You are here

E34

Please add a search word

T= Testimonium  F= Fragmentum  E=  Επιγραφή / Inscription

      [ x – È –    x – È –    ] θνητὸς τίς εἶ̣̣̣̣̣1 ;
      [ x – È –    x –] ε̣̣̣̣̣2 τὰς ἐμὰς τύχας 
      [ x – È –    x – È – ]ς.  ο̣̣̣̣̣ὑμὸς Ἀίδας3 
      [ x – È –    x – È –    ]μορφον πικρᾶς
5    [ x – È –    x – È ο]υ4  δυσμοιρίας
      [ x – È –    x – È ]ω̣̣̣̣̣ς5  ἐμοί, ξένε,
      [ x – È –    x – È ]ν̣̣̣̣̣  ἀνθήσας ἔτη6·
      οὐδ' αὖ βίου τὸν ἡδὺ̣̣̣̣̣ν [ἤλυθο?]ν̣̣̣̣̣7   τρίβον̣̣̣̣̣·
      μέλλων τὰ Μουσῶν δ̣̣̣̣̣[ῶ]ρ̣̣̣̣̣α8 βαστάζειν  κ̣̣̣̣̣[αλῶς]9 
10  ἁρπαστὸς10  οἷα11 χρυσὸς ἤ τις ἄργυρο[ς]12 
     κεῖμαι τάφοισι  τοῖσδε, θησαυρὸς βαρὺς
     γονεῦσι  τοῖς σπ[ε]ίρασιν13. ὦ πικρὰ Φύσι ,
     τί δῆτα γεννᾶις ἥ τ'14 ἀναλίσκεις ταχύ15 ;
     φθονεῖ σεαυ[τῆι]16 τῶν καλῶν εἶναί τι σόν17 ↓;
15  μηδεὶς φρονή̣̣̣̣̣[σηι18 ,19 μεῖζον ἀνθρώπων?] ποτέ·
     οὐδὲν γὰρ ἐσμ[ὲν πλὴν σκιὰ πάντες βροτοί?]20.

