You are here

*F4

Please add a search word

T= Testimonium  F= Fragmentum  E=  Επιγραφή / Inscription

Alex. Trall. Therap. 1.15 (pp. I 559-61 Puschmann)

a.1,2 Ἐκ τῶν Ἀπολλωνίου εὐπόριστον  (sc. φάρμακον), εἴ-

περ ἰάσιμός ἐστιν ὁ ἐπιληπτικός

    Ἐπειδὰν καταπέσηι, πρόσθες αὐτῶι θύμον· καὶ εἰ μὲν ἀναλή-

    ψεται3, ἰάσιμός ἐστιν4, εἰ δὲ μή, οὔ. εἰς δὲ πρόγνωσιν ἐπιληπτικῶν

      καὶ τοῦτό φασιν, ὡς χλωραὶ αἱ ὑπὸ τὴν γλῶτταν αὐτῶν εὑρί-

    σκονται φλέβες.


b. Περὶ θεραπείας ἐκ τοῦ δευτέρου Θεοδώρου
    Ἐπιληπτικοῦ δὲ καταπεσόντος ἀπὸ τῶν μεγάλων δακτύλων

    τῶν ποδῶν5 αὐτοῦ αἷμα ἀποξύσας6 χρῖσον7 αὐτοῦ τὰ χείλη καὶ τὸ

    μέτωπον καὶ παρ' αὐτὰ ἀναστήσεται. Ἀπολλώνιος  δέ φη-

    σι, διδόσθω8 καλῶς τὸ αἷμα αὐτῶν ἐν τῶι ποτῶι, οἴνου δὲ ἀπε-

    χέσθωσαν. τοῦτο παρὰ Ξενοκράτει .

  1. [Vid. Alex. Trall. ed. Puschmann (cum siglis; Paris. 2200, 2201, 2202, 2203 = Pa, Pb, Pc, Pd infra); vid. etiam Deichgräber GrEmp 279.]
  2. a (Tit.) ἐν δὲ τῷ Ἀπολλωνίου εὐπορίστῳ εὗρον οὕτως, εἴπερ ἰάσιμος MF; ἄλλο M Pd
  3. 1-2 ἀναλήψεται MF (it. Puschmann et Deichgräber): ἀντιλήψεται cett.
  4. 2 ἰαθήσεται M Pd
  5. b. 2 τοῦ ποδὸς M Pd; τὸν πόδα L ‖
  6. ἀποσπάσας L ‖
  7. χρίσηις MF3 πεσεῖται (pro ἀναστήσεται) MF
  8. 4 διδόσθω κ. coni. Puschmann, it. Deichgräber: διδάξω κ. L C Pa Pb Pc, διδόναι καὶ M MF Pd.
Ἀλεξ. Τραλλ. Θεραπ. 1.15 (σσ. I 559-61 Puschmann)

a. Ἀπὸ αὐτὰ τοῦ Ἀπολλωνίου πρόχειρο (φάρμακο), ἂν

βέβαια εἶναι ἰάσιμος ὁ ἐπιληπτικός
Ὅταν τὸν ρίξει κάτω ἡ ἀρρώστια, πρόσθεσε σ' αὐτὸ (τὸ φάρμακο)

θυμάρι· κι ἂν μὲν ἀναλάβει (συνέλθει), εἶναι ἰάσιμος, εἰδεμή (ἂν

ὅμως δὲν ἀναλάβει), ὄχι. Ὅσον δὲ ἀφορᾶ στὴν πρόγνωση τῶν ἐπι-

ληπτικῶν λένε καὶ τοῦτο, πὼς οἱ φλέβες κάτω ἀπὸ τὴ γλώσσα τους

ἐμφανίζονται ὠχρές.

b. Περὶ θεραπείας ἀπὸ τὸ δεύτερο (βιβλίο) τοῦ Θεοδώρου
Ὅταν πέσει κάτω ἕνας ἐπιληπτικός, ἀφοῦ ξύνοντας πάρεις αἷμα

ἀπὸ τὰ μεγάλα δάκτυλα τῶν ποδιῶν του, ἀπάλειψε τὰ χείλη καὶ

τὸ μέτωπό του καὶ πάραυτα θὰ σηκωθεῖ πάνω (θὰ ἀναλάβει). Ὁ

δὲ Ἀπολλώνιος ὑποστηρίζει νὰ δίνεται καλῶς τὸ αἷμα του μέσα

στὸ ποτό, νὰ ἀπέχουν δὲ ἀπὸ τὸ κρασί. Αὐτὸ στὸν Ξενοκράτη.

