸν χρυσόθρονος ἥρπασεν Ἠὼς (...): Στὸν Ὅμηρο Λ 1-2 καὶ ε 1-2 (Ἠὼς δ' ἐκ λεχέων παρ' ἀγαυοῦ Τιθωνοῖο | ὄρνυθ', ἵν' ἀθανάτοισι φόως φέροι ἠδὲ βροτοῖσιν) ὁ Τιθωνὸς εἶναι ἀκόμη σύζυγος τῆς Ἠοῦς καὶ στὸ Υ 237 κἑ. ὁ Τιθωνὸς καὶ ὁ Ἀγχίσης ἐμφανίζονται νὰ ἀνήκουν στὴν ἴδια γενιά, ἐνῶ στὸν ὕμνο μας ὁ Τιθωνὸς δὲν εἶναι πλέον σύζυγος τῆς Ἠοῦς καὶ ἐμφανίζεται ὡς πολὺ μεγαλύτερος ἀπὸ τὸν Ἀγχίση, γεγονὸς ποὺ ὑποδηλώνει ὅτι ἡ ἱστορία τοῦ ποιητῆ τοῦ ὕμνου, ὡς ἀσυμβίβαστη πρὸς τὴν Ὁμηρική, ἢ ἀνήκει σὲ παλαιὰ παραλλαγὴ τοῦ ἴδιου μύθου (πιθανῶς γνωστή, τότε, στὸν Ὅμηρο) ἢ ἀποτελεῖ ἐπινόηση τοῦ ποιητῆ μας, καθὼς οὔτε στὸν Ἡσίοδο ἀναφέρεται τὸ ἐδῶ ἐπεισόδιο (βλ. Θεογ. 371 κἑ. καὶ 984 κἑ.), ἡ δὲ ἐπινόηση μπορεῖ νὰ ἑρμηνευθεῖ μὲ τὶς ἐδῶ ποιητικὲς προθέσεις. Ὅπως εὔστοχα σημειώνει ὁ van der Ben24 (σημ. σ.στ.), ἡ ἰδέα κάποιου ποὺ εἶναι ἀθάνατος χωρὶς νὰ εἶναι ἀγήρως ἁρμόζει τόσο στενὰ στὴν ἐπιχειρημα­τολογία τῆς Ἀφροδίτης ὥστε τοῦτο ἀπὸ μόνο του μπορεῖ κάλλιστα νὰ εἶναι ἡ αἰτία γιὰ τὴν ὁποία ἡ ἱστορία τοῦ Τιθωνοῦ ἐφοδιάστηκε μ' ἕνα τέτοιο στοιχεῖο. Γιὰ τοὺς ἐδῶ στ. καὶ τὸν μύθο τοῦ Τιθωνοῦ γενικὰ βλ. AHS21 καὶ Athanassakis8 (σημ. στοὺς ἐδῶ στ.), West1 (Theog. σημ. σ.στ. 984), Smith (NM16 76-82: "The Case of Tithonos", καὶ 82-6 "Digression: Tithonos outside the Hymn")· πβ. ΕλλΜ38 Β΄ 230 κἑ. (Περισσότερα: H. King, "Tithonos and the Tettix", Arethusa 19 [1986] 15-35), κυρίως 15 [17]-21, καὶ Ch. Segal, "Tithonus and the Homeric Hymn to Aphrodite: A Comment", ὅ.π. 37-47.) Ἀξίζει νὰ προστεθεῖ ὅτι οἱ ἱστορίες τοῦ Γανυμήδη καὶ τοῦ Τιθωνοῦ συνδέονται μεταξύ τους καὶ μὲ τὴν ἱστορία τοῦ Ἀγχίση καὶ μυθολογικά, καθὼς ὁ Τρὼς εἶναι πρόγονος καὶ τοῦ Τιθωνοῦ καὶ τοῦ Ἀγχίση ἤδη στὴν Ἰλιάδα (Υ 231 κἑ., μὲ τὸ στόμα τοῦ Αἰνεία): Γιοὶ τοῦ Τρωὸς εἶναι οἱ Ἶλός τ' Ἀσσάρακός τε καὶ ἀντίθεος Γανυμήδης, ἐγγονὸς τοῦ Ἴλου ὁ Τιθωνός (ἀπὸ τὸν Λαομέδοντα) καὶ τοῦ Ἀσσάρακου ὁ Ἀγχίσης (ἀπὸ τὸν Κάπυν), γιὸς τοῦ Ἀγχίση καὶ τῆς Ἀφροδίτης ὁ Αἰνείας. Γιὰ τὸ ὣς δ' αὖ (στ. 218) καὶ τὴ σύνδεση τῶν παραδειγμάτων τοῦ Γανυμήδη καὶ τοῦ Τιθωνοῦ βλ. ἀνωτ. σσ. 115 κἑ. καὶ κατωτ. σχόλ. σ.στ. 239-46.

225. πολυήρατος ἥβη: καὶ στ. 274, πβ. ο 366 πολυήρατον ἥβην. Πβ. ἐπίσης Θέογν. 1305 παιδείας πολυηράτου ἄνθους (βλ. τὸ ὅλο χωρίο 1275-1389), Μίμν. 12.5 W. πολυήρατος εὐνή, Σιμων. 8.6 W. θνητῶν δ' ὄφρα τις ἄνθος ἔχηι πολυήρατον (πολυηράτου Wilamowitz) ἥβης, Σόλ. 4.21 W. πολυήρατον ἄστυ, κ.ἄ.

229. εὐηγενέος: εὐγενοῦς. Τὸ η ὀφείλεται πιθανῶς σὲ πλαστὴ ἀναλογία μὲ λέξεις ὅπως εὐήνωρ (εὖ + ἀνήρ, εὔανδρος). Βλ. AHS σ.λ. (μὲ τὶς παρατηρήσεις γιὰ τὰ Ὁμηρικὰ παράλληλα).

232. εἵματα καλά: βλ. ἀνωτ. σχόλ. σ.στ. 64.

233. κατὰ γῆρας ἔπειγεν: Ψ 623 χαλεπὸν κατὰ γῆρας ἐπείγει. Πβ. Μίμν. 4 W. Τιθωνῶι μὲν ἔδωκεν ἔχειν ἄφθιτον < > | γῆρας, ὃ καὶ θανάτου ῥίγιον ἀργαλέου (πβ. 1.5-10 καὶ 5.1 κἑ. [γιὰ τοὺς στ. 244 κἑ. γενικά], βλ. καὶ Παπαδημητρίου ΕλΙ σημ. σ.στ.).

234. οὐδέ τι κινῆσαι μελέων δύνατ' (...): ~θ 298 (ἦν ἀντὶ δύνατ').

