You are here

E5

Please add a search word

T= Testimonium  F= Fragmentum  E=  Επιγραφή / Inscription

  1. Fragmentum epigrammatis in epistylio stelae calcariae literatura Cypri syllabica duabus lineis sinistrorsum incisum, ita legendum (vid. Mitf. et Hans.): i-ta-te· e-ko-ne· ke-ị̣̣̣̣-ma-i· ka-e-ta· ọ̣̣̣̣-p̣̣̣̣̣ọ̣̣̣̣-ṭ̣̣̣̣ẹ̣̣̣̣-nu-u-ke-ne-i· vo-ị̣̣̣̣-va-ni-ja-se· mo-sa-se· o-pu-ve-ne· a-za-mo-se· ka-te-tu-i-ṇ̣̣̣̣ẹ̣̣̣̣|i-zo-ta- [ca. 11] -ṭ̣̣̣̣ạ̣̣̣̣-se-ḳ̣̣̣̣ọ̣̣̣̣-ṭ̣̣̣̣ị̣̣̣̣-le-o- (?[ca. 5]?)
  2. 1 (ν)θάδ' scripsimus (vid. infra adnot. s.v.): -άδε omnes
  3. κεῖ̣̣̣̣̣μαι Hans.: κεῖμαι cett.
  4. Xαετᾶ' Mitf. Clairm. (cf. Hans. adnot., et de sequ.); Χαετᾶ(ς) cett.; κα- = κἀ(ς) et e-ta- = novi verbi incipium, dubit. prop. Egetm.
  5. ὀ̣̣̣̣̣ Π̣̣̣̣̣ο̣̣̣̣̣θ̣̣̣̣̣ˉενύυ Mitf. Clairm.: ὁ̣̣̣̣̣ Π̣̣̣̣̣ο̣̣̣̣̣θ̣̣̣̣̣ηνύυ cett.
  6. 2 Fοι̣̣̣̣̣Ϝανίας(?) Mitf. Clairm.; Fοι̣̣̣̣̣Ϝανίyας(?) Mass., Fοι̣̣̣̣̣Ϝανίjας(?) SEG Pfohl
  7. μˉο´σας Mitf. Clairm. (μόσας)
  8. ὀπύϜην scripsimus (ὄπυϜην, SEG Pfohl): ὀπύϜˉεν Mitf. Clairm. (ὄπυϜεν Mass.), fort. recte
  9. ‖ num ἄγαμος? (cf. Mass. a - za? - mo - se sed ἄζαμος, vid. infra ad loc.)
  10. κατέδυ ἰν̣̣̣̣̣ omnes: num κατέδυιν? (vid. infra ad loc.). Cetera (v. 3) non legenda videntur.

Ἐδωδὰ ἐγὼ κεῖμαι ὁ Χαιτᾶς ὁ γιὸς τοῦ Ποθεινίου, τὸ γένος
Φοιβανιώτης· ἀφοῦ μοῦ βρῆκα νύφη ἄγαμος κατέβηκα
(στὸν Ἅδη)

Σχόλια: 

Ἐπίγραμμα χαραγμένο στὸ πάνω μέρος ὀρθογώνιας στήλης ἀπὸ ἀσβεστόλιθο, ποὺ βρέθηκε σὲ τάφο στὴν περιοχὴ Ἀμπέλια κοντὰ στὴ Μόρφου (Συλλογὴ Λοϊζίδη, στὴ Μόρφου μέχρι τὸ 1974), εἶναι στολισμένη μὲ χυτὸ ἀέτωμα καὶ ἀκρωτήρια καὶ φέρει ἀνάγλυφη κεφαλὴ νέου. Εἶναι γραμμένο σὲ δύο σειρὲς ἀπὸ δεξιὰ πρὸς τὰ ἀριστερὰ σὲ Κυπριακὸ συλλαβάριο, μὲ ὄχι σημαντικὲς διαφορὲς ἀπὸ τὶς γνωστὲς συλλαβικὲς ἐπιγραφὲς τῶν Σόλων (στὸ βασίλειο τῶν ὁποίων ἐντάσσεται καὶ ἡ περιοχὴ Μόρφου) καὶ τοῦ Μερσινακίου· ἡ πρώτη σειρὰ δίνει σὲ ἀρκετὰ καλὴ κατάσταση τὸ κείμενο δύο ἑξάμετρων στίχων, ἐνῶ στὴ δεύτερη σειρὰ φαίνεται νὰ ἐνυπάρχει σὲ ἀπελπιστικὴ κατάσταση τὸ κείμενο ἑνὸς τρίτου ἑξάμετρου στίχου. Χρονολογεῖται στὰ τέλη τοῦ 5ου ἢ στὶς ἀρχὲς τοῦ 4ου αἰ. π.Χ. Φωτογραφία ὄχι ἰδιαίτερα καλὴ στὰ Minoica1 πίν. 1. Περισσότερα ἀπὸ τὸν Mitford1, ὅ.π. 261 κἑ. (πβ. ICS2 213a, SEG3 20 [1964] 83 ἀρ. 294, GrPS4 184, CEG25 711).

