You are here

E27

Please add a search word

T= Testimonium  F= Fragmentum  E=  Επιγραφή / Inscription

      Τὸ πρὶν  ὁ1 σὺμ Μούσαις2 στέρξας βίον  ἦλθε πρὸ μοίρας3 
           ἀσκέπτους νεκύων εἰς θαλάμους ↓ Φιλέας ,
      τρισσὸν4 ἐπ' εἰκοστῶι πλήσας ἔτος · οἱ δὲ ὀλέσαντες5
           ἐλπίδα τὰν μούναν  γηραλέοι γενέται6
5    μύρονται τὸν ἄνυμφον ἀεὶ γόνον . ἀλλὰ τὸν ἁγνόν7,
           Φερσεφόνη , στείλαις8 χῶρον ἐς εὐσεβέων .

  1. 1 Cesnola ‖
  2. σὺν Μούσαις Peek GG 154 ‖
  3. μοίρας Peek Hadjioannou: Μοίρας Cesnola Sakellariou PRM
  4. 3 τρισσὸν Peek Hadjioannou: τρίσον Cesnola (ΤΡΙΣΟΝ apogr.) Sakellariou; τρίσσον (et εἰκόστωι) PRM ‖
  5. δ' ὀλέσαντες Cesnola (ΔΕΟΛΕΣΑΝΤΕΣ apogr.) Sakellariou (metri gratia, sed vid. infra s.v.)
  6. 4 γενέται, Cesnola Sakellariou
  7. 5 γόνον, ἄλλα τὸν ἀγνὸν, Cesnola (γόνον, ἀλλὰ τὸν ἀγνόν, Sakellariou)
  8. 6 στήλαις Sakellariou.

Αὐτὸς πού 'στερξε πρὶν ζωὴ μὲ Μοῦσες πρὶν ἀπ' τὴ μοίρα του ἦρθε

    στοὺς σκοτεινοὺς τῶν πεθαμένων τοὺς θαλάμους ὁ Φιλέας,

τριῶν καὶ εἴκοσι χρονῶν· κι αὐτοὶ ποὺ ἀπώλεσαν

     τὴ μόνη τους ἐλπίδα οἱ γηραλέοι γονιοὶ

μυρολογοῦν τὸν ἄνυμφο γιὰ πάντα γιό τους· μὰ τὸν ἁγνὸ

      νὰ στείλεις, Περσεφόνη, σὲ χῶρον εὐσεβῶν.

Σχόλια: 

Ἐπιτύμβιο ἐπίγραμμα χαραγμένο σὲ μαρμάρινη πλάκα ὀρθογώνια (ὕψ. 9 ἑκατ. καὶ πλ. 23.5 ἑκατ.), ποὺ βρέθηκε ἀκέραιη στὴ Σαλαμίνα (1877-1878). Χρονολογεῖται στὴν ἐποχὴ τοῦ Πτολεμαίου τοῦ Φιλομήτορος (180-145 π.Χ.) ἀπὸ τὸν Peek1,2 καὶ τὸν Χατζηιωάννου3, στὸν 2/1 αἰ. π.Χ. ἀπὸ τοὺς Pouilloux – Roesch – Marcillet (TSal24 192). Ἀποτελεῖται ἀπὸ τρία ἄψογα ἐλεγειακὰ δίστιχα κι ἀναφέρεται στὸν Φιλέα, ποὺ πέθανε σὲ ἡλικία εἴκοσι τριῶν χρονῶν ἄνυμφος, καὶ στὸ πένθος τῶν γονιῶν του. Τὸ ἐπίγραμμα εἶναι «συγκινητικώτατο κι' ὡραιότατο» (ΑΚΕΠ3 Δβ΄ 99), "charming elegy" κατὰ τὸν Cesnola, ποὺ παραβάλλει μὲ στίχους τοῦ Milton ("For Lycidas is dead, dead ere his prime, | Young Lucidas" κ.λπ.) καὶ τοῦ Shelley (βλ. κατωτ. στ. 4). Ὁ ἴδιος παραθέτει ἀπόσπασμα ἀπὸ ἐπιστολὴ τοῦ W. E. Gladstone (29 Ἰουλ. 1882), ὅπου σημειώνεται γιὰ τὸ ἐδῶ ἐπίγραμμα: "The references which it contains to a future life are of great interest, and seem to savour of Egyptian ideas, which probably were in vogue in the island" (γιὰ τὸ θέμα τῆς μεταθανάτιας ζωῆς στὰ ἐπιτύμβια ἐπιγράμματα βλ. κυρίως Lattimore, TGLE5 21 κἑ., κ.ἀ.).

