You are here

E35

Please add a search word

T= Testimonium  F= Fragmentum  E=  Επιγραφή / Inscription

      Τὴν δυνατὴν Νέμεσίν̣̣̣̣̣1  με θεὰν ἱδρύσατο τεύξας 
           ἱερῶ ἐν τεμένι2 , τήνδε Δικαιοσύνην ,
3    ἥτις ἔφυν θὴρ ἰς ἀσεβεῖς, παρὰ δ' εὐσεβέ‹εσ›σιν3 ↓
           τοῖς τὰ δίκαια φρονεῖν εἰδόσιν ἰμὶ Τύχη4,
                                           Φίλων Τρύφωνος  εὐχῆι5 .

  1. 1 Νέμεσιν̣̣̣̣̣ Mitf. (vid. et adnot. eius ad v.: "The last two letters in νέμεσιν, the first in με are damaged, but I and M can be read with certainty on the squeeze")
  2. 2 τεμένι, interp. Hadj.: τεμένι– Mitf.
  3. 3 εὐσεβέ‹εσ›σιν suppl. Mitf. (εὐσεβέ[εσ]σιν Hadj.)
  4. 4 Τύχη. interp. Mitf. Hadj. (fort. recte)
  5. 5 εὐχῆι Hadj.: εὐχή‹ν› Mitf. (vid. et adnot. eius ad v.: "The stone has ΕΥΧΗΙ and not ΕΥΧΗΝ").

Τὴ δυνατὴ Νέμεση τὴ θεὰ ἐμὲ φιλοτεχνώντας ἀφιέρωσε

     στὸ ἱερὸ τὸ τέμενος, ἐτούτη τὴ Δικαιοσύνη,

πού 'μαι ἀπ' τὴ φύση μου θεριὸ στοὺς ἀσεβεῖς, στοὺς δ' εὐσεβεῖς

     ὅσους τὰ δίκαια νὰ πράττουν ξέρουν εἶμαι Τύχη,

                    ὁ Φίλων Τρύφωνος σ' ἐκπλήρωση τάματος.

Σχόλια: 

Ἀναθηματικὸ ἐπίγραμμα χαραγμένο σὲ ὀρθογώνιον ὄγκο ἀπὸ ἀμμόλιθο, διαστάσεων ὕψους 19.1/πλ. 47/πάχ. 12 ἑκατ., ἀγνώστου προελεύσεως, κατὰ τὰ σχετικὰ στοιχεῖα τοῦ Κυπριακοῦ Μουσείου, ὅπου βρίσκεται σήμερα ὑπ' ἀρ. I. G. 216 (πβ. Mitford1 σ. 24: "PROVENANCE unknown ... A rectangular sandstone block ... H. from 0.175m. to 0.18 m.; w., 0.464 m.; th., 0.115 m.", βλ. ὅμως Χατζηιωάννου Δβ΄2 104: «ἀπὸ τὴ Σαλαμῖνα», ἴσως λόγω καὶ τῶν ὀνομάτων Φίλων καὶ Τρύφων, πού, ὅπως σημειώνει ὁ Mitford1 σελ. 25, εἶναι συνήθη στὴ νότια ἀκτὴ τῆς Κύπρου, "but as an indication of provenance this fact must be used with great reserve"). Χρονολογεῖται ἀπὸ τὸν Mitford1 στὸ δεύτερο ἥμισυ τοῦ 1ου αἰ. μ.Χ. (ὁπωσδήποτε πρὶν ἀπὸ τὴ βασιλεία τοῦ Ἀδριανοῦ) καὶ ἀπὸ τὸν Χατζηιωάννου2 στὸν 1ον αἰ. μ.Χ. Σὲ ἕξι σειρὲς δίνεται τὸ κείμενο δύο ἐλεγειακῶν διστίχων, μὲ τὸ ὁποῖο ὁ Φίλων Τρύφωνος εὐχῆι (στὴν 6η σειρά, μετὰ τὸ Τύχη) συνοδεύει τὴν προσφορά του στὴ Νέμεσιν. Τὸ κείμενο, ὅπως παρατηρεῖ καὶ ὁ Mitford1, ἐμφανίζει ἰδιαίτερο ἐνδιαφέρον, καθὼς δίνει μιὰν πρώιμη ἀπεικόνιση τῆς λατρείας τῆς Νέμεσης ὡς καθολικῆς θεᾶς ("universal goddess"), ταυτισμένης μὲ τὴ Δικαιοσύνη ἀφ' ἑνὸς καὶ ἀφ' ἑτέρου μὲ τὴν Τύχη (βλ. καὶ ἑπόμενα). Ἀξιοσημειώτη εἶναι ἀπὸ γλωσσικὴ ἄποψη ἡ μὴ σημείωση τοῦ παραγεγραμμένου ι (πβ. ἀνωτ. Ε31.2 καὶ 10) στὸν στ. 2 ΙΕΡΩ (ἀλλὰ στ. 6 ΕΥΧΗΙ), καὶ κυρίως ἡ γραπτὴ ἀπόδοση τοῦ ΕΙ μὲ Ι, ἐπανειλημμένα (στ. 2 ΤΕΜΕΝΙ, στ. 3 ΙΣ [ἀλλὰ ΑΣΕΒΕΙΣ], στ. 4 ΙΜΙ).