Σχόλια: 

Πηγή: Ἀλέξανδρος ὁ Τραλλιανός (Θεραπ. 1.15 [Περὶ ἐπιληψίας]: Ι 559-61 Puschm.1), ἰατρὸς τοῦ 6ου αἰ. μ.Χ., συγγραφέας ἑνὸς πολυδιαβασμένου –κυρίως κατὰ τὸν Μεσαίωνα– ἔργου γιὰ διάφορες ἀσθένειες καὶ τὴ θεραπεία τους (μὲ τὰ σχετικὰ φάρμακα), 12 βιβλίων, στὰ ὁποῖα γέρων ἤδη πρόσθεσε τὸ Περὶ πυρετῶν (συντάξας τὰς μετὰ πολλῆς τριβῆς ἐν ταῖς τῶν ἀνθρώπων νόσοις καταλειφθείσας πείρας, φροντίζοντας κοιναῖς καὶ μᾶλλον εὐδήλοις χρήσασθαι λέξεσιν, ἵνα καὶ τοῖς τυχοῦσιν ἐκ τῆς φράσεως εὔλογον εἴη τὸ σύνταγμα, ὅπως γράφει ὁ ἴδιος: Ι 289 Puschmann1)· βλ. καὶ ἀνωτ. Τ5 σχόλ. σ.στ. 6-7 σ.λλ. Curationum Apollonii Citiensis καὶ De epilepticis (καὶ κατωτ. 35 F1 σχόλ. σ.στ. 4-5 καὶ *F4c σχόλ. σ.στ. 7). Περισσότερα στὴν ἐκτενῆ εἰσαγωγὴ τοῦ Puschmann1 (Alex. Trall. [δίτομη ἔκδοση], Ι 75 κἑ.). Συνοπτικά (μεταξὺ ἄλλων): Pollak ΙατρΑ2 420-22 (: γεννήθηκε στὶς Τράλλεις τῆς Λυδίας τὸ 525 μ.Χ. καὶ πέθανε στὴ Ρώμη τὸ 605, «ὑπῆρξε ὀπαδὸς τῶν ἔντονων καθαρτικῶν νοσηλειῶν, τὶς ὁποῖες ἐφάρμοζε μεταξὺ ἄλλων στὴν ἐπιληψία καὶ τὴν ποδάγρα»)· Krug ΑρχΙ3 211-13 (: Ὁ ἀκριβὴς χρόνος τῆς ζωῆς του μέσα στὸν 6ον αἰ. μ.Χ. δὲν εἶναι γνωστός, δὲν ἀπέρριπτε τὰ μαγικὰ θεραπευτικὰ μέσα, ὅπως τὰ μαγικὰ φυλακτὰ ἐναντίον τῆς ἐπιληψίας)· Μανιάτη ΙστΙ4 221-22 («525-60», προφανῶς 605).
   Τὸ ἐδῶ ἀπόσπ. (a. καὶ b.) εἶναι ἀπὸ τὸ βιβλίον πρῶτον, κεφ. ιε´. Περὶ ἐπιληψίας [Ι 535-75 Puschm.1], καὶ δὴ ἀπὸ τὰ ἐδάφια (a.) Ἐκ τῶν Ἀπολλωνίου εὐπόριστον, εἴ περ ἰάσιμός ἐστιν ὁ ἐπιληπτικός [559 P.1] καὶ (b.) Περὶ θεραπείας ἐκ τοῦ δευτέρου Θεοδώρου [559-61 P.1]. Προηγοῦνται ἐδάφια μὲ ὁρισμὸ – γενικὴ περιγραφή (535-37 Τὸ τῆς ἐπιληψίας πάθος ἕν τι καὶ αὐτὸ τῶν χρονίων παθῶν ἐστιν, ὑπερβαλλούσης ἀκριβείας καὶ σπουδῆς δεόμενον καί, εἴ γε ἀμεληθείη κατ' ἀρχάς, πολλάκις ἀποθνήσκειν ποιεῖ τοὺς ἔχοντας αὐτό· τῆς γὰρ κεφαλῆς ἐστι τὸ πάθος, ἔνθα ἡ ἀρχή ἐστι καὶ αἰσθήσεως καὶ κινήσεως. ὅτι δὲ τῆς κεφαλῆς ἐστι τὸ πάθος, δηλοῖ τὸ συμβαῖνον αὐτοῖς ἐν τοῖς παροξυσμοῖς· οὔτε γὰρ ἀκούειν ἢ ὁρᾶν ἢ νοεῖν ὅλως ἢ μεμνῆσθαί τινος δύνανται, ἀλλὰ πάσης αἰσθήσεως ἔρημοι κεῖνται καὶ νεκρῶν οὐδὲν