You are here

E38

Please add a search word

T= Testimonium  F= Fragmentum  E=  Επιγραφή / Inscription

      Εἰ καὶ μοιρίδιον1 τέλος  ἦγέ σε γῆς ὑπὸ κόλπους,
2         Σώπατρε  σεμνὲ  θανών2 , χαῖρε καὶ ἐν φθιμένοις.

  1. 1 μοιριδίον et κόλποις Myres (falso)
  2. 2 σεμνὲ θανών, interp. Cesnola Kaibel Sakellariou Peek (σ. θανὼν, Cesnola et Sakellariou): σεμνέ, θανὼν interp. Myres et Hadjioannou (fort. recte, vid. infra ad loc.).

Ἂν καὶ μοιραῖο τέλος σ' ἔφερε κάτω ἀπ' τῆς γῆς τοὺς κόλπους,
    Σώπατρε σεμνὲ νεκρέ, χαῖρε καὶ στοὺς ἀποθαμένους.

Σχόλια: 

Ἐπιτύμβιο ἐπίγραμμα ἑνὸς ἐλεγειακοῦ διστίχου χαραγμένο σὲ τέσσερεις σει­ρὲς πάνω σὲ πλάκα ἀπὸ λευκὸ μάρμαρο μεγάλων διαστάσεων, ὅπως παρατηρεῖ ὁ Ceccaldi1 : « Colonne de grande dimension (stèle ronde) ». Βρέθηκε στὴ Λάρνακα (στὴν περιοχὴ τοῦ ἀρχαίου Κιτίου) καὶ χρονολογήθηκε ἀπὸ τὸν Peek2  στὸν 2/3 αἰ. μ.Χ. (χρονολόγηση ποὺ ἀκολουθεῖ καὶ ὁ Χατζηιωάννου3 ). Τὸ μέτρο τοῦ ἐπιγρ. εἶναι ἄψογο, ἡ γλώσσα ἐν μέρει τυπική, τὸ ὕφος ἁπλό. Ἐμφανίζει σημαντική ὁμοιότητα μὲ τὸ ἑπόμενο, τῆς ἴδιας περίπου ἐποχῆς, ἀπὸ τὸ Κίτιο ἐπίσης.

1. μοιρίδιον τέλος: πβ. GVI2  766 (1ος αἰ. π.Χ.) στ. 6-7 τῶιδε κέκευθε τάφω[ι], | ὥς ποτε μοιρίδιον τέλος ἤλυθε καὶ 1950 (3/4 αἰ. μ.Χ.) στ. 4 μοιρικὸν ἦν τὸ τέλος· πβ. ἐπίσης CEG24  543.4 μοιριδίωι θανάτωι / στ. 6 μόρσιμον ἦλθε τέλος (β΄ ἡμιεπές), EGr5  145.1 Μοιρίδιοι κλωστῆρες καὶ 292.6 μοιρῶν γὰρ κλωστῆρι τέλ[ος] βιότοιο τέτυκται. Ἀξίζει νὰ σημειωθῆ ἡ ἐξέλιξη ἀπὸ τὸ Ὁμηρ. ἐπίθ. μόρσιμος (μόρσιμον ἦμαρ Ο613 κ.ἀ.) στὸ μοιρίδιος (Πίνδ. [Πυθ. 4.255-56 μοιρίδιον | ἆμαρ], Σοφ. κ.ἄ.) καὶ στὸ μοιραῖος (βλ. Chantraine6  σ.λ. μείρομαι, πβ. LSJ97  / LSK8  σ.λλ. μοιραῖος, μοιρίδιος, μόρσιμος· βλ. ἐπίσης ἀνωτ. Ε3 σχόλ. σ.στ. 1 σ.λ. μο̣̣ῖραν ἔχων, μὲ ἐτυμολογικὰ καὶ ἄλλα σχόλια), καὶ ἡ ἐξέλιξη τῶν σχετικῶν λογοτύπων (χρήση τῶν μοιριδίῳ καὶ μόρσιμον στὴν ἴδια θέση τοῦ στ. στὸ ἴδιο ἐπίγρ. CEG24  543 ἀνωτ., κ.λπ.).

ἦγέ σε γῆς ὑπὸ κόλπους: μὴ τυπικὴ ἔκφραση, πβ. EGr5  56.1 Σῶμα σὸν ἐν κόλποις, Καλλιστοῖ, γαῖα καλύπτει, 214.7-8 [ἐν γαίης] κόλποι[ς] στηλ[οῦ]χ[ον ἔδειμεν] | τύμβον, 422.2 κρῦψε γυνὴ στονόεσσα μητρὸς γαίης ἐνὶ κόλπ[οις].