1. τὴν δυνατὴν Νέμεσιν̣̣: μόνον ἐδῶ ὁ συνδυασμός· ἀλλοῦ σὲ ἐπιγράμματα πολιή, δεινή, πικροτάτη, βαρύφρων κ.λπ. (γιὰ ἄλλα ἐπίθ. βλ. Bruchmann EpD3 σ.λ.), ὅμως ὄνομα Νηρηίδος Δυναμένη (Σ 93) καὶ ἐπιθ. omnipotens στὰ Λατ. (CIL4 III 1441). Τὸ συχνὸ σὲ ἐπιγράμματα ὄνομα τῆς θεᾶς (βλ. π.χ. Ἀνθ. 5.273.7, 5.300.8, 6.283.2, 7.358.2, 9.146.1, 12.140.3 καὶ 6, 16.221.9-10 κ.ἄ. [βλ. καὶ πίνακα ἔκδ. Beckby5, IV 663 λ. Nemesis], EpAP6 1.263, 2.419, 2.664, κ.ἄ.), ἐμφανίζεται ἐπίσης, κατὰ τὴν εὔλογη συμπλ. τῶν Mitford – Nicolaou7, σὲ πιθανῶς σύγχρονη ἐπιγραφὴ ἀπὸ τὴ Σαλαμῖνα ("Late IP" κατὰ τοὺς ἀνωτ., τοῦ 1ου αἰ. μ.Χ. κατὰ τὸν Χατζηιωάννου Δβ΄2 44-44.1), ISal7 104 (= ΑΚΕΠ2 Δα΄ 44.1) [Νεμ]έσει Σουλπίκιος Παγκλῆς Οὐηρανιανὸς? – –], μὲ τὴν ὁποία ὁ γνωστὸς καὶ ἀπὸ ἄλλες ἐπιγραφὲς τῆς Σαλαμίνας Παγκλῆς (βλ. ISal7 101 κἑ., μὲ ἀναλυτικὰ σχόλια καὶ βιβλιογραφία) συνοδεύει ἀφιέρωμά του στὴ Νέμεση, "a suitable goddess for the powerful (: γιὰ τὸν δυνατό) and successful to address" (ὅ.π. σχόλια στὴν ἐπιγραφὴ 104)· τέμενος τῆς θεᾶς στὴ Σαλαμίνα (βλ. κατωτ. στ. 2) δὲν μαρτυρεῖται ἀπὸ ἀλλοῦ, ἀλλὰ φαίνεται πιθανὴ ἡ ὕπαρξή του (ὅπως πιθανὴ φαίνεται, ἂν συνυπολογιστοῦν καὶ τὰ στοιχεῖα αὐτά, καὶ ἡ ὑπόθεση τοῦ Χατζηιωάννου πὼς τὸ ἐπίγραμμά μας προέρχεται καὶ αὐτὸ ἀπὸ τὴ Σαλαμίνα). Ἀξιομνημόνευτη εἶναι καὶ ἡ Κυπριακὴ παραλλαγὴ γιὰ τὴ γέννηση τῆς Ἑλένης ἀπὸ τὸν Δία καὶ τὴ Νέμεση, ποὺ ἐκτίθεται στὰ Κύπρια ἔπη (ἀνωτ. 3 F7-7β΄, βλ. καὶ RE8σ.λ., Kerényi Μυθ.9 108 κἑ., Ἑλλ. Μυθ.10 2. 84 κἑ. κ.ἀ., ΑΚΕΠ Δβ΄2 44-44.1, πβ. Chantraine11 σ.λ. νέμω, κ.ἄ.), ἀλλὰ καὶ ἡ εὔλογη ὑπόθεση τοῦ Σ. Μενάρδου (Τοπ. Μελ.12 8) γιὰ σύνδεση τοῦ ὀνόματος τῆς Λεμεσοῦ τῆς Κύπρου (δίπλα ἀπὸ τὴν ἀρχαία πόλη τῆς Ἀμαθούντας) μὲ τὸ ὄνομα τῆς θεᾶς (: Νέμεσις > Νεμεσός > Λεμεσός), ποὺ ὅμως δὲν φαίνεται νὰ ἀσπάζεται ὁ Χατζηιωάννου2 (ὅ.