You are here

F5

Please add a search word

T= Testimonium  F= Fragmentum  E=  Επιγραφή / Inscription

Erotian. 31-32 (pp. 4.21-5.15 N.)

1Παρὰ ταύτην γέ τοι τὴν αἰτίαν (sc. ἐπεὶ γέγονεν Ὁμηρικὸς τὴν

φράσιν...) πολλοὶ τῶν ἐλλογίμων οὐκ ἰατρῶν μόνον2 ἀλλὰ καὶ

γραμματικῶν ἐσπούδασαν ἐξηγήσασθαι τὸν ἄνδρα (sc. τὸν

Ἱπποκράτη) καὶ τὰς λέξεις ἐπὶ τὸ κοινότερον τῆς ὁμιλίας ἀγα-

  γεῖν. Ξενόκριτος  γὰρ ὁ Κῶιος, γραμματικὸς  ὤν, ὥς φησιν ὁ

Ταραντῖνος Ἡρακλείδης , πρῶτος ἐπεβάλετο3 τὰς τοιαύτας ἐξ-

απλοῦν φωνάς · ὡς δὲ καὶ ὁ Κιτιεὺς4 Ἀπολλώνιος ἱστο-

ρεῖ , καὶ Καλλίμαχος ὁ ἀπὸ τῆς Ἡροφίλου5 οἰκίας . μεθ' ὅν φασι

τὸν Ταναγραῖον Βακχεῖον  ἐπιβαλεῖν τῆι πραγματείαι καὶ διὰ

τριῶν συντάξεων πληρῶσαι τὴν προθεσμίαν , πολλὰς 6παραθέ-

μενον εἰς τοῦτο μαρτυρίας ποιητῶν· ὧι7 δὴ τὸν ἐμπειρικὸν 8συγ-

χρονήσαντα Φιλῖνον  διὰ ἑξαβίβλου9 πραγματείας ἀντειπεῖν,

καίπερ10 Ἐπικλέους τοῦ Κρητὸς11  ἐπιτεμομένου12 τὰς Βακχείου Λέ-

ξεις  διὰ <γ´?>13 συντάξεων, Ἀπολλωνίου τε τοῦ Ὄφεως ταὐτὸ14

ποιήσαντος, καὶ Διοσκουρίδου τοῦ Φακᾶ15 ↓ πᾶσι τούτοις ἀντει-

πόντος δι' ἑπτὰ βιβλίων, Ἀπολλωνίου τε τοῦ Κιτιέως

ὀκτωκαίδεκα16 πρὸς τὰ τοῦ Ταραντίνου  τρία Πρὸς Βακχεῖον17 

διαγρά­ψαντος , καὶ Γλαυκίου τοῦ ἐμπειρικοῦ  δι' ἑνὸς πολυστί-

χου πάνυ καὶ κατὰ στοιχεῖον πεποιημένου ταὐτὸ ἐπιτηδεύσαν-

τος, πρός τε τούτοις Λυσιμάχου τοῦ Κώιου ↓ κα´(?) βιβλίων18 ἐκ-

πονήσαντος19 πραγματείαν μετὰ τοῦ τρία μὲν20 γράψαι πρὸς Κυ-

δίαν τὸν Ἡροφίλειον21 , τρία δὲ πρὸς Δημήτριον . τῶν δὲ γραμμα-

τικῶν οὐκ ἔστιν ὅστις ἐλλόγιμος22 φανεὶς παρῆλθε τὸν ἄνδρα.

  1. [Vid. Erotian. edd. Klein et Nachmanson (cum siglis); vid. etiam Deichgräber GrEmp 311 (2 πολλοὶ – 20 ἐπιτηδ.), Guardasole Eracl. Τ29 (5 Ξενόκρ. – 7 φωνάς et 16 Ἀπολλ. – 18 διαγρ.) et Hadjioannou ΑΚΕΠ Γα´ 106.3 et 106.4 (partim).]
  2. 2 μόνων HLMO
  3. 6 ἐπεβάλετο Wilamowitz (it. edd.): ἐξελάβετο codd.
  4. 7 πιτιεὺς HLMO
  5. 8 ἡροφίλου Da: ἡροδοφίλου cett.
  6. 10-11 vv. ll. παραθέμενος (HLMO) et περιθέμενον (A)
  7. 11 ὧι Stephanus: ὡς codd.
  8. 11-12 συγχρονήσοντα HLMO
  9. 12 διὰ ἑξαβίβλου Cobet (apud Klein, sex libris Eustachius): ἕξ (del. A) ἑξαβίβλου codd.
  10. 13 καίπερ (Klein) Ἐπικλέους τοῦ (Fabricius) edd.: καὶ παρεπικελεύστου (-εύσου LMO) codd. ‖
  11. κρητὸς H (Κρητὸς edd.): κριτὸς cett. ‖
  12. ἐπιτεμομένου Turnebus (apud Stephanum): ἐπιτεμμένου Α; lac. decem fere litt. HLMO
  13. 14 γ' post διὰ suppl. Fabricius; «post διὰ numerus librorum fort. intercidit» adnot. Nachmanson
  14. 14 et 19 ταὐτὸ edd. (idem Eustachius): τοῦτο codd.
  15. 15 Φακᾶ Fabricius (it. edd.): φωκᾶ codd.
  16. 17 ὀκτακ. Α ‖
  17. Πρὸς Βακχ. dubit. scripsimus (vid. et Guardasole T29 trad.: "Contro Bacchio", et infra ad 31 T2): πρὸς Βακχ. edd.
  18. 20 κα´ βιβλίων dubit. scripsimus; κ´ βιβλίων Fabricius (it. edd.): καὶ βιβλίον codd.
  19. 21 vv. ll. ἐσπονήσαντος (LMO) et εἰσπ. (H) ‖
  20. τὰ ante τρία μὲν add. HLMO
  21. 22 ἡροφίλιος codd.
  22. 23 ἐλλόγιμος C: -όγιος A; -ογίως HLMO.
Ἐρωτιαν. 31-32 (σσ. 4.21-5.15 N.)

Γι' αὐτὴ βέβαια ἀκριβῶς τὴν αἰτία (δηλ.: ἐπειδὴ ἦταν Ὁμηρικὸς

στὴν ἔκφραση...) πολλοὶ λόγιοι ὄχι μόνο γιατροὶ ἀλλὰ καὶ γραμμα-

τικοὶ φρόντισαν νὰ ἑρμηνεύσουν τὸν ἄνδρα (δηλ. τὸν Ἱπποκράτη)

καὶ νὰ ἀποδώσουν σὲ πιὸ κοινὴ γλώσσα τὶς λέξεις (τοὺς ὁρισμούς

του). Ὁ Ξενόκριτος λοιπὸν ὁ Κῶος, γραμμα­τικὸς ὄντας, ὅπως λέει ὁ

Ἡρακλείδης ὁ Ταραντῖνος, πρῶτος ἀσχολήθηκε μὲ τὸ νὰ καταστή-

σει εὐρύτερα γνωστὴ αὐτὴ τὴ φρασεολογία· ὅπως δὲ ἀναφέρει καὶ

ὁ Ἀπολλώνιος ὁ Κιτιεύς, καὶ ὁ Καλλίμαχος ὁ ὀπαδὸς τῆς

Ἡροφιλείου Σχολῆς (ἔπραξε τὸ ἴδιο). Μετὰ ἀπ' αὐτὸν λένε ὅτι ὁ

Βακχεῖος ὁ Ταναγραῖος ἀσχολήθηκε ἐπισταμένως μὲ τὴ σπουδὴ τοῦ

θέματος καὶ μὲ τρία βιβλία (στὸ ἔργο του Λέξεις Ἱπποκράτους)