236. (...) θύρας δ' ἐπέθηκε φαεινάς: βλ. ἀνωτ. σχόλ. σ.στ. 60.

238. ἔσθ' οἵη πάρος ἔσκεν ἐνὶ γναμπτοῖσι μέλεσσιν: ~Λ 669, λ 394 (οἵη περ ἀντὶ ἔσθ' οἴη), φ 283 (ἴς ἀντὶ ἔσθ'). Πβ. Ω 359, ν 398.430 ἐνὶ γναμπτοῖσι μέλεσσιν.

239-46. οὐκ ἂν ἐγώ γε σὲ τοῖον ἐν ἀθανάτοισιν ἑλοίμην (...): Μ' ἕνα ἀσύνδετο σχῆμα πολὺ φυσικὸ μετὰ τὴ διήγηση τῶν παραδειγμάτων τοῦ Γανυμήδη καὶ τοῦ Τιθωνοῦ ἡ Ἀφροδίτη ἐπιστρέφει στὴν τωρινὴ θέση της καὶ στὴ σχέση της μὲ τὸν θνητὸ ἐραστή της, γιὰ νὰ τοῦ τονίσει ὅτι δὲν θά 'θελε γι' αὐτὸν ἕνα τέλος ὅμοιο μὲ τοῦ Γανυμήδη καὶ –κυρίως– τοῦ Τιθωνοῦ (πβ. στίχους 241 κἑ. πρὸς 198 κἑ. καὶ κυρίως 241 πρὸς 201 γιὰ τὴν ἐξελιγμένη κυκλικὴ σύνδεση τοῦ ἀποσπάσματος, μετὰ τὴν παρέκβαση γιὰ τὸν Γανυμήδη καὶ τὸν Τιθωνό). Ἡ ἐξήγηση ποὺ δίνει ἡ θεὰ στὸν Ἀγχίση φαίνεται πειστική, μὲ τὸ τέλος τῶν στ. 243 καὶ 244 νὰ δημιουργεῖ ἕνα ἀποτέλεσμα ἠχηρὸ καὶ τὰ ἐπάλληλα ἐπίθετα γιὰ τὸ γῆρας νὰ χρωματίζουν ἔντονα τὴν ὅλη εἰκόνα. Ἡ ἀπάντηση στὴν ἔκκληση τοῦ Ἀγχίση (187 κἑ. ἀλλά σε πρὸς Ζηνὸς γουνάζομαι αἰγιόχοιο | μή με ζῶντ' ἀμενηνὸν ἐν ἀνθρώποισιν ἐάσηις | ναίειν ...), ξεκίνησε ἀπὸ τὸ θάρσει (...) οὐ γάρ τί τοι δέος παθέειν (στ. 193 κἑ.) καὶ τὸ παῖδες παίδεσσι διαμπερὲς ἐκγεγάονται (...) ἀγχίθεοι κ.λπ. (στ. 197 κἑ.), ὅπου προφανῶς ἡ θεὰ ἐγγυᾶται στὸν Ἀγχίση ὅτι δὲν θὰ ζήσει ἀμενηνὸς καὶ οὐ βιοθάλμιος. Ἡ ἀπάντηση τώρα στρέφεται στὸ ἄλλο σκέλος τῆς ἔκκλησης τοῦ Ἀγχίση, ποὺ δὲν λέγεται ρητὰ ἀλλὰ φαίνεται νὰ ὑπονοεῖται: μή με (...) ἐν ἀνθρώποισιν ἐάσηις ναίειν (μὲ τὴν ἔμφαση σ' αὐτὲς τὶς λέξεις, κι ὄχι στὸ ζῶντ' ἀμενηνόν, τὸ νόημα ἀλλάζει). Ὁ ποιητὴς τοῦ ὕμνου φαίνεται νὰ ἀντιμετωπίζει περίτεχνα τὸ ὅλο θέμα, ποὺ ἀπὸ τὴ φύση του ἦταν πολὺ δύσκολο. Μὲ κύριο νόημα τὰ ὅρια τοῦ ἀνθρώπου, τὰ ὅρια ἀνάμεσα στοὺς θνητοὺς καὶ τοὺς ἀθανάτους, ὁ ποιητὴς δίνει μὲ τὸ στόμα τῆς Ἀφροδίτης τὴν ἀπάντηση σὲ κάθε θνητὸ ποὺ θέλει νὰ ξεπεράσει τὴ μοίρα του, κι ὅταν ἀκόμα αὐτὴ τοῦ χαμογελᾶ ἀπρόσμενα κι ὑπέρμετρα. Τὸ παράδειγμα τοῦ Τιθωνοῦ εἶναι τόσο ἐντυπωσιακὸ ἀπὸ μόνο του, ποὺ ὑπερκαλύπτει τὴ λιγότερο ὀδυνηρὴ περίπτωση τοῦ Γανυμήδη. Ἡ Ἀφροδίτη δὲν θά 'θελε γιὰ τὸν Ἀγχίση τὴ μοίρα τοῦ Γανυμήδη καὶ –κυρίως– τὴ μοίρα τοῦ Τιθωνοῦ. Πβ. Smith NM 87-90 καὶ van der Ben σημ. σ.στ. 239-46. Πβ. ἐπίσης Μίμν. 1.1 κἑ. W. (κυρίως 5 κἑ., γιὰ τοὺς στ. 244-46).

243. οὐκ ἂν ἔπειτά μ' ἄχος πυκινὰς φρένας ἀμφικαλύπτοι: βλ. Γ 223 κ.ἀ. οὐκ ἂν ἔπειτα, Ξ 294 πυκινὰς φρένας ἀμφεκάλυψεν (βλ. ἀνωτ. σχόλ. σ.στ. 38 πυκινὰς φρένας ἐξαπαφοῦσα), Γ 442 φρένας ἀμφικαλύπτοι· πβ. Θέογν. 707 ὅντινα δὴ θανάτοιο μέλαν νέφος ἀμφικαλύψηι. Πβ. ἐπίσης (γιὰ τοὺς στ. 243-6) Μίμν. 1.5-10 W. καὶ 5.5-8 W. (πβ. καὶ στ. 1 πρὸς ἀνωτ. 237).

