You are here

F4

Please add a search word

T= Testimonium  F= Fragmentum  E=  Επιγραφή / Inscription

Harpocr. σ.λ. Παναθήναια
  1. Cf. Sud. (Harpocr. Epit.) σ.λ. Παναθήναια (eadem fere, paucis omissis et suppressis auctorum nominibus); cf. etiam Phot. s.vv. Παναθήναια (II. 49 et 50 Naber).


  2. 3 (pro ἅπερ) Sud.
  3. 4-5 τῶν Π. τῶν μεγάλων Isocr
  4. 5 πρῶτος Sud.: Harp.
  5. 7-8 τὰ δὲ Παναθήναια πρότερον Ἀθήναια ἐκαλοῦντο Sud.
Ἁρποκρ. σ.λ. Παναθήναια

Παναθήναια· ὁ Δημοσθένης στοὺς Φιλιππικούς του (4.35, κ.ἀ.). Δύο

γιορτὲς τῶν Παναθηναίων διεξάγονταν στὴν Ἀθήνα. Ἡ μιὰ κάθε

χρόνο καὶ ἡ ἄλλη κάθε πέντε χρόνια, τὴν ὁποία καὶ ἀποκαλοῦσαν

Μεγάλα Παναθήναια. Ὁ Ἰσοκράτης στὸν Παναθηναϊκὸ (12.17)

γράφει· «καὶ λίγο πρὶν ἀπὸ τὰ Μεγάλα Παναθήναια». Θέσπισε δὲ

τὴ γιορτὴ πρῶτος ὁ Ἐριχθόνιος ὁ γιὸς τοῦ Ἥφαιστου, σύμ­φωνα μὲ

ὅσα ἀναφέρει ὁ Ἑλλάνικος (ὁ Λέσβιος ἱστορικός, 5ος αἰ. π.Χ.) καὶ ὁ

Ἀνδροτίων (ὁ Ἀθηναῖος ἱστορικός, 5/4 αἰ. π.Χ.), καὶ ὁ ἕνας καὶ ὁ

ἄλλος στὸ πρῶτο βιβλίο τῆς Ἀτθίδος του. Προηγουμένως ὀνομά-

ζονταν Ἀθήναια, ὅπως ἔχει ἀναφέρει ὁ Ἴστρος στὸ τρίτο βιβλίο

τῶν Ἀττικῶν.

Σχόλια: 

4. Κατὰ τὴ Σοῦδ. σ.λ. Παναθήναια (Adler1 [Harp. 152], πβ. Φώτ.), διττὰ Παναθήναια ἤγετο Ἀθήνησι, τὰ μὲν καθ' ἕκαστον ἐνιαυτόν, τὰ δὲ διὰ πενταετηρίδος, ἃ καὶ μεγάλα ἐκάλουν. ἤγαγε δὲ τὴν ἑορτὴν πρῶτος Ἐριχθόνιος ὁ Ἡφαίστου. τὰ δὲ Παναθήναια πρότερον Ἀθήναια ἐκαλοῦντο· κατὰ τὰ Σχόλ. Πλάτ. Παρμ. 127 Α (Παναθήναια), ἡ τῶν Παναθηναίων ἑορτὴ καὶ ὁ ἀγὼν ἐτέθημὲν πρῶτον ὑπὸ Ἐριχθονίου τοῦ Ἡφαίστου καὶ τῆς Ἀθηνᾶς, ὕστερον δὲ ὑπὸ Θησέως συναγαγόντος τοὺς δήμους εἰς ἄστυ. ἄγεται δὲ ὁ ἀγὼν διὰ πέντε ἐτῶν· κατὰ δὲ τὸν Παυσ. 8.2.1, οὐκέτι δὲ τὰ παρ' Ἀθηναίοις Παναθήναια τεθῆναι πρότερα (sc. πρὸ τῶν Λυκαίων) ἀποφαίνομαι· τούτῳ γὰρ τῷ ἀγῶνι Ἀθήναια ὄνομα ἦν, Παναθήναια δὲ κληθῆναί φασιν ἐπὶ Θησέως, ὅτι ὑπὸ Ἀθηναίων ἐτέθη συνειλεγμένων εἰς μίαν ἁπάντων πόλιν (πβ. Πλούτ. Θησ. 24.3).