1. Τὸ πρίν: πβ. GVI2 699.1 (στὴν ἀρχή) Τὸ πρὶν ἐγὼ ναίων... (στ. 3 Φερσεφόνης, στ. 4 παρ' εὐσεβέσιν) καὶ 714.1 [] πρὶν... (στ. 2 ὁ Πιερίδων γυμνασίου τε φίλος), κ.τ.τ.

σὺμ Μούσαις στέρξας βίον: πβ. κατωτ. Ε34.9 μέλλων τὰ Μουσῶν δ̣̣[]ρ̣̣α βαστάζειν (καὶ Ε46.1 φιλόμουσ̣̣[ος]), πβ. ἐπίσης EGr6 614 ("II fere saeculi") Εὐφρανθεὶς... | καὶ ψυχὴν ἱλαρῶς πάντων τέρψας ἐν ἀοιδαῖς, | οὐδένα λυπήσας, ... | ἀλλὰ φίλος Μουσῶν, Βρομίου Παφίης τε βιώσας, | ...ἐνθάδε κεῖμαι, 617.4 δῶρα δὲ Μουσάων καὶ βρέφος ὢν ἀγαπῶν, κ.ἄ. / GVI2 1828.1 Θρέπτος ὁ ταῖς Μούσαις ἀρέσας (πβ. 1324.9 γνωστὸς ἔσῃ Μούσαις καὶ σοφίης μέτοχος), κ.ἄ. / Ἀνθ. Παλ. 5.201.3 ἧς πάρα Κύπριδι τοῦτο τὸ σὺν Μούσαισι μεληθὲν (...), 6.68.8 κ.ἀ. σὺν Μούσαις (7.417.3 ὁ σὺν Μούσαις), κ.ἄ. Ἡ ἐδῶ φράση ὁ σὺμ Μ. σ. βίον δὲν ἀπαντᾶ ἀλλοῦ (στέργω βίον συχνά, πβ. Ἀριστοφ. Βάτρ. 229 ἐμὲ... ἔστερξαν... Μοῦσαι). Γιὰ τὶς Μοῦσες βλ. ἀνωτ. ΑΚυΓ7 1β´ 5 Y1.1 σχόλ. σ.λ. Μοῦσά μοι ἔννεπε ἔργα (μὲ παραπομπὲς καὶ βιβλιογραφία), πβ. ὅ.π. σελ. 95 (μὲ σημ. 84).

πρὸ μοίρας: ἔτσι στὸν Peek2,1 καὶ στὸν Χατζηιωάννου3, πρὸ Μοίρας στοὺς λοι­πούς. Τὰ ἐδῶ συμφραζόμενα δὲν φαίνεται νὰ ἐπιτρέπουν τὸ δεύτερο (πβ. ἀνωτ. Ε24.6 Μοῖρά μ'... ζωῆς νόσφισεν..., καὶ κατωτ. Ε31.4 τὸ]μ Μοιρῶν ἐξετέ­λεσσα μίτον μὲ σχόλ.). Περισσότερα βλ. ἀνωτ. Ε3 σχόλ. σ.στ. 1 σ.λ. μο̣̣ῖραν ἔχων. Βλ. ἐπίσης Lattimore TGLE5 κεφ. IV "Causes of death" (κυρίως §§ 33 καὶ 37, σσ. 150 κἑ.).