1. Ἰ(ν)θάδ': γιὰ λόγους μετρικοὺς χωρὶς τὸ τελικὸ ε (μολονότι μπορεῖ νὰ ἔχουμε καὶ ἐδῶ μὴ σημειούμενη ἔκθλιψη, -άδε: βλ. ἀνωτ. κριτ. ὑπόμν.), καθὼς τὸ -te τοῦ i-ta-te ἀντιστοιχεῖ τόσο μὲ τὸ -δε ὅσο καὶ μὲ τὸ -δ'· ἐπειδὴ ὅμως εἶναι ἀμφίβολο ἂν τὸ -ta- ἀντιστοιχεῖ ὀρθογραφικὰ πρὸς τὸ -νθα-, γράψαμε -(ν)θ-, μὲ τὸ σύμβολο ποὺ χρησιμοποιεῖ ἐπὶ τόπου ὁ Masson2 (πβ. -〈〈ν〉〉- Hansen6). Ὁ τύπος ἀπαντᾶ καὶ σὲ ἐπιγραφὴ ἀπὸ τὰ Κούκλια (ICS2 11 Ὀνασὶς ἁ ὈνάσιϜος γυνὰ | (ν)θάδε κεῖτοι, πβ. καὶ ἐδῶ ἑπόμ.), ἀντιστοιχεῖ δὲ προφανῶς πρὸς τὸ ἐνθάδε· πβ. ἔνθα ἀλλὰ ἰθαγενὴς (βλ. Chantraine7 σ.λ. ἔνθα, πβ. Ἡσύχ. σ.λ. ἰθαγενής· αὐτόχθων. γνήσιος), σχέση ποὺ προκαλεῖ τὸ ἐρώτημα μήπως πρέπει νὰ γράψουμε στὰ δύο Κυπριακὰ χωρία ἰθάδ(ε), καὶ νὰ ἐνεργήσουμε μὲ ἀνάλογο τρόπο καὶ στὶς ἄλλες ἀντίστοιχες περιπτώσεις συλλαβικῶν ἐπιγραφῶν ὅπου σημειώνεται παράλειψη τοῦ ν εἴτε στὸ ἐσωτερικὸ εἴτε στὸ τέλος λέξεως, ὅπως στὴ γνωστὴ ἐπιγραφὴ τοῦ Ἰδαλίου (ICS2 217: ΑΚυΓ8 4 38 Τ1): στ. 1 τὰ πτόλιν καὶ ἰ τῶι, 3 ἀθρώπος καὶ ἰ τᾶι, 5 ἀτὶ δίς καὶ 6/7 ταλάτων κ.ο.κ. (ἀντὶ τὰν = τὴν καὶ ἰν τῶι = ἐν τῷ, ἀνθρώπος = -ους καὶ ἰν τᾶι=ἐν τῇ, ἀντί, ταλάντων κ.ο.κ.: βλ. ΑΚΕΠ9 Γβ´ σελ. 25 § 20). – Ἡ ἰν ὡς α´ συνθ. λέξεως ἢ μόνη ἀπαντᾶ συχνὰ στὶς Κυπριακὲς ἐπιγραφές (βλ. κατωτ. στ. 2, ICS2 217.26 ἰναλαλισμένα = ἐν- (-αν) καὶ 1 κἑ. ἐπανειλημμένα ἰν καὶ, κ.ἀ.: βλ. καὶ ΑΚΕΠ9 Γβ´ § 22). Ἡ παρατήρηση ὅμως τοῦ Σακελλαρίου (Κυπρ.10 Β´ ϰα´ ) ὅτι «Ἡ ἐν παρὰ τοῖς ἀρχαίοις Κυπρίοις μόνον ἐν συνθέσει ἀπαντᾶ· οἷον ἔναυον, ἔνευνοι» δὲν ἀνταποκρίνεται πλήρως στὰ πράγματα. Περισσότερα βλ. στὸ ΕΚυΕ11 1.1· πβ. W. Cowgill12, "The supposed Cypriote optatives duwánoi and dōkoi (with notes on the Greek infinitive formations", Language 40 (1964) 344-65 (κυρίως τὶς παρατηρήσεις γιὰ τὸ i-ta-te σὲ σχέση καὶ μὲ τὸ ἰθαγενής. Βλ. ἐπίσης Σακελλαρίου10 ὅ.π. ϰα´-ϰβ´ γιὰ τὴ σύνταξη τῆς ἰν (μὲ δοτ. καὶ αἰτ., τόπου καὶ χρόνου).