π., μὲ τὴν παρατήρηση: «Στὴν περιοχὴ τῆς Λεμεσοῦ δὲν γνωρίζομε ἂν ὑπῆρχε ναὸς τῆς Νεμέσεως οὔτε καὶ βρέθηκε ἐδῶ καμμιὰ ἐπιγραφὴ ποὺ νὰ τὴν ἀναφέρη»)· ἂς προστεθῆ ὅτι τὸ ὄνομα Νεμεσηνός (βλ. Ἀνθ. Παλ. 12.232 [ΣΚΥΘΙΝΟΥ] στ. 3) δὲν ἀπαντᾶ στὴν Κύπρο (θὰ ἐπανέλθουμε στὸ θέμα). Οὕτως ἢ ἄλλως, ἡ πρώιμη ἐμφάνιση τῆς Νέμεσης στὸ ἐπίγραμμά μας ὡς "universal goddess" (βλ. ἀνωτ.) εἶναι ἰδιαίτερα σημαντική, ὅπως δείχνει καὶ ἡ σύγκριση μὲ τὸν ὕμνο Εἰς Νέμεσιν τοῦ Μεσομήδη ἀπὸ τὴν Κρήτη τῆς ἐποχῆς τοῦ Ἀδριανοῦ (βλ. C. Janus, Musici Scriptores Graeci13, Lipsiae 1895, σσ. 468 κἑ., μὲ χαρακτηριστικὴ τὴ σύνδεσητῆς Νέμεσης μὲ τὴ Δίκη: στ. 2 κυανῶπι θεὰ θύγατερ Δίκας καὶ 16 κἑ. Νέμεσιν θεὸν ᾄδομεν ἀφθίταν | νίκην τανυσίπτερον ὀμβρίμαν, | νημερτέα καὶ πάρεδρον Δίκαν, | ἃ τὰν μεγαλαγορίην βροτῶν | νεμεσῶσα φέρεις κατὰ Ταρτάρου, ὅπως καὶ μὲ τὴν τύχη: 7 κἑ. ὑπὸ σὸν τροχὸν ἄστατον ἀστιβῆ | χαροπὰ μερόπων στρέφεται τύχα), ἀλλὰ καὶ σύγχρονα ἐπιγρ. ὅπως π.χ. RIGS14 1681 (1ος αἰ. μ.Χ., Πειραιῶς) Εἰμὶ μὲν, ὡς ἐσορᾷς, Νέμεσις μερόπων ἀνθρώπων, | εὔπτερος, ἀθανάτα, κύκλον ἔχουσα πόλου. | Πωτῶμαι δ' ἀνὰ κόσμον ἀεὶ πολυγηθεῖ θυμῷ, | δερκομένα θνατῶν φῦλον ἀεὶ γενεῶν.| Ἀλλά με σεμνὸς ἀνὴρ τεύξας (ὅπως ἀνωτ. στ. 1) σοφὸς Ἀρτεμίδωρος | στῆσεν ἐπ' εὐχωλαῖς (πβ. κατωτ. εὐχῆι) λαινέοισι τύπος, ἐμπνευσμένο κατὰ τὸν Michel14 ἀπὸ τὸν Ὀρφ. Ὕμν. LXI Νεμέσεως ὕμνος (πβ. ὅ.π. 1680 [τέλη 3ου π.Χ. αἰ., Ραμνοῦντος] Θέμιδι καὶ Νε[μ]έσει κ.λπ., βλ. καὶ σημ. Michel14 ad loc. καὶ στὰ ὑπ' ἀρ. 1678 καὶ 1679). Πβ. Πλάτ. Νόμ. 717d πᾶσι γὰρ ἐπίσκοπος τοῖς περὶ τὰ τοιαῦτα (βλ. 716a κἑ.) ἐτάχθη δίκης Νέμεσις ἄγγελος καὶ Εὐρ. ἀπόσπ. 1022 Ν.2secundum Euripidem, in cuius tragoedia dicit furia se non esse unius potestatis, sed se fortunam, se nemesin, se fatum, se esse necessitatem· πβ. ἐπίσης Δίων. Χρυσ. 64.8 ὠνόμασται δὲ ἡ τύχη καὶ πολλοῖς τισιν ἐν ἀνθρώποις ὀνόμασι· τὸν μὲν ἴσον αὐτῆς νέμεσις ..., Ἡσύχ. σ.λ. Ἀγαθὴ Τύχη· ἡ Νέμεσις καὶ ἡ Θέμις, Σοῦδ. σ.λ. Νέμεσις (163): μέμψις, δίκη, ὕβρις, φθόνος, τύχη.