2. ἀσκέπτους νεκύων εἰς θαλάμους: μόνον ἐδῶ. Πβ. EGr6 203.4 ἀνὰ σκιερ[οὺς Περσεφόνας θαλάμους] καὶ 253.6 εὐσεβέων ἐν σκιεροῖς θαλάμοις (πβ. κατωτ. στ. 6 μὲ σχόλ.). Τὸ ἐπίθ. ἄσκεπτος (ἀ- στερ. καὶ σκοπέω, πβ. ἄσκοπος: Σοφ. Οἰδ. Κολ. 1681 ἄσκοποι δὲ πλάκες ἔμαρψαν | ἐν ἀφανεῖ τινι μόρῳ φερόμενον, γιὰ τὸν Ἅδη) σημαίνει ὄχι μόνο τὸν ἀπερίσκεπτο καὶ ἀσυλλόγιστο, ἀλλὰ καὶ τὸν μὴ δυνάμενο νὰ παρατηρηθῆ, τὸν ἀνεξέταστο καὶ ἀπαρατήρητο, κρυμμένο καὶ ἀόρατο, σκοτεινό (πβ. Αἰσχ. Χοηφ. 816 ἄσκοπον δ' ἔπος [codd., δέ πως Wilamowitz] καὶ Σοφ. Φιλ. 1111-2 ἄσκοπα | κρυπτά τ' ἔπη δολερᾶς ὑπέδυ φρενός, κ.τ.τ.), ὅπως ἐδῶ (βλ. LSJ98 / LSK9 σ.λλ. ἄσκεπτος καὶ ἄσκοπος). Τὸ ποιητ. (κατὰ κύριο λόγο) νέκυς (καὶ κατωτ. Ε44.1), συνώνυμο πρὸς τὸ νεκρός (Λατ. nex, necis καὶ ρῆμα neco/noceo, Ἀγγλ. necropolis, necrophilia, necromancy κ.λπ., Γαλλ. nécrose καὶ nécroser, nécrophage, nécrologie κ.λπ., ἀπὸ ἀντίστοιχους Ἑλληνικοὺς ὅρους), δηλώνει συχνὰ στὸν Ὅμηρο καὶ μετ' αὐτὸν τὸ σῶμα τοῦ νεκροῦ (νέκυες τεθνηῶτες, κτάμενοι, καταφθίμενοι κ.τ.τ.), ἐνῶ στὴ «Νέκυια» τῆς Ὁδυσσείας (λ 37 ψυχαὶ ὑπὲξ Ἐρέβευς νεκύων κατατεθνηώτων, κ.τ.τ., πβ. Ο 251-2 ἐφάμην νέκυας καὶ δῶμ' Ἀΐδαο | ...ἵξεσθαι) δηλώνει τοὺς νεκροὺς στὸν Ἅδη (ἄλλα συνών. καὶ ἐτυμ. στὸν Chantraine10, σ.λ. νεκρός).

Φιλέας: ὄνομα γνωστὸ καὶ ἀπὸ ἀλλοῦ, ὄχι ὅμως συχνό (Ἀνθ. Παλ. 7.727, κ.ἀ.)· Πβ. ἀνωτ. Ε11.1 Φίλιος (βλ. σχόλ.).

3. τρισσὸν ἐπ' εἰκοστῶι πλήσας ἔτος: πβ. EGr6 538.1 Ἕκτον (Ἑκτὸν Kaibel6, κατὰ λάθος) ἐπ' εἰκοστῷ πλήσας ἔτος (καὶ στ. 2 μοιρῶν ὡς ἐπέκλωσε μίτος, πβ. κατωτ. Ε31.4), EpAP11 2.428.3 ]πὶ τοῖς δέκα γὰρ τέσσερα ἐκπλήσας ἔτη, 2.632. 2-3 ἄτεκνος, ἄωρος, εἴκοσι πλήσας ἔτη | καὶ τρί' ἐπὶ τούτοις, κ.τ.τ. (2.689.1 δὶς δέκα καὶ δισσοὺς πλήσας ζωῆς λυκάβαντας, πβ. κατωτ. Ε41.1 μὲ σχόλ.).