ἐγὼν: e-go-ne, πβ. Ε7.1 ἐγώ: e-ko· ὁ Neumann13 ὅμως (Kadmus 21 [1982] 92 σημ. 1) δὲν θεωρεῖ ὀρθὴ τὴν ἐδῶ μεταγραφὴ ἀπὸ τὸν Mitford1 (γενικὲς ἐπιφυλάξεις ἐκφράζουν οἱ Daux13 καὶ Hansen6). Τὸ ἐγὼν πρὸ φων. ἀπαντᾶ καὶ στὸν Ὅμηρο καὶ ἀλλοῦ (Α 76 ἐγὼν ἐρέω καὶ α 88 ἐγὼν Ἰθάκην δ' ἐσελεύσομαι, Ἀνθ. Παλ. 9.118 [= Θέογν. 527-8].1 ὤ μοι ἐγὼν ἥβης, κ.τ.τ.), πρὸ συμφώνου –ὅπως ἐδῶ– στὸν Ἀλκμάνα (1.39 Ρ. ἐγὼν δ' ἀείδω καὶ 85 []γὼν μὲν αὐτά, πβ. 2 καὶ 87, κ.ἀ.) καὶ σὲ ἄλλους (π.χ. Ἀριστοφ. Ἀχαρν. 748 ἐγὼν δὲ καὶ 754 ἐγὼν τηνῶθεν, βλ. LSJ914 σ.λ. ἐγώ). Οἱ ἀπόψεις γιὰ τὴν ἑρμηνεία τοῦ ἐγὼν διίστανται. Ὁ Chantraine (GrH15 I. 264), π.χ., θεωρεῖ τὸ -v αὐθεντικὸν ἀρχαϊσμὸ ποὺ στὸν Ὅμηρο πρέπει νὰ ἐμφανίζεται ὡς Αἰολ. στοιχεῖο, καλύπτοντας μερικὲς φορὲς τὴ σίγηση τοῦ F (πβ. ὅμως Dict.7 σ.λ. ἐγώ: "ἐγὼν chez Hom., en lesb., en dor. (béotien phonétiquement ιων avec p.-ê. une aspirée inexpliquée) est obscur"). Ὁ Schwyzer (GrGr16 I. 606) καὶ ὁ Frisk17 (σ.λ. ἐγώ) ἀναφέρουν τὸν τύπο ὡς Δωρ. - ἐπικό, δίπλα στὸ Βοιωτ. ἰώ(ν). Ὁ E. Risch (HGLC18 75) φαίνεται νὰ δίνει τὴν ἁπλούστερη καὶ πιὸ κοντινὴ στὴ δομὴ τῆς Κυπριακῆς ἑρμηνεία μιλώντας γιὰ ἐφελκυστικὸ -ν στὸν τύπο ἐγών, χωρὶς νὰ παραβλέπει τὸν Δωρ. του χαρακτήρα, τὸν ὁποῖο ὅμως θεωρεῖ τυχαία σύμπτωση, ὁ δὲ Mitford1 (ὅ.π. 263 μὲ σημ. 12) σημειώνει πὼς ὁ τύπος ἐγὼν πρὸ συμφώνου μπορεῖ νὰ παραβληθῆ πρὸς τὴ Δωρικὴ χρήση ("can be set beside the Dorian usage"), ἐνῶ προηγουμένως στὴ νῆσο μόνο τὸ ἐγὼ ἀπαντᾶ. Περισσότερα στὶς ΕΚυΕ11 1.2, πβ. καὶ κατωτ. Ε7 σχόλ. σ.στ. 1 σ.λ. μεν (= με, me-ne). Δὲν πρέπει πάντως νὰ λησμονοῦνται οἱ Αἰολικὲς καὶ Ἀρκαδικὲς ρίζες τῆς Κυπριακῆς (πβ. σημ. Κυπρ. ἐγιώνη <ἐγώνη: βλ. ΕπΕΛΚ19 καὶ κυρίως ΕΛεΚ20 σ.λ.).