ὁλοκλήρωσε ἔγκαιρα, παραθέτοντας πολλὲς σχετικὲς μαρτυρίες

ποιητῶν· σ' αὐτὸν δέ, ὡς γνωστόν, ἀνταπάντησε ὁ σύγχρονος ἐμπει-

ρικὸς Φιλίνος μὲ ἑξάβιβλη πραγματεία, μολονότι ὁ Ἐπικλῆς ὁ Κρη-

τικὸς σύνθεσε ἐπιτομὴ τῶν Λέξεων τοῦ Βακχείου σὲ τρία (;) βιβλία,

κι ὁ Ἀπολλώνιος ὁ Ὄφις ἔπραξε τὸ ἴδιο, καὶ ὁ Διοσκουρίδης ὁ

Φακᾶς ἀνταπάντησε σ' ὅλους αὐτοὺς μὲ ἑπτὰ βιβλία, καὶ ὁ Ἀ-

πολλώνιος ὁ Κιτιεὺς σὲ δεκαοκτὼ βιβλία ἄσκησε ἀναλυτικὴ

κριτικὴ στὰ τρία βιβλία τοῦ Ταραντίνου (Ἡρακλείδη) Πρὸς Βακ-

χεῖον, καὶ ὁ Γλαυκίας ὁ ἐμπειρικὸς μ' ἕνα λίαν ἐκτεταμένο καὶ κατὰ

λέξη συντεθειμένο ἔργο μεθόδευσε τὸ ἴδιο, καὶ ἐπιπρόσθετα ὁ Λυ-

σίμαχος ὁ Κῶος ἐκπόνησε πραγματεία εἴκοσι ἑνὸς (;) βιβλίων μαζὶ

μὲ τρία βιβλία πού 'γραψε ἀσκώντας κριτικὴ στὸν Κυδία τὸν Ἡρο-

φίλειο καὶ τρία μὲ κριτικὴ στὸν Δημήτριο. Ἀπὸ δὲ τοὺς γραμματι-

κοὺς κανεὶς ποὺ νὰ διέλαμψε δὲν προσπέρασε ἀδιάφορα τὸν ἄνδρα.

Σχόλια: 

Πηγή: Ἐρωτιανός, Ἱπποκρ. λέξ. 31.6-32.8 = σσ. 4-5 Nachmanson1 (βλ. ἀνωτ. Τ2, Πηγή). Γιὰ τὸ ὅλο ἐδῶ χωρίο πβ. Γαλην. Ἱππ. γλ. ἐξήγ. XIX 62.1 κἑ. (Προοίμιο).

5. Ξενόκριτος ὁ Κῶιος, γραμματικός: ὁ πρῶτος, κατὰ τὸν Ἡρακλείδην τὸν Ταραντῖνον, ποὺ καταπιάστηκε μὲ τὶς λέξεις (φωνάς) τοῦ Ἱπποκράτη. Ὁ Ἐρωτιανός (39.9 [σελ. 12 N.1]: α 5 = ἀπόσπ. 1 N.1) μνημονεύει καὶ ἑρμηνεία του γιὰ τὸ ἀλλοφάσσοντος: (...) Ξενόκριτος δὲ ὁ Κῷός φησι παρὰ τοῖς Ἴωσι λέγεσθαι τὸ ἀλλοφάσσειν ἐπὶ τοῦ τῆς διανοίας παραφόρου, πιθανῶς ἱστορῶν παρὰ τὸ ἄλλο φάσκειν καὶ ἄλλο φρονεῖν (κατὰ τὸν Ἡσύχ.: ἀλλοφάσσειν· ἑτεροφρονεῖν καὶ οὐχ ὑποφέρειν βάρος, κατὰ τὸν Γαληνό [Εἰς Ἱππ. Προγν. XVIII2 249.17 τὸ ἀλλοφάσσοντες ἐκ τοῦ ἄλλοτε φάσκειν ἄλλα, τινὲς δὲ ἀπὸ τοῦ μεταβάλλειν ἄλλοτε εἰς ἄλλο σχῆμα τὰ φάη, τουτέστι τοὺς ὀφθαλμούς, κ.τ.τ.], βλ. καὶ ΕΛεξΙ2 σ.λ. ἀλλοφάσσω). Βλ. καὶ von Staden Heroph.3 429 σημ. 10.

  γραμματικός: γραμματοδιδάσκαλος, ἑρμηνευτὴς κειμένων, κριτικός, κ.τ.τ. (βλ. LSJ94/ LSK5 σ.λ., καὶ ΑΚυΓ36 σχόλ. σ.στ. 15 *Τ1.3-4 σ.λ. τεχνογράφος). Οὐκ ὀλίγοι γραμματικοὶ φέρονται νὰ ἔχουν ἀσχοληθεῖ μὲ τὴν ἑρμηνεία γλωσσῶνφωνῶν (βλ. κατωτ. στ. 7, σχόλ. σ.λ.) παλαιότερών τους ἰατρῶν (κυρίως τοῦ Ἱππο­κράτους), καίπερ δυσχεροῦς τῆς ἐπιβολῆς οὐκ ἰατροῖς μόνον οὔσης ἀλλὰ καὶ γραμματικοῖς, οἷς μέλει πάσης συγγραφῆς τὰς ῥήσεις ἐξηγεῖσθαι, ὅπως σημειώνει ὁ Ἐρωτιανός (ἀπόσπ. 60 N.1, προσθέτοντας: καὶ τὸ πρᾶγμα δυσεπίτευκτον καὶ αὐτοὶ οὐκ ἔνδοξοι πρὸς τὸ μαθεῖν ἃ μὴ ἴσμεν). Γραμματικοὶ ποὺ ἀσχολήθηκαν καὶ μὲ τὴν Ἰατρικὴ ἀναφέρονται πολλοί, κυρίως ἀπὸ τὸν Γαληνό, ὁ ὁποῖος σὺν τοῖς ἄλλοις μνημονεύει καὶ συνταγὰς ἀπὸ γραμματικούς: Πρὸς ἀλγήματα ὀδόντων καὶ οὔλων καὶ πολλὰ τοῦ Ἀριστοκράτους γραμματικοῦ (Π. συνθ. φαρμ. κ. τόπ. XII 879.3), Ἀμαράντου γραμματικοῦ πρὸς ποδαλγικούς, ᾧ καὶ αὐτὸς ἐχρῆτο (Π. ἀντιδότ. XIV 208.14), πβ. τὸ ἄκοπον τὸ τοῦ Γλυτοῦ, ὡς Φιλόξενος ὁ γραμματικός (Π. συνθ. φαρμ. κ. γέν. XIII 1036.15: βλ. καὶ κατωτ. 39 *F1 σχόλ. σ.λ. Ἀριστοκράτης). Ὁ δὲ Ἱπποκράτης κάνει εἰδικὴ ἀναφορὰ στὴν τέχνη τῆς γραμματικῆς (Π. διαίτ. 23): Γραμματικὴ τοιόνδε· σχημάτων σύνθεσις, σημήϊα φωνῆς ἀνθρωπίνης, δύναμις τὰ παροιχόμενα μνημονεῦσαι, τὰ ποιητέα δηλῶσαι· δι' ἑπτὰ σχημάτων ἡ γνῶσις· ταῦτα πάντα ἄνθρωπος διαπρήσσεται καὶ ὁ ἐπιστάμενος γράμματα καὶ ὁ μὴ ἐπιστάμενος. Δι' ἑπτὰ σχημάτων καὶ ἡ αἴσθησις ἡ ἀνθρώπων, ἀκοὴ ψόφων, ὄψις φανερῶν, ῥὶν ὀδμῆς, γλῶσσα ἡδονῆς καὶ ἀηδίης, στόμα διαλέκτου, σῶμα ψαύσιος θερμοῦ ἢ ψυχροῦ, πνεύματος διέξοδοι ἔσω καὶ ἔξω· διὰ τούτων γνῶσις ἀνθρώποισιν. Καὶ στὸ Ἐπιδημ. 4.1.37: Ἐν Κρανῶνι, Λυκίνῳ γραμματικῷ ἐκ πυρετοῦ χολώδεος, ἐπισπλήνῳ, καρηβαρίη (κ.λπ.). Βλ. καὶ ΕΛεξΙ2 σ.λ. γραμματικός.