  1. 1 θνητὸς τίς εἶ̣̣̣̣̣ ; Vér. (εἶ), dubit. iteravimus; θνητὸς τίς εἶ PRM: θνητός τις εἶ̣̣̣̣̣ Nicol.
  2. 2 ]ε̣̣̣̣̣ Nicol.; syll. brevem esse notat Merk. (num θῆκ]ε ?): ]ω̣̣̣̣̣ Vér., ]ω PRM
  3. 3 ]ς̣̣̣̣̣ ο̣̣̣̣̣ὑμὸς Ἀίδας scripsimus (vid. infra ad­not. de metro), ]ς οὑμὸς Ἀίδας SEG; ]ς οὑμὸς Ἄιδας Nicol. ([μέλας γὰρ ἐστιν οἶκο]ς οὑμὸς Ἄιδας prop. Peek): δύ?]σ̣̣̣̣̣θ̣̣̣̣̣υμος Ἀίδας Vér., δύ?]σθ- PRM (sed vid. adnot. Merk.)
  4. 5 ο]υ Nicol.: ]υ Vér. PRM
  5. 6 ]ω̣̣̣̣̣ς Vér.: ]ως Nicol. PRM (« plutôt Ω que Ο » adnot.)
  6. 7 ]ν̣̣̣̣̣ ἀ. . Nicol.; ] Ι ἀ. . PRM (« haste devant A » adnot.): ] . . Vér.
  7. 8 [ἠρχόμη]ν vel [ἤλυθο]ν τρίβον Merk. (prob. Rob.2, dubit. [ἤλυθο]ν̣̣̣̣̣ scripsimus; ]ν̣̣̣̣̣ τρίβον Nicol. (fr. 7.8, x – È – x – -σ̣̣̣̣̣- È – x – È – fr. 8.1, Οὐδ' αὖ βίου τὸν ἡδὺν [– x – È –] et [ζήσαντα χρόνον] dubit. in adnot. fr. 8.2; eadem SEG, et Hadj. sine -σ̣̣̣̣̣- in v. 1): [– È –] τ̣̣̣̣̣ρ̣̣̣̣̣ί̣̣̣̣̣β̣̣̣̣̣ο̣̣̣̣̣ν̣̣̣̣̣ Vér., [ ] τρίβον PRM
  8. 9 δ̣̣̣̣̣[]ρ̣̣̣̣̣α̣̣̣̣̣ Vér. Merk.; δ[]ρα PRM: δῶρα Nicol. (sed "the 16th and 17th letters are worn but certain" adnot.); fort. δῶ̣̣̣̣̣ρ̣̣̣̣̣α scribendum ‖
  9. κ̣̣̣̣̣[αλῶς ?] prop. Nicol.; κ̣̣̣̣̣[È –] scr. eadem, κ̣̣̣̣̣[αλῶς ?] SEG: nil post βαστάζειν Vér. Hadj. PRM; [δόμον,] suppl. Merk., prob. Rob.2
  10. 10 ἁρπαστὸς omnes praeter PRM (-ὸν, falso) ‖
  11. οἷα Vér. Hadj. PRM: οἵα Nicol. ‖
  12. ἄργυρο[ς] Merk. PRM; -ο̣̣̣̣̣[ς] Vér.: -ος Nicol.
  13. 11 σπ[ε]ίρασιν· Vér. Merk. PRM: σπείρασιν. Nicol. (σπ[ε]ίρασιν. nos)
  14. 13 ἥ τ' Vér. PRM: ἦτ' Nicol. ‖
  15. ταχύ; interp. SEG, Vér. (τάχυ; falso), PRM: ταχύ, Nicol.
  16. 14 φθονεῖ σεαυ[τῆι] Vér. PRM: φθονεῖς ἑαυτ[ὸν] Nicol. Hadj.; num φθονεῖ‹ς› σεαυ[τῆι] ? ‖
  17. τῶν καλῶν εἶναί τι σόν; interpunximus: τ. κ., εἶ. τι σόν; Nicol. (τί σον falso), Hadj.: τ. κ. εἶ. τι σόν· Vér. PRM
  18. 15 φρονη̣̣̣̣̣[ Vér.: φρονη[ cett. ‖
  19. [σηι μεῖζον ἀνθρώπων] scr. Nicol. ([σηι μεῖζον ἐμ βίωι] prop. Peek, μεῖζον ἀνθρώπου Webst.; μὴ κατ' ἄνθρωπον Hadjist.): nil in lac. cett.: num μεῖζον ἢ κατ' ἄνδρα ? (de metro vid. infra adnot. ad loc.)
  20. 16 οὐ. γὰρ ἐσμ[ὲν πλὴν σκιὰ πάντες βροτοί] prop. Peek, scr. SEG et (γάρ ἐσμ]εν etc.) Hadj.; οὐ. γὰρ ἐσμ]έν, ἄλλο ἢ γῆ καὶ σκιά] scr. Nicol. coll. Eur. fr. 532: nil post γάρ ἐσμ]εν Vér. PRM.

[ –   –   –   –   –   –   –   –   –   –   –   –   –   –   –   –   –   –   –   – ] θνητὸς ποιός εἶσαι;

[ –   –   –   –   –   –   –   –   –   –   –   –   –   –   –   –   –   – ] τὶς δικές μου τύχες

[ –   –   –   –   –   –   –   –   –  –   –   –   – ] κακομουτσουνιασμένος Ἅδης

[ –   –  –   –   –   –   –   –   –   –   –   –   –   –   –   –   – ] (-μορφο) πικρῆς

[ –   –   –   –   –   –   –   –   –   –   –   –   –   –   –   –   –   –   –   – ] κακομοιριᾶς

[ –   –   –   –   –   –   –   –   –   –   –   –   –   –   –   –   –   –   – ] σὲ μένα, ξένε

[ –   –   –   –   –   –   –   –   –   –   –   –   –   –   (λίγα)] ἀφοῦ ἄνθησα ἔτη·

