You are here

F11

Please add a search word

T= Testimonium  F= Fragmentum  E=  Επιγραφή / Inscription

Phot. et Sud. s.v. θεὸς ἡ Ἀναίδεια

  1θεὸςἈναίδεια · λέγεται 2ἐπὶ τῶν δι' ἀναισχυντίαν ὠφελουμέ-

  νων. ἐτιμᾶτο δὲ καὶ ἈθήνησινἈναίδεια καὶ ἱερὸν ἦν αὐτῆς,

3 ὡς Ἴστρος ἐν ιδ΄.

  1. Cf. Zenob. 4.36 (I. 94 L.–S., cf. ibid. [CPG] Suppl. no. V [O. Crusius Paroemiographica] p. 18, κθ΄ [4. Abhand­lung: S. Kugéas "Der cod. Atheniensis 1083"]) et Diogenian. 5.24 s.v. θεὸς Ἀναίδεια.


  2. 1-2 ἐπὶ et ὠφελουμένων Phot., prob. Jac. (cf. Zenob. 4.36 αὕτη τέτακται ἐπὶ τῶν δι' ἀ. ὠ. [sequ. φησὶ Θεόφραστος ἐν τῷ Περὶ νόμων, Ὕβρεως καὶ Ἀναιδείας παρὰ τοῖς Ἀθηναίοις εἶναι βωμούς] et Diogenian. 5.24 ἐπὶ τῶν τῇ ἀναισχυντίᾳ ὠφελουμένων [om. cett.]): κατὰ et τινὰ ὠφελούντων Sud. (cf. cod. Athen. 1083 [Kugéas] αὕτη τέτταται κατὰ [sed] τῶν διὰ τὴν ἀναισχυντίαν ὠφελουμένων [sequ. φησὶ δὲ ὁ Θεόφρ. etc.]).
Φώτ. καὶ Σοῦδ. σ.λ. θεὸς ἡ Ἀναίδεια

Ἡ Ἀναίδεια εἶναι θεά· λέγεται γι' αὐτοὺς ποὺ ὠφελοῦνται ἀπὸ τὴν

ἀδιαντροπιά τους. Ἡ Ἀναίδεια λατρευόταν καὶ στὴν Ἀθήνα καὶ

ὑπῆρχε (ἐκεῖ) ἱερό της, ὅπως ἀναφέρει ὁ Ἴστρος στὸ δέκατο

τέταρτο βιβλίο.

Σχόλια: 