   Εἶναι προφανές, κατὰ τὸν Jacoby2 (630 [κἑ.] / 507 κἑ.), ὅτι τὰ Ἀθήναια καὶ τὰ Παναθήναια θεωροῦνται ὡς δύο διαδοχικὰ στάδια τῆς μυθικῆς προϊστορίας τῆς ἑορτῆς (ἡ ἀτθιδογραφικὴ παράδοση κάνει λόγο γιὰ Ἀθήναια καὶ Παναθήναια, ὄχι γιὰ Παναθήναια μεγάλα καὶ μικρά, ὅροι ποὺ ἀναφέρονται στὴν ἑορτὴ τῶν ἱστορικῶν χρόνων)· ὅτι οἱ παραδόσεις κατὰ τὶς ὁποῖες ἱδρυτὴς τῆς ἑορτῆς εἶναι ὁ Ἐριχθόνιος (καθά φησιν Ἐλλάνικός τε (βλ. ἀνωτ. 17 F1, σχόλ. σ.στ. a./b. 1-2, σ.λ.) καὶ Ἀνδροτίων (βλ. Pearson LocHA3 76-86, μὲ βιβλιογραφία), ἑκάτερος ἐνα΄Ἀτθίδος [κατὰ τὸν Ἀρποκρ.], πιθανῶς καὶ κατ' ἄλλους Ἀτθιδογράφους) συγκρούονται μὲ τὶς σχετικὲς παραδόσεις περὶ Θησέως· καὶ ὅτι τὰ Ἀθήναια ἐπινοήθηκαν γιὰ νὰ συμβιβαστοῦν οἱ δύο σχετικὲς παραδόσεις (βλ. καὶ 508 σημ. 2 [Jacoby2], μὲ βιβλιογραφία).

   Ἡ ὑπόθεση ὅτι εἶναι ὁ Ἴστρος ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος εἰσήγαγε τὰ Ἀθήναια γιὰ νὰ συμβιβάσει τὶς δύο αὐτὲς παραδόσεις (ὅ.π. 631), καὶ τὸ πρὸ τούτου (στ. 7) ἀναφερόταν ὄχι στὸν Ἐριχθόνιο (ὅπως φαίνεται νὰ ὑποδηλώνεται στὸ σύντομο κείμενο τοῦ Ἁρποκρ.) ἀλλὰ στὸν Θησέα (στὴν πηγὴ τοῦ Ἀρποκρ.), προβάλλει ἑλκυστική (κι ὅσοι δὲν θεωροῦν τὸν Πάφιο συγγραφέα ὡς ἕναν ἁπλὸ συμπιλητὴ πρέπει νὰ λάβουν σοβαρὰ ὑπόψη αὐτὴ τὴν πιθανότητα: ὅ.π. 631-32). (Γιὰ τὰ Παναθήναια βλ. καὶ Burkert4 ΑρΕΘ 477-80 κ.ἀ. [βλ. Πίν. σ.λλ. Παναθήναια, Ἐριχθόνιος καὶ Θησεύς], ΕλλΜ5 2. 110 κ.ἀ. Gardiner6, GASF 227 κἑ., Παπαχατζῆ Παυσ. 1. 238-39, 371 κ.ἀ., καὶ J. Neils et al., Goddess and Polis. The Panathenaic Festival in ancient Athens7 (Hood Museum of Art – Princeton Univ. Press, 1992)· βλ. ἐπίσης Mikalson8 RHA 27-28, 99-101, 108-10, 164, 196-99, 255-61, γιὰ τὸν Ἐριχθόνιο καὶ N. Robertson, HSCPh9 87 [1983] 286 κἑ. [μὲ σημειώσεις ὅπου καὶ βιβλιογραφία, βλ. καὶ κατωτ. σχόλ. στὸ F27 γιὰτὴν ἀρρηφορίαν], κ.ἄ. πολλά.)

  1. Adler, A. (1928-1938), Suidae Lexicon, parts I-V, Leipzig.
  2. Jacoby, F. (1949), Atthis: The Local Chronicles of Ancient Athens, Oxford .a↑ b↑
  3. Pearson, L. (1942), The Local Historians of Attica, Philological Monographs,no. 11, ed. by T. R. S. Broughton Philadelphia.
  4. Burkert, W. (1993), Ἀρχαία Ἑλληνική Θρησκεία: Ἀρχαϊκή καί Κλασσική Ἐποχή, μτφρ. Μπεζαντάκος, Ν Π. και Αβαγιανού, Α Ἀθήνα.
  5. Κακριδῆς, Ἰ. Θ. (1986), Ελληνική Μυθολογία, Αθήνα .
  6. Gardiner, E. N. (1910), Greek Athletic Sports and Festivals, London.
  7. Neils, J. (ed.) (1992), Goddess and Polis: The Panathenaic Festival in Ancient Athens, Princeton, N. J. .
  8. Mikalson, J. D. (1998), Religion in Hellenistic Athens , Berkeley .
  9. Robertson, N. (1983), The Riddle of the Arrhephoria at Athens, HSCPh 87: 241-288.