244. ὁμοίιον: βλ. Δ 315 ἀλλά σε γῆρας τείρει ὁμοίιον, πβ. γ 236 θάνατον (...) ὁμοίιον, Δ 444 νεῖκος ὁμοίιον, καὶ τὴ συνήθη στὴν Ἰλιάδα καὶ τὴν Ὀδύσσεια τυπικὴ φράση ὁμοιίου πολέμοιο (ἀπὸ παλαιὰ τυπικὴ φράση ὁμοιίοο πτολέμοιο). Ἡ ἐτυμολογία καὶ ἡ σημασία τῆς λέξεως εἶναι ἀβέβαιη. Ἀπὸ παλιὰ πρέπει νὰ ἐκλαμβανόταν ὡς ἐπικ. τύπος τοῦ ὅμοιος (βλ. LSK), μὲ τὴν ἔννοια τοῦ: κοινὸς σ' ὅλους, ὁ ἀνήκων σ' ὅλους (πάγκοινος), ἢ κατὰ τὸν Kirk (CIl Ι 363 / Α΄ 558, σημ. στὸ Δ 315) "making equal" («ισοδύναμος», ἐνῶ δὲν ἔλειψαν στὴν ἀρχαιότητα καὶ ἐκεῖνοι ποὺ ἐκλάμ­βαναν τὸ ἐπίθ. μὲ τὴν ἔννοια τοῦ κακός, ὀλέθριος, καταστρεπτικός (LSJ9 σ.λ.). Μὲ τὴ δεύτερη ἔννοια δὲν εἶναι ἀπίθανη ἡ ἐτυμολογικὴ συσχέτιση τοῦ ἐπιθ. μὲ τὸ ὠμός (μὲ τὴ μεταφ. ἔννοια τῆς λέξεως, βλ. LSJ9 ὠμός ΙΙ.1-3)· πβ. ὠμὸν γῆρας στὴν Ὀδύσσεια (ο 357 ἐν ὠμῶι γήραϊ) καὶ στὸν Ἡσίοδο (Ἔργ. 705, γιὰ τὴν κακὴ γυναίκα ποὺ τὸν ἄνδρα της καὶ ἴφθιμόν περ ἐόντα | εὕει ἄτερ δαλοῖο καὶ ὠμῶι γήραϊ δῶκεν, ὅπου, κατὰ τὸν West (WD σημ. σ.στ.), ἡ λέξη διατηρεῖ τὴν κύρια σημασία τοῦ "unripe, premature": ἄωρος, πρώιμος, ἐνῶ στὸ ο 357 ὁ ποιητὴς ἴσως ἀντιλαμβανόταν τὴ λέξη ὡς "cruel": LSJ9 ὠμός ΙΙ.1), καὶ κυρίως Πλουτ. Μάρ. 2 ὠμότατον καὶ ἀγριώτατον γῆρας (LSJ9 ὠμός ΙΙ.3). Πβ. ὅμως σημ. Hoekstra σ.στ. ο 357 (στὸ COd II 255 / Β΄ 480).

245. νηλειές: ὁ τύπος νηλειής (μὲ μετρικὴ ἔκταση ἀπὸ τὸ νηλεής) καὶ στὸν Ἡσίοδο (Θεογ. 770).

246. καματηρόν: γιὰ πρώτη φορὰ ἐδῶ, μὲ τὴν ἐνεργητ. σημασία (κοπιώδης, ἐπίμοχθος, κουραστικός), ἀργότερα καὶ μὲ τὴν παθ. σημασία (καταπονημένος, ταλαιπωρημένος).

247-55. Πβ. 45 κἑ. (κυρίως 250 πρὸς 39, 50 καὶ 52) καὶ 198 κἑ. (κυρίως 255 πρὸς 199). Τὸ ὄνειδος τῆς Ἀφροδίτης (παθ. σημασία) δένεται ἔτσι μὲ τὴν ἐπέμβαση τοῦ Δία γιὰ νὰ σταματήσει τὴ θεὰ νὰ παρασύρει τοὺς ἄλλους ἀθανάτους σὲ ἔρωτες μὲ θνητοὺς καὶ νὰ γελᾶ μαζί τους, νὰ ὀνειδίζει τοὺς ἄλλους (ὄνειδος μὲ ἐνεργ. σημασία) καὶ μὲ τὸ δικό της αἰνὸν ἄχος γιατὶ ἔπεσε σὲ κλίνη θνητοῦ ἄνδρα καὶ ἔμεινε ἔγκυος μαζί του. Ὁ τελευταῖος στίχος (255), ἐξελιγμένος σὲ σχέση μὲ τὸν στ. 199, ἀποτελεῖ καὶ τὸν συνδετικὸ ἁρμὸ μὲ τὴν ἑπόμενη ἑνότητα (τὸ μέλλον τοῦ Αἰνεία). Περισσότερα γιὰ τὴν ἑνότητα τούτη τοῦ ὕμνου στὸν Smith NM 90-92, καὶ στὸν van der Ben (κυρίως σημ. σ.στ. 247-8).

252. στόμα χείσεται: τὸ χείσεται μέλλ. τοῦ χα-ν-δ-άν-ω (χαδ-, ἀόρ. ἔ-χαδ-ον) ἀπὸ ρίζα χενδ- (χένδ-σομαι>χείσομαι, παθ. παρκ. κέ-χονδ-α, πβ. πένθ-σομαι>πείσομαι τοῦ πάσχω, ἀόρ. ἔ-παθ-ον, παρκ. πέ-πονθ-α, κ.λπ.), συγγ. μὲ τὸ Λατ. pr(a)e-hend-o. Ἡ διόρθωση τοῦ στοναχήσεται τῶν κωδ. σὲ στόμα χείσεται ἀπὸ τὸν Martin φαίνεται λίαν εὔλογη, τόσο νοηματικὰ ὅσο καὶ παλαιογραφικά, καὶ πρέπει νὰ προτιμηθεῖ ἀπὸ τὴ διόρθωση τοῦ Matthiae στόμα τλήσεται, παρὰ τὶς ἀντιρρήσεις τοῦ Smith, HSCPh 83 (1979) 34-35. Οἱ γραφὲς (coniecturae) στόμ' ἀχήσεται (παλαιο­γραφικὰ ἄριστη) τοῦ Buttmann καὶ γάμον ἔσσεται τοῦ van der Ben εἶναι λιγότερο πιθανές, ἡ πρώτη γιατὶ δὲν δίνει σωστὴ σύνταξη ("gives no construction" AHS) κι ἡ δεύτερη γιατὶ παλαιογραφικὰ εἶναι δυσερμήνευτη.

