You are here

T3

Please add a search word

T= Testimonium  F= Fragmentum  E=  Επιγραφή / Inscription

Plut. Pyth. orac. 19, 403e
  1. [Vid. FGrH 334 T 5 et 328 T 6 (vv.1-3 ‹ἀνα›γεγραφότων); FHG IV. 645, FGrH 115 F 336 (Theopompus Chius); Plut., edd. Babbitt, Flacelière, Sieveking – Gärtner.]
  2. 1 μυρίους (vid. intra χρησμοὺς) Paton (prob. plerique): ἀλυρίου codd.: € ἀλυρίουἈλυρίου 328) Jacoby, Ἀλυπίου Reiske et dubit. Jac. 328/334 app. cr. coll. Philochori F 89 (Phot. Lex. s.v. τροπηλίς) ἐν τῆι πρὸς Ἄλυπον ἐπιστολῆι (sed μυρίους 115)
  3. 1 sqq. interpunxerunt alius alio (cf. FGrH 334 T 5 / 338 T 6)
  4. 3 ‹ἀνα›γεγραφότων Wilamowitz, prob. Jacoby (334 et 328, sed γεγραφότων 115) Gärtner Scröder (cf. infra F6.2 ἀναλεγόμενος)
  5. 8 πολλῶν (pro ἄλλων) Herwerden, prob. Gärtner
Πλούτ. Πυθ. χρ. 19, 403e

Ἐνῶ λοιπὸν καὶ ὁ Ἡρόδοτος καὶ ὁ Φιλόχορος (περ. 340-263/2 π.Χ.)

καὶ ὁ Ἴστρος, ποὺ κατ' ἐξοχὴν φιλοτιμήθηκαν νὰ συλλέξουν τὶς

ἔμμετρες μαντεῖες, παρέθεσαν ἀναρίθμητους χρησμοὺς ὄχι ἔμμε-

τρους, ὁ Θεόπομπος (πιθανῶς ὁ Κνίδιος, 1ος αἰ. π.Χ.), ὁ ὁποῖος ἔχει

ἀσχοληθῆ μὲ τὸ μαντεῖο ὄχι λιγότερο ἀπὸ ὁποιονδήποτε ἄλλον ἄν-

θρωπο, ἔχει ἐπιτιμήσει ἔντονα ὅσους δὲν πίστευαν ὅτι τὴν τότε ἐπο-

χὴ ἡ Πυθία χρησμοδοτοῦσε ἔμμετρα· ἔπειτα θέλοντας νὰ ἀποδείξει

αὐτό, ἐντελῶς λίγους (τέτοιους, δηλ. ἔμμετρους) χρησμοὺς εὐτύχησε

νὰ βρεῖ, καθὼς οἱ ἄλλοι τότε ἤδη ἐκφέρονταν καταλογάδην.

Σχόλια: 

1. μυρίους: ἀλυρίου εἶναι ἡ γραφὴ τῆς χειρόγραφης παράδοσης, καὶ ὁ Jacoby1 ἐκ­δίδει €ἀλυρίου ἐδῶ (334 Τ 5) καὶ €Ἀλυρίου στὸν Φιλόχορο (328 Τ 6), διερωτώμενος στὸ κριτ. ὑπόμν. του μήπως πρέπει νὰ γράψουμε Ἀλυπίου (παραπέμποντας στὸ ἀπόσπ. 89 τοῦ Φιλόχορου [Φωτ. Λεξ. σ.λ. τροπηλίς] ἐν τῆι πρὸς Ἄλυπον ἐπιστο­λῆι), γραφὴ ποὺ προτείνει καὶ ὁ Reiske2· ὅμως τὸ Ἀλυπίου δύσκολα θὰ παρεφθεί­ρετο σὲ ἀλυρίου, ἐνῶ ἡ γειτνίαση μὲ τὰ τρία ὀνόματα συγγραφέων –συλλεκτῶν χρησμῶν– στὴ συνέχεια καὶ ἡ ἀπόσταση ἀπὸ τὸ χρησμοὺς τοῦ στ. 3 ἐξηγεῖ ἱκανοποιητικὰ τὴν παραφθορά (ΜΥΡΙΟΥΣ > ΜΥΡΙΟΥ > ΑΛΥΡΙΟΥ, βλ. καὶ Schröder3 σελ. 329: Μ > ΛΛ > ΑΛ). Τὸ μυρίους (τοῦ Paton4 καὶ ἄλλων πολλῶν, ὅπως ὁ Jacoby5 στὸ 115 F 336 τοῦ Θεοπόμπου: βλ. κατωτ. σ.λ.) στηρίζεται καὶ ἀπὸ τὰ ἑπόμενα (στ. 6-8). Βλ. καὶ RE6 σ.λ. Alyrios (Schartz) καὶ Wellmann 32 σημ. 35. Γιὰ τοὺς χρησμοὺς καὶ τοὺς χρησμολόγους βλ. ΑΚυΓ17 σσ. 51 κἑ., 258 καὶ 264 κἑ. [ΑΚυΓ1β´7 σσ. 75 κἑ. καὶ σχόλ. στὰ 1 Τ6.3-28 καὶ 2 Τ1-F2 / ΑΚυΓ28 σχόλ. στὸ Ε71.11 (στ. 18) σ.λ. χρησμός.