ἀπέχοντες. διὰ τοῦτο καὶ ἐπιληψίαν τὸ πάθος ἐκάλεσαν διὰ τὸ ἐπιλαμβάνεσθαι καὶ κρατεῖσθαι αὐτῶν τὰς αἰσθήσεις, ἐκάλεσαν δὲ αὐτὸ τοῦτό τινες καὶ ἱερὰν νόσον διὰ τὸ ἱερὸν καὶ τίμιον εἶναι τὸν ἐγκέφαλον, ἄλλοι δ' Ἡρακλείαν νόσον διὰ τὸ ἰσχυρὸν καὶ δυσμετάθετον τῆς νόσου, καὶ ἄλλοι ἄλλως ὠνόμασαν. ἀλλ' οὐ δεῖ γράφειν ἅπαντα, ἐκεῖνα δὲ μᾶλλον, ὅσα ἁρμόττει· ταῦτα γὰρ μᾶλλον εἰδέναι δεῖ καὶ σπουδάζειν. τοῦτο γὰρ καὶ ποιεῖν ὑπεσχόμεθα. γίνεται τοίνυν κατὰ τρεῖς τρόπους ἡ ἐπιληψία. ἢ γὰρ τῆς κεφαλῆς πρωτοπαθούσης ἢ τοῦ στομάχου ἢ ἄλλου τινὸς μορίου πάσχοντος καὶ ἐπὶ τὴν κεφαλὴν ἀναπέμποντος τὴν οὖσαν ἐν αὐτῷ κακίαν), καὶ ἐδάφια μὲ διαγνωστικὲς πληροφορίες καὶ φάρμακα (Σημεῖα ... καὶ Διάγνωσις ... [537-45], Βοηθήματα πρὸς ἐπιληπτικούς, Περὶ καθαρτηρίων, Θεραπεία τῶν ἐπὶ στομάχῳ ἐπιληπτούντων, Θεραπεία τῶν ἐφ' ἑτέρῳ μορίῳ ἐπιληπτούντων, Φυσικὰ πρὸς ἐπιληπτικούς [γιὰ τὸν ὅρο φυσικά βλ. Μαυρ. Ἀρχιγ.5 46 κἑ., κυρίως 47 μὲ σημ. 14], Σημεῖα διαγνωστικὰ ἐπιληπτικοῖς [545-59]· ἕπονται ἐδάφια γιὰ ἄλλα φάρμακα καὶ Περίαπτα καὶ ἀντιπαθῆ ... [561-75])· καὶ κλείνει τὸ κεφάλαιο ιε´: ταῦτά τις ἐὰν ἀκριβῶς μένῃ φυλάττων, οὐ μὴ δεηθείη ἑτέρου τινὸς βοηθήματος καὶ μάλιστα τῶν ἐπωδύνων καὶ κίνδυνον ἐπιφερόντων, ἔσθ' ὅτε δὲ καὶ ἀρτηριοτομίας καὶ ἀνατρήσεως καὶ καύσεως καὶ τῶν ἄλλων, ὅσα τιμωρία μᾶλλον ἢ θεραπεία πολλοῖς γίνεται.
   Οἱ Κυπριακὲς φαρμακευτικὲς ὕλες δὲν λείπουν ἀπὸ τὸ ἔργο αὐτό: 5.4 [ΙΙ 183, φάρμακο Πρὸς βῆχα παλαιὰν καὶ φθίσιν, περιέχον:] πομφόλυγος Κυπρίου ὀβολὸν α´, 11.1 [Περὶ τῶν ἐν τοῖς νεφροῖς συνισταμένων παθῶν, τέλος ἐδαφίου Περὶ ἀνωδύνων καὶ ἀρχὴ ἐδαφίου Φυσικά, 475.15-24:] πολλὰ μὲν οὖν εἰσι καὶ ἄλλα, οὐδὲν δὲ οὕτως ὡς ὁ ἐκ τοῦ Κυπρίου χαλκοῦ δακτύλιος· ἔχει δὲ οὕτω· Φυσικά. Λαβὼν χαλκὸν Νικαϊνὸν ἢ Κύπρι{ν}ον (Κύπρινον Puschmann1) πυρὶ τὸ σύνολον μὴ συνομιλήσαντα τὸν ἐν αὐτῷ τῷ μετάλλῳ τοῦ χαλκοῦ εὑρισκόμενον ποίησον γενέσθαι ὡς ψηφίδα, ὥστε φανῆναι ἐν δακτυλίῳ, καὶ γλύψας ἐπ' αὐτῆς λέοντα καὶ σελήνην καὶ ἀστέρα κύκλῳ τούτου γράψον τὸ ὄνομα τοῦ θηρίου καὶ ἐγκλείσας χρυσῷ δακτυλιδίῳ φόρει παρὰ τῷ μικρῷ ἢ ἰατρικῷ δακτύλῳ.