οὔτε τοῦ βίου πάλι τὸ γλυκὺ (τράβηξα) μονοπάτι·

ἐνῶ ἔμελλα τὰ δῶρα τῶν Μουσῶν καλὰ νὰ τὰ βαστάζω

ἁρπάχτηκα σὰν τὸν χρυσὸ ἢ κάποιο ἀσήμι καὶ

κείτομαι σ' αὐτοὺς ἐδῶ τοὺς τάφους, θησαυρὸς βαρὺς

γιὰ τοὺς γονεῖς ποὺ μ' ἔσπειραν. Φύση πικρή,

τί στὸ καλὸ γεννᾶς καὶ στ' ἄψε σβῆσε τ' ἀναλίσκεις;

φθονώντας σε ἀπ' τὰ καλὰ κάτι δικό σου νά 'ναι ἀρνιέσαι;

Κανεὶς μὴ μεγαλοφρονήσει (σ' ἄνθρωπον ἀταίριαστα) ποτέ·

τὶ τίποτα δὲν εἴμαστε (παρὰ σκιὰ ὅλοι οἱ θνητοί).

Σχόλια: 

Ἐπίγραμμα ἐπιτύμβιο χαραγμένο σὲ στήλη μαρμάρινη, τέσσερα κομμάτια τῆς ὁποίας βρέθηκαν στὴν περιοχὴ τῆς Ἑλληνιστικῆς καὶ Ρωμαϊκῆς Νεκρόπολης τῆς Σαλαμίνας, στὸ σημερινὸ χωριὸ Ἅγιος Σέργιος, καὶ καταγράφηκαν στὸ Μουσεῖο Ἀμμοχώστου (ἀρ. 814), ὅπου βρίσκονταν τοὐλάχιστο μέχρι τὴν κατάληψη τῆς πόλεως ἀπὸ τὰ Τουρκικὰ στρατεύματα κατοχῆς τὸ 1974 (βλ. περιγραφὴ Ἰνοῦς Νικολάου1 μὲ πίν. XV.7-8, Vérilhac2 σελ. 427 καὶ Fig. 1, PRM3). Τὸ πρῶτο ἀπόσπασμα περιλαμβάνει τὸ τελευταῖο μέρος τῶν στ. 1-8, ἐνῶ τὰ ὑπόλοιπα τρία συγκολλημένα τὴν ἀρχὴ τοῦ στ. 8 (ἡ Νικολάου διάβαζε μὲ ἀμφιβολίες κι ἕνα Σ στὸ μέσο περίπου προηγούμενου στίχου: ἀπόσπ. 8 στ. 1 τῆς ἔκδοσής της), τὸν στ. 9 χωρὶς τὴν τελευταία λέξη (καὶ μὲ τὴ λέξη δῶρα δυσανάγνωστη), τοὺς στ. 10-14 μὲ κάποια μικρὰ κενά, τὴν ἀρχὴ καὶ τὸ τέλος τοῦ στ. 15, καὶ τὴν ἀρχὴ τοῦ στ. 16 (οἱ στ. 14 καὶ 15 σὲ δύο σειρὲς ὁ καθένας). Ἡ ἀποκατάσταση τοῦ κειμένου, ἔτσι, στοὺς στ. 1-7 φαίνεται ἀδύνατη, καὶ δύσκολη στοὺς στ. 8-16. Τὸ γεγονὸς ὅτι τὸ ἐπίγραμμα εἶναι συντεθειμένο σὲ ἰαμβικὸ τρίμετρο (καὶ ὄχι στὸ σύνηθες ἐλεγειακὸ μέτρο τῶν ἐπιτύμβιων ἐπιγραμμάτων, πβ. ὅμως GVI4 1875 κ.ἄ.), σὲ γλώσσα μὲ ἀπηχήσεις τῆς τραγωδίας, καὶ μὲ σημαντικὴ πρωτοτυπία στὸ περιεχόμενο, περιορίζει τὰ παράλληλα χωρία στὸ ἐλάχιστο καὶ καθιστᾶ ἀκόμα πιὸ δύσκολη κάθε προσπάθεια ἀποκατάστασης καὶ ἑρμηνείας τοῦ κειμένου. Ὅπως ὅμως σημειώνει ἡ Vérilhac2 (σσ. 428 καὶ 433), « Si mutile soit-il, ce texte mérite de retenir l'attention. A première vue, il peut semble banal ». (Ὅμως:) « Ce texte n'a pas seulement la mérite de montrer une originalité qui n'est pas de régle, tant s'en faut, dans la poésie funéraire. Il allonge la liste des divinités présentés comme responsables de la mort; il fourait un nouvel exemple d'une divinisation courante chez les philosophes, mais rare chez les poètes. Aussi, loin d'être négligeable, ce fragment d'épigramme offre-t-il plus d'interét que certains textes entièrement conservés ». Στὶς ἀρχὲς τῆς α΄ χιλιετίας π.Χ., τὸν 1ον αἰ. μ.Χ. πιθανῶς (ὅπως ὑποστηρίζει ἡ Νικολάου1, ἀρ. 7 "IP" / ἀρ. 8 "Early IP", πβ. SEG5 1068 καὶ 1069 « s. IP », καὶ Χατζηιωάννου6) ἢ τὸ ἀργότερο τὸν 2ον μ.Χ. αἰ. (βλ. Robert2 καὶ PRM3, πβ. Vérilhac2 432 « La présence de la déesse Physis, inconnue dans la poésie avant le IIe siècle p.C., oblige à dater de cette époque l'inscription que la forme des lettres ferait attribuer plutôt au siècle précédant »), ὁ ἄγνωστος ποιητὴς στὴν ἐπιτύμβια στήλη γιὰ τὸν πρόωρα χαμένο –ἄγνωστο σ' ἐμᾶς– θνητὸ προβαίνει σὲ μιὰ μοναδικὴ ἀποστροφὴ πρὸς τὴ Φύση καὶ καταλήγει στὴν ἀνάγκη μετριοφροσύνης λόγω τῆς μηδαμινότητας τοῦ ἀνθρώπου.