Χαετᾶ: ka-e-ta, = Χαετᾶς, δηλ. Χαιτᾶς, συντομευμένη μορφὴ τοῦ Χαιτίδης, κατὰ τὸν Mitford1 (ὅ.π. 263), ποὺ παραβάλλει μὲ τὸ Τριχᾶς (Δελφοί, 5ος αἰ. π.Χ.) καὶ παραπέμπει στὸν Bechtel (HPGr21 483) γιὰ ὀνόματα παραγόμενα ἀπὸ τὸ χαίτη καὶ τὸ θρίξ (μὲ τὸ a-e ὡς δίφθογγο ἰσοδύναμη πρὸς τὸ α-ι). Ὁ Egetmeyer22 (σ.λ. ka-e-ta?) διατυπώνει τὴν ὑπόθεση ὅτι τὸ ka- μπορεῖ νὰ εἶναι ἐδῶ ὁ συνδ. κάς, τὸ δὲ e-ta νὰ δηλώνει τὴν ἀρχὴ μιᾶς νέας λέξης· ὅμως τὰ πράγματα ἐδῶ φαίνονται σαφῆ (κυρίως, ἡ ὕπαρξη ὀνόματος εἶναι ἀπαραίτητη)· παρόμοια σύνταξη ἀπαντᾶ στὸ ἀνωτ. σ.λ. <ν>θάδ' παρατεθὲν ἀπόσπ. τῆς ἐπιγρ. ICS2 11 (πβ. καὶ ἀνωτ. Ε3 σχόλ. σ.στ. 1-2 σ.λ. ἐνθάδε ... κεῖται). Γιὰ τὴν παράλειψη τελικοῦ σίγμα μεταξὺ φωνηέντων, ὁ Mitford1 (ὅ.π.) προσθέτει στὰ τὰ καὶ κὰ τῆς γνωστῆς ἐπιγραφῆς τοῦ Ἰδαλίου, ποὺ παραθέτει ὁ Bechtel21, παραδείγματα μὲ ὀνόματα (σημ. 10) καὶ σημειώνει ὅτι τὸ φαινόμενο εἶναι σύνηθες, κυρίως σὲ συλλαβικὲς ἐπιγραφὲς ἀπὸ τὴν Παλαίπαφο κ.ἀ. Βλ. καὶ ΑΚΕΠ9 Γβ´ § 21 (σσ. 25-27, μὲ ἑρμηνεία τοῦ φαινο­μένου, πβ. καὶ § 20 γιὰ τὴν ἀφομοίωση τοῦ τελικοῦ ν μὲ τὸ σ τῆς ἑπόμ. λέξης καὶ τὴν ἔκπτωσή του στὴ συνέχεια).

ὀ̣ Π̣ο̣θ̣ˉενύυ: φαίνεται νὰ δηλώνει τὸ πατρώνυμο τοῦ νεκροῦ. Ἂν ἡ μεταγραφὴ εἶναι σωστή, σημειώνει ὁ Mitford1 ὅ.π., πρέπει νὰ ὑποτεθῆ ὅτι εἶναι ἰσοδύναμο πρὸς τὸ Ποθεινίου τῆς Κοινῆς, μὲ παράλληλη τὴ συνύπαρξη τῶν τύπων Φιλˉονίυ καὶ Φιλˉονύυ ἀφ' ἑνὸς καὶ ΦιλˉονίjˉοΦιλˉονίˉο (κανον. Ἀρκαδ. γεν.) ἀφ' ἑτέρου στὶς ἐπιγραφὲς τοῦ Καφιζίου (= Φιλουνίου) καὶ μὲ τὴ σύγχυση τοῦ ο καὶ τοῦ ου κοινὸ χαρακτηριστικὸ τῆς Κυπριακῆς καὶ Ἀρκαδικῆς (βλ. καὶ ICS2 230 καὶ ΗGLC18 21 κ.ἀ.), μὲ τὴ σύγχυση ˉε (= η) καὶ ει καὶ μὲ τὴ ψίλωση () βασικὸ χαρακτηριστικὸ τῆς Κυπριακῆς.

γένει: νέα λέξη, ὅπως καὶ τὰ κεῖμαι καὶ κατέδυ, στὴν Κλασ. Κύπρο (πβ. Mitford1 ὅ.π. 263, ποὺ ὅμως συγκαταλέγει στὴν ἴδια κατηγορία τὰ (ν)θάδε, μ ō´σας, ὀπύϜεν καὶ ἄζαμος, τὰ ὁποῖα –μὲ ἐξαίρεση ἴσως τὸ τελευταῖο– πρέπει νὰ ἦταν καὶ προηγουμένως εὔχρηστα στὴν Κυπριακὴ διάλεκτο), κατ' ἐπίδραση πιθανῶς ποιη­τική (βλ. ΑΚυΓ23 1β´125 κἑ.). Στὸ ἐξελικτικὸ αὐτὸ στάδιο τῆς ποίησης στὴν Κύπρο εἶναι συγγνωστὲς μετρικὲς ἀνωμαλίες, ὅπως ἐδῶ (τελευταῖος ποὺς δακτυλικοῦ ἑξαμέτρου καταληκτικοῦ – È, ἐδῶ βραχύχρονη ἡ προτελευταία συλλαβή).