a.1. Ἀπολλωνίου εὐπόριστον: Γιὰ εὐπόριστα –δηλ. εὐκόλως ποριζόμενα, πρόχειρα, καὶ γι' αὐτὸ κοινά, οἰκογενειακά– φάρμακα Ἀπολλωνίου κάνει συχνὰ λόγον ὁ Γαληνός: Π. ἁπλ. φαρμ. XI 795.7 εὐπορίστων βοηθημάτων, ὡς Ἀπολλώνιος ἐποίησεν, ἢ τῶν κατὰ τόπους, ὡς Μαντίας (κ.λπ.), XII 367.11 τὰ τῶν Εὐπορίστων (εὐπορίστων παντοῦ Kühn6) φαρμάκων Ἀπολλωνίου βιβλία (καὶ στὴ συνέχεια: οὗτος τοίνυν καὶ τὰ τῆς γῆς ἔντερα γέγραφεν ἐν ἐλαίῳ καθεψηθέντα τῶν ὤτων ἀλγήματα πραΰνειν, ἔνιοι δὲ στέατι χηνὸς ἀξιοῦσι μίξαντας οὕτω χρῆσθαιΠ. συνθ. φαρμ. κ. τόπ. XII 475.4 [Περὶ τῶν ὑπὸ Ἀπολλωνίου γεγραμμένων ἐν τῷ πρώτῳ (sc. βιβλίῳ) τῶν Εὐπορίστων πρὸς ἀχῶρας.] Ἔγραψεν ὁ Ἀπολλώνιος ἐν τῷ πρώτῳ τῶν Εὐπορίστων πρὸς ἀχῶρας πρῶτον μὲν ὡδί πως κατὰ λέξιν· ῥοδίνῳ ἐλαίῳ τὴν κεφαλὴν ἔγχριε (κ.λπ.), 502.4 [Τὰ ὑπ' Ἀπολλωνίου γεγραμμένα περὶ κεφαλαλγίας τῆς δι' ἔγκαυσιν.] Ἀπολλώνιος μὲν οὖν ἐν τῷ πρώτῳ τῶν Εὐπορίστων οὕτως ἔγραψε πρὸς κεφαλαλγίαν τὴν δι' ἔγκαυσιν· ῥοδίνῳ διάβρεχε συνεχῶς τὴν κεφαλὴν ἢ καὶ ἔριον ἢ καὶ ῥάκος εἰς ῥόδινον ἀποβάπτων ἐπιτίθει (κ.λπ.), 582.6 ὁ δὲ Ἀπολλώνιος ἐν τοῖς πρὸς τὰ τῶν ὀδόντων ἀλγήματα κατὰ τὸ πρῶτον τῶν Εὐπορίστων ὡδί πως ἔγραψεν αὐτῇ λέξει· Πρὸς ὀδονταλγίαν ἔγχυτα εἰς τὴν ῥῖνα (κ.λπ.), 612.3 Ἀπολλώνιος ὁ Ἡροφίλειος ἐν τῇ τῶν Εὐπορίστων φαρμάκων γραφῇ κατὰ μὲν τὴν ἀρχὴν τοῦ βιβλίου κεφαλαλγίας ἰάματα γράφων, πρῶτα μὲν πάντων ἔταξε τὰ δι' ἔγκαυσιν, εἶτ' ἐφεξῆς δεύτερα τὰ διὰ ψύξιν, εἶτ' ἐπ' αὐτῷ τὰ διὰ μέθης τε καὶ ἀκρατοποσίης (αὐτὸς γὰρ οὕτως ὠνόμασε), τέταρτα δὲ τὰ διὰ πληγὴν ἢ πτῶμα, τελευταῖα δ', ὡς αὐτὸς προὔγραψε, πρὸς τὰς τῶν κροτάφων ἀλγηδόνας καὶ τοὺς πόνους ὅλους τῆς κεφαλῆς τοὺς χωρὶς φανερὰς αἰτίας γινομένους. (...) Ἡροφίλου τοίνυν οὕτως ἐπαινοῦντος τοὺς διορισμοὺς ὡς οὐκ οἶδ' εἴ τις ἄλλος, αὐτοῦ τε τοῦ Ἀπολλωνίου τὰ τῆς κεφαλαλγίας φάρμακα μετὰ διορισμῶν γράψαντος, ἔτι μᾶλλον θαυμάζω τὸ κατὰ τὰς ὠταλγίας ἀδιόριστον αὐτοῦ (κ.λπ.), 646.1 τοιαῦτα μὲν ὁ Ἀρχιγένης ἔγραψε πρὸς τοὺς ἐν τοῖς ὠσὶ ἤχους, ὁ δ' Ἀπολλώνιος ἐν τῷ πρώτῳ τῶν Εὐπορίστων τὰ ὑπογεγραμμένα. [Τὰ ὑπ' Ἀπολλωνίου πρὸς ἤχους καὶ βόμβους καὶ συριγμοὺς καὶ ἐμπνευματώσεις.] Ὄξος δριμὺ χλιαίνων ἔνσταζε (κ.λπ.), 651.1 [Τὰ ὑπ' Ἀπολλωνίου γεγραμμένα κατὰ τὸ πρῶτον τῶν Εὐπορίστων πρὸς δυσηκοΐαν φάρμακα κατὰ λέξιν οὕτως.] Πρὸς τὰς δυσηκοΐας τὰς ἐξαπίνης καὶ τὰς ἐκ τῶν κεφαλαλγιῶν ἀψίνθιον μεθ' ὕδατος ἑψήσας, πυρία διὰ καλάμης (κ.λπ.), 686.16 [Ἀπολλωνίου πρὸς τὰς ἐν μυκτῆρσι διαθέσεις ἐκ τοῦ πρώτου τῶν Εὐπορίστων.] Πρὸς τὰς ἐν μυκτῆρσιν ἑλκώσεις καὶ σηπεδόνας καὶ ὀσμάς· ῥοιᾶς ἀπυρήνου γλυκείας καὶ ὀξείας χυλὸν ἑψήσας ἐν χαλκῷ ἀγγείῳ μέχρι λειφθῇ τὰ δύο μέρη χρῶ, διαχρίων ἐσωτάτω (κ.λπ.)