254. ὀνοταστόν: ἀπὸ τὸ ὀνοτάζω (=ὄνομαι: μέμφομαι, ψέγω, περιφρονῶ), βλ. Ὁμηρ. ὕμν. IV.30 (Εἰς Ἑρμ.) οὐκ ὀνοτάζω καὶ Ἡσ. Ἔργ. 258 σκολιῶς ὀνοτάζων (βλ. West WD σ.λ. ὀνοτάζων: " 'scorning' her ... This rare verb can be qualified by σκολιῶς because the speech in question is the same as in 262-3, the pronouncement of judgements"). Στὸν Ὅμηρο ἀπαντᾶ τὸ ὀνοστός=ἄξιος περιφρονήσεως (Ι 164 δῶρα ... οὐκέτ' ὀνοστά, κ.λπ.) καὶ στὸν Πίνδ. (Ἰσθμ. 4.54) τὸ ὁμόρριζο καὶ συνώ­νυμο ὀνοτός (ὀνοστός – ὀνοτός, ὅπως θαυμαστός – θαυματός). Ἔτσι τὸ ὀνότατοντῶν κωδ. ἔχει τὴν ἐξήγησή του (ὡς ὑπερθ. τοῦ ὀνοτός), ἀλλὰ γιὰ μετρικοὺς τουλάχιστο λόγους εἶναι εὔλογη ἡ διόρθωσή του. Ἡ διόρθωσή του σὲ ὀνοταστόν ἀπὸ τὸν Clarke (ποὺ ἀποδέχτηκε ὁ Allen, βλ. AHS σημ. στὸ οὐκὀνοταστόν: "'not to be made light of serious'; Clarke's correction is certain") εἶναι καὶ νοηματικὰ ὀρθή, καὶ ὡς παλαιογραφικὰ ἄριστη πρέπει νὰ γίνει δεκτή, παρὰ τὶς ἀντιρρήσεις τοῦ Smith, HSCPh 83 (1979) 36-37 (πβ. καὶ van der Ben σημ. σ.στ. 253-54, σελ. 33 σημ. 61), ποὺ ὑποστηρίζει τὴν πιὸ εὔκολη καὶ παλαιογραφικὰ ἀσθενέστερη διόρθωση τοῦ Martin ὀνομαστόν (οὐκ ὀνομαστόν, ἀντὶ οὐκ ὀνότατον τῶν κωδ. καὶ οὐκ ὀνοταστὸν τοῦ Clarke).

256-80. (...) Νύμφαι μιν θρέψουσιν (...): Ὁ Αἰνείας θὰ τραφεῖ ἀπὸ τὶς Νύμφες (256-73) καὶ ἡ Ἀφροδίτη θὰ τὸν παρουσιάσει στὸν Ἀγχίση, ποὺ θὰ τὸν ὁδηγήσει στὴν Τροία (274-80). Γιὰ τὶς δύο ἐπιμέρους σκηνὲς βλ. Smith NM 92-95 καὶ 95-97. Οἱ στίχοι 259-72 ἀποτελοῦν παρέκβαση γιὰ τὶς Νύμφες (βλ. καὶ 273).

262. Σειληνοί: Γιὰ πρώτη φορὰ ἐδῶ. Ἐμφανίζονται συχνὰ σὲ παραστάσεις ἀγγείων μαζὶ μὲ τὶς Νύμφες· μαζὶ μὲ τοὺς Σατύρους ἀνήκουν στὴν ἀκολουθία τοῦ Διονύσου, κι ἔτσι κατὰ τὴν Κλασικὴ καὶ τὴν Ἑλληνιστικὴ ἐποχὴ οἱ λέξεις Σάτυροι καὶ Σ(ε)ιληνοὶ καταντοῦν συνώνυμες (βλ. ΕλλΜ Β΄ 313 κἑ., καὶ AHS σημ. σ.στ. 262). Ἀξιοσημείωτα εἶναι δύο Κυπριακὰ πήλινα συμπλέγματα μὲ μορφὴ ἠθοποιοῦ-Σ(ε)ιληνοῦ (βλ. ἀνωτ. σελ. 139 μὲ σημ. 99).

ἐΰσκοπος Ἀργεϊφόντης: βλ. Ω 24.109 ἐΰσκοπον Ἀργεϊφόντην, α 38 ἐΰσκοπον ἀργεϊφόντην, η 137 ἐϋσκόπωι ἀργεϊφόντηι, Ὁμηρ. ὕμν. ΙΙΙ.200 (Εἰς Ἀπόλλ.)~Ὁμηρ. ὕμν. IV.73 (Εἰς Ἑρμ.) ἐΰσκοπος Ἀργεϊφόντης. Πβ. ἀνωτ. σχόλ. σ.στ. 117, 129, 213. Πότε τὸ ἐΰσκοπος ἄρχισε νὰ προφέρεται ὡς τρισύλλαβο καὶ τὸ Ἀργεϊφόντης ὡς Ἀργειφόντης καὶ πότε τὸ τελευταῖο γινόταν ἀντιληπτὸ ὡς οὐσ. ἢ ὡς ἐπίθ. εἶναι δύσκολο νὰ ὑποστηριχθεῖ μὲ βεβαιότητα, καθὼς οἱ –μεταγενέστεροι– γραφεῖς ἐμφανίζουν ποικιλία στὶς σχετικὲς ἀντιδράσεις τους. Ἡ διαφοροποίηση ὅμως στὶς ἐκδόσεις τοῦ Ὁμήρου (βλ. τὰ σχετικὰ παραδείγματα στὶς ἐκδόσεις τῶν Monro – Allen καὶ West) καὶ γενικὰ τῆς ἀρχαϊκῆς ποίησης, δὲν εἶναι πάντα αἰτιολογημένη. Δὲν πρέπει, νομίζουμε, νὰ ἀπέχουμε ἀπὸ τὴν ἀλήθεια ἂν διαβάσουμε σ' ὅλες τὶς προαναφερθεῖσες περιπτώσεις (καὶ σ' ἄλλες ἀνάλογες, στὸ τέλος τοῦ στίχου [ἀνωτ. στ. 117, 121, 129, 213], ὁ ὁποῖος ἀλλιῶς καθίσταται σπονδειάζων) Ἀργεϊ-|φόντης, ἐνῶ τὸ προηγούμενο ἐπίθ. ΕΥΣΚΟΠΟΣ μπορεῖ νὰ γραφεῖ ἐΰσκοπος (καὶ νὰ διαβαστεῖ μὲ συνίζηση τῶν δύο πρώτων συλλαβῶν, ὅταν ἀπαιτεῖται ἀπὸ τὸ μέτρο) τουλάχιστο στὸν Ὅμηρο καὶ ἐδῶ (ποὺ τὸ ὅλο λεξιλόγιο δείχνει πὼς βρισκόμαστε πολὺ κοντὰ στὸν θεῖο ἀοιδὸ λεκτικά). Ἐδῶ λοιπόν: ἐΰσκοπος Ἀργεϊφόντης (ἐΰ- Càss., εὔ- All. Hu. We. / Ἀργει- All. Càss. Hu. We.), κ.τ.τ. ἀλλοῦ.