Φιλοχόρου: κατὰ τὴ Σοῦδ. σ.λ., Κύκνου, Ἀθηναῖος, μάντις καὶ ἱεροσκόπος. (...) κατὰ δὲ τοὺς χρόνους γέγονεν ὁ Φιλόχορος Ἐρατοσθένους κ.λπ. (βλ. FGrH1 328 Τ 1, "c. 340-263/2")· στὰ ἔργα του συμπεριλαμ­βάνεται τὸ Περὶ μαντικῆς (ὅ.π. F 76-79). Βλ. RE6 [Laqueur] καὶ OCD9 σ.λ., Pearson LocHA10 105-36 καὶ Lesky ΙΑΕΛ511 923 κἑ.

2. Ἴστρου: ἡ ἀναφορὰ μετὰ τὸν Φιλόχορο δὲν ἀποκλείεται νὰ δείχνει καὶ χρονολογικὴ κατάταξη τοῦ Ἴστρου ὡς νεώτερου τῶν τριῶν, κι αὐτὸ φαίνεται ὡς τὸ πιὸ πιθανό, μολονότι δὲν ἀποκλείεται νὰ πρόκειται γιὰ κατάταξη μὲ κριτήρια ἐπίσης ἀξιολογικά. Ἡ μνεία τῶν τριῶν ἀπὸ τὸν Θεόπομπο (βλ. κατωτ.) δίνει ἕναν κοινὸν term. ante quem μὴ χρήσιμο, καθὼς πρόκειται κατὰ πᾶσαν πιθανότητα γιὰ τὸν Θεόπομπο τὸν Κνίδιο τὸν μυθογράφο τοῦ 1ου αἰ. π.Χ. (ὁ Πλούτ. ποὺ ἀναφέρει τὰ σχετικὰ ἀνήκει, ὡς γνωστόν, στὸν 1/2 αἰ. μ.Χ.). Ἔτσι, ἀκριβῆ ὅρια γιὰ τὴ ζωὴ τοῦ Πάφιου Ἴστρου δὲν μπορεῖ νὰ ὁρίσει κανείς (βλ. καὶ Pearson LocHA10 139). Τὸ γεγονὸς ὅτι ὑπῆρξε μαθητὴς τοῦ Καλλίμαχου, ἀπὸ τὴ μιά, καὶ ἀπὸ τὴν ἄλλη ἡ πολεμικὴ ποὺ δέχεται ἀπὸ τὸν Πολέμωνα, σὲ συνδυασμὸ καὶ μὲ τὴν κριτικὴ ποὺ ἀσκοῦν στὸν Τίμαιο τὸν ἱστορικό (περ. 356-250 π.Χ.) ὁ Ἴστρος καὶ μετ' αὐτὸν ὁ Πολέμων, φαίνεται νὰ ὁδηγοῦν σὲ χρονολόγηση τοῦ Πάφιου Ἴστρου στὸν 3ον αἰ. π.Χ., μὲ ἀκμὴ τὸ δεύτερο τρίτο τοῦ αἰ. (Jacoby1, 619)· ἡ τοποθέτηση τῆς ἀκμῆς του πρὸς τὰ τέλη τοῦ 3ου αἰ. ἀπὸ τὸν Wellmann12 (σ. 4, «Istrum floruisse sub imperio Ptolemaei III et IV [: 247-205/4], id est tertio saeculi exeunte») εἶναι πιθανῶς ὄψιμη, καὶ σίγουρα ὄψιμη ἡ χρονολόγησή του περὶ τὸ 200 ἀπὸ τοὺς Christ – Schmid13 ("um 200"), κατὰ τὴν ὀρθὴ ἄποψη τοῦ ἴδιου (501 σημ. 9, ὅπου καὶ ἡ παρατήρηση ὅτι ἴσως ἄρχισε νὰ δημοσιεύει κατὰ τὴν τελευταία περίοδο τῆς βασιλείας τοῦ Πτολεμαίου Β΄ τοῦ Φιλαδέλφου, μολονότι ἡ ὑπόθεση τοῦ Pearson [LocHA10] σ. 139 ὅτι ὁ Καλλίμαχος χρησιμοποίησε τὸν Ἴστρο στὴ συλλογὴ τοῦ ὑλικοῦ ποὺ ἐνσωμάτωσε στὰ Αἴτια καὶ τὴν Ἐκάλη του δὲν τοῦ φαίνεται πιστευτή).