11. Κατὰ τοὺς λεξικογράφους καὶ τοὺς παροιμιογράφους (βλ. ἀνωτ. κριτ. ὑπόμν. μὲ σημ. σ' αὐτό, καὶ Jacoby1 635-36/512-13 μὲ παραπομπὲς καὶ βιβλιογραφία γιὰ τὸ ὅλο θέμα), θεὸς ἡ Ἀναίδεια τιμώμενη στὴν Ἀθήνα, ὅπου ὑπάρχει ἱερὸνβωμὸς αὐτῆς, ὅπως καὶ ἡ Ὕβρις (πβ. Σχόλ. Αἰσχ. Προμ. 12 παρὰ Ἀθηναίοις Αἰδὼς τιθηνὸς Ἀθηνᾶς, Τόλμης τε καὶ Ἀναιδείας τεμένη παρὰ αὐτοῖς, βλ. καὶ κατωτ. F25)· οἱ ἴδιοι δὲν ἀφήνουν καμμιὰν ἀπολύτως ἀμφιβολία ὅτι ἐκλάμβαναν τὴν ἀναίδειαν ὡς ἀναισχυντίαν (κατὰ τὴ συνήθη σημασία τῆς λέξεως: LSJ92 σ.λ. ἀναίδεια Ι. = "shamelessness"). Ἄλλες ὅμως μαρτυρίες καὶ τὰ πράγματα ἀλλοῦ ὁδηγοῦν: Κατὰ τὸν Παυσ. 1.28.5 (βλ. καὶ Παπαχατζῆ Παυσ.3 1. 373-75, κυρίως 374 σημ. 3) ἔστι δὲ Ἄρειος πάγος καλούμενος, ὅτι πρῶτος Ἄρης ἐνταῦθα ἐκρίθη (...). κριθῆναι δὲ καὶ ὕστερον Ὀρέστην λέγουσιν ἐπὶ τῷ φόνῳ τῆς μητρός· καὶ βωμός ἐστιν Ἀθηνᾶς Ἀρείας, ὃν ἀνέθηκεν ἀποφυγὼν τὴν δίκην. τοὺς δὲ ἀργοὺς λίθους, ἐφ' ὧν ἑστᾶσιν ὅσοι δίκας ὑπέχουσι καὶ οἱ διώκοντες, τὸν μὲν Ὕβρεως τὸν δὲ Ἀναιδείας αὐτῶν ὀνομάζουσι (βλ. καὶ ἑπόμ.: πλησίον δὲ ἱερὸν θεῶν ἐστιν ἃς καλοῦσιν Ἀθηναῖοι Σεμνάς, Ἡσίοδος δε Ἐρινῦς κ.λπ.)· κατὰ δὲ τὸν Εὐρ. Ἰφ. Τ. 961-69 ὡς δ' εἰς Ἄρειον ὄχθον ἧκον, ἐς δίκην | ἔστην, ἐγὼ μὲν (λέει ὁ Ὀρέστης) θάτερον λαβὼν βάθρον, | τὸ δ' ἄλλο πρέσβειρ' ἦν Ἐρινύων. | εἰπὼν <δ'> ἀκούσας θ' αἵματος μητρὸς πέρι, | Φοῖβός μ' ἔσῳσε μαρτυρῶν, ἴσας δέ μοι | ψήφους διηρίθμησε Παλλὰς ὠλένῃ· | νικῶν δ' ἀπῆρα φόνια πειρατήρια. | ὅσαι μὲν οὖν ἕζοντο πεισθεῖσαι δίκῃ, | ψῆφον παρ' αὐτὴν ἱερὸν ὡρίσαντ' ἔχειν (κ.λπ.). Ἀβίαστα προκύπτει ἀπὸ τὰ ἀνωτ. καὶ μόνο (βλ. καὶ Jacoby1 ὅ.π., μὲ παραπομπὲς καὶ βιβλιογραφία) ὅτι: (α΄.) πρόκειται γιὰ ἀργοὺς λίθουςβάθρα τῆς Ὕβρεως (γιὰ τὸν κατηγορούμενο) καὶ τῆς Ἀναι­δείας (γιὰ τὸν κατήγορο), κι ὄχι γιὰ ἱερὰβωμοὺς αὐτῶν (fanum κατὰ τὸν Κικ. De leg. 2.28, κατὰ δὲ τὸν Κλήμ. Ἀλεξ. Προτρ. 2.26.4 βωμούς, κ.λπ.: βλ. Jacoby1 ὅ.π., καὶ ἀνωτ.)· στὸν Παυσ. γίνεται λόγος γιὰ βωμὸν τῆς Ἀθηνᾶς καὶ ἱερὸν τῶν Σεμνῶν ἢ Εὐμενίδων (βλ. καὶ κατωτ. F20)· (β΄.) ἡ Ἀναίδεια δὲν πρέπει νὰ ἐκλαμβανόταν ἀρχικὰ ὡς ἀναισχυντία, ἀφοῦ συνδεόταν μὲ τὸν κατήγορο καὶ τὴ στάση του, ἀλλ' ὡς μὴ αἴδεσις (δηλ. ἔλλειψη συμπάθειας, συγχώρεσης, διαλλα­γῆς: βλ. καὶ ΛΕΑ4 σ.λ. Ὕβρις), "unforgiveness" (βλ. LSJ92 σ.λ. ἀναίδεια ΙΙ. καὶ αἴδεσις, καὶ αἰδέομαι ΙΙ. [πβ. LSK5 σ.λλ.], καὶ Jacoby1 ὅ.π., μὲ βιβλιογραφία στὴ σημ. 4). Ὁ Ἴστρος, ὅπως σημειώνει ὁ Jacoby1, φαίνεται νὰ γνωρίζει τὴ σημασία αὐτή, καὶ νὰ ἀναφέρει τὰ σχετικὰ κάνοντας λόγο γιὰ τὴ δίκη τοῦ Ὀρέστου κατὰ τὴ βασιλεία τοῦ Δημο­φῶντος (Πάρ. μάρμ. [239] Α 25 J.6 δίκη ... ἐν Ἀρείω̣ι̣ πάγωι, ἣν Ὀρέστης ἐνίκησεν ..., βασιλεύοντος Ἀθηνῶν Δημοφῶντος), κατ' ἀντίθεση μὲ τὸν Κικ. καὶ τὸν Κλήμ. Ἀλεξ. οἱ ὁποῖοι θεωροῦν –ἀκολουθώντας πιθανῶς τὸν Θεόφραστο– ὅτι ὁ Ἐπιμε­νίδης εἶναι ποὺ καθίδρυσε τοὺς βωμοὺς τῆς Ὕβρεως καὶ τῆς Ἀναιδείας (Κλήμ. Ἀλεξ. ὅ.π. ὥσπερ ἀμέλει καὶ Ἐπιμενίδης ὁ παλαιὸς Ὕβρεως καὶ Ἀναιδείας Ἀθή­νησιν ἀναστήσας βωμούς, πβ. Κικ. ὅ.π. nam illud vitiosum, Athenis quod Cylonio scelere expiato Epimenide Crete suadente fecerunt Contumeliae fanum et Imprudentiae; virtutes enim, non vitia consecrare decet)· ὅτι ἡ παρερμηνεία εἶναι πολὺ παλιά, ὑποδηλώνει καὶ ὁ Ξεν. στὸ Συμπ. του (8.35 Λακεδαιμόνιοι ... ὁμοίως αἰδοῦνται τοὺς παρόντας ἀπολείπειν. θεὰν γὰρ οὐ τὴν Ἀναίδειαν ἀλλὰ τὴν Αἰδῶ νομίζουσιν). (Γιὰ τὴν ἐτυμ. βλ. Chantraine7 σ.λ. αἴδομαι: « Incertaine, mais on a l'habitude de poser *aizd- et de rapprocher got. aistan «avoir peur, respecter», et plus loin skr. īḍé «loner, honorer», voir Frisk8 s.v. et la bibliographie citée », πβ. Hofm. – Παπαν.9 σ.λ.: «*αἰσδ-ομαι (-zd->-d-), συγγ. τῷ γοτθ. aistan = φοβεῖσθαι, ἐκτιμᾶν, συνεσταλ. β. ἀρχ. ἰνδ. īḍē′ = σέβομαι, ὑμνῶ· ρ. *ais-d-· πβ. *ais- ἐν τῷ ἀρχ. γερμ. ēra, νεογερμ. Ehre = τιμή»).