2. Fοι̣Ϝανίας: παρὰ τὶς δυσκολίες μεταγραφῆς καὶ ἑρμηνείας, φαίνεται ἀναπόφευκτη ἡ ὑπόθεση ὅτι πρόκειται γιὰ τοπικὸ ἐπίθ. σὲ ὀνομαστικὴ (Mitford1, ὅ.π. 264, μὲ πολλὲς ἀμφιβολίες Masson: ICS2 213a), ἴσως καὶ τοπων. σὲ γενικὴ (ὀνομ. -ία). Καθὼς ὅμως τὸ Ϝ στὴν Κυπριακὴ διάλεκτο ἀποδίδεται καὶ ἐξελίσ­σεται ποικιλοτρόπως (βλ. π.χ. ΑΚΕΠ9 Γβ´ § 12), ἡ βέβαιη ἀπόδοση στὸ Ἑλληνικὸ ἀλφάβητο φαίνεται ἀδύνατη, καὶ ἡ ταύτιση μὲ τοπωνύμιο τῆς Κύπρου συγκεκριμένο ἀκατόρθωτη. Ὁ Midford1 (ὅ.π. 265) πιστεύει ὅτι ἡ πόλη τοῦ Χαιτᾶ εἶναι οἱ Σόλοι, ὑπόθεση ποὺ μπορεῖ νὰ ἀνταποκρίνεται στὴν πραγματικότητα ἂν μιλοῦμε γιὰ τὸ βασίλειο τῶν Σόλων, μὲ τὴν περιοχὴ Μόρφου σ' αὐτό. Δὲν ἀποκλείεται νὰ πρόκειται γιὰ περιοχὴ μὲ πολλὰ βόδια ἢ πρόβατα ἢ γενικὰ ἀγέλες (στὸν νοῦ π.χ. ἔρχονται τὰ τοῦ Ἡσυχ. βοῦἁ· ἀγέλη παίδων (Λάκωνες) [καὶ βοῦ· τὸ μέγα καὶ πολὺ δηλοῖ], οἶαι, ὄϊας, οἶες καὶ ὤιαι, κ.τ.τ.), ἤ γιὰ τοπων. σχετικὸ μὲ θεϊκὴ λατρεία (στὸν νοῦ ἔρχονται π.χ. τὸ τοῦ Ἡσυχ. Βούσβατον· τὴν Ἄρτεμιν. Θρᾷκες κι ἄλλα παρόμοια, ἀλλὰ καὶ Μορφώ (Ἀφροδίτη)>Μόρφου, Ζωτεάτας Ἀπόλλων > Ζώτ(ε)ια > Ζώδια καὶ ἄλλα τοπων. τῆς περιοχῆς)· ἀπὸ τὰ νεώτ. Κυπρ. τοπων. (βλ. GaCy24) σκέφτεται κανεὶς τὰ Βοανός, Βοδανός, Βοδονόστρατα κλπ., Βουδᾶνος, Βουδομάντρα κλπ., ἀλλὰ καὶ τὰ Φοδινὸς καὶ Φοῖβος· δειγματικὰ καὶ μὲ πολλὲς ἐπιφυλάξεις μεταφράσαμε «τὸ γένος | Φοιβανιώτης».

μώσας: -sa-se (μόσας), μετοχὴ ἀορ. ἐνεργ. ποὺ ἀπαντᾶ μόνον ἐδῶ, ἑνὸς Κυπρ. ἐνεργ. ρήμ. *μῶμι παράλληλου πρὸς τὸ μέσ. μῶμαι (βλ. Ἡσύχ. σ.λλ. μῶται· ζητεῖ, τεχνάζεται καὶ μώμεθα· ζητοῦμεν, στὸν ἀόρ. ἐμώσατο· εὗρεν. ἐτεχνάσατο. ἐζήτησεν, πβ. μῶσο· ζήτει), ὅπως ἀντίστοιχα ἐνεργ. μάσσαι· ζητῆσαι (...) στὸν Ἡσύχ. καὶ μέσ. μαίομαι καὶ μάομαι στὸν Ὅμηρο (Ι394 γυναῖκά γε μάσσεται αὐτός, δηλ. ὁ Πηλεὺς γιὰ τὸν Ἀχιλλέα), κ.ἀ., μὲ τὰ μαίομαι καὶ μῶμαι συγγ. ἐτυμ. καὶ στὴ σημασία ταυτόσημα (βλ. Mitford1 ὅ.π. 264 μὲ σημ. 13, πβ. Chantraine7 καὶ LSJ914 σ.λλ.). Πβ. τὸ Αἰολ. *μάτημι (βλ. LSJ914 σ.λ.): καὶ ματέω (βλ. Chantraine7 σ.λ., 1) = μαστεύω, κατὰ τὸν Ἡσύχ. (σ.λ. ματῆσαι· μαστεῦσαι. ζητῆσαι, καὶ ματεῖ· ζητεῖ), ἀλλὰ καὶ ἐμματέω (ἐνεργ., καὶ κατεμματέω) καὶ ἐμματέομαι (βλ. Chantraine7 ὅ.π.). Ἡ σημ. τῶν μαίομαιμῶμαι πρέπει νά 'ναι στὴν κυριολεξία: ψάχνω νὰ βρῶ κάτι ποὺ ποθῶ καὶ μοῦ λείπει (βλ. π.χ. Σαπφ. 48.1-2 L. – P.25 κ.ἀ.), ἀναζητῶ κάτι γιὰ τὸν ἑαυτό μου ἢ κάποιον ποὺ μ' ἐνδιαφέρει, ἀναζητῶ καὶ βρίσκω, ζητῶ.