   Ὁ Πλούτ. στὸ ἐδῶ χωρίο ἐμφανίζει τὸν Ἴστρο –μαζὶ μὲ τὸν Ἡρόδοτο (ποὺ ἀναφέρει συχνὰ στὸ ἔργο του χρησμοὺς ἔμμετρους καὶ πεζούς) καὶ τὸν Φιλόχορο (ποὺ ἔχει γράψει ἔργο Περὶ μαντικῆς: βλ. ἀνωτ.)– ὡς ἕνα τῶν μάλιστα τὰς ἐμμέτρους μαντείας φιλοτιμηθέντων συναγαγεῖν καὶ μυρίους (...) ἄνευ μέτρου χρησμοὺς <ἀνα>γεγραφότων (γιὰ τὰ μαντείας καὶ χρησμοὺς βλ. ΑΚυΓ 1/1β´7 1 Τ6 σxόλ. σ.στ. 3 σ.λ. χρησμολόγοι, γιὰ τὸ <ἀνα>γεγραφότων στὸ κριτ. ὑπόμν. μας). Τὸ ἐρώτημα ἂν ὁ Ἴστρος ἔχει συνθέσει, ὅπως καὶ ὁ Φιλόχορος, εἰδικὸ ἔργο περὶ μαντικῆς (ἄποψη στὴν ὁποία κλίνει ὁ Jacoby, RE6 σ.λ. Istros 9. [col. 2279], λαμβάνοντας ὑπόψη τὰ ἐνδιαφέροντα καὶ τὸν χαρακτήρα τοῦ ὅλου ἔργου τοῦ Ἴστρου), ἢ ἂν θὰ πρέπει νὰ δεχθῆ κανεὶς ὅτι ὁ Πλούτ. ἀναφέρεται σὲ χρησμοὺς ποὺ περιστασιακὰ παραθέτει ὁ Πάφιος συγγραφέας στὰ ἔργα του (ὅπως ὑποστηρίζει ὁ Wellmann12, 5 κἑ.), δὲν μπορεῖ νὰ ἀπαντηθῆ μὲ βεβαιότητα.