5-6. ὁ Ταραντῖνος Ἡρακλείδης: ἰατρὸς ἐμπειρικός, ἀξιόλογος (οὐ τῶν τυχόντων κατὰ τὸν Γαληνό, Π. συνθ. φαρμ. κ. τόπ. XII 534.5 κἑ.: ἐγένετο μὲν οὖν καὶ ὁ Ἀρχιγένης οὐ τῶν τυχόντων ἰατρῶν, ὥσπερ γε καὶ Μαντίας καὶ Ἡρακλείδης ὁ ἐμπειρικός), ἀκμάσας τὸ α´ ἥμισυ τοῦ 1ου αἰ. π.Χ. (περὶ τὸ 75 π.Χ., κατὰ τὸν Deichgräber, GrEmp7 σελ. 172). Σημαντικὴ ἦταν ἡ συμβολή του στὴν ἀνατομία, τὴ θεραπευτικὴ καὶ τὴ φαρμακολογία. Στὰ ἔργα του συμπεριλαμβάνονται ὑπομνήματα στὸ Περὶ σφυγμῶν τοῦ Ἡροφίλου (βλ. Γαλην. Π. διαφ. σφυγμ. VIII 726.11-12 ὥσπερ καὶ ὁ Ταραντῖνος Ἡρακλείδης ἐν οἷς ἀντιλέγει πρὸς τὸ περὶ σφυγμῶν Ἡροφίλου [Τίτλος Πρὸς τὰ κ.λπ. Deichgr. GrEmp7 ἀπόσπ. 171, βλ. καὶ ΑΕΙ8 σ. 203], πβ. Π. διαγν. σφυγμ. VIII 956.14-15 ἐν τῷ πρώτῳ περὶ τῶν Ἡροφίλου περὶ σφυγμῶν), στὸ Λέξεις Ἱπποκράτους τοῦ Βακχείου (βλ. ἀνωτ. T2.1-2) καὶ στὰ ἔργα τοῦ Ἱπποκράτους (βλ. καὶ κατωτ. F5.6/17). Μνημονεύονται ἐπίσης τὰ ἔργα του: Τῶν ἐκτὸς θεραπευτικά (ἐπαναφορὰ ἐξαρθρωθέντος μηροῦ, ἐγχείρηση ὀφθαλμοῦ, ἐξαγωγὴ ὀδόντων, κ.ἄ.), Τῶν ἐντὸς θεραπευτικά (λήθαργος, φρενίτιδα, τέτανος, κυνάγχη, κ.ἄ.), Νικόλαος (φρενίτιδα), Πρὸς Ἀντιοχίδα (ρινορραγίες, ἀσθένειες στόματος, κ.ἄ.), Πρὸς Ἀστυδάμαντα (βλ. κατωτ. 35 *F7.1 κἑ., καὶ Γαλην. Π. συνθ. φαρμ. κ. γέν. XIII 717.2 κἑ.) καὶ Περὶ θηρίων (βλ. Γαλην. Π. ἀντιδ. XIV 186.10 κἑ. Ἡρακλείδου Ταραντίνου ἐννεαφάρμακος· ταύτην ἔθηκεν ἐν τῇ περὶ θηρίων αὐτοῦ πραγματείᾳ, κ.λπ.), Στρατιώτης, Περὶ σκευασίας καὶ δοκιμασίας φαρμάκων· Συμπόσιον (διαιτητική), Κοσμητικά (φάρμακα ὑγιεινῆς καὶ αἰσθητικῆς, ἴσως μὲ ἄλλον τίτλο· ἀπ' αὐτὸν ἀντλεῖ πολλὰ ὁ Κρίτων στὰ Κοσμητικά του: βλ. Γαλην. Π. συνθ. φαρμ. κ. τόπ. XII 401.5 κἑ., 416.2 κἑ., 435.10 κἑ., 445.15 κἑ., 866.18 κἑ. [Τὰ ὑπ' Ἀσκληπιάδου γεγραμμένα πρὸς ὀδόντας ἐν τῷ πρώτῳ τῶν ἐντός. Ἡρακλείδου Ταραντίνου πρὸς σειομένους ὀδόντας.] Χρηστέον τῇ Κυπρίᾳ σποδῷ κ.λπ., κ.ἀ.), ὁ Πλίνιος (βλ. π.χ. κατωτ. 34 T1.1 κἑ.), κ.ἄ. Βλ. Deichgräber GrEmp7 ἀποσπ. 169-248 (βλ. καὶ Register, σ.λ. [σσ. 351-52, καὶ Nachtragsreg. σ. 411) καὶ Guardasole Eracl.9 (μὲ βιβλιογραφία)· Μαυρ. Ἀρχιγέν.10 254-59 (βιβλιογραφία: 254 σημ. 97, κυρίως)· συνοπτικά: Pollak ΙατρΑ11 238 (κ.ἀ.).

7. φωνάς: ἐδῶ μὲ τὴ σημασία τῶν λέξεων, τῶν ὅρων, τῆς φρασεολογίας ἐν γένει (τοῦ Ἱπποκράτη). Συχνὰ στὴν Ἰατρική, μὲ ἰδιαίτερα ἀξιοσημείωτη τὴ διάκριση φωνῶν: ἀσαφής, βαρεῖα, βραγχώδης, ἐνσημαίνουσα (ἡ παρέχουσα σημεῖα, ἡ χαρακτηριστική), θρασεῖα, κεκλασμένη, κλαγγώδης (βλ. κατωτ. F6), ὀξεῖα, περιπλευμονική (ἡ βραχνή, συριγμώδης, κερχνώδης), πνιγμώδης, πονηρή, τραχεῖα, τρομώδης, ψελλή (βλ. ΕΛεξΙ2 σ.λλ.). Περὶ φωνῆς ἔγραψε πολλὰ ὁ Γαληνός (πραγματείαν, ὑπομνήματα, ἀναρίθμη­τες ἀναφορὲς στὰ διάφορα ἔργα του): βλ. χαρακτηριστικὰ Εἰς Ἱππ. Προρρ. καὶ Εἰς Ἱππ. Ἐπιδημ. XVII1 681.10 κἑ.: κυρίως 685.10 κἑ. (βλ. καὶ Ὀρειβ. Ἰατρ. συναγ. Ἐκ τῶν Γαληνοῦ. Περὶ τῶν καθ' Ἱπποκράτει στοιχείων 62. Περὶ φωνῆς)· ἡ ἐξέταση τῆς φωνῆς ὡς διαγνωστικὸν μέσον συχνὰ στὸν Ἱπποκράτη (Π. διαίτ. ὀξ. 6.31, Ἐπιδημ. 1.1.1, 2.1.6, 2.1.8 κ.ἀ. [πολλάκις], Περὶ χυμ. 2.4.8, 4.1 κἑ. [7] κ.ἀ., [κυρίως:] Προρρ. 1.17, 1.19 κ.ἀ. [πολλάκις], Κω. προγν. 39.4, 51.2 κ.ἀ.). (Βλ. καὶ LSJ94/ LSK5 σ.λ. φωνή.)

7-8. ὁ Κιτιεὺς Ἀπολλώνιος ἱστορεῖ: βλ. καὶ κατωτ. 16 κἑ. (μὲ περαιτέρω παραπομπές). Γιὰ τὸ ἱστορέω (μὲ τὴ σημασία τοῦ ἀναγράφω, διηγοῦμαι, ἀνα­φέρω) βλ. ΑΚυΓ36 16 F1a σχόλ. σ.στ. 1 σ.λ. ἱστοροῦσι, μὲ παραπομπές.