με θεὰν ἱδρύσατο τεύξας: Πβ. ἀνωτ. Ε11.6 καὶ Ε17.3 καὶ κατωτ. Ε59β.2. Πβ. ἐπίσης Ἀνθ. Παλ. 9.786.1 Τόνδε καθιδρύσαντο θεῷ περικαλλέα βωμὸν ..., καὶ 9.801 αὐτὸς ἐτεύξατο... | ... ἵδρυσεν ἀσφαλέως, EpAP6 1.78.2 Τᾶνον θεὸν ἱδρύσαντο καὶ 1.285 Δεσποίνῃ Νεμέσει καὶ συννάοις θεοῖσιν | Ἀρριανὸς βωμὸν τόνδε καθιδρύσατο, κ.τ.τ. (τεύξας στὸ τέλος ἑξαμέτρου, ὅπως ἐδῶ, καὶ στὸ RIGS14 1677.1, πβ. κατωτ. Ε53.1 [διάφ. γραφὴ ἔτευξε: βλ. σχόλ. σ.στ. 1 κἑ.] καὶ 5) καὶ Ε57.1 τεῦξ' καὶ 2 [διάφ. γρ. ἔτευξε]). Ἀλλοῦ ἀνέθηκε κ.τ.τ. (βλ. ἀνωτ. Ε15.2 μὲ σχόλ., Ε17.1 καὶ Ε32.3, πβ. Ε2.2 καὶ 8), στᾶσαν κ.τ.τ. (βλ. ἀνωτ. Ε9.5, πβ. Ε7.1 καὶ κατωτ. Ε51.2 καὶ Ε68.1).