2. Σώπατρε: ὄνομα γνωστὸ στὴν Κύπρο ἤδη ἀπὸ τὴν ἐποχὴ τοῦ Σωπάτρου τοῦ Παφίου (βλ. ΑΚυΓ19  133 [ΑΚυΓ1β´ 180] κἑ.), ἀπαντᾶ καὶ σὲ ἐπιγραφὴ ποὺ βρέθηκε στὴ Δημητριάδα (Παγασές, βλ. PPC10  Σ 48) τοῦ 3ου αἰ. π.Χ. γιὰ Κιτιέα: Σώπατρος Διοδ{ι}ώρου Κιτιεύ(ς), ἀλλὰ καὶ στὴν Κρήτη, τὴ Δῆλο, τὴν Εὔβοια κ.ἀ. (βλ. LGPN11  σ.λ.).

σεμνὲ: τὸ ἐπίθ. γιὰ πρώτη φορὰ σὲ Κυπριακὸ ἐπίγραμμα, καὶ κατωτ. Ε39.1 καὶ Ε50.3 (σὲ αἰτ.). Συνήθης σὲ Κυπρ. ἐπιγραφὲς εἶναι ἡ προσφώνηση μὲ τὸ ὄνομα καὶ τὸ ἐπίθ. χρηστέ (βλ. καὶ κατωτ. Ε41.5 Χάρμε χρηστέ, χαῖρε: μὲ παρήχηση τοῦ ἀρχικοῦ Χ, καὶ ρ· ἐδῶ ἀρχικὸ σ σὲ ὄνομα καὶ ἐπίθ., ποὺ πιθανῶς ἐπιλέγηκε γι' αὐτὸν τὸν λόγο). Τὸ ἐπίθ. (σεμ-νός < *σεβ-νός, βλ. Chantraine6  σ.λ. σέβομαι, καὶ ἀνωτ. Ε1 σχόλ. σ.στ. 6 σ.λ. σεβ[ι]ζόμενε), μὲ ριζικὴ τὴ σημ. τοῦ σεβαστοῦ (αὐτοῦ ποὺ προκαλεῖ σεβασμὸ ἀνάμεικτο μὲ δέος) κι ὕστερα αὐτὲς τοῦ σπουδαίου, εὐγενοῦς, ἔντιμου, σεμνοπρεποῦς, «σεμνοῦ» (βλ. Chantraine6  ὅ.π. καὶ LSJ97  / LSK8  σ.λλ., χρησιμοποιήθηκε συχνὰ γιὰ θεές, κυρίως γιὰ τὴ Δήμητρα καὶ τὶς Ἐρινύες, ποὺ καλοῦνταν καὶ Σεμναί καὶ Εὐμενίδες (βλ. λλ. Μυθ.12  2. 276, καὶ Burkert ΑρΕΘ13 367), ἐνῶ ἀξιοπρόσεκτη εἶναι ἡ σχέση τους μὲ τὴν Μοῖραν· κι ἡ Ἀφροδίτη προσφωνεῖται ὦ μεγάλη σεμνὴ Πάνδημε Ἀφρ[οδίτη] στὸ CEG24 775.1 (Ἀττ., περ. 350-320 π.Χ.). Βλ. καὶ ΕΚυΕ14 5.4α΄ (ὅπου ἀναφορὰ καὶ στοὺς λοιποὺς χαρακτηρισμοὺς τῶν νεκρῶν).

θανών: οἱ Cesnola15, Kaibel5, Σακελλαρίου16 καὶ Peek2 στίζουν μὲ κόμμα μετὰ τὸ θανών, ποὺ ἔτσι ἀποκτᾶ θέση κλητικῆς προσφώνησης («Σώπατρε σεμνὲ νεκρέ»), ἐνῶ οἱ Myres17 καὶ Χατζηιωάννου3 στίζουν μὲ κόμμα μετὰ τὸ σεμνέ, ἀφήνοντας ἔτσι τὸ θανὼν μαζὶ μὲ τὸ χαῖρε καὶ ἐν φθιμένοις. Τὸ νόημα δὲν ἀποκλείει τὴ β΄ ἄποψη, παρὰ τὴν παράλληλη χρήση τοῦ θανὼν καὶ τοῦ ἐν φθιμένοις (ὁ Χατζη­ιωάννου3 ἀναγκάζεται νὰ μεταφράσει «Σώπατρε σεμνέ, χαίρου καὶ στοὺς νεκροὺς ἀκόμα», παραλεί­ποντας οὐσιαστικὰ τὸ θανὼν ἐδῶ: «τώρα ποὺ πέθανες» θὰ ἀνέμενε κανεὶς σ' αὐτὴ τὴν περίπτωση). Τὸ μέτρο ὅμως ὁδηγεῖ στὴν α΄ ἄποψη, καθὼς τὸ α΄ ἡμιεπὲς συμπληρώνεται μὲ τὸ θανών, μὲ τὸ χαῖρε καὶ ἐν φθιμένοις στὸ β΄ ἡμιεπές, ὅπως καὶ στὸ ἑπόμενο Ε39.2. Βλ. καὶ Ἀνθ. Παλ. 7.421 [ΜΕΛΕΑΓΡΟΥ, περὶ τὸ 100 π.Χ.] στ. 13-14 χαῖρε καὶ ἐν φθιμένοισιν, ἐπεὶ καὶ Μοῦσαν Ἔρωτι | καὶ Χάριτας σοφίαν εἰς μίαν ἡρμόσαο (μὲ τὸ χ. κ. ἐν φθιμένοισιν στὸ α΄ μέρος ἑξάμ. στ., πρὶν ἀπὸ τὴν κατὰ τρίτον τροχαῖον τομή, μὲ ἐπικὴ κατάλ. -οισιν· πβ. καὶ 7.423 [ΑΝΤΙΠΑΤΡΟΥ ΣΙΔΩΝΙΟΥ, περὶ τὸ 120 π.Χ.] ἀλλ', ὦνερ, καὶ χαῖρε καὶ οἰχομένοισιν ἐς Ἅιδαν | τὰν αὐτὰν μύθων αὖθις ὤπαζε χάριν). Πβ. Ε40.7 μοῦνος ἐνὶ φθιμένοις (β΄ ἡμιεπές) καὶ Ε19.4 ἐν ξείνηι γῆι Ῥοδίων φθιμένου (βλ. σημ. σ.λ. φθιμένου, καὶ Ε26.10 μὲ σημ.)· γιὰ τὴν προσφώνηση χαῖρε βλ. σημ. στὸ Ε26.9(9-10), καὶ Ε28.5(5-6). Ἀξιοσημείωτη εἶναι ἐδῶ ἡ τοποθέτηση τοῦ θανών πρὸ τοῦ χαῖρε, καὶ γενικὰ ἡ χρήση νέων συνδυασμῶν σὲ διάφορες θέσεις τοῦ στίχου.