8. Καλλίμαχος ὁ ἀπὸ τῆς Ἡροφίλου οἰκίας: βλ. καὶ Ἐρωτιαν. ἀπόσπ. 33 (σσ. 108-109 Puschm.12 [βλ. καὶ ἀνωτ. F1 σχόλ. σ.στ. 1], κυρίως στ. 16-19:) Βακχεῖος (ἐδῶ: στ. 9 κἑ., 17 κἑ.) δὲ καὶ Καλλίμαχος Φιλῖνός τε (ἐδῶ: στ. 12) καὶ ὁ Ταραντῖνος Ἡρακλείδης (ἐδῶ: στ. 5-6) θεῖον ὑπέλαβον τὸ λοιμικὸν πάθος διὰ τὸ τοὺς λοιμοὺς ἐκ θεοῦ δοκεῖν εἶναι. Ὁ Γαληνὸς τὸν μνημονεύει –μαζὶ μὲ τὸν Ἱπποκράτη καὶ τὸν Ἡρόφιλο, σ' ἕνα ἀπόσπ. ἀπὸ τὸν Ζεύξη– γιὰ τὰ σχετικὰ μὲ τὴ φράση αἱ τῶν νηπίων ἐκλάμψιες (Εἰς Ἱππ. στ´ Ἐπιδημ. XVII1 826.2 κἑ. [: ἀπόσπ. 351 Deichgr.7]: 827.5 ὧν ἐστι καὶ ὁ Καλλίμαχος). Καὶ ὁ Ροῦφος ὁ Ἐφέσιος (Ἰατρ. ἐρωτ. [Gärtner13] 21-22) σημειώνει: Καὶ τούτων οὐκ ἔστιν, ὅ τι παρ' ἑαυτοῦ δύναιτ' ἂν μαθεῖν ὁ ἰατρός, εἰ μὴ πυνθάνοιτο ἢ τοῦ νοσοῦντος ἢ ἑτέρου τινὸς τῶν παρόντων. ὥστε ἔγωγε θαυμάζω Καλλιμάχου τοῦἰατροῦ, ὃς μόνος τῶν ἔμπροσθεν, ὧν γε δὴ καὶ λόγον ἄν τις ποιήσαιτο, οὐκ ἔφασκε δεῖν ἐρωτᾶν οὐδὲν οὔτε περὶ τὰς ἄλλας νόσους οὔτε περὶ τὰ τραύματα, καὶ μάλιστα τὰ τῆς κεφαλῆς· ἀρκεῖν γὰρ καὶ τὰ ἐφ' ἑκάστῳ σημεῖα τό τε πάθος σημῆναι καὶ τὴν αἰτίαν αὐτοῦ, ἐξ ὧν καὶ προγινώσκεσθαι πάντα καὶ θεραπεύεσθαι ἄμεινον. ἐπεὶ μηδὲ τὰς ἡγουμένας προφάσεις τῶν νόσων [καὶ] ἀναγκαίως ἐρωτᾶσθαι, οἷον διαίτης τε ἀγωγὴν καὶ τὰ ἄλλα ἐπιτηδεύματα καὶ εἰ κοπιάσαντι συνέβη νοσῆσαι καὶ εἰ ψυγέντι· μηδὲν γὰρ ἂν τούτων μαθεῖν <δεῖν> τὸν ἰατρόν, εἰ τὰ σημεῖα ἀκριβῶς ἐκμελετήσαι τὰ συμπίπτοντα ταῖς νόσοις. ἐγὼ δὲ ἡγοῦμαι μὲν καὶ παρ' ἑαυτοῦ δύνασθαί τινα πολλὰ τῶν ἐν ταῖς νόσοις ἐξευρίσκειν, κάλλιον δέ γε καὶ σαφέστερον ἐν τοῖς ἐρωτήμασιν (κ.λπ.). Callimachus medicus ἀναφέρεται καὶ στὸν Πλίνιο (Φυσ. ἱστ. 21.12): apud Graecos quidem decoroni sprivatim scripser<un>t Mnesitheus atque Callimachus medici (βλ. καὶ 1.21 Medicis: Mnesitheo qui decoronis; Callimacho quiitem, καὶ 1.22 iisdem quibus priore libro κ.λπ. [πβ. 1.23, 24, 25, 26, 27: Medicis: Mnesitheo, Callimacho, κ.λπ.]: βλ. κατωτ. 34 Τ1.8 κἑ.). Τὸ ἐδῶ χωρίο τοῦ Ἐρωτιανοῦ (στ. 8 κἑ.) δίνει τοὺς χρόνους τοῦ Βακχείου τοῦ Ταναγραίου ὡς term. a. quem γιὰ τὸν Καλλίμαχον τὸν ἀπὸ τῆς Ἡροφίλου οἰκίας, ποὺ πρέπει, ἔτσι, νὰ τοποθετηθεῖ πρὶν ἀπὸ τὰ τέλη τοῦ 3ου αἰ. π.Χ., θεωρούμενος ὡς σύγχρονος –λίγο μεγαλύτερος, ἴσως– τοῦ Βακχείου, ποὺ ὑπῆρξε ἐπίσης μαθητὴς τοῦ Ἡροφίλου (βλ. ἀνωτ. *Τ3 σχόλ. σ.στ. 9 σ.λ. Βακχεῖος). Βλ. καὶ von Staden Heroph.3 κεφ. XIII ("Callimachus"), μὲ περαιτέρω παραπομπὲς καὶ βιβλιογραφία.

9. τὸν Ταναγραῖον Βακχεῖον: βλ. ἀνωτ. *Τ3 σχόλ. σ.στ. 9 σ.λ. Βακχεῖος, καὶ κατωτ. στ. 17 κἑ. (ἀνωτ. Τ2.1-2, μὲ σχόλ.)· βλ. ἐπίσης σχόλ. σ.στ. 13 σ.λ. Ἐπικλέους τοῦ Κρητός.

10. πληρῶσαι τὴν προθεσμίαν: μοναδική, ἐξ ὅσων γνωρίζουμε, φράση. Πβ. Εὐσεβ. Πρὸς Μαρῖν. PG14 XXII 957.3 ἆρα εἰ χρεώστην ἐπαγγειλάμενον τῷ οἰκείῳ δανειστῇ μετὰ τρεῖς ἡμέρας πληρώσειν τὸ χρέος, πρὸ τῆς προθεσμίας πληρώσαντα θεασάμενοι ὡς ψευσάμενον κρινοῦμεν ἢ ὡς πλέον ἀληθεύσαντα; (κ.τ.τ.). Μὲ πολλὲς ἀμφιβολίες μεταφράσαμε: ὁλοκλήρωσε (δηλ. τὴν πραγματείαν) ἔγκαιρα (: πρὶν τὸν προλάβει ὁ θάνατος;).

11-12. τὸν ἐμπειρικὸν συγχρονήσαντα Φιλῖνον: Κῷος ἐμπειρικὸς ἰατρὸς τοῦ 3ου αἰ. π.Χ. (: περὶ τὸ 250 π.Χ. κατὰ τὸν Deichgräber7 σσ. 163 καὶ 254, "c. 280-210 B.C." κατὰ τὸν von Staden3 481), σύγχρονος τοῦ Ταναγραίου Βακχείου (ἀνωτ. στ. 9). Θεωρεῖται ὡς ὁ ἀληθινὸς πρωτεργάτης καὶ θεμελιωτὴς τῆς ἐμπειρικῆς αἱρέσεως, ὄντας σὺν τοῖς ἄλλοις διδάσκαλος τοῦ φερομένου ὡς πραγματικοῦ ἱδρυτῆ τῆς Ἐμπειρικῆς σχολῆς Σεραπίωνος τοῦ Ἀλεξανδρέως (περὶ τὸ 200 π.Χ.: βλ. Deichgräber7 σελ. 255 [πβ. 164] καὶ Pollak ΙατρΑ11 237)· κατὰ τὸν ψευδο-Γαληνό, Εἰσαγ. XIV 683.12: τῆς δὲ ἐμπειρικῆς (sc. αἱρέσεως) προέστησε Φιλῖνος Κῷος, ὁ πρῶτος αὐτὴν ἀποτεμνόμενος ἀπὸ τῆς λογικῆς αἱρέσεως, τὰς ἀφορμὰς λαβὼν παρὰ Ἡροφίλου, οὗ καὶ ἀκουστὴς ἐγένετο. θέλοντες δὲ ἀπαρχαΐζειν ἑαυτῶν τὴν αἵρεσιν, ἵνα ᾖ πρεσβυτέρα τῆς λογικῆς, Ἄκρωνα τὸν Ἀκραγαντῖνόν φασιν ἄρξασθαι αὐτῆς. μετὰ Φιλῖνον ἐγένετο Σεραπίων Ἀλεξανδρεύς, εἶτα Ἀπολλώνιοι δύο, πατήρ τε καὶ υἱός, Ἀντιοχεῖς. μεθ' οὓς Μηνόδοτος καὶ Σέξτος, οἳ καὶ ἀκριβῶς ἐκράτυναν αὐτήν. Ὁ Ἐρωτιανὸς παραθέτει καὶ τὶς ἑρμηνεῖες του γιὰ τὶς λέξεις ἀτρεκέως (37.16 [σελ. 10 Nachm.1] ἀτρεκέως· Βακχεῖος μὲν ἐν τῷ α´ φησὶν ἀληθῶς, αὐτάρκως, ἀκριβῶς· Φιλῖνος δὲ μόνον ἀκριβῶς· Ἐπικλῆς δὲ σαφῶς, εἰλικρινῶς, κ.λπ.), ἄμβην (52.12 [σελ. 23 Nachm.1] Φιλῖνος δὲ ξυστροειδῆ ὑπεροχήν: βλ. F7.2), θεῖον (ἀπόσπ. 33.7 [8] κἑ. [σελ. 108 Nachm.1: ἀπόσπ. 327 Deichgr.7] Βακχεῖος δὲ καὶ Καλλίμαχος [: βλ. ἀνωτ. σχόλ. σ.λ.] Φιλῖνός τε καὶ ὁ Ταραντῖνος Ἡρακλείδης θεῖον ὑπέλαβον τὸ λοιμικὸν πάθος διὰ τὸ τοὺς λοιμοὺς ἐκ θεοῦ δοκεῖν εἶναι). Συνταγὲς φαρμάκων του μνημονεύουν ὁ Γαληνός (Π. συνθ. φαρμ. κ. τόπ. XIII 113.13 [ἀπόσπ. 136 Deichgr.7]: πρὸς ἆσθμα καὶ δύσπνοιαν, Π. συνθ. φαρμ. κ. γέν. XIII 842.16 [ἀπόσπ. 137 Deichgr.7]: πρόσφατον, πρακτικώτερον ... πρὸς νομάς, ... μεταβλητικόν, πυοποιόν), ὁ Φιλούμενος (Π. ἰοβ. 6.1.2 [X1.1 10.17 Wellmann15: ἀπόσπ. 141 Deichgr.7]: σύνθετον θυμίαμα Φιλίνου <τοῦ> θηριακοῦ κ.λπ.), κ.ἄ. (βλ. ἀποσπ. 140 καὶ 142 Deichgr.7), ἐνῶ ὁ Ἀθήναιος μνημονεύει ἀναφορές του σὲ ἄνθη: 15, 681b (ἀπόσπ. 138 Deichgr.7) Φιλῖνος δὲ τὸ κρίνον ὑφ' ὧν μὲν λείριον, ὑφ' ὧν δὲ δὲ ἴον (sc. φησὶ) καλεῖσθαι, 682a (ἀπόσπ. 139 Deichgr.7 Φιλῖνος δέ φησι τὰ ἄνθη τῆς ἴριδος λέγεσθαι λύκους διὰ τὸ ἐμφερῆ εἶναι λύκου χείλεσι. Ὁ δὲ Μαρκελλῖνος (Π. σφυγμ. 15) προσθέτει: τὸν δὲ Ταραντῖνον Ἡρακλείδην καὶ Φιλῖνον τοὺς ἐμπειρικοὺς ἄχρηστον λέγοντας τὴν περὶ σφυγμῶν σημείωσιν τίς οὐκ ἂν δικαίως μεμηνέναι δόξειε τοὺς εἰς σημείωσιν τοὺς ἰατρικοὺς ἐκκόπτοντας ὀφθαλμούς; (Βλ. Deichgräber GrEmp7 σσ. 163-64 [ἀπόσπ. 134-142], 254-55, 407 [μὲ παραπομπή] κ.ἀ., καὶ von Staden Heroph.3 50, 106 μὲ σημ. 62, 452, 455, 485, 490 σημ. 28, 494-95 κ.ἀ.).