Γιὰ τὸν Ἑρμῆ καὶ τὶς Νύμφες (ἀνωτ. Εἰκ. 20 καὶ 21, καὶ Καραγιώργη ΕΘΗρΑΚ 52-54) βλ. καὶ Ὁμηρ. ὕμν. ΧΙΧ.34 (Εἰς Πᾶνα). Ἐκτὸς ἀπὸ Ἀργειφόντης καὶ χρυσόρ­ραπις, κρατύς, διάκτορος, ἐΰσκοπος (βλ. ἀνωτ. στ. 117 καὶ 121, 129, 147 καὶ 213, 262) τοῦ ὕμνου μας, ὁ θεὸς ὀνομάζεται καὶ κύδιμος: Ὁμηρ. ὕμν. IV.84 (κύδιμος Ἀργειφόντης), Κυλλήνιος: ὅ.π. 387 (Κυλλήνιος Ἀργειφόντης), Ὁμηρ. ὕμν. XVIII.1 (Ἑρμῆν ἀείδω Κυλλήνιον Ἀργειφόντην, πβ. ΧΙΧ.31 Κυλληνίου), κ.λπ.

264-72. Γιὰ πρώτη φορὰ ἐδῶ ἡ ἀντίληψη ὅτι ἡ ζωὴ τῶν Νυμφῶν τῶν δένδρων εἶναι συνδεδεμένη μὲ τὸ δέντρο ποὺ βλαστάνει μὲ τὴ γέννηση τῆς κάθε μιᾶς καὶ πεθαίνει μαζί της, ἡ ὁποία εἶναι κοινότυπη στὴ μεταγενέστερη ποίηση (Πινδ. ἀπόσπ. 168 Β. ἰσοδένδρου τέκμαρ αἰῶνος λαχοῖσαι, Καλλιμ. Ὕμν. 4.83-85 (Εἰς Δῆλον), Ovid. Met. 8.738-878, κ.ἀ.). Βλ. AHS σημ. σ.στ. 264 καὶ Athanassakis σημ. σ.στ. 264-72.

269. μοῖρα παρεστήκηι θανάτοιο: νέα ἔκφραση (ἀλλ' ὅτε κεν δὴ Θ 180 κ.ἀ.), πβ. Μίμν. 2.5-8 W. (βλ. καὶ συμφραζόμενα) Κῆρες δὲ παρεστήκασι μέλαιναι, | ἡ μὲν ἔχουσα τέλος γήραος ἀργαλέου, | ἡ δ' ἑτέρη θανάτοιο καὶ 6.3 W. ~ Σόλ. 20.4 W. ~ Τυρτ. 7.2 W. μοῖρα κίχοι θανάτου, Θέογν. 340 (εἴ μοι ...) μοῖρα κίχηι θανάτου καὶ 820 (ἔνθα) μ. λάβοι θ., Καλλῖν. 1.15 W. μ. κίχεν θανάτου. Ἡ στενὴ ἐξάρτηση τοῦ Μίμνερμου (τουλάχιστον) ἀπὸ τὸν ὕμνο μας εἶναι ἕνα ἀπὸ τὰ εὔλογα συμπεράσματα ποὺ μποροῦν νὰ ἐξαχθοῦν ἀπὸ τὴ σύγκριση τῶν παρατιθέμενων ἀποσπασμάτων (καὶ ἄλλων ἀνάλογων, βλ. καὶ ἀνωτ., κυρίως σχόλ. σ.στ. 243, καὶ σσ. 99 κἑ.).

273. αἱ μὲν (sc. Νύμφαι) ἐμὸν θρέψουσι (...) υἱὸν (sc. Αἰνείαν): Μετὰ τὴν παρέκβαση γιὰ τὶς Νύμφες ὁ ποιητὴς ἐπανακάμπτει στὸν Αἰνεία. Πβ. 273 αἱ μὲν ἐμὸν θρέψουσι ... πρὸς 257 Νύμφαι μιν θρέψουσι ... (καὶ 274 τὸν μὲν ἐπὴν δὴ πρῶτον ἕληι πολυήρατος ἥβη πρὸς 256 τὸν μὲν ἐπὴν δὴ πρῶτον ἴδηι φάος ἠελίοιο, ἂν δὲν ὀβελιστεῖ ὁ στίχος: βλ. κατωτ.). Γιὰ τὶς Νύμφες στὴν Κυπριακὴ τέχνη βλ. ΕΘΗρΑΚ σσ. 251-3 (μὲ πίν. 201: ἀνωτ. Εἰκ. 70), 268-9 (μὲ πίν. 218), 278-81 (μὲ πίν. 229: ἀνωτ. Εἰκ. 21).

274-7. τὸν μὲν (...) ἄξουσίν σοι (...): Οἱ στ. 274-5 ὀβελίζονται ἀπὸ τὸν Matthiae (καὶ ἀπὸ τοὺς Humbert, Càssola, Smith), ἐνῶ ὁ Hermann ὀβελίζει τοὺς στ. 276-7, καὶ ὁ van der Ben προτείνει μετάθεση τοῦ 274 μετὰ τὸν 279 καὶ τοῦ 275 μετὰ τὸν 277 (βλ. τὰ σχόλιά του στοὺς στ. 274-80, 275, 278, 280). Ὁ Allen (AHS στὸν στ. 274), ὅμως, ὑπερασπίζεται μὲ εὔλογα ἐπιχειρήματα τοὺς στίχους, ὥστε εἶναι δύσκολο νὰ ἀποφασίσει κανεὶς τὸν ὀβελισμό τους, παρὰ τὶς πολλαπλὲς ἀντιρρήσεις ποὺ ἔχουν διατυπωθεῖ ἐπανειλημμένα (βλ. κυρίως Smith, HSCPh 83 [1973] 39-41, καὶ van der Ben ὅ.π.).

281-90. Ἡ Ἀφροδίτη συμβουλεύει τὸν Ἀγχίσην νὰ κρατήσει κρυφὸ τὸν ἔρωτά του μαζί της, γιατὶ ἀλλιῶς θὰ κατακεραυνωθεῖ ἀπὸ τὸν Δία. Ὁ Wilamowitz, Ilias 83, ὑποστήριξε ὅτι οἱ στίχοι αὐτοὶ ἀποκτοῦν νόημα ἂν δεχτεῖ κανεὶς ὅτι ὁ Ἀγχίσης θὰ παραβεῖ τὴν ἐντολὴ καὶ θὰ τιμωρηθεῖ (ἄποψη ποὺ δέχτηκε ἡ πλειονότητα τῶν ἐρευνητῶν), ἐνῶ ὁ van der Ben ὑποστηρίζει ὅτι οἱ στίχοι αὐτοὶ χαρακτηρίζουν τὴν Ἀφροδίτη καὶ τὰ ἔργα της, καὶ ἔτσι πρέπει νὰ ἑρμηνευθοῦν. Βλ. van der Ben σημ. σ.στ. 283-90, πβ. Smith NM 98-100.