ὀπύϜην: ο-pu-ve-ne, = ὀπύην, μόνον ἐδῶ, γιὰ τὴ σύζυγο (Ὁμηρ. μνηστὴν ἄλοχον), ἀντίστοιχο τοῦ ὀπυιητής (= ὁ σύζυγος, ὁ ἄντρας, ἀπὸ παλαιὸ *ὀπυστής πιθ.), ἀπὸ τὸ συχνὸ στὸν Ὅμηρο καὶ ἄλλους ποιητὲς ἀλλὰ καὶ Κρητ. ὀπυίω (Ἀττ. ὀπύω) = μνηστεύομαι, μὲ τὴν ἔννοια «εἶμαι παντρεμένος» μᾶλλον παρὰ «παντρεύομαι» (βλ. καὶ Comm. Il.26 στοὺς στ. Ν378-82, πβ. 427-33). Τὸ ἐδῶ νόημα, λοιπόν, φαίνεται νά 'ναι: «ἀφοῦ πόθησα γυναῖκα κι ἔψαξα καὶ βρῆκα τὴν κατάλληλη, καὶ εἶπα ὄχι ἁπλῶς "αὐτὴ εἶναι γιὰ γυναίκα μου" ἀλλ' "αὐτή 'ναι γυναίκα μου", ἄγαμος κατέβηκα στὸν Ἅδη» (ἡ τραγικότητα τῆς περίπτωσης μὲ μοναδικὲς λέξεις καὶ λακωνικότητα σπάνια!). Ὁ Mitford1 γράφει ὀπύϜˉεν, τὸ ὁποῖο καὶ θεωρεῖ (ὅ.π. 264) ὡς κανονικὸ Ἀρκαδο-κυπριακὸ ἀπαρέμφατο ποὺ μαρτυρεῖ γιὰ πρώτη φορὰ τὸ δίγαμμα τοῦ ὀπυίω, συντάσσοντας ἔτσι τὸ μώσας μὲ ἀπαρέμφ. καὶ ὄχι μὲ αἰτ. προσ. (βλ. LSJ914 σ.λλ. μῶμαι καὶ μαίομαι, κ.ἀ.), ἀλλὰ μεταφράζοντας "having ended (successfully) his search for one to marry".

ἄζαμος: a-za-mo-se,= ἄγαμος. Ἡ μεταγραφὴ εἶναι ἀμφίβολη ὡς πρὸς τὴ συλλ. -za- (= -ζα-, ἀντὶ -ga- = -γα-), καὶ ἔντονος ὁ προβληματισμὸς τοῦ Masson2 (ποὺ ἐδῶ μεταγράφει σὲ a-za?-mo-se). Ὁ Mitford1 (ὅ.π. 263) παρατηρεῖ ὅτι τὸ "ἄζαμος now joins ζᾶ, ἀζαθός and ἄζαλμα (of Kafizin)" κι ὁ Χατζηιωάννου (ΑΚΕΠ9 Γβ´ § 15) σημειώνει ὅτι «Ἡ προφορὰ τοῦ γ σὰν ζ θεωρεῖται ἀμφίβολη ἀπὸ μερικούς (O. Masson ICS2, p. 54), ἀλλὰ οἱ περισσότεροι τὴν ἀποδέχονται. Ἀπαντᾶ στὴ γλῶσσα 120 ζάβατος τῆς Πάφου καὶ στὶς ἐπιγραφὲς τοῦ Ἰδαλίου ICS2 217.8 τᾷ ζᾷ = τῇ γῇ καὶ 220.4 ἀζαθᾷ = ἀγαθῇ». Περισσότερα: O. Masson2, "Le syllabaire chypriote classique: Remarques sur les signes des séries en x, y, z", ASNP 8 (1978) 817-32 (κυρίως 824-28)· πβ. T. B. Mitford27, "The Tsepis Stele and some others", Minos 6 (1958) 40 καὶ Masson – Mitford ISKP28 16 § 11. Ἡ περαιτέρω μελέτη καὶ συζήτηση τοῦ θέματος φαίνεται ἀπαραίτητη (βλ. ΕΚυΕ11 1.5 μὲ σημ.). Γιὰ τὸ θέμα τοῦ πρὸ τοῦ γάμου θανάτου βλ. κατωτ. Ε19 εἰσαγ. σημ. καὶ σχόλ. σ.στ. 3-4, Ε26 σχόλ. σ.στ. 5-8, Ε31 σχόλ. σ.στ. 5 κἑ. ([οὐ γάμον, οὐχ] ὑμέναιον ἰδὼν γλυκύν...), κ.ἀ.