1. θνητὸς τίς εἶ̣̣;: θνητὸς τίς εἶ γράφουν οἱ PRM3, μὴ ἀποκλείοντας τὴ δυνατότητα νὰ βρισκόταν στὸ α΄ μέρος τοῦ στ. 2 τὸ ἀναμενόμενο ἐρωτηματικὸ στὴν ἀρχὴ τοῦ διαλογικοῦ ἐπιγράμματος (ἡ Νικολάου1 γράφει θνητός τις εἶ). Τὸ τελευταῖο γράμμα –μὴ ἀκέραιο στὴν ἐπιγρ.– εἶναι ἀναμφίβολα Ι (ἰῶτα). Γιὰ ἀνάλογη ἐρώτηση βλ. ἀνωτ. Ε26.1-2.

2. Τὸ πρῶτο γράμμα φαίνεται νὰ ἦταν Ε (ἔψιλον) κατὰ τὴ Νικολάου, Ω (ὠμέγα) κατὰ τοὺς Vérilhac2 (« on voit très nettement l'extrémité de la courbe de l'oméga ainsi que l'apex de droite ») καὶ PRM3 (« l'oméga ne fait aucun doute »). Μετὰ τὴν Τουρκικὴ εἰσβολὴ καὶ τὴν κατάληψη τῆς Ἀμμοχώστου τὸν Αὔγουστο τοῦ 1974, δὲν ἔχουμε στὴ διάθεσή μας τὴν ἐπιγραφή· ἀπὸ τὶς δημοσιευμένες ὅμως φωτογραφίες δὲν μπορεῖ νὰ ἀποκλειστῆ ἡ ἀνάγνωση ἔψιλον. Τὸ μέτρο ἀπαιτεῖ κατὰ πᾶσαν πιθανότητα βραχύχρονη συλλ. (βλ. Merkelbach7, πβ. ὅμως Vérilhac2 428)· καὶ ἡ ἀνάγνωση ἄλλου βραχέος φωνήεντος (ὄμικρον π.χ.: ]τ]) δὲν φαίνεται πιθανή. Μὲ ἀμφιβολίες γράψαμε ]ε̣̣, ποὺ μπορεῖ νὰ ἀποτελεῖ τὸ τελευταῖο γράμμα τύπου ρήματος, στὸ γ΄ ἑν. πρόσ. ὁριστ. ἀορ. (ἢ παρκ.): π.χ. θῆκ]ε̣̣.