4. ἐλπίδα τὰν μούναν: Ὅπως σημειώνει ὁ Cesnola12 (σελ. 105), "we may compare the ἐλπίδα τάν (sic) μούναν of line four with the sentiment expressed in the sixth stanza of Shelley's Adonais" (:"But now thy youngest, dearest one, has perished, ... Thy extreme hope, the loveliest and the last, ... Died on the promise of the fruit, is waste"). Γιὰ τὸ ὅλο ἐδῶ χωρίο (στ. 3-5) πβ. Ἀνθ. Παλ. 15.32.9 κἑ. τρεῖς πρὸς ἐείκοσ' ἐποιχομένην ἐνιαυτοὺς | ἔσχεν τύμβος ὅδε... | ...ἔνθ' ὕφηνον γενετῆρες ἅπασι | γηραλέοι θρῆνον, κ.τ.τ. Γιὰ τὸ μοῦνος βλ. κατωτ. Ε41 σχόλ. σ.στ. 1 (σ.λ. μούνων).

5. μύρονται τὸν ἄνυμφον ἀεὶ γόνον: μόνον ἐδῶ ἡ φράση· πβ. ἀνωτ. Ε26.6-8 (μὲ σχόλ.). Τὸ μύρομαι μέσο μὲ ἐνεργ. σημ. ἤδη στὸν Ὅμηρο (τὸ ἐνεργ. μύρω στὸν Ἡσίοδο, Ἀσπ. 132 δάκρυσι μῦρον), ἀργότερα μυρῳδέω (κατὰ τὸ θρηνῳδέω) καὶ κυρίως μυρολογέω (πβ. ἁλιμυρήεις καὶ ἁλιμυρής [βλ. ἀνωτ. Ε26 σχόλ. σ.στ. 5 σ.λ.], μυρίος, πλήμ(μ)υρα [:Chantraine10 σ.λ. μύρομαι], ἴσως συγγ. πρὸς τὸ Λατ. muria = ἅλμη, συγγ. πρὸς τὸ *meu-=ὑγρός, πβ. μύδος [: Hofmann – Παπαν.13 σ.λ. μύρω], μὲ ἀρχικὴ σημ. ρέω / στάζω, ἀκολούθως χύνω δάκρυα, θρηνῶ, ὀδύρομαι)· τὸ μοιρολογέω σημαίνει «λέγω εἴς τινα τὴν μοῖραν αὐτοῦ, τὴν τύχην του» (LSK9 σ.λ.).
Τὸ ἄνυμφος εἶναι μεθομ., πβ. ἀνύμφευτος (Σοφ. Ἀντ. ἀνύμφευτον γονάν, κ.τ.τ.), νυμφίος καὶ νύμφη, νυμφικός, νυμφίδιος κ.λπ. (ἀβέβαιης ἐτυμ., πβ. Λατ. nubo κ.ἄ.: βλ. Chantraine10 σ.λ. νύμφη, πβ. Hofmann – Παπαν.13 σ.λ.). Πβ. ἀνωτ. Ε23.6 μύρετο σὴ [δὲ κόρη, num γονή?] μὲ σχόλ.· γιὰ τὸ ἁγνὸν (στὸ τέλος τοῦ ἐδῶ στ.) βλ. κατωτ. Ε50 σχόλ. σ.στ. 2 σ.λ. κοίρανον ἁγνείας.

6. Φερσεφόνη: βλ. ἀνωτ. Ε23 σχόλ. σ.στ. 1 σ.λ. Κούρη, καὶ Ε11 σχόλ. σ.στ. 3 σ.λ. Θεσμοφόρους.