13. Ἐπικλέους τοῦ Κρητὸς: γνωστὸς γιὰ τὴν –ἐδῶ μνημονευόμενη– «ἐπιτομή» (βλ. κατωτ.) τῶν Βακχείου Λέξεων διὰ <γ´ ?> συντάξεων (ἡ συμπλήρωση ποὺ εἰσηγήθηκε ὁ Fabricius [βλ. ἀνωτ. κριτ. ὑπόμν.] φαίνεται εὔλογη, ἂν δεχθοῦμε ὅτι ὑπάρχει ἀντιστοιχία συντάξεων/βιβλίων τοῦ ἔργου τοῦ Ἐπικλέους πρὸς τὸ ἔργο τοῦ Βακχείου ποὺ αὐτὸς «ἐπιτέμνει»: βλ. καὶ κατωτ.), καὶ τὶς συχνὲς ἀναφορὲς τοῦ Ἐρωτιανοῦ σ' αὐτόν: 34.23-35.5 (σσ. 7-8 Nachm.1) τῶν δὲ ἄλλων Ἐπικλῆς μέν, ὁ κατὰ στοιχεῖον ποιησάμενος τὴν ἀναγραφήν (sc. τῶν Ἱπποκράτους λέξεων), ματαίου συντομίας ἐγένετο ζηλωτής. πρὸς τὸ γὰρ μὴ πάσας ἐξηγήσασθαι, ἔτι καὶ τὰ συντάγματα ἐν οἷς αὐτῶν ἑκάστη κατεγέγραπτο, σιωπῆς ἱκανῆς αἴτιον ἐγένετο τοῖς ἀναγινώσκουσι. πάλιν γὰρ ἐδέησε καθ' ἑκάστην γραφὴν ἐξηγεῖσθαι μὴ τὴν ἀνάγνωσιν, εἰ νοητή τίς ἐστιν, ἀλλὰ καὶ τὴν λέξιν, ᾗ κατατέτακται· 37.17 [18] (α 4) ἀτρεκέως· Βακχεῖος μὲν ἐν τῷ α´ φησὶν ἀληθῶς, αὐτάρκως, ἀκριβῶς· Φιλῖνος δὲ μόνον ἀκριβῶς (βλ. καὶ ἀνωτ. σχόλ. σ.λ.)·Ἐπικλῆς δὲ σαφῶς, εἰλικρινῶς (καὶ στὴ συνέχεια: ὁ μέντοι Ἱπποκράτης οὐ καθ' ἑνὸς σημαινομένου φαίνεται τάττων τὴν λέξιν, ἄλλα πλεονάκις μὲν ἐπὶ τοῦ ἀκριβῶς, σπανιάκις δὲ ἐπὶ τοῦ ἀληθῶς, κ.λπ.)· 40.8 [9] κἑ. (α 8) ἀπολελαμμένοι· Βακχεῖος μὲν ἐν β´ οἱ πλήρεις ὄντες, ὁ δ' Ἐπικλῆς τροφῆς γέμοντες ἢ καθῃρημένοι ἢ ἀπειλημμένοι (κ.λπ.)· 47.16 [17] (α 58) ἀορτέων· Βακχεῖος μὲν ἐν τῇ τρίτῃ (sc. τῶν συντάξεων) ἀρτηριῶν κοινῶς, Ἐπικλῆς δὲ καὶ Λύκος ὁ Νεαπολίτης τὰ ἐν τῷ πνεύμονι καὶ τῇ τραχείᾳ ἀρτηρίᾳ βρόγχιά φησιν οὕτω καλεῖσθαι (καὶ στὴ συνέχεια: βέλτιον δέ ἐστιν ἀρτηρίας ἀκούειν, ὡς Βακχεῖος εἶπεν, οἷον ἀεροτηρίας τινὰς οὔσας κατ' ἐθνικὴν στοιχείων ἐναλλαγὴν οὕτως ὠνομάσθαι φησίν)· 48.18 [19] (α 66) ἀθέλγηται· Βακχεῖός φησι θηλάζηται ἢ ἐπισπᾶται, Ἐπικλῆς δὲ ἐκπιέζηται καὶ ἐκθλίβηται, ὡς καὶ Νίκανδρος ἐξηγεῖται· 49.5 [9] (α 69) ἀνακώχησις· (...) ὁ μέντοι Ἐπικλῆς φησιν ἀνακωχεῖν τὸ συμπεπτωκέναι, συναμαρτάνων τῷ Βακχείῳ, κ.λπ. (βλ. καὶ κατωτ. σχόλ. σ.λ. Γλαυκίου τοῦ ἐμπειρικοῦ)· 50.10 (α 73) αὐτίκα· Βακχεῖος ἐν α´ φησὶν ἤδη, Ἐπικλῆς δ' εὐθέως. ἔστι δέ που καὶ ἀντὶ τοῦ μετὰ ταῦτα λεγομένη ἡ λέξις· 58.8 (β 8) βλιχῶδες· οἱ δὲ γλισχρῶδες. Ἐπικλῆς μέν φησι τὸ λελιπασμένον μετὰ γλοιώδους ὑγρασίας ἀκαθάρτου (...)· Βακχεῖος δὲ καὶ Λυσίμαχος (βλ. κατωτ.) διὰ τοῦ ‾π γράφουσι πλιχῶδες, σημᾶναι θέλοντες τὸ ἐξεπτυγμένον· 68.15 (ε 30) ἕδρῃ· Βακχεῖος ἐν τρίτῃ (sc. τῶν συντάξεων) ἐπιμονῇ. Ἐπικλῆς δὲ ἐγκαθισμῷ χρονίῳ καὶ ἐπιμόνῳ. ἑκάτεροι δέ, ὡς οἶμαι, ἁμαρτάνουσιν (κ.λπ.)· 79.2 (ι 16) ἵδρυτο· ἐνεκάθητο. Ἐπικλῆς δὲ κατέστη εὐσταθῶς. ἔστι δὲ μᾶλλον ἐνεκάθητο, ὡς καὶ Ὅμηρος, κ.λπ. (γ 36)· 84.6 (κ 23) κανονίαι· Ἐπικλῆς φησι μακροὶ καὶ εὐμεγέθεις. εἰσὶ δὲ μᾶλλον οἱ ὄρθιοι καὶ λεπτοί· 92.14 (λ 19) λελυγισμένα· συνεστραμμένα. Ἐπικλῆς δὲ ἐπιπεπλεγμένα. ἔστι δὲ μᾶλλον, ὥς φησι Βακχεῖος, συγκεκαμμένα. πεποίηται δὲ ἡ λέξις ἀπὸ τῶν λύγων, ἅπερ ἐστὶν εὔκαμπτα φυτά· 95.4 (μ 7) μεθίησιν· Ἐπικλῆς μέν φησιν ἐμπίπτει. ἔστι δὲ μᾶλλον ἀφίησιν· 100.13 (ο 8) ὄμματα ἐνδεδινημένα· Ἐπικλῆς τὸ ἐνδεδινημένον ἐπὶ τοῦ ἐσκοτωμένου καὶ τὴν κεφαλὴν ἀλγοῦντος τάσσει, οὐ νοήσας. ὁ γὰρ Ἱπποκράτης οὐκ ἐπ' ἀνθρώπου καθόλου τέταχε τὴν λέξιν (κ.