281. καταθνητῶν ἀνθρώπων: βλ. ἀνωτ. σχόλ. σ.στ. 3.

284. φασίν: ὁ Matthiae διόρθωσε σὲ φάσθαι, γραφὴ ποὺ ὑπερασπίζεται μὲ εὔλογα ἐπιχειρήματα ὁ Smith, HSCPh 83 (1979) 41-3. Πβ. ὅμως AHS σημ. σ.στ. (μὲ τὴν ἐπισήμανση ὅτι τὸ ἴδιο ρῆμα χρησιμοποιεῖται γιὰ τὸν Αἰνεία καὶ ἀπὸ τὸν Ὅμηρο στὸ Υ 105 καὶδέσέφασιΔιὸςκούρηςἈφροδίτης | ἐκγεγάμεν, μὲ τὸ ἐκγεγάμενπαράλληλο πρὸς τὸ ἔκγονονεἶναι τοῦ ἐδῶ στ. 284).

νύμφης καλυκώπιδος: πβ. Ὁμηρ. ὕμν. ΙΙ.8 (Εἰς Δημ.) καλυκώπιδι κούρηι (πβ. ὅ.π. 420 Ὠκυρόη καλυκῶπις, Βακχυλ. ἀπόσπ. 20Α.17 Sn., Ὀρφ. ὕμν. 79.2). Οἱ LSJ9 τὴ λέξη καλυκῶπις μεταφράζουν ὡς "like a budding flower in face, i.e. roseate" (LSK «ἔχων πρόσωπον ὅμοιον κάλυκι ἄνθους, δηλ. ἀνθηρός»). Τὸ ἐπίθ. ὅμως πρέπει μᾶλλον νὰ σημαίνει, κατὰ τὸν Richardson (Dem. σημ. σ.στ. 8 καλυκώπιδι), "with eyes like buds", ὅπως φαίνεται καὶ ἀπὸ ἀνάλογες λέξεις: κυνῶπις (Γ 180, κ.ἀ.~κυνὸς ὄμματ' ἔχων Α 225), Κύκλωψ (Richardson, ὅ.π., μὲ βιβλιογραφία), ἑλικῶπις, γλαυκῶπις (βλ. ἀνωτ. σχόλ. σ.στ. 8 γλαυκῶπιν Ἀθήνην). Κατὰ τὸ γλαυκῶπις κατὰ πᾶσαν πιθανότητα σχηματίστηκε ἐδῶ (γιὰ πρώτη φορὰ ἴσως) τὸ καλυκῶπις· καὶ στὸν Ὁμηρ. ὕμν. ΙΙ.8 ἡ φράση καλυκώπιδι κούρηι πιθανῶς εἶναι σχηματισμένη μὲ ἐπίδραση τοῦ ἐδῶ νύμφης καλυκώπιδος καὶ κατὰ τὴν Ὁμηρικὴ τυπικὴ φράση γλαυκώπιδι κούρηι (Ω 26~β 433, πβ. καὶ Ω 24 ἐΰσκοπον Ἀργειφόντην πρὸς ἀνωτ. 262 ἐΰσκοπος Ἀργειφόντης καὶ β 420 γλαυκῶπις Ἀθήνη πρὸς ἀνωτ. στ. 94 καὶ 8).

287. ἐν φιλότητι μιγῆναι ἐϋστεφάνωι Κυθερείηι: Γιὰ τὸ α΄ ἡμιστίχιο πβ. ἀνωτ. 17 καὶ 263 (καὶ Ἡσ. Θεογ. 920 φιλότητι μιγεῖσα, 923 μιχθεῖσ' ἐν φιλότητι θεῶν βασιλῆϊ καὶ ἀνδρῶν, 944 μιχθεῖσ' ἐν φιλότητι Διὸς νεφεληγερέταο, μὲ τὰ σχόλ. West WD σημ. σ.στ. 920 καὶ 923)· γιὰ τὸ β΄ ἡμιστίχιο βλ. ἀνωτ. σχόλ. σ.στ. 6 σ.λ. ἐϋστεφάνου Κυθερείης.

288. (...) βαλέει ψολόεντι κεραυνῶι: Ὁ Ἀγχίσης καυχιέται γιὰ τὴν τύχη του καὶ χτυπιέται ἀπὸ κεραυνὸ στὸν Σοφ., ἀπόσπ. 373 Radt. Βλ. καὶ AHS σημ. σ.στ. (ὅπου περαιτέρω παραπομπές)· καὶ ἀνωτ. Εἰκ. 71 (Ζεὺς Κεραύνιος).

290. ἴσχεο μηδ' ὀνόμαινε: πβ. λ 251 ἴσχεο μηδ' ὀνομήνηις (πβ. ἐπίσης Β 488, δ 240, λ 328.517) καὶ ε 146 Διὸς δ' ἐποπίζεο μῆνιν. Τὰ ἀνωτ. μνημονευόμενα χωρία (λ 251 κ.λπ.) ἐνισχύουν τὴ γραφὴ τῶν κωδ. ὀνόμηνε (ποὺ ὑπερασπίζεται ὁ Smith, HSCPh 83 [1979] 43 κἑ., ὡς β΄ ἑνικ. προστ. ἀορ., ἐνῶ ὁ ἀπαιτούμενος τύπος εἶναι ὀνόμηνον). Ὁ van der Ben ὅμως (σημ. σ.στ. 290) στηρίζει μὲ εὔλογα ἐπιχειρήματα τὴ διόρθωση τοῦ Hermann ὀνόμαινε (ὡς ἀναφερόμενη σὲ "every time that you will be asked").

