You are here

F25

Please add a search word

T= Testimonium  F= Fragmentum  E=  Επιγραφή / Inscription

Schol. Eur. Andr. 898

1Λυσίμαχος (FGrH 382 F 12) καὶ ἄλλοι τινὲς ἱστοροῦσιν γενέ-

σθαι ἐξ Ἑλένης καὶ Νικόστρατον2 . ὁ δὲ τὰς Κυπριακὰς

ἱστορίας συντάξας3 (FGrH 758 F 6) Πλεισθένην4  φησί, μεθ'

οὗ εἰς Κύπρον ἀφῖχθαι  καὶ τὸν ἐξ αὐτῆς τεχθέντα Ἀλεξάνδρωι

  Ἄγανον5 .

  1. [Vid. Schol. Eur. ed. Schwartz (II 305.23-306.2), cum siglis; fr. 9 All., 10 Da., 12 Be. / 26 Xyd.]
  2. 2 νικοστράτεον N, -άταιον O
  3. 3 συγγράψας A
  4. πλεισθένει NO
  5. 5 Ἄγανον All. Da. Be./Jac. (ll.cc.), ἄγανον MA; ἀγανόν NO (num Ἀλέξανδρον ἀγανόν?): Ἀγαυόν Cobet, Xyd.; Ἄγανιν Hadjioannou: Ἀγλαόν Schwartz (adnot.).
Σχόλ. Εὐρ. Ἀνδρομ. 898

Ὁ Λυσίμαχος καὶ μερικοὶ ἄλλοι ἱστοροῦν πὼς γεννήθηκε ἀπὸ τὴν

Ἑλένη καὶ ὁ Νικόστρατος. Αὐτὸς ὅμως ποὺ σύνθεσε τὶς Κυπρια-

κὲς ἱστορίες (FGrH 758 F 6) (τὸν) λέει Πλεισθένη, μαζὶ μὲ τὸν

ὁποῖο (λέει) ὅτι ἦρθε στὴν Κύπρο καὶ ὁ Ἄγανος1ποὺ αὐτὴ γέννησε

ἀπὸ τὸν Ἀλέξανδρο.

  1. [Τὸ ὄνομα τοῦ υἱοῦ τῆς Ἑλένης καὶ τοῦ Πάρη δὲν μαρτυρεῖται ἀλλοῦ. Οἱ ἐκδότες γράφουν Ἄγανον (Allen κ.ἄ.), Ἀγαυόν (Cobet καὶ Ξυδᾶς), Ἄγανιν (Χατζηιωάννου), Ἀγλαόν (Schwartz). Διερωτώμεθα μήπως πρέπει νὰ γράψουμε Ἀλέξανδρον ἀγανόν (ἢ ἀγαυόν) ἢ ἀκόμα Ἀλεξάνδρωι ἀγανῶι (ἢ ἀγαυῶι). Βλ. κατωτ. σχόλ. σ.στ. 5.]
Σχόλια: 

Δύσκολη φαίνεται ἡ κατάταξη τοῦ ἀποσπάσματος. Πιθανῶς ἀναφέρεται σὲ ἄφιξη τῆς Ἑλένης στὴν Κύπρο μετὰ τὸν Τρωικὸ πόλεμο, ὁπότε ἡ παρουσία τοῦ παιδιοῦ της ἀπὸ τὸν Πάρη ἐξηγεῖται εὔλογα· δὲν εἶναι ὅμως ἐξίσου εὔλογη ἡ παρουσία τοῦ Νικόστρατου. Δυνατὴ φαίνεται νὰ εἶναι καὶ ἡ ἀναφορὰ σὲ προ­ηγούμενη ἄφιξη –μὲ τὸν Πάρη– στὴν Κύπρο. Σὲ κάθε περίπτωση ἐνισχύονται τὰ περὶ τοπικῆς παραλλαγῆς (βλ. ἀνωτ. σχόλ. στὸ F24).