3. ]ς̣̣ ο̣̣ὑμὸς Ἀίδας: δύ?]σ̣̣θ̣̣υμος Ἀίδας γράφει ἡ Vérilhac2 καὶ μετ' αὐτὴν οἱ PRM3 (ἀλλὰ δύ?]σθυμος), ποὺ καταδικάζει ὅμως ὁ Merkelbach7 (σημ. 1), θεωρώντας καλύτερη τὴ γραφὴ τῆς Νικολάου: "Nicolaou besser ]ς̣̣ ο̣̣ὑμὸς Ἀίδας". Ἡ γραφὴ ὅμως αὐτὴ ὁλόκληρη ἀπαντᾶ γιὰ πρώτη φορὰ στὸ SEG 25 (1971)5 299 ἀρ. 1068. Ἡ Νικολάου1, κατ' εἰσήγηση τοῦ Peek4 σὲ ἐπιστολή του πρὸς αὐτὴν ἡμερ. 15/8/1969 (ποὺ παραθέτει στὴ σχετικὴ σημ.: "L. 3, [μέλας γὰρ ἐστιν (sic) οἶκο]ς οὑμὸς Ἄιδας") γράφει [ς οὐμὸς Ἄιδας, θεωρώντας ὡς βραχύχρονη τὴν προηγούμενη συλλαβή, καὶ ἑπομένως: τὴ συλλ. οὑ- ὡς τὴν τελευταία τοῦ β΄ μέτρου καὶ τὴ συλλ. -μὸς ὡς τὴν πρώτη συλλ. (anceps) τοῦ γ΄ μέτρου. Ἡ λέξη ὅμως ΑΙΔΑΣ ἢ θὰ διαβαστῆ ὡς δισύλλαβη (Ἀίδας ἢ Ἄιδας, μὲ προσωδία – –: συνίζηση τῶν δύο πρώτων γραμμάτων) ἢ θὰ μετρηθῆ ὡς τρισύλλαβη (Ἀίδας, μὲ προσωδία È È – ). Ἡ γραφὴ Ἄιδας (= ᾍδης), δισύλλαβη κατ' ἀνάγκη, δὲν ἁρμόζει ἐδῶ στὸ μέτρο. Ἡ γραφὴ Ἀίδας μόνο κατ' ἐξαίρεση θὰ μποροῦσε νὰ δώσει προσωδία – È – (μὲ τὴ συλλ. -μὸς πρώτη τοῦ τελευταίου μέτρου), ἐνῶ ἡ κανονική της προσωδία È È – ἀπαιτεῖ τὴ συλλ. οὑ- ὡς πρώτη τοῦ τελευταίου μέτρου, μὲ ἀνάλυση –συνήθη στὴν τραγωδία– μακρᾶς συλλ. σὲ δύο βραχεῖες (– ÈÈ È –). Οὕτως ἢ ἄλλως πρέπει νὰ γραφῆ Ἀίδας. Βλ. καὶ ἀνωτ. Ε26.9, Ε28.4, Ε30.7 καὶ κατωτ. Ε49.5 ἣν Ἀίδας κατέχει (στὸ β΄ ἡμιεπὲς τοῦ στ.), πβ. ὅμως Ε23.3 παρ' Ἅιδην (βλ. σχόλ.).