4. Θεόπομπος: ὁ Κνίδιος, μυθογράφος (ἢ ἱστορικός) τοῦ 1ου αἰ. π.Χ., φίλος τοῦ Καίσαρα καὶ σύγχρονος τοῦ Στράβ. κατὰ τὸν ἴδιο, Γεωγρ. 14.2.15 [FGrH1 21 Τ 1]: ἄνδρες δ' ἀξιόλογοι Κνίδιοι πρῶτον μὲν Εὔδοξος ὁ μαθηματικὸς τῶν Πλάτωνος ἑταίρων, εἶτ' Ἀγαθαρχίδης ὁ ἐκ τῶν περιπάτων, ἀνὴρ συγγραφεύς, καθ' ἡμᾶς δὲ Θεόπομπος, ὁ Καίσαρος τοῦ Θεοῦ φίλος τῶν μέγα δυναμένων κ.λπ. (ἁψάμενος δὲ τῆς Ἀσίας, κατὰ τὸν Πλούτ. Καῖσ. 48 [ὅ.π. Τ 4], ὁ Καίσαρας Κνιδίους τε Θεοπόμπωι τῶι συναγαγόντι τοὺς μύθους χαριζόμενος ἠλευθέρωσε κ.λπ.). Ὁ Θεόπομπος μνημονεύεται συχνὰ στὸν Στράβ., καὶ οἱ σχετικὲς μνεῖες ἀποδίδονται ἀπὸ τὸν Jacoby στὸν Θεόπομπον τὸν Χῖον, ἱστορικὸ τοῦ 4ου αἰ. π.Χ. (FGrH1 115 Τ 1 κἑ. [''a. 360-336''], βλ. καὶ ἀνωτ. 17 F1 σχόλ. σ.στ. 10), ἀκόμα καὶ τὸ ἐδῶ ἀπόσπ. τοῦ Πλούτ. μὲ τὴ μνεία τοῦ Φιλοχόρου καὶ τοῦ Ἴστρου (115 F 336 [βλ. καὶ FHG5 IV. 645], ὄχι στὸ 21. G. IULIUS THEOPOMPOS VON KNIDOS), προφανῶς ἐκ λάθους τὸ τελευταῖο, ὅπως πιθανῶς καὶ τὸ τοῦ Στράβ. 1.2.35 (115 F 381) Θεόπομπος δὲ ἐξομολογεῖται φήσας ὅτι καὶ μύθους ἐν ταῖς ἱστορίαις ἐρεῖ, κρεῖττον ἢ ὡς Ἡρόδοτος καὶ Κτησίας καὶ Ἑλλάνικος καὶ οἱ τὰ Ἰνδικὰ συγγράψαντες, ἴσως καὶ ἄλλα.

   Ἡ «ἰσχυρὰ ἐπιτίμηση» τοῦ Θεόπομπου τοῖς μὴ νομίζουσι κατὰ τὸν τότε χρόνον ἔμμετρα τὴν Πυθίαν θεσπίζειν, ἀποδείχθηκε στὴν πράξη ἄστοχη κατὰ τὸν Πλούτ., ἀφοῦ ὁ Θεόπομπος τοῦτο βουλόμενος ἀποδεῖξαι παντάπασιν ὀλίγων χρησμῶν ηὐπόρηκεν.

  1. Jacoby, F. (1923-1958), Die Fragmente der griechischen Historiker, parts I-IIIC.2, Berlin-Leiden.a↑ b↑ c↑ d↑ e↑
  2. Reiske, J. J. (1774-1782), Plutarchi Chaeronensis, Quae Supersunt, Omnia: Graece Et Latine, Leipzig.
  3. Schröder, S. (1990), Plutarchs Schrift De Pythiae oraculis: Text, Einleitung und Kommentar, Beiträge zur Altertumskunde, hrsg. von E. Heitsch et al.,8 Stuttgart.
  4. Paton, W. R., Pohlenz Μ. & Sieveking W. (1929), Plutarchi Moralia, Vol. III, Leipzig.
  5. Müller, K. & Müller T. (1841-1872), Fragmenta Historicorum Graecorum, Vols. I-V, Paris.a↑ b↑
  6. von Pauly, A F., Wissowa G., Kroll W., Mittelhaus K. & Furchtegott Ziegler K J. (1893-1980), Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft, Stuttgart .a↑ b↑ c↑
  7. Βοσκός, Α. Ι. (1995), Ἀρχαία Κυπριακὴ Γραμματεία: τόμ. 1. Ποίηση Ἐπική Λυρική Δραματική, τóμ. 1, Λευκωσία.a↑ b↑ c↑
  8. Βοσκός, Α. Ι. (1997), Ἀρχαία Κυπριακὴ Γραμματεία: τόμ. 2. Ἐπίγραμμα, τóμ. 2, Λευκωσία.
  9. Hammond, N G L. & Scullard H H. (1970 [1992]), The Oxford Classical Dictionary, Oxford.
  10. Pearson, L. (1942), The Local Historians of Attica, Philological Monographs,no. 11, ed. by T. R. S. Broughton Philadelphia.a↑ b↑ c↑
  11. Lesky, A. (1981), Ἱστορία τῆς Ἀρχαίας Ἑλληνικῆς Λογοτεχνίας, 5th ed., Θεσσαλονίκη .
  12. Wellmann, M. (1886), De Istro Callimachio, Greifswald.a↑ b↑
  13. von Christ, W., Schmidt M. & Stählin O. (1920), Geschichte der griechischen Literatur, 6th ed., München .