κατέδυ ἰν̣: ka-te-tu-i-ṇ̣̣ẹ̣̣, = κατέδυ(ν) ἐνεἰς, πβ. κ174-5 οὐ γάρ που καταδυσόμεθ', ἀχνύμενοί περ, | εἰς Ἀΐδαο δόμους, πρὶν μόρσιμον ἦμαρ ἐπέλθῃ (Ὁμηρ. ὕμν. ΙΙΙ.443 ἐς δ' ἄδυτον κατέδυσε, κ.τ.τ.)· συχνὰ μὲ ἀπρόθ. αἰτ. (Κ 433 Τρώων καταδῦναι ὅμιλον καὶ Ο 299 Δαναῶν κ.ὅ., δ 249 κατέδυ Τρώων πόλιν, κ.τ.τ., ἐγκατ- + δοτ. Ἀνθ. Παλ. 7.532.4 ὕδασιν ἐγκατέδυν, κ.ἄ.). Προβληματικὴ εἶναι τόσο ἡ ἀνάγνωση ὅσο καὶ ἡ μεταγραφὴ καὶ ἑρμηνεία, ὅπως σημειώνουν ἄμεσα ἢ ἔμμεσα ὅλοι οἱ ἐκδότες. Ἂς προστεθῆ ὅτι μὲ τὸ κατέδυ ἰν̣̣̣ ἔχουμε στὸ τέλος τοῦ στ. τὸ ἰν ἀποκομμένο ἀπὸ τὴν πτώση ποὺ τὸ συνοδεύει, προφανῶς στὴν ἀρχὴ τοῦ ἑπόμενου στ. (φαινόμενο σπάνιο, ἂν καὶ ὑπαρκτό, π.χ. ἀλλ' ἐν στὸ τέλος στ.: Πινδ. Ὀλ. 6.52), καὶ κυρίως τὸ κατέδυ μὲ ὑποκ. τὸ Χαετᾶ(ς) ἢ τὸ ἐνν. ἐγώ, ὑποκ. καὶ τῆς συνημμ. μετοχῆς μώσας (κανονικά, ἂν δὲν προσφύγουμε στὴ δυνατὴ ἀλλ' ἀπίθανη ἐδῶ ὑπόθεση ἀνακόλουθου σχήματος μὲ ὑποκ. τοῦ ρήμ. τὸ ὀπύϜη: πβ. κατωτ. Ε45.5 τὴν σὴν <>ράτην ἣν Ἀίδας κατέχει). Οἱ λύσεις ποὺ ἀπομένουν εἶναι (α´) νὰ θεωρηθῆ τὸ κατέδυ ὡς ἰσοδύναμο τοῦ κατέδυν (μὲ τὸ τελικὸ ν νὰ ἀφομοιώνεται καὶ νὰ ἐκπίπτει καὶ πρὸ φωνήεντος, πβ. ἀνωτ. σχόλ. σ.λ. Χαετᾶ καὶ ΑΚΕΠ9 Γβ´ σελ. 25 § 20), ἢ (β´) νὰ ἀναζητηθῆ ἄλλος τύπος α´ προσ. σὲ -ν (: -ṇ̣̣ẹ̣̣): πιθ. κατεδύϊν, μὲ τὸ -ι- νὰ μαρτυρεῖ τὴν ὕπαρξη Ϝ στὴ ρίζα (πβ. ὀπύϜ-> ὀπυίω καὶ ὀπύω, βλ. καὶ Chantraine7 σ.λ. δύω, ὅπου μνεία τοῦ πιθ. συγγ. Βεδ. upādútyα-, καὶ Σταματάκου ΙΓΑΕ29 § 121 σελ. 404, ὅπου ἡ παρατήρηση ὅτι τὸ «δῦμεν προῆλθεν ἐκ τοῦ δυῖμεν (υι>ῡ πρὸ συμφ.), κατὰ τοῦτο δὲ ἐσχηματίσθη καὶ γ´ ἑνικ. δύη»). Θὰ ἐπανέλθουμε στὸ θέμα. Γιὰ τὸ ἰν βλ. ἀνωτ. σχόλ. σ.στ. 1 σ.λ. (ν)θάδ(ε).