2. ἱερῶ ἐν τεμένι: Πβ. ἀνωτ. Ε13.1 Λ̣̣εδρίωι ἐν̣̣ τεμένει μὲ σχόλ. καὶ Ε2.9 Ἰταλὸν ἂν τέμενος (μὲ σχόλ. σ.λ. τέμενος), καὶ κατωτ. Ε51.2 πὰρ τεμένει. Γιὰ τὸ ι αντὶ ει πβ. κατωτ. στ. 3 ἰς καὶ στ. 4 ἰμί, Ε43.1 ἔδι, πιθανῶς Ε47.2 λιφθείς, Ε50.3 ἔχι (μὲ σχόλ.).

τήνδε Δικαιοσύνην: Ἀπὸ τὶς λίγες ἐμφανίσεις τῆς Δικαιοσύνης προσωπο­ποιημένης σὲ ἐπίγραμμα (βλ. καὶ GravE15 75.2-3 Δικαιοσύνην δὲ πάρεδρον | ... δαί­μον[α] σεμνοτάτην, πβ. Ἀνθ. Παλ. 7.698.8 καὶ 9.164.1), ποὺ γενικὰ σπάνια ἐμφανί­ζεται προσωποποιημένη, κυρίως σὲ μεταγενέστερους συγγραφεῖς (Πλούταρχος καὶ Ψευδο-Πλούταρχος, Λουκιανός, κ.ἄ.), ἐνῶ ἡ Δίκη ἐμφανίζεται συχνά (ἤδη στὸν Ἡσίοδο), καὶ σὲ ἐπιγράμματα (βλ. π.χ. EGr16 522.12, 831.7 [στ. 6 θῆρας], 831b.2 [σελ. XVIII], 906. 3, 909.8). Καθὼς δίκη καὶ δικαιοσύνη ταυτίζονται μόνο κατὰ ἕνα μέρος (βλ. LSJ917 / LSK18 σ.λλ. καὶ Chantraine11 σ.λ. δίκη, πβ. Ἀριστοτ. Πολ. 1253a ἡ γὰρ δίκη πολιτικῆς κοινωνίας τάξις ἐστίν, ἡ δὲ δικαιοσύνη τοῦ δικαίου κρίσις, κ.ἄ.), ἡ Δικαιοσύνη ἀλλοῦ ἐμφανίζεται ὡς ταυτόσημη μὲ τὴ Δίκη, ὅπως καὶ ἐδῶ, καὶ ἀλλοῦ διαφοροποιεῖται, ὥστε νὰ ἀποκτᾶ συνολικὰ δική της ταυτότητα, ἐμφανιζόμενη καὶ ὡς μητέρα τῆς Εἰρήνης (Κλήμ. Ἀλεξ. Στρωμ. 4.25 Δικαιοσύνην τε καὶ τὴν θυγατέρα αὐτῆς τὴν Εἰρήνην, πβ. Παιδαγ. 2.1 κ.ἀ.) καὶ ὡς ἀδελφὴ τῆς Ἀρετῆς καὶ τῆς Σωφροσύνης (Πλουτ. Ἠθικ. 338c) καὶ ὡς ὄνομα Μούσης (ὅ.π. 352b τῶν ἐν Ἑρμοῦ πόλει Μουσῶν τὴν προτέραν Ἶσιν ἅμα καὶ Δικαιοσύνην καλοῦσι)· βλ. καὶ Ὀρφ. Ὕμν. LXIII (Δικαιοσύνης), πβ. LXII (Δίκης). Γιὰ τὴ σχέση τῆς ΔΙΚΗΣ / ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ μὲ τὴ Νέμεση (ἀλλὰ καὶ τὴν Τύχη κ.λπ.) βλ. ἀνωτ. σχόλ. σ.στ. 1 σ.λ. Τὴν δυνατὴν Νέμεσιν (πβ. Πλουτ. Ἠθικ. 451e ἡ μισοπονηρία τῇ δικαιοσύνῃ καὶ ἡ νέμεσις ἐπὶ τοὺς παρ' ἀξίαν εὐτυχοῦντας κ.λπ.)· βλ. ἐπίσης Ἡσ. Θεογ. 901 κἑ. (μὲ σχόλια West19 στὸ χωρίο, κυρίως στὸν στ. 902 σ.λ. Δίκην) καὶ Ἔργ. 191 κἑ. (στ. 200 Αἰδὼς καὶ Νέμεσις), 213 κἑ. καὶ 256 κἑ. (μὲ σχόλια West20 στὰ χωρία, κυρίως στοὺς στ. 192, 200, 213 [σ.λ. Δίκης, πβ. ὅσα λέγονται ἀνωτ. στὸ Ε21.1 γιὰ τὰ Τύχη / τύχη καὶ στὸ Ε31.3-4 γιὰ τὰ Ἄξεινος / ἄξεινος καὶ Μοῖρα / μοῖρα], 221, 256, 259, 278). Περισσότερα στὰ σχετικὰ λήμματα RE8 καὶ Roscher21 (συνοπτικὰ: OCD22), Farnell CGrS23 ΙΙ 489 κἑ. (μὲ ἰδιαίτερη ἀναφορὰ στὰ Κύπρια ἔπη), κυρίως Robertson Nemesis24 (βλ. καὶ G. Daux, « Stèles funéraires et épigrammes»,25 BCH 96 [1972] 510)· βλ. ἐπίσης Kerényi Μυθ.9 104 κἑ., Ἑλλ. Μυθ.10 2.88 κἑ., Burkert ΑρΕΘ26 390 κἑ., κ.ἄ.