θεῶν δ' ἐποπίζεο μῆνιν: καὶ Θέογν. 1297 (στὸ χωρίο ποὺ ἔχουμε ἐπανειλημ­μένα ἐπισημάνει), πβ. ε 146 Διὸς δ' ἐποπίζεο μῆνιν (λόγια τὰ ὁποῖα ἀπευθύνει στὴν Καλυψὼ ὁ διάκτορος ἀργειφόντης Ἑρμῆς) καὶ ξ 283 Διὸς δ' ὠπίζετο μῆνιν· ἀπὸ τὴν Ὁμηρ. φράση τοῦ ε 146, ποὺ μεταπλάστηκε στὸ ξ 283, προῆλθε προφα­νῶς ἡ τυπικὴ φράση ποὺ ἀπαντᾶ ἐδῶ καὶ στὸν Θέογνη. Τὸ ἐποπίζομαι (εὔχρηστο μόνον στὸν ἐνεστ. καὶ στὸν παρατ., ἀπὸ τὸ ὀπίζομαι καὶ αὐτὸ ἀπὸ τὸ ὄπις, ποὺ σημαίνει ἐπὶ θεῶν τὴν ἐκδίκηση καὶ τιμωρία γιὰ παραβίαση τῶν θείων νόμων ἀλλὰ καὶ τὴν εὐμένεια καὶ φροντίδα πρὸς τοὺς ἀνθρώπους, ἐνῶ ἐπὶ ἀνθρώπων τὸν ἀνάμεικτο μὲ φόβο σεβασμὸ πρὸς τοὺς θεοὺς ἀλλὰ καὶ τὴν ἀφοσίωση καὶ τὸν ζῆλο γιὰ κάτι) στὰ σωζόμενα παρα­δείγματα ἐμφανίζεται μὲ τὴ σημασία τοῦ αἰδοῦμαι καὶ φοβοῦμαι τὴν μῆνιν τῶν θεῶν. Βλ. LSK καὶ LSJ9 σ.λλ., πβ. σημ. Hainsworth σ.στ. ε 146 (COd Ι 268 / Α΄ 479) καὶ σημ. Hoekstra σ.στ. ξ 82 (COd ΙΙ 198 / Β΄ 402).

291. οὐρανὸν ἠνεμόεντα: νέα φράση, κατὰ τὶς Ὁμηρικὲς τυπικὲς φράσεις οὐρανὸν ἀστερόεντα (Δ 44, Ε 769, κ.ἀ.) καὶ Ἴλιον ἠνεμόεσσαν (Γ 305, Θ 499, κ.ἀ., πβ. ι 400 καὶ π 365 ἄκριας ἠνεμοέσσας).

292. Κύπροιο ἐϋκτιμένης μεδέουσα: πβ. Σαλαμῖνος ἐϋκτιμένης μεδέουσα στὸν Ὁμηρ. ὕμν. X.4 (Εἰς Ἀφρ.: βλ. κατωτ. Υ3.4· ὅπως κι ἐδῶ: Χαῖρε θεὰ ...). Ἡ ἀναφορὰ τῆς Κύπρου στὸν ἐπίλογο πρέπει νὰ σημαίνει ὅτι ἐδῶ τραγουδιόταν (τουλάχιστον) ὁ ὕμνος. Βλ. καὶ ἀνωτ. 101 κἑ.

Λίαν ἀξιοσημείωτη εἶναι ἡ πιθανὴ ἐμφάνιση τοῦ ὀνόματος Κυπρομέδουσα σὲ ἐλλιπὲς ἀργυρὸ κύπελλο ποὺ φέρεται ὅτι ἀνῆκε στὸν περιβόητο «Θησαυρὸ τοῦ Κουρίου» καὶ βρίσκεται στὴ Συλλογὴ Cesnola τοῦ Μητροπολιτικοῦ Μουσείου Τέχνης τῆς Νέας Ὑόρκης (74.51.4557) καὶ χρονολογεῖται περὶ τὸ 700 π.Χ. (περίπου 710-675 π.Χ.). Στὴν ἐξωτερική του ζώνη παριστάνεται σκηνὴ συμποσίου (μὲ μου­σικοὺς καὶ κομιστὲς δώρων) πρὸς τιμὴν δύο ἀνθρώπινων μορφῶν ξαπλωμένων σὲ ἀνάκλιντρα, μὲ Κυπροσυλλαβικὲς ἐπιγραφὲς στὸ πάνω μέρος τους: κατὰ τὸν G. Neumann, [pa-si]-le-se, δηλαδὴ βασιλής, (διαλεκτικὸς τύπος τοῦ βασιλεύς, πάνω ἀπὸ τὴν ἀνδρικὴ μορφή) καὶ ku-po-ro-[?]-ṭọ-u-ṣa, δηλαδὴ Κυπρομέδουσα (πάνω ἀπὸ τὴ γυναικεία μορφή, πβ. ὅμως Mitford IKour 2: "The Silver Bowl of Kyprothales?", καὶ Masson ICS σελ. 412 ἀρ. 179: « j'accepte l'interprétation de T. M., avec le génitif d'un nom Κυπρο-θάλης »), ποὺ δὲν ἀποκλείεται νὰ ἀποτελεῖ ἐπίθετο τῆς Ἀφροδίτης, ἀλλὰ πιὸ πιθανὸ εἶναι νὰ πρόκειται ἐδῶ τὸ ὄνομα τῆς βασίλισσας (πβ. τὸ Κυπρομέδων τῆς Κυπροσυλλαβικῆς ἐπιγραφῆς ICS 142 [ΚΜ]: ku-po-ro-me-to-[ti] | to-i-pa-ti-[ri]-e-pe-sa-ta-sa, δηλαδὴ Κυπρομέδο(ν)[τι] | τῶι πατ[ρὶ] ἐπέστασα, κατὰ τὸν Tubbs). Βλ. MMJ 34 (1999) 12-35: "A Cypriot Silver Bowl Reconsidered", "1. The Iconography of the Decoration" (V. Karageorghis, σσ. 13-20), "2. The Technique and Physical History of the Bowl" (E. Hendrix, σσ. 21-31, μὲ Fig. 4: "Drawing of traced design in silver bowl MMA 74.51.4557" ἀπὸ τὴν ἴδια [ἐδῶ Εἰκ. 123], βλ. καὶ Fig. 11), "3. The Inscription" (G. Neumann, σσ. 33-5)· βλ. ἐπίσης AnAC σσ. 188-9 (μὲ Πίν. 307: ἀνωτ. Εἰκ. 74) καὶ Καραγιώργη Κύπρ. σσ. 177-8.