· 814.13 ταῦτα μὲν ὁ Ἀρχιγένης ἔγραψεν, ὁ δὲ Ἀπολλώνιος ἅμα διορισμοῖς πλείοσιν ἐπιμελέστερον ἐν τῷ πρώτῳ τῶν Εὐπορίστων ὡδί πως ἔγραψεν. [Τὰ ὑπ' Ἀπολλωνίου γεγραμμένα φάρμακα πρὸς ὑπώπια πρόσφατα καὶ πελιώματα.] Σπόγγον εἰς θάλατταν ἀποβάπτων ἀπεζεσμένην πυρία συνεχῶς τοὺς τόπους (...). ἐπιτίθει τε καὶ σπλήνιον μέλιτι καὶ ὄξει καταβρέχων ἢ ἔριον ἢ σπόγγον. ἀψινθίῳ λείῳ μετὰ μέλιτος ἀνάπλασσε (κ.λπ.), 858.10 τί ἂν οὖν ἔτι τῶν εὐπορίστων Ἀπολλωνίου μνημονεύοιμι, περιεχομένων ὀλίγου δεῖν ἁπάντων ἐν τοῖς ὑπ' Ἀρχιγένους γεγραμμένοις; (καὶ στὴ συνέχεια: ἐπεὶ δὲ αὐτὸς ὁ Ἀπολλώνιος ἐνίοις τῶν ὑπ' αὐτοῦ γεγραμμένων ἐμαρτύρησεν ὡς παραχρῆμα παύουσι τοὺς πόνους τῶν ὀδόντων, ἄμεινον ἔδοξέ μοι κᾀκεῖνα γράψαι, κατὰ τὴν αὐτοῦ τοῦ Ἀπολλωνίου λέξιν οὕτως ἔχουσαν, κ.λπ.), 864.12 [Περὶ τῶν ὑπ' Ἀπολλωνίου γεγραμμένων ἐν τῷ πρώτῳ τῶν εὐπορίστων.] Πρῶτον μὲν αὐτῶν κεφάλαιόν ἐστι τὰ πρὸς ὀδονταλγίας διακλύσματα, μηδὲν ἔχοντα πλέον τῶν ὑπ' Ἀρχιγένους γεγραμμένων. δεύτερον δὲ πρὸς ὀδόντας βεβρωμένους ἐπαλγεῖς, ἐπιθέματα καὶ ἐμπλάσματα. τρίτον ἐπὶ τούτοις πυρίαι καὶ καύσεις, πρὸς ὀδονταλγίας. τέταρτον ὑποθυμιάματα πρὸς τοὺς πόνους τῶν ὀδόντων. πέμπτον ὀδοντικὰ διαμασήματα καὶ καθαρτικά. καὶ πρὸς τούτοις ἕκτον ἀναγαργαρίσματα πρὸς ὀδονταλγίας. ἕβδομον δὲ κεφάλαιον ἔγραψε πρὸς ὀδονταλγίας ἐγχύματα εἰς τὸ οὖς, ὧν οὐδενὸς μνημονεύειν ἔτι ἠξίωσα τῷ βουλομένῳ παραναγινώσκειν τὸ βιβλίον, οὐ πάνυ τι τῶν δυσπορίστων ὑπάρχον (κ.λπ.), 865.8 [Πρὸς ὀδονταλγίας ἐγχύματα εἰς τὴν ῥῖνα, ὡς Ἀπολλώνιος ἐν τῷ πρώτῳ τῶν Εὐπορίστων.] Σεύτλου ῥίζης τὸν χυλὸν αὐτὸν καθ' ἑαυτὸν ἐγχυμάτιζε εἰς τὴν ῥῖνα καὶ λύσεις τοὺς πόνους τῶν ὀδόντων (κ.λπ.), 979.13 (...) Ἀπολλώνιος ἐν τῷ πρώτῳ τῶν Εὐπορίστων κατὰ λέξιν οὕτως ἔγραψεν· Πρὸς τὰς τῆς κιονίδος φλεγμονὰς διάχριστα. ἁλὶ λείῳ διαχρίων ἀναστέλλεις τὴν κιονίδα, πίσσῃ διαχρίων ἀναπίεζε τῷ δακτύλῳ, ὀπὸν Κυρηναϊκὸν διεὶς ὕδατι προσάπτου τῆς κιονίδος. χαλκίτιδι λείᾳ προσάπτου παραπλησίως. ὀμφακίῳ λείῳ μετὰ μέλιτος χρῶ (κ.λπ.), 995.14 (...) Ἀπολλώνιος δὲ ὁ Ἡροφίλειος ἐν τῷ πρώτῳ τῶν Εὐπορίστων φαρμάκων ὡδί πως ἔγραψε κατὰ λέξιν πρὸς τὰς λευκὰς ἄφθας· Χαλκῖτιν ἐλαίῳ τρίψας διάχριε πτερῷ (κ.λπ.). Ἐπίσης: Φιλούμ. Π. ἰοβ. ζῴων 5. (Περὶ κυνοδήκτων καὶ ἀνθρωποδήκτων) 5.1 Ἐκ τῶν Ἀπολλωνίου <Εὐ>πορίστων. Πρὸς δὲ τὰ φλεγμαίνοντα τῶν δηγμάτων λιθάργυρον λειάνας μεθ' ὕδατος κατάχριε (κ.λπ.), 17. (Ἔχις καὶ ἔχιδνα). 10.1 Ἐκ δὲ τῶν Ἀπολλωνίου Εὐπορίστων· Ἄσβεστον πρόσφατον τρίψας καὶ οἴνῳ δεύσας καὶ ποιήσας μαλακὴν κατάπλασσε, καὶ τοῦτο καὶ ἐπὶ παντὸς οἰδήματος χρησιμώτατον (κ.λπ.), 19. (Πρηστῆρες καὶ ἕρπητες) 1.1 Παραδίδωσιν δὲ ἡμῖν ὁ αὐτὸς Ἀπολλώνιος ἐν τοῖς Εὐπορίστοις βοηθήματα πρὸς πρηστῆρας καὶ ἕρπητας· οὐχ ηὗρον δὲ παρὰ τοῖς θηριακοῖς τὰ γένη ταῦτα τῶν ζῴων, μόνα δὲ τὰ βοηθήματα ὑπογράψω, ὡς ηὗρον παρὰ τῷ Ἀπολλωνίῳ (κ.