λπ.)· 110.5 (π 49) πλοώδης· Ἐπικλῆς φησιν εὐρύχωρον χάλασμα ἔχουσα καὶ οἷον ἐμπλέουσα· 128.11 (υ 7) ὑδεροῦν· τὸ ὕδερον. Ἐπικλῆς δέ φησι τὸ ὑδρηλὸν χωρίον εἰρῆσθαι, οὐ νοήσας ὅτι ἐπὶ τοῦ ὑδρωποῦ τάσσει (sc. ὁ Ἱπποκράτης) τὴν λέξιν· 133.3 [4] (φ 15) φαρμάκοισι πλατυοφθάλμοις· οὕτω φησὶ καλεῖσθαι Ἐπικλῆς τὸ στίμι καὶ Νίγρος· 136.13 (χ 12) χῖαι· Ἐπικλῆς φησι € ψυχαί, οὐκ ὀρθῶς. χῖαι γὰρ εἰσὶν ὑποδήματος γυναικείου εἶδος, καθ' ἅ φησιν Ἐρατοσθένης καὶ Καλλίστρατος ἐν Ϛ´ Συμμίκτων· ἀποσπ. [σσ. 99 κἑ. Nachm.1] 9. ἐκκεχυμωμένα· Ἐπικλῆς μέν φησιν ἐκπεπυωμένα, καὶ ἐκχυμωθῆναι τὸ ἐκπυωθῆναι, <οὐ> νοήσας, ὡς οἶμαι. ἐκχύμωσις γὰρ κυρίως λέγεται, ὅταν ὁ κατὰ μέρος χυμὸς ἐκτὸς τοῦ ἰδίου γένηται ἐλύτρου (κ.λπ.)· 19. δέρτρον· Ἐπικλῆς μὲν τὸν ἐπίπλουν. ἔνιοι δὲ τὸ περιτόναιον. Μητρόδωρος δὲ τὸ ἐπιγάστριον, ὡς καὶ Ὅμηρός φησι, κ.λπ. [λ 578-79, βλ. χαρακτηριστικά: COd16 (Ἑλλ. ἔκδ., τόμ. Β´ σελ. 282) στὸ λ 579, "δέρτρον (άπαξ λεγόμενο): «περιτόναιο (ή τμήμα του)»· πρβ. Chantraine, Dictionnaire17, λ. δέρω: «διεισδύοντας (βίαια)»"]· 42. [4] βαλβιδῶδες· βαθμῶδες, ὥς φησι Βακχεῖος. βαλβὶς γὰρ ὁ βαθμός. καὶ γάρ ἐστι τὸ κατ' ἀγκῶνα μέρος τοῦ βραχίονος διὰ τὸ ὡς βαθμῷ ἐπικεῖσθαι αὐτῷ τὸ τοῦ πήχεως ἐμπρόσθιον κῶλον. Ἐπικλῆς δὲ βαλβῖδα λέγει ἓν ἀνθ' ἑνὸς οἷον ἔρεισμα. Νίκανδρος δὲ βαλβιδῶδές φησιν εἶναι τὸ πλατὺ καὶ ἡρμοσμένον. αἱ γὰρ βαλβῖδες ἕδραι εἰσὶ καὶ ἐπιβάσεις· 45. [2] λυγγώδεες] Βακχεῖος ἐν τρίτῳ (sc. βιβλίῳ) φησὶ λυγγώδεις, Ἐπικλῆς δὲ σπασμώδεις. εἰσὶ γὰρ μᾶλλον λυγγώδεις οἱ μετὰ λύγγους, τουτέστι λυγμοῦ γιγνόμενοι, οἷς ἕπεται μετὰ σπασμοῦ τινος ἀποτελεῖσθαι (κ.λπ.). Ἀπὸ τὶς ὡς ἄνω ἀναφορὲς εὔκολα συμπεραίνει κανεὶς ὅτι ὁ Ἐρωτιανὸς ἐλάχιστα ἐκτιμοῦσε τὸ ἔργο τοῦ Ἐπικλέους τοῦ Κρητός, μὲ τὶς ἑρμηνεῖες τοῦ ὁποίου σπάνια δὲν διαφωνεῖ· ὅτι ὁ Ἐπικλῆς συχνὰ διαφωνεῖ μὲ τὸν Βακχεῖον, τοῦ ὁποίου τὸ ἔργο «ἐπιτέμνει» παραλείποντας λέξεις (λήμματα) καὶ τὰ συντάγματα (τὰ συμφραζόμενα) τῶν λέξεων ἐν γένει, γενόμενος ζηλωτὴς ματαίου συντομίας (34.23 κἑ.)· ὅτι δὲν μπορεῖ νὰ εἶναι κανεὶς βέβαιος γιὰ τὸν ἀριθμὸ τῶν βιβλίωνσυντάξεων τοῦ ἔργου τοῦ Ἐπικλέους, μολονότι ἡ μνεία λέξεων ἀπὸ τὸ τρίτο –καὶ τελευταῖο– βιβλίο (68.15 ἐν τρίτῃ, δηλ. τῶν συντάξεων / ἀπόσπ. 45.2 ἐν τρίτῳ, δηλ. βιβλίῳ) τοῦ Βακχείου μὲ συναναφορὰ τῶν ἑρμηνειῶν τοῦ Ἐπικλέους μπορεῖ νὰ ὁδηγήσει εὔλογα στὸ συμπέρασμα γιὰ τρία ἐπίσης βιβλία τῆς «ἐπιτομῆς» τοῦ Ἐπικλέους. (Εὔλογη ὅμως προκύπτει καὶ ἡ ἀπορία γιὰ τὴ συχνὴ μνεία τοῦ Ἐπικλέους (συχνότατα δὲ τοῦ Βακχείου), καὶ τὴ μὴ συχνὴ μνεία ἄλλων συγγραφέων ἀνάλογων ἔργων, κυρίως δὲ τοῦ Ἀπολλωνίου τοῦ Κιτιέως: βλ. κατωτ.). Κατὰ τὰ ἀνωτέρω, ἐπίσης: term. p. quem γιὰ τὸν Ἐπικλῆ ὁ Βακχεῖος (βλ. ἀνωτ. *Τ3 σχόλ. σ.στ. 9 σ.λ.)· term. a. quem ὁ Διοσκουρίδης ὁ Φακᾶς (βλ. κατωτ. σχόλ. σ.στ. 15 σ.λ.)· "first century B.C." κατὰ τὸν von Staden Heroph.3 486 καὶ 494.