  1. West, M L. (1966), Hesiod, Theogony, Oxford.a↑ b↑ c↑ d↑ e↑ f↑ g↑ h↑ i↑ j↑ k↑ l↑ m↑ n↑ o↑ p↑ q↑ r↑
  2. Chantraine, P. (1968-1980), Dictionnaire étymologique de la langue grecque: Histoire de mots, Vols. 1-4, Paris.a↑ b↑ c↑ d↑ e↑ f↑ g↑ h↑ i↑ j↑ k↑ l↑ m↑ n↑ o↑ p↑ q↑
  3. Μπαμπινιώτης, Γ. (1998), Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας, Αθήνα.a↑ b↑ c↑ d↑
  4. Kirk, G. S. & Kirk G. S. (1985), The Iliad: A Commentary, Vol. I: books 1-4, Cambridge.a↑ b↑ c↑ d↑ e↑
  5. Καραγιώργης, Β. (1998), Ἕλληνες Θεοί καί Ἥρωες στήν Ἀρχαία Κύπρο, Αθήνα.a↑ b↑ c↑ d↑ e↑ f↑ g↑
  6. Χατζηϊωάννου, Κ. (1971-1992), Ἡ Ἀρχαία Κύπρος εἰς τὰς Ἑλληνικὰς Πηγάς, τóμ. Α΄- Στ΄, Λευκωσία.a↑ b↑ c↑
  7. Athanassakis, A. N. (1976), The Homeric Hymns: Translation, Introduction and Notes, Baltimore and London .a↑ b↑
  8. Nauck, A. (1889), Tragicorum Graecorum Fragmenta, 2nd ed., Leipzig.a↑ b↑ c↑ d↑ e↑ f↑ g↑ h↑ i↑
  9. Liddell, H G. & Scott R. (1980), Μέγα Λεξικὸν τῆς Ἑλληνικῆς Γλώσσης, Vols. I-V, Ἀθῆναι .a↑ b↑ c↑ d↑ e↑ f↑ g↑ h↑ i↑ j↑ k↑ l↑ m↑ n↑ o↑ p↑ q↑
  10. Liddell, H G. & Scott R. (1940), A Greek-English Lexicon, 9th ed. , Oxford.a↑ b↑ c↑ d↑ e↑ f↑ g↑ h↑ i↑ j↑ k↑ l↑ m↑ n↑ o↑ p↑ q↑ r↑ s↑ t↑ u↑
  11. West, M L. (1978), Hesiod, Works and Days, Oxford.a↑ b↑ c↑ d↑ e↑ f↑ g↑
  12. Richardson, N J. (1974), The Homeric Hymn to Demeter, Oxford.a↑ b↑ c↑ d↑ e↑ f↑ g↑ h↑ i↑
  13. Frisk, H. (1960-1972), Griechisches etymologisches Wörterbuch, Vols. I-III, Heidelberg.
  14. Page, D L. (1955), Sappho and Alcaeus: An Introduction to the Study of Ancient Lesbian Poetry, Oxford.
  15. Βοσκοῦ, Ἀ. Ἰ. (1974), Μελέαγρος – Ἀχιλλεὺς καὶ Φοῖνιξ: Συμβολὴ εἰς τὴν ἔρευναν τῆς ἑνότητος τῆς Ἰλιάδος, Σειρὰ ἐπιστημονικῶν διατριβῶν, 1 Λευκωσία.a↑ b↑ c↑ d↑ e↑ f↑
  16. Smith, P. M. (1981), Nursing of Mortality: A Study of the Homeric Hymn to Aphrodite, Studien zur klassischen Philologie,3 Frankfurt and Bern.a↑ b↑ c↑ d↑
  17. Κακριδῆς, Ἰ. Θ. (1986), Ελληνική Μυθολογία, Αθήνα .a↑ b↑ c↑ d↑ e↑ f↑ g↑ h↑ i↑ j↑ k↑
  18. Βοσκός, Α. Ι. (1997), Ἀρχαία Κυπριακὴ Γραμματεία: τόμ. 2. Ἐπίγραμμα, τóμ. 2, Λευκωσία.a↑ b↑
  19. Karageorghis, V., Mertens J.. R. & Rose M.. E. (2000), Ancient Art of Cyprus: The Cesnola Collection in The Metropolitan Museum of Art, New York.
  20. Caubet, A., Hermary A. & Karageorghis V. (1992), Art Antique de Chypre au Musée du Louvre: du Chalcolithique à l'époque Romaine, Paris.
  21. Allen, T. W., Halliday W. R. & Sikes E. E. (1936), The Homeric hymns, 2nd ed., Oxford.a↑ b↑ c↑ d↑ e↑ f↑ g↑ h↑ i↑ j↑ k↑ l↑ m↑ n↑ o↑ p↑ q↑ r↑ s↑ t↑ u↑ v↑ w↑
  22. Heubeck, A., West S. & Hainsworth J. B. (1988), A Commentary on Homer's Odyssey: Volume I: Books I-VII, Oxford.
  23. Hoekstra, A. (1969), The Sub-epic Stage of the Formulaic Tradition: Studies in the Homeric Hymns to Apollo, to Aphrodite and to Demeter, Verhandelingen der Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen, Aft. Letterkunde,75.2 Amsterdam.
  24. van der Ben, N. (1986), Hymn to Aphrodite 36-291: Notes on the pars epica of the Homeric Hymn to Aphrodite, Mnemosyne 39: Lugduni Batavorum . 1-41.a↑ b↑ c↑ d↑ e↑ f↑ g↑ h↑ i↑ j↑ k↑ l↑ m↑ n↑ o↑ p↑ q↑ r↑ s↑ t↑
  25. van Eck, J. (1978), The Homeric Hymn to Aphrodite: Introduction, Commentary and Appendices, Utrecht .a↑ b↑ c↑ d↑ e↑
  26. Bowra, C M. (1935), Pindari Carmina, Oxford.
  27. Lenz, L. (1975), Der homerische Aphroditehymnus und die Aristie des Aineias in der Ilias, Klassische Philologie,19 Bonn.a↑ b↑
  28. Podbielski, H. (1971), La Structure de l'hymne homérique à Aphrodite à la lumière de la tradition littéraire, Archivum Filologiczne,27 Wroclaw.
  29. Hoffmann, O. (1891-1898), Die griechischen Dialekte in ihrem historischen Zusammenhange (mit den wichigsten ihrer Quellen), Vols. I-III, Göttingen .
  30. Janko, R. & Kirk G. S. (1992), The Iliad: A Commentary, Vol. IV: 13-16, Cambridge.
  31. Hall, F. W. & Geldart W. M. (1906), Aristophanes Comoediae, Vol. I, 2nd ed., Oxford.
  32. Barnes, J. (1711), Homeri Ilias & Odyssea... Accedunt Batrachomyomachia, Hymni et Epigrammata, Vol. 2, Cambridge.
  33. Monro, D B. & Allen T W. (1902), Homeri Opera, Vols. I-II, Oxford.a↑ b↑ c↑ d↑
  34. West, M L. (1998-2000), Homerus. Ilias, Vols. I-II, Stuttgart and Leipzig.
  35. Powell, J. U. (1925), Collectanea Alexandrina: Reliquiae minores poetarum Graecorum aetatis Ptolemaicae 323-146 A. C. Epicorum, Elegiacorum, Lyricorum, Oxford.
  36. Kirk, G. S. & Kirk G. S. (1990), The Iliad: A Commentary, Vol. II: books 5-8, Cambridge.a↑ b↑
  37. Hainsworth, B. & Kirk G. S. (1993), The Iliad: A Commentary, Vol. III: books 9-12, Cambridge.a↑ b↑
  38. Davies, M. (1989), The Greek epic cycle, Bristol .