5. ο]υ: ἔτσι ἡ Νικολάου1 (]υ γράφουν Vérilhac2 καὶ PRM3), ὀρθῶς· ἡ συλλαβὴ εἶναι μακρὰ ὡς ἡ τελευταία τοῦ β΄ μέτρου. Τὸ ἑπόμενο δυσμοιρίας (ἀντὶ τοῦ δυσμορίας: Ἀνθ. Παλ. 9.351.2 δυσμορίης, κ.ἄ.) ἐπιβάλλεται ἀπὸ τὸ μέτρο (βλ. Vérilhac2 433)· ἡ ἐδῶ χρήση ἅπαξ λεγομένου (δύσμοιρος στὸν Σοφ. Οἰδ. Κολ. 327 [Vérilhac2 ὅ.π.], στὴ μετρικῶς ἰσοδύναμη πρὸς τὸ ἐδῶ δυσμοιρίας φράση δύσμοιρ' ὁρᾶν, στὴν ἴδια θέση στίχου) δείχνει τὴν ἐπιμονὴ τοῦ ποιητῆ στοὺς μετρικοὺς κανόνες καὶ ἐνισχύει ὅσα ἐδῶ ὑποστηρίζονται σὲ σχέση μὲ τὸ μέτρο (βλ. ἀνωτ. σχόλ. σ.στ. 2, 3 καὶ 5 καὶ κατωτ. σχόλ. σ.στ. 6).

6. ]ω̣̣ς: μολονότι δὲν σώζεται ἀκέραιο τὸ πρῶτο γράμμα, ἡ ἀνάγνωση Ω (ὠμέγα) καὶ ὄχι Ο (ὄμικρον), ὅπως θὰ μποροῦσε νὰ ὑποθέσει κανείς (πβ. « plutôt Ω que O » PRM3), ἐπιβάλλεται ἀπὸ τὸ μέτρο.

7. ]ν̣̣: Ι γράφουν οἱ PRM3 (σημειώνοντας: « haste devant A »). Ἡ ἀνάγνωση ν̣̣ (Νικολάου, καὶ SEG5) εἶναι εὔλογη, ἀλλ' ὄχι βέβαιη. Στὰ ἀμέσως προηγούμενα πρέπει νὰ τοποθετηθῆ τὸ Σ̣̣ (σ̣̣) ποὺ διαβάζει ἡ Νικολάου1 στὸν στ. 1 τοῦ ἀποσπ. 8 τῆς ἔκδοσής της: ἀπόσπ. 7 (8 στ.), στ. 1-7 καὶ ]ν̣̣ τρίβον τοῦ ἐδῶ στ. 8 / ἀπόσπ. 8 (10 στ., μὲ στ. 1 τὸν ἀνωτ. σημειούμενο), στ. 8 οὐδ' αὖ τὸν ἡδὺν (Οὐδ' αὖ κ.λπ. Νικολάου1) καὶ στ. 9-16 τῆς ἑνιαίας ἔκδ. τῶν δύο ἀποσπ., γιὰ πρώτη φορὰ ἀπὸ τὴν Vérilhac2 (ἤδη ἡ Νικολάου1 σημείωνε στὸ ὑπ' ἀρ. 8 ἀπόσπ. τῆς ἔκδοσής της ὅτι "The lettering is identical to that of our no. 7 above").

8. [ἤλυθο]ν̣̣: ὁ Merkelbach γράφει [ἠρχόμη]ν καὶ σημειώνει ὅτι "In Vers 8 kann man auch schreiben [ἤλυθο]ν"· μὲ ἀμφιβολίες γράψαμε [ἤλυθο]ν̣̣, μὴ βρίσκοντας ἄλλο πιὸ πρόσφορο συμπλήρωμα.