3-4. Πβ. EGr16 906.3-4 ἀγχίθυρος δ' ἕστηκα Δίκης πέλας, εἰμὶ κριτὴς γὰρ | ἤπιος ἰθυδίκοις, τοῖς δ' ἀδικοῦσι δέος· πβ. ἐπίσης Ὀρφ. Ὕμν. LXI. 3 μόνη χαίρουσα δικαίοις, 6-7 οὐδέ σε λήθει ψυχῇ ὑπερφρονέουσα λόγων ἀδιακρίτῳ ὁρμῇ, 9 ἐν σοὶ δ' εἰσὶ δίκαι θνητῶν, πανυπέρτατε δαῖμον, καὶ Μεσομήδους Εἰς Νέμεσιν (βλ. ἀνωτ. σχόλ. σ.λ. τὴν δ. Νέμεσιν) 10 γαυρούμενον αὐχένα κλίνεις καὶ 19-20 ἃ τὰν μεγαλανορίαν βροτῶν | νεμεσῶσα φέρεις κατὰ ταρτάρου, κ.τ.τ. Τὸ θὴρ τοῦ στ. 3 παραπέμπει στὶς παραστάσεις τῆς Νέμεσης μὲ ζῶα καὶ στὴ σχέση της μὲ τὴν Ἄρτεμη, τὴν πότνιαν θηρῶν (βλ. RE8 σ.λ. Nemesis, 2348-49 καὶ 2377) καὶ στὰ σχετικὰ ἐπίθ. στὸν ὕμνο τοῦ Μεσομήδη (στ. 1 καὶ 15 πτερόεσσα καὶ 17 τανυσίπτερον). Τὸ εὐσεβέ<εσ>σιν ἀποτελεῖ συμπλ. τοῦ Mitford1, ἀπαραίτητο γιὰ μετρικοὺς λόγους, ποὺ δίνει ἐπικὸ τύπο μὲ πραγματικὴ κατάληξη -εσσιν (ἀπὸ τὸ *εὐσεβέσ-εσσιν, πβ. Ὁμηρ. ἐπέ-εσσι κ.τ.τ.), ἀντὶ εὐσεβέσ-σιν (πβ. ἔπεσ-σιν κ.τ.τ.), ὅπου πραγματικὴ κατάληξη -σιν καὶ φαινομενικὴ -εσσιν (-εσ- τοῦ θέματος + κανονικὴ κατάληξη τριτοκλίτων -σιν): πβ. ἀνωτ. Ε24.3 σελίδ-εσσιν καὶ Ε28.3 τοκέ-εσσι (ἀντὶ τοκεῦσι, βλ. σχόλ. σ.λ.) καὶ κατωτ. Ε42.3 μερόπ-εσσιν (πβ. ἐπίσης ΑΚυΓ1/1β´ 3 F1.19 πραπίδ-εσσι, 3 F4.10 καλύκ-εσσι, 5 Υ1.217 ἀελλοπόδ-εσσιν)· στὴν ἐπιγραφή, μολονότι ὑπάρχει χῶρος κενὸς στὴν πλάκα μετὰ τὴ λέξη, εἶναι ἀναντίρρητα χαραγμένος ὁ Ἀττ. –καὶ προφανῶς κοινὸς κατὰ τὴν ἐποχὴ χάραξης τοῦ ἐπιγράμματος– τύπος τῆς δοτ. ΕΥΣΕΒΕΣΙΝ (ἀπὸ τὸ κανονικὸ εὐσεβέσ-σιν μὲ ἁπλοποίηση τῶν -σσ- σὲ -σ-, βλ. ἀνωτ. Ε11.3 φάρεσι, Ε14.3 ἤθεσι καὶ Ε33.1 ἀνεμώδεσιν, μὲ σχόλ. σ.λλ.). Γιὰ τὴν Τύχη (στ. 4) βλ. ἀνωτ. Ε21.1 (σχόλ. σ.λ. Μικρὰ Τύχ[ηι] ... μένφεται) καὶ κατωτ. Ε48.5-6 (ἀτέκμαρτος | ... Τύχη).

(5). Φίλων Τρύφωνος: Ὅπως παρατηρεῖ ὁ Mitford1 (σελ. 25 μὲ σημ. 3, βλ. καὶ ἀνωτ. εἰσαγ. σημ.), τὰ ὀνόματα ἀπαντοῦν συχνὰ στὴ νότια ἀκτὴ τῆς Κύπρου: τὸ Φίλων στὴν Ἀμαθούντα (4 περιπτώσεις) καὶ στὰ Χανδριὰ τῆς Λεμεσοῦ, στὸ Κούριο καὶ στὴν Παλαίπαφο (2), τὸ δὲ Τρύφων (καὶ Τρύφαινα) στὴν ἐπαρχία Πάφου (2, καὶ Τρύφαινα στὴν Παλαίπαφο), στὸ Κούριο, στὴν Ἀμαθούντα (3) καὶ στὸ Κίτιο· φαίνονται ἔτσι νὰ εἶναι χαρακτηριστικὰ τοῦ Κυπριακοῦ νότου (μὲ ἀντεπιχείρημα τὸν μεγάλο ἀριθμὸ ἐπιτύμβιων ἐπιγραφῶν ἀπὸ τὴν περιοχὴ αὐτή, ἑπομένως δὲ καὶ τὴν πολὺ μεγάλη προσωπογραφία, ὥστε νὰ πρέπει νὰ χρησιμοποιεῖται μὲ μεγάλη ἐπιφύλαξη ὡς ἔνδειξη γιὰ τὴν προέλευση τῆς ἐπιγραφῆς τὸ γεγονὸς αὐτό). Βλ. καὶ ΑΚΕΠ2 Δα΄ 20.58, 28.18, 104 / 17.52, 33.1, 33.6 καὶ 20.59 (μὲ σχετικὰ σχόλια), πβ. Nicolaou PPC27 σ.λλ. Τρύφαινα καὶ Φίλων.