2. καὶ Νικόστρατον: δηλαδὴ ἐκτὸς ἀπὸ τὴν Ἑρμιόνη. Στὸν Ὅμηρο δὲν μνημονεύεται ἄλλο παιδὶ τῆς Ἑλένης· ἀναφέρεται ὅμως ἕνας γιὸς τοῦ Μενέλαου ἀπὸ δούλη (δ 11 κἑ.): κρατερὸς Μεγαπένθης | ἐκ δούλης· Ἑλένηι δὲ θεοὶ γόνον οὐκέτ' ἔφαινον, | ἐπεὶ δὴ τὸ πρῶτον ἐγείνατο παῖδ' ἐρατεινήν, | Ἑρμιόνην, ἣ εἶδος ἔχε χρυσέης Ἀφροδίτης. Βλ. ὅμως Σχόλ. Ὁμ. Γ 175 (Ludwich TextU1 IV 13=Κιναίθ. ἀπόσπ. 3 Be.2: PEG12 σελ. 116) Ἑλένης δὲ καὶ Μενελάου ἱστορεῖ Ἀρίαιθος (FGrH3 316 F 16) παῖδα Μαράφιον (...), ὡς δὲ Κιναίθων, Νικόστρατος, καὶ Ἀπολλόδ. 3.133 Μενέλαος μὲν οὖν ἐξ Ἑλένης Ἑρμιόνην ἐγέννησε καὶ κατά τινας Νικόστρατον (...), μὲ σημ. Frazer4 (Apollodorus ΙΙ 28 κἑ.) στὸ χωρίο (βλ. καὶ ΕλλΜ Ε΄5 17, 32, 137, 174, 191 κἑ., 202 κἑ., 310 κἑ.). Ἡ σχέση τοῦ Νεοπτόλεμου μὲ τὴν Ἑρμιόνη ἐνισχύει τὴν ἐδῶ κατάταξη τοῦ ἀποσπάσματος (μετὰ τὸ F24).

3. Πλεισθένην: εἶναι ἰδιαίτερα ἀξιοπρόσεχτο τὸ ὄνομα τοῦ γιοῦ τοῦ Μενέλαου καὶ τῆς Ἑλένης κατὰ τὰ Κύπρια. Ὁ Πλεισθένης (βλ. ἀνωτ. σσ. 95-6, μὲ σημ. 37) ἦταν πατέρας τοῦ Ἀγαμέμνονα καὶ τοῦ Μενέλαου κατὰ τὸν Ἡσίοδο (ἀπόσπ. 194 M. – W.6) καὶ ἄλλες ἀρχαῖες πηγές, μιὰ σημαντικὴ μορφὴ τῆς παλιᾶς παράδοσης, πού, κατὰ τὸν Ἰω. Κακριδῆ, ἀνήκει στὸ γνήσιο γενεαλογικὸ δέντρο τῶν Πελοπι­δῶν, ὅπως τὸ γνώριζε ἡ προφορικὴ παράδοση στὴ νοτιοανατολικὴ Πελοπόννησο (Πέλοπας – Ἀτρέας – Πλεισθένης – Ἀγαμέμνονας καὶ Μενέλαος), καὶ ἀγνοήθηκε ἀπὸ τὸ Ἰωνικὸ ἔπος λόγω τοῦ ὀνόματός του, ποὺ στὴν ὀνομαστικὴ καὶ γενικὴ εἶναι δυσπροσάρμοστο στὸ δακτυλικὸ ἑξάμετρο. Δυστυχῶς δὲν σώζονται οἱ σχετικοὶ στίχοι τῶν Κυπρίων, γιὰ νὰ δοῦμε πῶς ἀντιμετώπισε ὁ ποιητὴς τὸ ὅποιο μετρικὸ πρόβλημα. Μὰ μποροῦμε εὔλογα, νομίζω, νὰ ὑποθέσουμε ὅτι ἡ ἐκδοχὴ τῶν Κυπρίων γιὰ τὸν γιὸ τοῦ Μενέλαου καὶ τῆς Ἑλένης, τὸν Πλεισθένη, ἢ ἀποτελεῖ ἐπίσης παλαιὰ –Πελοποννησιακὴ πιθανῶς– παράδοση, ποὺ χρησιμο­ποιήθηκε ἀπὸ τὸν ποιητὴ τῶν Κυπρίων, ἢ σχηματίστηκε βάσει ἐκείνης, ἀπὸ τὸν ποιητὴ καὶ πάλι τῶν Κυπρίων, κατὰ τὴν περιγραφὴ τῆς ἀφίξεως καὶ τῆς παραμονῆς τῆς Ἑλένης στὴν Κύπρο. Τὸ Νικόστρατος ἴσως ἀποτελεῖ μεταγενέ­στερη παράδοση. (Μιὰν ἄλλη ἑρμηνεία τοῦ παραμερισμοῦ τοῦ Πλεισθένη δίνει ὁ Μ. Παπαθωμόπουλος7, RÉG 105 [1992] 46: ὁ Ὅμηρος ἀποσιώπησε ὅσα στοιχεῖα τοῦ μύθου δὲν ἀνταποκρίνονταν στὸ πρότυπο τῆς ἡρωικῆς ἠθικῆς, καὶ στοὺς μύθους γιὰ τὸν Πλεισθένη δέσποζαν τέτοια στοιχεῖα.) Βλ. καὶ ἀνωτ. F24. Πβ. ΕλλΜ Ε΄5 32.