  1. Jacoby, F. (1949), Atthis: The Local Chronicles of Ancient Athens, Oxford .a↑ b↑ c↑ d↑ e↑
  2. Liddell, H G. & Scott R. (1940), A Greek-English Lexicon, 9th ed. , Oxford.a↑ b↑
  3. Παπαχατζής, Ν. Δ. (1974-1981), Παυσανίου Ἑλλάδος περιήγησις: (1.) Ἀττικά, (2.) Κορινθιακὰ καὶ Λακωνικά, (3.) Μεσσηνιακὰ καὶ Ἠλειακά, (4.) Ἀχαϊκὰ καὶ Ἀρκαδικά, (5.) Φωκικὰ καὶ Βοιωτικά, Vols. 1-5, Ἀθήνα .
  4. Ραγκαβῆ, Ἀ. Ρ. (1888-1891), Λεξικὸν τῆς Ἑλληνικῆς Ἀρχαιολογίας, τóμ. Α΄- Β΄, Ἀνέστης Κωνσταντινίδης.
  5. Liddell, H G. & Scott R. (1980), Μέγα Λεξικὸν τῆς Ἑλληνικῆς Γλώσσης, Vols. I-V, Ἀθῆναι .
  6. Jacoby, F. (1923-1958), Die Fragmente der griechischen Historiker, parts I-IIIC.2, Berlin-Leiden.
  7. Chantraine, P. (1968-1980), Dictionnaire étymologique de la langue grecque: Histoire de mots, Vols. 1-4, Paris.
  8. Frisk, H. (1960-1972), Griechisches etymologisches Wörterbuch, Vols. I-III, Heidelberg.
  9. Hofmann, J B. (1974), Ἐτυμολογικὸν Λεξικὸν τῆς Ἀρχαίας Ἑλληνικῆς, ἐξελληνισθὲν ὑπὸ Ἀ. Δ. Παπανικολάου, Ἀθήνα .