εὐχῆι: ΕΥΧΗΙ στὴν ἀναθηματικὴ στήλη, υἱοθετούμενο ἀπὸ τὸν Χατζηιωάν­νου2, ἐνῶ ὁ Mitford1 διορθώνει σὲ εὐχή<ν>, στηριγμένος προφανῶς στὰ πολλὰ πα­ράλληλα χωρία (βλ. π.χ. ΑΚΕΠ2 Δα΄ 17.10 κἑ., 18.4, 20.28 καὶ 59, 22, 33.11 καὶ 14-15, 37 καὶ 37α, 52.1 καὶ 2 κ.ἄ., ὅπου εὐχήν). Ὅπως ὅμως παρατηρεῖ ὁ Χατζηιωάννου2 (Δβ΄ 104), ἡ διόρθωση γίνεται «χωρὶς λόγο» (καλύτερα: χωρὶς νὰ εἶναι ἀπαραίτη­τη), «γιατὶ ἡ δοτικὴ ἔχει τὴ θέση της» (προσθέτουμε: τὸ δὲ εὐχῆι ἐμφανίζεται κ.ἀ. σὲ ἀναθηματικὲς ἐπιγραφές, ὅπως στὶς ὑπ' ἀρ. Δα΄ 17.12 α καὶ β). Τὸ ἐδῶ εὐχῆι εἶναι, νομίζουμε, δοτ. τοῦ σκοποῦ, ποὺ μπορεῖ νὰ ἑρμηνευθῆ κατὰ δύο τρόπους: (α΄) σ' ἐκπλήρωση τάματος καὶ (β΄) γιὰ εὐχή, προσευχή (μὲ σκοπὸ νὰ εἰσακουστῆ παράκληση τοῦ Φίλωνος ἀπὸ τὴ θεά. Ἡ λέξη, ποὺ ἐμφανίζεται γιὰ πρώτη φορὰ στὸ κ 526 καὶ στὴν Ἡσ. Θεογ. 419 (ἐνῶ ἡ συνήθης ἐπικὴ λέξη εἶναι εὐχωλήἀρή [καὶ λιτὴ ἅπαξ]: βλ. West19 στὴν Ἡσ. Θεογ. 419 σ.λ. εὐχάς) καὶ συχνὰ ἀργότερα, σημαίνει «προσευχὴ ἢ τάξιμον» κατὰ κύριο λόγο (βλ. LSK18 σ.λ. [1.], πβ. Chantraine11 σ.λ. εὔχομαι, ὅπου καὶ ἐτυμολογία καὶ ἐτυμολογικῶς συγγενῆ), μὲ τὶς δύο σημασίες νὰ συνυπάρχουν ἤδη στὸν Ἡρόδοτο σαφῶς: 1.31.4 ἡ δὲ μήτηρ ... στᾶσα ἀντίον τοῦ ἀγάλματος εὔχετο Κλεόβι τε καὶ Βίτωνι... τὴν θεὸν δοῦναι τὸ ἀνθρώπῳ τυχεῖν ἄριστόν ἐστι. μετὰ ταύτην δὲ τὴν εὐχὴν ὡς ἔθυσάν τε καὶ εὐχήθησαν, κατακοιμηθέντες ἐν αὐτῷ τῷ ἱρῷ οἱ νεηνίαι οὐκέτι ἀνέστησαν, ἀλλ' ἐν τέλεϊ τούτῳ ἔσχοντο (ὅπου εὐχή = προσευχή, μὲ σαφῆ τὴ διάκριση ἀπὸ τὴ θυσία), καὶ 1.86.2 εὐχὴν ἐπιτελέσαι θέλων (ὅπου εὐχή = τάξιμο, τάμα, ἢ καλύτερα: εὐχὴ / προσευχὴ συνοδευόμενη ἀπὸ τάμα). Προτιμήσαμε στὴ μετάφραση τὸ «σ' ἐκπλήρωση τάματος» («μετὰ τὴν ἐκπλήρωση τῆς παράκλησής του», κατὰ τὸν Χατζηιωάννου2, ποὺ σημειώνει ὅτι ἡ δοτ. «δηλώνει τὸ μέσο καὶ δικαιολογεῖ τὸ γιατὶ ἔστησε τὸ ἄγαλμα ὁ Φίλων» καὶ μεταφράζει «μὲ τάμα»).