  1. Grumach, E (ed.) (1958), Minoica: Festschrift zum 80. Geburstag von Johannes Sundwall, Berlin.a↑ b↑ c↑ d↑ e↑ f↑ g↑ h↑ i↑ j↑ k↑ l↑ m↑
  2. Masson, O. (1961), Les Inscriptions Chypriotes Syllabiques: Recueil critique et commenté, École Française d' Athènes, Études Chypriotes 1: Paris.a↑ b↑ c↑ d↑ e↑ f↑ g↑ h↑ i↑ j↑ k↑ l↑
  3. Supplementum Epigraphicum Graecum, Amsterdam/Leiden.
  4. Pfohl, G. (1967), Greek Poems on Stones , Vol. I: Epitaphs (from the Seventh to the Fifth Centuries B. C.), Leiden.
  5. Hansen, P. A. (1989), Carmina Epigraphica Graeca (saec. IV a. C. (CEG2)), Texte und Kommentare Berlin and New York.
  6. Hansen, P. A. (1983), Carmina Epigraphica Graeca (saeculorum VIII - V a. Chr. n.), Texte und Kommentare Berlin and New York.a↑ b↑
  7. Chantraine, P. (1968-1980), Dictionnaire étymologique de la langue grecque: Histoire de mots, Vols. 1-4, Paris.a↑ b↑ c↑ d↑ e↑ f↑
  8. Βοσκός, Α. Ι. (2007), Ἀρχαία Κυπριακὴ Γραμματεία: τόμ. 4. Ἰατρική, τóμ. 4, Λευκωσία.
  9. Χατζηϊωάννου, Κ. (1971-1992), Ἡ Ἀρχαία Κύπρος εἰς τὰς Ἑλληνικὰς Πηγάς, τóμ. Α΄- Στ΄, Λευκωσία.a↑ b↑ c↑ d↑ e↑ f↑
  10. Σακελλάριος, Α. Α. (1890-1891), Τὰ Κυπριακά, ἤτοι Γεωγραφία, Ἱστορία καὶ Γλῶσσα τῆς Νήσου Κύπρου ἀπὸ τῶν ἀρχαιοτάτων χρόνων μέχρι σήμερον, Ἀθήνα.a↑ b↑
  11. Θεοδωροπούλου, A. (1997), Έρευνες στο Κυπριακό Επίγραμμα , Αθήνα .a↑ b↑ c↑
  12. Cowgill, W. (1964), The supposed Cypriote optatives duwánoi and dōkoi (with notes on the Greek infinitive formations), Language 40: 344-365.
  13. Neumann, G. (1982), Beiträge zum Kyprischen VIII (12-13), Kadmos 21: 88-92.a↑ b↑
  14. Liddell, H G. & Scott R. (1940), A Greek-English Lexicon, 9th ed. , Oxford.a↑ b↑ c↑ d↑
  15. Chantraine, P. (1942-1953), Grammaire homérique, Vols. I-II, Paris.
  16. Schwyzer, E. (1939), Griechische Grammatik: auf der Grundlage von Karl Brugmans Griechischer Grammatik, München.
  17. Frisk, H. (1960-1972), Griechisches etymologisches Wörterbuch, Vols. I-III, Heidelberg.
  18. Karageorghis, J. & Masson O. (1988), The History of the Greek Language in Cyprus, International Symposium Sponsored by the Pierides Foundation, Larnaca, Cyprus, 8-13 Sept. 1986 Nicosia.a↑ b↑
  19. Γιαγκουλλής, Κ. Γ. (1992), Επίτομο ετυμολογικό και ερμηνευτικό λεξικό της κυπριακής διαλέκτου, Λευκωσία.
  20. Χατζηϊωάννου, Κ. (1996), Ἐτυμολογικὸ Λεξικὸ τῆς ὁμιλουμένης Κυπριακῆς Διαλέκτου: Ἱστορία, Ἑρμηνεία καὶ Φωνητικὴ τῶν λέξεων, μὲ Τοπωνυμικὸ παράρτημα, Λευκωσία.
  21. Bechtel, F. (1917), Die historischen Personennamen des Griechischen bis zur Kaiserzeit, Halle.a↑ b↑
  22. Egetmeyer, M. (1992), Wörterbuch zu den Inschriften im kyprischer Syllabar, Kadmos,Suppl. 3 Berlin-New York.
  23. Βοσκός, Α. Ι. (1995), Ἀρχαία Κυπριακὴ Γραμματεία: τόμ. 1. Ποίηση Ἐπική Λυρική Δραματική, τóμ. 1, Λευκωσία.
  24. Christodoulou, M. N. & Konstantinidis K. (1987), A Complete Gazetteer of Cyprus, Vol. I, Nicosia.
  25. Lobel, E. & Page D. L. (1955), Poetarum Lesbiorum Fragmenta, Oxford.
  26. Janko, R. & Kirk G. S. (1992), The Iliad: A Commentary, Vol. IV: 13-16, Cambridge.
  27. Mitford, T. B. (1958), The Tsepis Stele and some others, Minos 6: 37-54.
  28. Masson, O. & Mitford T. B. (1986), Les Inscriptions Syllabiques de Kouklia – Paphos, Konstanz.
  29. Σταματάκος, Ἰ. (1973), Ἱστορικὴ Γραμματικὴ τῆς Ἀρχαίας Ἑλληνικῆς, 3η εκδ. , Ἀθῆναι.