13-14. τὰς Βακχείου Λέξεις: βλ. ἀνωτ. σχόλ. σ.στ. 9-10 (σ.λλ. τὸν Ταναγραῖον Βακχεῖον καὶ πληρῶσαι τὴν προθεσμίαν) καὶ 13 (σ.λ. Ἐπικλέους τοῦ Κρητός), καὶ κατωτ. σχόλ. σ.στ. 17 κἑ. (: ἀνωτ. Τ2.1-2, μὲ σχόλ.).

15. Διοσκουρίδου τοῦ Φακᾶ: Κατὰ τὸν Σουίδα (δ 1206), Διοσκορίδης, Ἀναζαρβεύς, ἰατρός, ὁ ἐπικληθεὶς Φακᾶς διὰ τοὺς ἐπὶ τῆς ὄψεως φακούς. συν ῆν δὲ καὶ Κλεοπάτρᾳ ἐπὶ Ἀντωνίου. καὶ γέ γραπται αὐτῷ βιβλία κδ´, τὰ πάντα ἰατρικὰ διαβόητα (καὶ φ 23 [φακαῖ], 5 κἑ. Φακᾶς Διοσκουρίδης ὁἰατρὸς ἐπεκλήθη διὰ τοὺς ἐπὶ τῆς ὄψεως φακούς: γιὰ τὶς φακίδες τοῦ προσώπου του)· ἡ μνεία τῆς κόρης τοῦ Πτολεμαίου τοῦ Αὐλητῆ Κλεοπάτρας καὶ τοῦ Ἀντωνίου ὁδηγεῖ σὲ χρονολόγησή του στὸ α´ ἥμισυ τοῦ 1ου αἰ. π.Χ. Ὁ Ἐρωτιανὸς μνημονεύει καὶ ἑρμηνεία του γιὰ τὸ κατείλλειν (132.1 [5] κἑ. [: φ 5] φωναὶ κατείλλουσαι· ἀντὶ τοῦ κατεχόμεναι. εἴλλειν γὰρ τὸ συνέχειν καὶ συγκλείεινοἱ Ἀττικοὶ λέγουσιν. ὁ δὲ Βακχεῖος οὐ καλῶς ἐξηγήσατο τὴν λέξιν, παρεγκεκλιμένας φήσας. ὁ δὲ Φακᾶς Διοσκουρίδης κατείλλειν φησὶν εἶναι τὸ καθείργειν καὶ κατακλείειν, ὡς δηλοῦσθαι τὸ βραχὺ τῆς φωνῆς καὶ μόλις ἀκουόμενον. (Βλ. καὶ τὰ λοιπὰ ἀποσπ. στὸν von Staden, Heroph.3 σσ. 519-22, μὲ βιβλιογραφία.)

16-18. Ἀπολλωνίου τε τοῦ Κιτιέως (...) διαγράψαντος: βλ. κατωτ. F6 σχόλ. σ.στ. 6-7, μὲ περαιτέρω παραπομπές.

17. τὰ τοῦ Ταραντίνου: βλ. ἀνωτ. σχόλ. σ.στ. 5-6 σ.λ. ὁ Ταραντῖνος Ἡρακλείδης, καὶ σ.στ. Τ2.1-2.

   Πρὸς Βακχεῖον: βλ. καὶ ἀνωτ. σχόλ. σ.στ. 9-11 καὶ 13-14, καὶ σ.στ. Τ2.1-2 καὶ *Τ3.9.

18. Γλαυκίου τοῦ ἐμπειρικοῦ: Ταραντῖνος ἰατρὸς ἀπὸ τοὺς παλαιοὺς ἐξηγητὰς τοῦ Ἱπποκράτη, ἐμπειρικός (βλ. Γαλην. Εἰς Ἱππ. Ἐπιδημ. XVII2 94.7 οἱ παλαιοὶ τῶν ἐξηγητῶν ὄντες ἐμπειρικοὶ Γλαυκίας τε καὶ ὁ Ταραντῖνος Ἡρακλείδης, βλ. καὶ Θεραπ. μεθ. Χ 142.15 κἑ.), τοῦ 2ου αἰ. π.Χ. (περὶ τὸ 175 π.Χ., κατὰ τὸν Deichgräber7, σελ. 168). Κατὰ τὸν Γαληνό, χρησιμοποιοῦσε ὄξος δριμύτατον γιὰ τὴ θεραπεία ἑλκῶν (Θεραπ. μεθ. Χ 354.2 κἑ.)· ὁ ἴδιος (Π. συνθ. φαρμ. κ. γέν. XIII 835.15 Γλαυκίου πολύχρηστος, sc. τροχίσκος) καὶ ὁ Πλίνιος (Φυσ. ἱστ. 20.262 [263.6], 21.174 [6], 22.98 [2], 24.142 [3], καὶ 145) ἀναφέρονται σὲ φάρμακά του· στὸν ψ.-Γαληνὸ μνημονεύεται ὁ θόλος Γλαυκίου (Π. ἐπιδ. XVIII1 790.9 κἑ.: ὁ γνωστὸς ὡς «Γλαύκειος ἐπίδεσμος», «Spica Glaucii») καὶ ὁ Γλαυκίου ῥόμβος φάλαρα στὸν Ὀρειβάσιο (ἀπόσπ. 156 Deichgr.7, ἐπίδεσμος ποὺ εὐθετεῖ πρὸς ἐπίδεσιν τῶν σιαγόνων καὶ τῶν ὀφθαλμῶν). Περὶ τοῦ πολυστίχου πάνυ καὶ κατὰ στοιχεῖον πεποιημένου ἔργου του περὶ τῶν λέξεων τοῦ Ἱπποκράτη (ἐδῶ στ. 18-19) σημειώνει στὴ συνέχεια ὁ Ἐρωτιανὸς (35.5-8, σελ. 8 N.1): Γλαυκίας τε ὁμοίως (sc. τῷ Ἐπικλεῖ) τὸ κατὰ στοιχεῖον ζηλώσας μακρότερος ἐφάνη καθ' ἑκάστην φωνὴν παρατιθέμενος τὰς ἐν αἷς καταγεγραμμέναι τυγχάνουσιν αἱ γλῶτται συντάξεις (βλ. καὶ ἀνωτ. σχόλ. σ.λ. Ἐπικλέους τοῦ Κρητός)· παραθέτει δὲ ἑρμηνεῖες του γιὰ τὶς λέξεις ἀμφιδέξιος (α 31, 43.4 [17-20] ὁ δὲ Γλαυκίας φησὶν ὅτι τὸ ἀμφιδέξιον οὕτω χρὴ ἀκούειν, ὡς εἰς τὰ δεξιὰ μέρη τῆς ὑστέρας οὐ γίνεται γυναικεῖον σῶμα διὰ τὸ τὰ μὲν ἄρρενα ἐν τοῖς δεξιοῖς, τὰ δὲ θήλεα ἐν τοῖς ἀριστεροῖς. πλὴν οὐκ ὀρθῶς ἀπεφήνατο. πῶς γὰρ ἦν δίδυμα ἢ τρίδυμα γεννᾶν τὴν γυναῖκα;), αἰθόλικες (α 49, 46.10 [47.2] Γλαυκίας μέντοι γε ἀγνοήσας οὐκ ὀλίγα γέγραφεν, λέγων αἰθόλικας εἶναι τὰ ἐν ταῖς θερμολουσίαις ἐπανιστάμενα ἐρυθήματα), ἀνακώχησις (α 69, 49.5 [6] Βακχεῖος ἐν α´ φησὶ σύμπτωσις. Γλαυκίας δὲ ἀναπίεσις καὶ ἀνοχή, οὐ κατὰ τρόπον, ὡς οἶμαι, ἱστάμενος, κ.λπ.: βλ. καὶ ἀνωτ. σχόλ. σ.λ. Ἐπικλέους τοῦ Κρητός), σπληνὸς κατ' ἴξιν (σ 2, 114.4 [5] Βακχεῖος ἐν α´ φησὶ κατὰ συνέχειαν, ὁ δὲ Γλαυκίας κατ' εὐθυωρίαν. ἑκάτεροι δὲ ἐλλιπῶς ἔγραψαν, κ.λπ.), κοχώνην (ἀπόσπ. 17 N.1 [3] οἱ μὲν τὸ ἱερὸν ὀστοῦν. οἱ δὲ τὰς κοτύλας τῶν ἰσχίων, ἐξ ὧν ἐστιν Ἀριστοφάνης ὁ γραμματικός. Γλαυκίας δὲ καὶ Ἰσχόμαχος καὶ Ἱππῶναξ τὰ ἰσχία. οὐ γάρ, ὥς τινες ἔφασαν, αἱ ὑπογλουτίδες εἰσὶ κοχῶναι, ἀλλὰ τὰ σφαιρώματα καλούμενα, κ.λπ.). (Βλ. Deichgräber GrEmp7 σσ. 168-170 [ἀποσπ. 154-62] καὶ 257-58 [καὶ σσ. 407.19, 409.35, 413.38, 417.6, 418.13]· συνοπτικά: Pollak ΙατρΑ11 236-38, Smith HiTr18 210-11 [κ.ἀ.], von Staden Heroph.3 452, 490 σημ. 28, 555.)