  1. Mitford, T. B. (1946), Religious Documents from Roman Cyprus, JHS 66: 24-42.a↑ b↑ c↑ d↑ e↑ f↑ g↑
  2. Χατζηϊωάννου, Κ. (1971-1992), Ἡ Ἀρχαία Κύπρος εἰς τὰς Ἑλληνικὰς Πηγάς, τóμ. Α΄- Στ΄, Λευκωσία.a↑ b↑ c↑ d↑ e↑ f↑ g↑ h↑ i↑ j↑ k↑
  3. Bruchmann, C. F. (1893), Epitheta deorum quae apud poetas Graecos leguntur, Leipsig.
  4. Mommsen, T. (1883), Corpus Inscriptionum Latinarum, Berlin.
  5. Beckby, H. (1967-1968), Anthologia Graeca, 2nd ed., München.
  6. Cougny, E. (ed.) (1890), Epigrammatum Anthologia Palatina..., Vol. ΙΙΙ, Paris.a↑ b↑
  7. Mitford, T. B. & Nicolaou I. (1974), The Greek and Latin Inscriptions from Salamis, Vol. 6, Salamis Nicosia, Cyprus.a↑ b↑ c↑
  8. von Pauly, A F., Wissowa G., Kroll W., Mittelhaus K. & Furchtegott Ziegler K J. (1893-1980), Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft, Stuttgart .a↑ b↑ c↑
  9. Kerenyi, K. (1974), Ἡ Μυθολογία τῶν Ἑλλήνων, Ἀθῆναι.a↑ b↑
  10. Κακριδῆς, Ἰ. Θ. (1986), Ελληνική Μυθολογία, Αθήνα .a↑ b↑
  11. Chantraine, P. (1968-1980), Dictionnaire étymologique de la langue grecque: Histoire de mots, Vols. 1-4, Paris.a↑ b↑ c↑
  12. Μενάρδος, Σ. (1970), Τοπωνυμικαὶ καὶ Λαογραφικαὶ Μελέται, Δημοσιεύματα του Κέντρου Επιστημονικών Ερευνών ,4 2η εκδ., Λευκωσία.
  13. Janus, C. (1895), Musici Scriptores Graeci, Leipzig.
  14. Michel, C. (1912), Recueil d'Inscriptions Grecques: Supplément, Paris.a↑ b↑ c↑ d↑
  15. Clairmont, C. W. (1970), Gravestone and Epigram: Greek Memorials from the Archaic and Classical Period, Mainz on Rhine .
  16. Kaibel, G. (1878), Epigrammata Graeca ex lapidibus conlecta, Berlin.a↑ b↑
  17. Liddell, H G. & Scott R. (1940), A Greek-English Lexicon, 9th ed. , Oxford.
  18. Liddell, H G. & Scott R. (1980), Μέγα Λεξικὸν τῆς Ἑλληνικῆς Γλώσσης, Vols. I-V, Ἀθῆναι .a↑ b↑
  19. West, M L. (1966), Hesiod, Theogony, Oxford.a↑ b↑
  20. West, M L. (1978), Hesiod, Works and Days, Oxford.
  21. Roscher, W H. (1884-1937), Ausführliches Lexicon der griechischen und römischen Mythologie, Vols. I-IV and 4 Supplementa, Leipzig und Berlin .
  22. Hammond, N G L. & Scullard H H. (1970 [1992]), The Oxford Classical Dictionary, Oxford.
  23. Farnell, L. R. (1896-1909), The Cults of the Greek States, Vols. I-V, Oxford.
  24. Robertson, N D. (1964), Nemesis: The History of a Social and Religious Idea in Early Greece, Cornell University Ann Arbor, Michigan.
  25. Daux, G. (1972), Stèles funéraires et épigrammes, BCH 96: 503-566.
  26. Burkert, W. (1993), Ἀρχαία Ἑλληνική Θρησκεία: Ἀρχαϊκή καί Κλασσική Ἐποχή, μτφρ. Μπεζαντάκος, Ν Π. και Αβαγιανού, Α Ἀθήνα.
  27. Michaelidou-Nicolaou, I. (1976), Prosopography of Ptolemaic Cyprus, Studies in Mediterranean Archaeology,vol. XLIV Göteborg .