  1. Ceccaldi, G. C. (1875), Nouvelles Inscriptions grecques de Chypre, RA 98.4: 95-101.
  2. Peek, W. (1955), Griechische Vers-Inschriften , Vol. I: Grab-Epigramme, Berlin.a↑ b↑ c↑
  3. Χατζηϊωάννου, Κ. (1971-1992), Ἡ Ἀρχαία Κύπρος εἰς τὰς Ἑλληνικὰς Πηγάς, τóμ. Α΄- Στ΄, Λευκωσία.a↑ b↑ c↑
  4. Hansen, P. A. (1989), Carmina Epigraphica Graeca (saec. IV a. C. (CEG2)), Texte und Kommentare Berlin and New York.a↑ b↑ c↑
  5. Kaibel, G. (1878), Epigrammata Graeca ex lapidibus conlecta, Berlin.a↑ b↑ c↑
  6. Chantraine, P. (1968-1980), Dictionnaire étymologique de la langue grecque: Histoire de mots, Vols. 1-4, Paris.a↑ b↑ c↑
  7. Liddell, H G. & Scott R. (1940), A Greek-English Lexicon, 9th ed. , Oxford.a↑ b↑
  8. Liddell, H G. & Scott R. (1980), Μέγα Λεξικὸν τῆς Ἑλληνικῆς Γλώσσης, Vols. I-V, Ἀθῆναι .a↑ b↑
  9. Βοσκός, Α. Ι. (1995), Ἀρχαία Κυπριακὴ Γραμματεία: τόμ. 1. Ποίηση Ἐπική Λυρική Δραματική, τóμ. 1, Λευκωσία.
  10. Michaelidou-Nicolaou, I. (1976), Prosopography of Ptolemaic Cyprus, Studies in Mediterranean Archaeology,vol. XLIV Göteborg .
  11. Fraser, P M. (1987), A Lexicon of Greek Personal Names, Vol. I: The Aegean Islands, Cyprus, Cyrenaica, Oxford.
  12. Κακριδῆς, Ἰ. Θ. (1986), Ελληνική Μυθολογία, Αθήνα .
  13. Burkert, W. (1993), Ἀρχαία Ἑλληνική Θρησκεία: Ἀρχαϊκή καί Κλασσική Ἐποχή, μτφρ. Μπεζαντάκος, Ν Π. και Αβαγιανού, Α Ἀθήνα.
  14. Θεοδωροπούλου, A. (1997), Έρευνες στο Κυπριακό Επίγραμμα , Αθήνα .
  15. di Cesnola, L. P. (1877), Cyprus: Its Ancient Cities, Tombs, and Temples: A Narrative of Researches and Excavations during ten years' residence as American Consul in that Island, New York .
  16. Σακελλάριος, Α. Α. (1890-1891), Τὰ Κυπριακά, ἤτοι Γεωγραφία, Ἱστορία καὶ Γλῶσσα τῆς Νήσου Κύπρου ἀπὸ τῶν ἀρχαιοτάτων χρόνων μέχρι σήμερον, Ἀθήνα.
  17. Myres, J. L. (1914), Handbook of the Cesnola Collection of Antiquities from Cyprus, New York.