λπ.), 20. (Διψὰς τὸ θηρίον) 3.1 βοηθοῦνται δὲ καὶ οὗτοι (sc. οἱ ὑπὸ τῆς διψάδος δηχθέντες) <τοῖς> ἐπ' ἐχεοδήκτων εἰρημένοις, ὡς ἱστορεῖ Ἀπολλώνιος ἐν τοῖς Εὐπορίστοις (κ.λπ.), 23. (Σὴψ τὸ ζῷον) 3.1 Ἀπολλώνιος δὲ ἐν τοῖς Εὐπορίστοις ὑποτίθεται ἐπὶ τούτων (sc. τῶν ὑπὸ σηπὸς [: σαπίτου ὄφεως] δηχθέντων) βοηθήματα τάδε· βούτυρον μετὰ μέλιτος ἐνάλειψε τὸν δεδηγμένον τόπον (κ.λπ.), 32. (Πάρωος καὶ σπαθίουρος καὶ σκολόπενδρα) 3.3 Ἀπολλώνιος δὲ ἐν τοῖς Εὐπορίστοις παραινεῖ ὀξάλμῃ δριμείᾳ θερμῇ καταντλεῖν τοὺς τόπους (sc. τοὺς ὑπὸ σκολοπένδρης δεδηγμένους) καὶ καταπλάσσειν ἁλὶ λείῳ μετ' ὄξους, 33. (Μυγαλῆ) 5.1 Ἀπολλώνιος δὲ ἐν τοῖς Εὐπορίστοις παραινεῖ· Σκόροδα τρίψας σὺν τοῖς λεπίσμασιν καὶ κυμίνου τὸ ἴσον διεὶς ἐλαίῳ κατάπλασσε τὰ δήγματα (κ.λπ.), 35. (Τετράγναθα ζῷα καὶ ἀράχναι) 4.1 καὶ ὁ Ἀπολλώνιος ἐν τοῖς Εὐπορίστοις τὰ αὐτὰ σχεδὸν ἡμῖν παραδίδωσιν, μετὰ τῶν σιτίων σκόροδα παραινῶν δίδοσθαι, καὶ τοῦ κυμίνου μετὰ ἴσης ἄγνου σὺν οἴνῳ ἀκράτῳ. Βλ. ἐπίσης: Ὀρειβ. Πρὸς Εὐν. 1.5.1 εἰ μὲν οὖν ἐσῴζετο τὰ τῷ θαυμασίῳ Γαληνῷ γραφέντα περὶ τῶν εὐπορίστων φαρμάκων, εἶχες ἂν τὸ σπουδαζόμενον ἐξ αὐτῶν· ἐπεὶ δ' οὔτε ταῦτα ἦλθεν εἰς ἡμᾶς, τά τε γραφέντα Διοσκορίδῃ καὶ Ἀπολλωνίῳ καὶ τοῖς ἄλλοις ἅπασιν εὐπόριστα παντελῶς εἰσιν ἀδιόριστα καὶ οὔτε ἀσφαλῶς οὔτε ἱκανῶς ἔχειν μοι δοκεῖ, διὰ τοῦτο ἑτοίμως ὑπήκουσά σου τῇ βουλήσει. γέγραπται δὲ καὶ Ῥούφῳ τῷ μεγάλῳ πραγματεία τις πρὸς τοὺς ἰδιώτας (...). πειράσομαι οὖν κατὰ δύναμιν (...) τούς τε σκοποὺς τῶν ἰάσεων καὶ τὰς εὐπορίστους ὅλας συναγαγεῖν ἔκ τε τῶν Γαληνοῦ πραγματειῶν (περιέχεται γὰρ ἐν αὐταῖς καὶ ἡ τῶν εὐπορίστων γνῶσις) ἔκ τε τῶν Ῥούφου τοῦ Ἐφεσίου καὶ τῶν τοῖς ἄλλοις γεγραμμένων, ἐκλέγων τὰ χρήσιμα πρὸς τὰ παρόντα καὶ ὧν μάλιστα καὶ αὐτὸς ἐν πείρᾳ γέγονα. (Ἀξιοσημείωτα εἶναι καὶ τὰ Εὐπορίστων τρία βιβλία τοῦ Θεοδώρου τοῦ Πρισκιανοῦ: βλ. τὸ ἐδῶ *F4b.)
   Ἀπὸ τὰ ἀνωτέρω καθίσταται φανερὸν ὅτι ὁ Ἀπολλώνιος ὁ συγγραφεὺς τοῦ ἔργου Εὐπόριστα (πιθανῶς: Ἀπολλωνίου Εὐπορίστων βιβλίον α´ κ.λπ.) εἶναι ὁ δὶς μνημονευόμενος ἀπὸ τὸν Γαληνό (Π. συνθ. φαρμ. κ. τόπ. XII 612.3 καὶ 995.15) Ἀπολλώνιος ὁ Ἡροφίλειος ὁ προσαγορευόμενος Μῦς (βλ. ἀνωτ. *Τ3 σχόλ. σ.στ. 9 σ.λ.). Ἀπὸ τὴν ἄλλη, οὐδεμία ὑπάρχει ἔνδειξη ὅτι ὁ Ἀπολλώνιος ὁ Ἡροφίλειος ἀσχολήθηκε μὲ τὴν ἐπιληψίαν. Ἀντίθετα, ὁ Ἀπολλώνιος ὁ Κιτιεύς, κατὰ τὴ ρητὴ μαρτυρία τοῦ Καιλίου Αὐρηλιανοῦ ἔγραψε Περὶ ἐπιληπτικῶν (βλ. ἀνωτ. Τ5 σχόλ. σ.στ. 6-7, σ.λλ. Curationum Apollonii Citiensis καὶ De epilepticis, καὶ F1 σχόλ. σ.στ. 5 σ.λ. Apollonius, F2 σχόλ. σ.στ. 3 σ.λ. Apollonius Citiensis, F3 σχόλ. σ.στ. 2-3 σ.λ. Apollonio Citiensi)· οὐδόλως δὲ ἀποκλείεται, γράφοντας περὶ ἐπιληπτικῶν, νὰ εἰσηγήθηκε καὶ σχετικὸ φάρμακο.