9. βαστάζειν: τὸ ρῆμα σύνηθες στοὺς Τραγικούς, ὅπως καὶ τὸ κατωτ. στ. 13 ἀναλίσκεις (καὶ τὰ τρίβον̣̣ στὸν στ. 8 καὶ τί δῆτα στὸν στ. 13: βλ. Vérilhac2 433). Τὸ ρῆμα εἶναι ἀβέβαιης ἐτυμολογίας (πβ. Λατ. bastum, basterna κ.λπ., Γαλλ. bâton, bât, κ.λπ.: βλ. Chantraine8 σ.λ. βαστάζω). Γιὰ τὴ σημασία του σημειώνεται στὴ Σοῦδα: βαστάσαι οὐ τὸ ἆραι δηλοῖ παρὰ τοῖς Ἀττικοῖς, ἀλλὰ τὸ ψηλαφῆσαι καὶ διασηκῶσαι καὶ διασκέψασθαι τῇ χειρὶ τὴν ὁλκήν (βλ. Chantraine8 ὅ.π., καὶ LSJ99 σ.λ.). ‒ Περὶ Μουσῶν μὲ παράλληλα χωρία καὶ βιβλιογραφία βλ. ἀνωτ. Ε27 σχόλ. σ.στ. 1 σ.λ. ὁ σὺμ Μούσαις στέρξας βίον, καὶ μεθεπόμενο σχόλιο.

κ̣̣[αλῶς]: ἡ Νικολάου, διαβάζοντας μὲ ἀμφιβολίες στὸ τέλος τοῦ στ. κάππα, γράφει κ̣̣[È –] καὶ συμπληρώνει στὴ σχετικὴ σημ. κ̣̣[αλῶς?], ποὺ στὸ SEG 25 (1971)5 299 ἀρ. 1069.3 εἰσάγεται στὸ κείμενο μὲ ἀμφιβολίες. Ἡ Vérilhac2, ἀναφέροντας ὅτι « on voit seulement une haste verticale » σημειώνει μετὰ τὸ βαστάζειν μόνο τὰ σύμβολα τοῦ μέτρου (ὅπως καὶ ὁ Χατζηιωάννου –ποὺ κατὰ βάση ἀκολουθεῖ τὸ κείμενο τῆς Νικολάου– καὶ οἱ PRM3, ἐνῶ ὁ Merkelbach7 συμπληρώνει τὸ κενὸ μὲ τὸ [δόμον], ἐπιδοκιμαζόμενο ἀπὸ τοὺς J. καὶ L. Robert στὸ BullÉ 86 (1973) 19210. Τὸ νόημα δὲν φαίνεται νὰ ἐπιδέχεται συμπλήρωμα καλύτερο ἀπὸ τὸ κ̣̣[αλῶς].