3-4. μεθ' οὗ εἰς Κύπρον ἀφῖχθαι: θὰ φαινόταν λογικὸ νὰ τοποθετηθεῖ ἡ ἄφιξη αὐτὴ στὴν Κύπρο μετὰ τὸν Τρωικὸ πόλεμο (βλ. J. S. Burgess8, Phoenix 56 [2002] 238 σημ. 17)· καθὼς ὅμως τὰ Κύπρια ἀναφέρονταν στὰ πρὸ τῆς Ἰλιάδος γεγονότα, πρέπει νὰ ὑποθέσουμε ὅτι καὶ ἐδῶ ἔχουμε μιὰν ἀκόμα πιθανὴ μαρτυρία γιὰ τοπικὴ Κυπριακὴ παραλλαγὴ τῶν Κυπρίων ποὺ ξεπερνοῦσε τὰ ὅρια αὐτά (βλ. καὶ ἀνωτ. σχόλ. σ.στ. F24.2-5).

5. Ἄγανον:Ἀγανόν (codd.). Ὁ Cobet9 διόρθωσε σὲ Ἀγαυόν, ὁ Χατζηιωάννου10 σὲ Ἄγανιν, ὁ Schwartz11 σὲ Ἀγλαόν (βλ. σημ. του σ.λ. Ἄγανον, μὲ παραπομπὴ καὶ στὸν Τζέτζη). Ἡ παράδοση δὲν παρέχει ἄλλη μαρτυρία γιὰ τὸ ὄνομα τοῦ γιοῦ τῆς Ἑλένης καὶ τοῦ Ἀλέξανδρου. Δὲν ἀποκλείεται πάντως νὰ πρόκειται γιὰ παραφθορὰ τοῦ κειμένου, μὲ ἀρχικὴ γραφὴ Ἀλέξανδρον ἀγανόν (ἢ ἀγαυόν), ὁπότε τὸ ὄνομα τοῦ πατέρα θὰ ἦταν εὐνόητο (τὸ ἴδιο τὸ ὄνομα τοῦ υἱοῦ), ἢ Ἀλεξάνδρωι ἀγανῶι (ἢ ἀγαυῶι), ὁπότε θὰ ἀπουσίαζε τὸ ὄνομα τοῦ υἱοῦ (πράγμα ὄχι ἀδύνατο).

  1. Textkritische Untersuchungen über die mythologischen Scholien zu Homers Ilias, , 1900-1903, Volume I-IV, Königsberg, (1900)
  2. Poetae Epici Graeci. Testimonia et Fragmenta. Part I, , Leipzig, (1987)
  3. Die Fragmente der griechischen Historiker, , 1923-1958, Volume Part I-IIIC.2, Berlin-Leiden, (1923)
  4. Apollodorus: The Library (with an English Translation), , Loeb Classical Library, Volume I-II, London / Cambridge Mass., (1921)
  5. Ελληνική Μυθολογία, , Αθήνα , (1986) a↑ b↑
  6. Hesiodi Theogonia, Opera et Dies, Scutum, Fragmenta Selecta, , Oxford, (1970)
  7. Le retour de Plisthène. Disparition et réappparition d'un personnage mythologique, , RÉG , Issue 105, p.45-58, (1992)
  8. Kyprias, the Kypria, and Multiformity, , Phoenix , Issue 56, p.243-245, (2002)
  9. Scholia Antiqua in Euripidis Tragoedias, , Leipzig, (1849)
  10. Ἡ Ἀρχαία Κύπρος εἰς τὰς Ἑλληνικὰς Πηγάς, , 1971-1992, Volume τόμ. Α΄- Στ΄, Λευκωσία, (1971)
  11. Scholia in Euripidem, , 1887-1891, Volume I-II, Berlin, (1887)