b.4. Ἀπολλώνιος: πιθανῶς ὁ Κιτιεύς (βλ. ἀνωτ. a σχόλ. σ.στ. 1 σ.λ. Ἀπολλωνίου εὐπόριστον).

6. Ξενοκράτει: Ἀφροδισιεὺς ἰατρός, τοῦ 1ου αἰ. μ.Χ. (ἐποχὴ τοῦ Αὐγούστου, κατ' ἄλλους β´ ἥμισυ 1ου αἰ. μ.Χ.)· κατὰ τὸν Γαληνό, ἄνθρωπος οὐ πάλαι γεγονὼς ἀλλὰ κατὰ τοὺς πάππους ἡμῶν (Π. ἁπλ. φαρμ. XII 248.10), τἆλλα περίεργος ἱκανῶς καὶ γοητείας οὐκ ἀπηλλαγμένος (ὅ.π. XI 793.14), ἐξεγράψατο τὰ πλεῖστα ἀπὸ ὅσα παραπλήσια πρὸς αὐτὸν ἄλλοι τινὲς ἔγραψαν περὶ ζῴων (ὅ.π. XII 251.1 κἑ., διερωτώμενος: πόθεν γὰρ ἂν ηὐπόρησε τοσούτων τε καὶ τοιούτων πραγμάτων αὐτὸς πειραθῆναι;). Πολλὰ φάρμακά του –ἀπὸ τὸ ἔργο του Περὶ τῆς ἀπὸ τοῦ ἀνθρώπου καὶ τῶν ζῴων ὠφελείας– μνημονεύονται ἀπὸ τὸν Γαληνό (ὅ.π. XII 249.1 κἑ. [ἀσελγῆ καὶ βδελυρά], Π. συνθ. φαρμ. κ. τόπ. XII 627.10 ἄλλη [sc. ὠτικὴ] ἀπὸ Ξενοκράτους, ᾗ κέχρημαι πολλάκις, XIII 90.17 ἀνώδυνος, ὡς Ξενοκράτης, ᾗ χρῶμαι μάλιστα πρὸς στρόφους καὶ δυσεντερικούς, κ.ἄ.), ἀπὸ τὸν Ὀρειβάσιο (Ἰατρ. συναγ. 15.3 τίνας κήρυκες καὶ πορφύραι ὡς ἔμπλαστρος ὠφελοῦσι, βλ. καὶ 2.58 Ξενοκράτους. Περὶ τῆς ἀπ' ἐνύδρων τροφῆς), ἀπὸ τὸν Ἀέτιο (Λόγ. ἰατρ. 2.85.17 [ἐρίφου δὲ αἷμα πρὸς τοὺς αἱμοπτυϊκοὺς πάνυ ὠφέλιμον, κ.λπ.] καὶ 2.84.12 κἑ.), ἀπὸ τὸν Ἀλέξανδρο τὸν Τραλλιανό (Π. πυρετ. [κεφ. ζ´ Περὶ τεταρταίου, ἐδάφ. Περὶ ἀντιδότων] Ι 427.24 Puschm.1 εἰ δυνατόν, τῶν ἐμψυχόντων μᾶλλον ᾑρῆσθαι καὶ ὑπνοποιῶν καὶ ἠρέμα λεπτῦναι δυναμένων, οἷός ἐστι καὶ ὁ Ξενοκράτους τροχίσκος καὶ εἰς ἄλλα πολλὰ χρήσιμος, ἐξαιρέτως δὲ καὶ πρὸς τεταρταίους καὶ τριταίους. ἔχει δ' αὐτοῦ ἡ γραφὴ οὕτω· Τροχίσκος πρὸς τοὺς δι' ὑπερόπτησιν τῆς ξανθῆς χολῆς τεταρταΐζοντας. Σπέρματος μήκωνος κηπευσίμου κ.λπ.), κ.ἄ. Βλ. Μαυρ. Ἀρχιγ.5 364 μὲ σημ. 491-93, ὅπου καὶ βιβλιογραφία (ἀναλυτικά: M. Wellmann, "Xenocrates aus Aphrodisias"7, Hermes 42 [1907] 614-29)· βλ. ἐπίσης Pollak ΙατρΑ2 318-19.