20-22. Λυσιμάχου τοῦ Κώιου (...): ἡ ἐδῶ μαρτυρία γιὰ τὸν Λυσίμαχο τὸν Κῶο εἶναι ἡ πιὸ ἀναλυτικὴ γι' αὐτόν· ὁ Ἐρωτιανὸς παραθέτει ἐπίσης ἑρμηνεῖες του γιὰ τὶς λέξεις βλιχῶδες (β 8, 58.7 [10] Βακχεῖος δὲ καὶ Λυσίμαχος διὰ τοῦ ‾π γράφουσι πλιχῶδες, σημᾶναι θέλοντες τὸ ἐξεπτυγμένον: βλ. καὶ ἀνωτ. σχόλ. σ.λ. Ἐπικλέους τοῦ Κρητός) καὶ τράμιν (τ 13, 124.17 [125.1] τὸν ὄρρον, ὅνπερ καὶ ὑποταύριον καλοῦμεν ... Λυσίμαχος δὲ τὸν σφιγκτῆρα). Καθὼς δὲ ἡ παράδοση τοῦ κειμένου εἶναι προβληματικὴ σὲ δύο κρίσιμα σημεῖα (20 καὶ βιβλίον codd., 21 τὰ ante τρία μὲν add. HLMO: βλ. κριτ. ὑπόμν.), ἡ ὅλη εἰκόνα γιὰ τὸ σχετικὸ μὲ τὶς λέξεις τοῦ Ἱπποκράτη ἔργο παραμένει θολή. Ἂν ἡ γραφὴ κα´ βιβλίων (κ´ βιβλίων Fabricius, κατ' αὐτὸν δὲ καὶ οἱ προηγούμενοι ἐκδότες) καὶ μετὰ τοῦ τρία μὲν γράψαι κ.λπ. (ἀντὶ μετὰ τοῦ τὰ τρία μὲν γράψαι κ.λπ., ὁπότε ἡ ἑρμηνεία θὰ ἦταν: τρία ἀπὸ αὐτὰ κ.λπ.) εἶναι ὀρθή, προβάλλει ἡ εἰκόνα ἑνὸς σημαντικοῦ σὲ ἔκταση ἔργου (ἐλάχιστα ὅμως ἐκτιμούμενου, κι ὄχι ἀσφαλῶς ἀξιόλογης ποιότητας). Ἡ χρονολόγησή του στὸν 1ον αἰ. π.Χ. φαίνεται εὔλογη, ἀλλ' ἀβέβαιη (βλ. καὶ κατωτ. σχόλ. σ.στ. σ.λλ. Κυδίαν τὸν Ἡροφίλειον καὶ Δημήτριον). (Περισσότερα: von Staden Heroph.3 493 σημ. 41 καὶ –κυρίως– 564-65.)

21-22. Κυδίαν τὸν Ἡροφίλειον: ὁ Ἐρωτιανὸς τὸν μνημονεύει καὶ στὰ σχετικὰ μὲ τὴν Ἱπποκρατικὴ λέξη ἴκταρ (ι 20, 79.10 [15]: ἐγγὺς παρὰ τοῖς Ἀττικοῖς (...). οἱ δὲ περὶ Ἰσχόμαχον καὶ Κυδίαν τὸν Μυλασέα ἔγραψαν ἴκμαρ. αἴτιον δὲ τούτου ἡ τῆς λέξεως ἄγνοια), δίνοντας τὴν ἐντύπωση –μὲ τὴ διατύπωσή του– γιὰ κύκλο περὶ αὐτόν (γιὰ μαθητές του), ὅπως καὶ περὶ Ἰσχόμαχον (ποὺ μνημονεύεται στὸ ἀπόσπ. 17 μαζὶ μὲ τὸν Γλαυκίαν [βλ. ἀνωτ. σχόλ. σ.λ.] γιὰ τὴν ἑρμηνεία τοῦ κοχώνην). Καθὼς term. a. quem γι' αὐτὸν εἶναι ὁ Λυσίμαχος ὁ Κῶιος, τοῦ ὁποίου ἡ χρονολόγηση –πέραν τοῦ ὅτι term. a. quem γι' αὐτὸν εἶναι ὁ Ἐρωτιανός (τῆς ἐποχῆς τοῦ Νέρωνα)– παραμένει ἀβέβαιη, καὶ τοῦ Κυδία ἡ χρονολόγηση μένει ἀβέβαιη· βλ. von Staden Heroph.3 κεφ. 26 ("Cydias").

22. Δημήτριον: πιθανῶς τὸν ἈπαμέαΒιθυνόν, ποὺ φαίνεται νὰ ἄκμασε πρὶν τὸ 100 π.Χ. (βλ. ἀνωτ. F1 σχόλ. σ.στ. 2 σ.λ. Demetrius), δίνοντας ἕναν –οὕτως ἢ ἄλλως– ἀβέβαιο term. p. quem γιὰ τὸν Λυσίμαχον τὸν Κῶιον.

  1. Nachmanson, E. (1918), Erotiani Vocum Hippocraticarum collectio (cum fragmentis), Collectio scriptorum veterum Upsaliensis Göteborg-Uppsala.a↑ b↑ c↑ d↑ e↑ f↑ g↑ h↑ i↑ j↑ k↑
  2. Ἀποστολίδης, Π. Δ. (1997), Ἑρμηνευτικὸ Λεξικὸ πασῶν τῶν λέξεων τοῦ Ἱπποκράτους, Αθήνα.a↑ b↑ c↑
  3. von Staden, H. (1989 / 1994), Herophilus: The Art of Medicine in Early Alexandria, Cambridge – New York – New Rochelle – Melbourne – Sydney .a↑ b↑ c↑ d↑ e↑ f↑ g↑ h↑ i↑
  4. Liddell, H G. & Scott R. (1940), A Greek-English Lexicon, 9th ed. , Oxford.a↑ b↑
  5. Liddell, H G. & Scott R. (1980), Μέγα Λεξικὸν τῆς Ἑλληνικῆς Γλώσσης, Vols. I-V, Ἀθῆναι .a↑ b↑
  6. Βοσκός, Α. Ι. (2002), Ἀρχαία Κυπριακὴ Γραμματεία: τόμ. 3. Πεζογραφία, τóμ. 3, Λευκωσία.a↑ b↑
  7. Deichgräber, K. (1965), Die griechische Empirikerschule (Sammlung der Fragmente und Darstellung der Lehre), Berlin / Zürich.a↑ b↑ c↑ d↑ e↑ f↑ g↑ h↑ i↑ j↑ k↑ l↑ m↑ n↑ o↑ p↑ q↑
  8. Γεωργακόπουλος, Κ. (1998), Ἀρχαῖοι Ἕλληνες Ἰατροί, Ἀθῆναι.
  9. Guardasole, A. (1997), Eraclide di Taranto, Frammenti, Speculum. Contributi di Filologia Classica, collana diretta da A. Garrya Napoli.
  10. Μαυρουδῆς, Α. Δ. (2000), Ἀρχιγένης Φιλίππου Ἀπαμεύς: Ὁ βίος καὶ τὰ ἔργα ἑνὸς Ἕλληνα γιατροῦ στὴν Αὐτοκρατορικὴ Ρώμη, Πονήματα: Συμβολὲς στὴν ἔρευνα τῆς Ἑλληνικῆς καὶ τῆς Λατινικῆς Γραμματείας,3 Ἀθῆναι.
  11. Pollak, K. (2005), Ἡ ἰατρικὴ στὴν ἀρχαιότητα. Ἑλλάδα – Ρώμη – Βυζάντιο. Ἡ ἰατρικὴ στὴ Βίβλο καὶ τὸ Ταλμούδ, Ἀθήνα.a↑ b↑ c↑
  12. Puscmann, T. (1878-1879), Alexander von Tralles (Original-Text und Übersetzung nebst ein Einleitenden Abhandlung. Ein Beitrag zur Geschichte der Medicin),, Vols. I-II, Wien.
  13. Gärtner, H. (1962), Rufus vonn Ephesos. Die Fragen des Arztes an den Kranken, CMG, Suppl. ,4 Berlin.
  14. Migne, J P. (1857-1866), Patrologiae cursus completus. Series Graeca, Paris .
  15. Wellmann, M. (1908), Philumeni De venenatis animalibus eorumque remediis, CMG,X.I.I. Leipzig and Berlin.
  16. Heubeck, A. & Hoekstra A. (1989), A Commentary on Homer's Odyssey: Volume II: Books IX-XVI, Oxford.
  17. Chantraine, P. (1968-1980), Dictionnaire étymologique de la langue grecque: Histoire de mots, Vols. 1-4, Paris.
  18. Smith, W. D. (1979), The Hippocratic Tradition, Ithaca and London.