στείλαις χῶρον ἐς εὐσεβέων: πβ. EpAP11 2.239.4 πέμποις χῶρον ἐπ' εὐσεβέων, 2.339.15-6 ἀλλὰ σὺ... Κούρα, | τήνδ' ἄγ' ἐπ' εὐσεβέων χῶρον ἔχουσα χερός, 2.481.6 δώματα Φερσεφόνας χώρῳ ἐν εὐσεβέων, κ.τ.τ. (συχνά)· 2.340.8 πέμψαιτ' εἰς δόμον εὐσεβέων καὶ 2.689.6 οἰκήσεις ἐς δόμον εὐεσεβέων, 2.260.6 εὐσεβέων ἐν σκιεροῖς θαλάμοις (πβ. ἀνωτ. στ. 2) καὶ 2.208.5 ναίω δ' εὐσεβέων ἁγνὸν περικαλλέα χῶρον (ἀνωτ. στ. 5 τὸν ἁγνόνGVI2 1594.1-2 δέξατο | Φερσεφόνη χῶρον ἐς εὐσεβέων (πβ. 1585.9, 1599.3, 1757.2, 1990.2 κ.ἄ.)· EGr6 189.5-6 ἐσθλὰ δὲ ναίω | δώματα Φερσεφόνας χώρῳ ἐν εὐσεβέων, 201.4 ζαλωτὸν πένψας Περσεφόνας θαλάμοις, 222.8 τόν[δ'] ἱερὸν πέμψαι[τ'] εἰς δόμον εὐσεβέων, κ.τ.τ. (γιὰ τὸ στέλλω = στολίζω κ.τ.τ. βλ. ἀνωτ. Ε17 σχόλ. σ.στ. 3 σ.λ. [Στέλ]λοις). Βλ. καὶ Σκιαδᾶ Ἐπὶ Τύμβῳ14 78 κἑ., μὲ τὶς σημ. (κυρίως 78 σημ. 4 καὶ 79 σημ. 1, 3, 4). Ἀξιοσημείωτη εἶναι ἡ δηλούμενη μὲ τὸ εὐσεβέων διάκριση τοῦ χώρου τῶν νεκρῶν ἀνάλογα μὲ τὸ ἠθικὸ ποιόν τους.

  1. Peek, W. (1960), Griechische Grabgedichte (griechisch und deutsch), Schriften und Quellen der alten Welt hrsg. von der Section für Altertumswissenschaft bei des Deutschen Akademie der wissenschaften zu Berlin,7 Berlin.a↑ b↑
  2. Peek, W. (1955), Griechische Vers-Inschriften , Vol. I: Grab-Epigramme, Berlin.a↑ b↑ c↑ d↑ e↑
  3. Χατζηϊωάννου, Κ. (1971-1992), Ἡ Ἀρχαία Κύπρος εἰς τὰς Ἑλληνικὰς Πηγάς, τóμ. Α΄- Στ΄, Λευκωσία.a↑ b↑ c↑
  4. Pouilloux, J., Roesch P. & Marcillet-Jaubert J. (1987), Salamine de Chypre, XIII: Testimonia Salaminia, 2. Corpus épigraphique, Vol. XIII, Paris .
  5. Lattimore, R. (1942), Themes in Greek and Latin Epitaphs, Urbana.a↑ b↑
  6. Kaibel, G. (1878), Epigrammata Graeca ex lapidibus conlecta, Berlin.a↑ b↑ c↑ d↑ e↑
  7. Βοσκός, Α. Ι. (1995), Ἀρχαία Κυπριακὴ Γραμματεία: τόμ. 1. Ποίηση Ἐπική Λυρική Δραματική, τóμ. 1, Λευκωσία.
  8. Liddell, H G. & Scott R. (1940), A Greek-English Lexicon, 9th ed. , Oxford.
  9. Liddell, H G. & Scott R. (1980), Μέγα Λεξικὸν τῆς Ἑλληνικῆς Γλώσσης, Vols. I-V, Ἀθῆναι .a↑ b↑
  10. Chantraine, P. (1968-1980), Dictionnaire étymologique de la langue grecque: Histoire de mots, Vols. 1-4, Paris.a↑ b↑ c↑
  11. Cougny, E. (ed.) (1890), Epigrammatum Anthologia Palatina..., Vol. ΙΙΙ, Paris.a↑ b↑
  12. Buck, C. D. (1955), The Greek Dialects: Grammar, Selected Inscriptions, Glossary, 2nd ed., Chicago.
  13. Hofmann, J B. (1974), Ἐτυμολογικὸν Λεξικὸν τῆς Ἀρχαίας Ἑλληνικῆς, ἐξελληνισθὲν ὑπὸ Ἀ. Δ. Παπανικολάου, Ἀθήνα .a↑ b↑
  14. Σκιαδάς, Ἀ. Δ. (1967), Ἐπὶ Τύμβω: Συμβολὴ εἰς τὴν ἑρμηνείαν τῶν Ἑλληνικῶν ἐπιτυμβίων ἐμμέτρων ἐπιγραφῶν, Σειρὰ Δευτέρα: Μελέται καὶ ἔρευναι, ἀρ. 15,ἀρ. 14 Ἀθῆναι.