  1. Puscmann, T. (1878-1879), Alexander von Tralles (Original-Text und Übersetzung nebst ein Einleitenden Abhandlung. Ein Beitrag zur Geschichte der Medicin),, Vols. I-II, Wien.a↑ b↑ c↑ d↑ e↑ f↑ g↑ h↑
  2. Pollak, K. (2005), Ἡ ἰατρικὴ στὴν ἀρχαιότητα. Ἑλλάδα – Ρώμη – Βυζάντιο. Ἡ ἰατρικὴ στὴ Βίβλο καὶ τὸ Ταλμούδ, Ἀθήνα.a↑ b↑
  3. Krug, A. (1997), Αρχαία Ιατρική: Επιστημονική και Θρησκευτική Ιατρική στην Αρχαιότητα, Αθήνα.
  4. Μανιάτης, Π. (2002), Ιστορία της Ιατρικής (Από τους προϊστορικούς χρόνους έως σήμερα), Καισαριανή.
  5. Μαυρουδῆς, Α. Δ. (2000), Ἀρχιγένης Φιλίππου Ἀπαμεύς: Ὁ βίος καὶ τὰ ἔργα ἑνὸς Ἕλληνα γιατροῦ στὴν Αὐτοκρατορικὴ Ρώμη, Πονήματα: Συμβολὲς στὴν ἔρευνα τῆς Ἑλληνικῆς καὶ τῆς Λατινικῆς Γραμματείας,3 Ἀθῆναι.a↑ b↑
  6. Kühn, C G. (1821-1833), Κλαυδίου Γαληνοῦ Ἅπαντα. Claudii Galeni Opera omnia, Vols. I-XX, Leipzig.
  7. Wellmann, M. (1907), Xenocrates aus Aphrodisias, Hermes 42: 614-629.