10. ἁρπαστὸς: τοῦ ρήμ. ἁρπάζω (γιὰ τὴ σημασία καὶ τὴν ἐτυμ. βλ. Chantraine8 σ.λ.: ἀπὸ τὸ ἅρπαξ, καὶ αὐτὸ πιθανῶς ἀπὸ τὸ ἅρπη / συγγ. ἅρπυια καὶ ἅρπυς)· πβ. κατωτ. Ε40.2 ἥρ̣̣π̣̣α̣̣σεν ἀθανάτων με χορός καὶ Ε43.3 ἥρπασας ἐγ μαζῶν ματέρος Ἀσ̣̣β̣̣όλιον (στ. 1 κοίρανε Πλούτων). Τὸ ρῆμα χρησιμοποιεῖται συχνὰ γιὰ ἁρπαγὴ βίαιη γυναικός (Ἡρόδ. 1.2.1 ἁρπάσαι τοῦ βασιλέος τὴν θυγατέρα Εὐρώπην, 2 ἁρπάσαι τοῦ β. τὴν θ. Μηδείην, 3 δίκας τῆς ἁρπαγῆς κ.ἄ.), δὲν λείπει ὅμως ὁ συνδυασμὸς μὲ τὸν ἔρωτα, μὲ ἀφετηρία τὸ Γ 441 κ.ἑ. ἀλλ' ἄγε δὴ φιλότητι τραπείομεν εὐνηθέντε· | οὐ γάρ πώ ποτέ μ' ὧδέ γ' ἔρως φρένας ἀμφεκάλυψεν, | οὐδ' ὅτε σε πρῶτον Λακεδαίμονος ἐξ ἐρατεινῆς | ἔπλεον ἁρπάξας κ.λπ. (πβ. καὶ τὴν περιβόητη Φοινικικὴ ἐκδοχὴ τοῦ ἐπεισοδίου τῆς ἁρπαγῆς τῆς Ἰοῦς καὶ τῆς ἁρπαγῆς γενικὰ γυναικῶν στὰ προλογικὰ κεφ. τοῦ Ἡροδ., κυρίως 1.4.2 καὶ 1.5.2), μὲ χαρακτηριστικὸ παράδειγμα τὸ τετράστιχο ἐπίγρ. τοῦ Μελεάγρου (Ἀνθ. Παλ. 12.167) Χειμέριον μὲν πνεῦμα· φέρει δ' ἐπὶ σοί με, Μυΐσκε, | ἁρπαστὸν κώμοις ὁ γλυκύδακρυς Ἔρως. | χειμαίνει δὲ βαρὺς πνεύσας Πόθος, ἀλλὰ μ' ἐς ὅρμον | δέξαι, τὸν ναύτην Κύπριδος ἐν πελάγει. Ἡ εἰκόνα αὐτὴ δὲν ἀποκλείεται νὰ λανθάνει ἐδῶ, ἐνισχύοντας τὴν ἀντίθεση ζωῆς / (πρόωρου) θανάτου καὶ πιθανῶς προσδίδοντας ἰδιαίτερη χροιὰ στὰ Μουσῶν δῶρα: τὸ χάρισμα τῆς ποίησης / τὸ τραγούδι τοῦ γάμου (ὑμέναιος) καὶ ὁ ἔρωτας (Ἐρατώ): βλ. καὶ ἀνωτ. Ε26.7-8 μὲ σχόλ. / Ἑλλ. Μυθ.11 2. 263-67.

οἷα χρυσὸς ἤ τις ἄργυρο[ς]: ἡ παρομοίωση (καὶ γενικὰ οἱ στ. 10-12, ὅπως σημειώνει εὔστοχα ἡ Vérilhac2 428 κἑ.) δὲν ἔχει παράλληλο στὰ ἐπιτύμβια ἐπι­γράμματα, ὅπου ὁ νεκρὸς παρομοιάζεται μὲ δένδρα καὶ ἄνθη (καὶ ἀνθρώπινες ὑπάρξεις): βλ. κυρίως ἀνωτ. Ε33.1 ἔρνος ἐλαίας (μὲ σχόλ.). Ἀνάλογη εἰκόνα ἐμφανίζεται μόνο στὸ GVI4 1924.60-64, ὅπου τὸ ἔργο ἑνὸς δωδεκάχρονου ποιητῆ ποὺ ἔζησε στὴ Ρώμη στὰ τέλη τοῦ 2ου αἰ. μ.Χ. (πιθανῶς μετὰ τὸν δικό μας νεαρὸ ποιητὴ ἢ / καὶ μουσικό) παραλλη­λίζεται μὲ χρυσὸ καὶ ἤλεκτρο: ἄρκιον ἐς δόλιχον τόδε σοι κλέος· οὐ γὰρ ἀπευθὴς | κείσεαι, οὐτιδανοῖς ἰδόμενος νέκυσι, | πουλὺ δὲ καὶ χρυσοῖο καὶ ἠλέκτροιο φαεινοῦ | ἔσ<σ>ετ' ἀεὶ κρέσσων ἣν ἔλιπες σελίδα· πβ. GVI4 1594.3 (Βέροια, 2ου μ.Χ. αἰ. πιθανῶς) ὦ Φθόνε καὶ Πλουτεῦ, σύλησας χρύσεον ἄνθος (βλ. καὶ ἑπόμ., κυρίως πβ. στ. 6 Μοῖρα πικρά πρὸς τὸ ἐδῶ στ. 12 ὦ πικρά Φύσι, καὶ στ. 3 πικρᾶς: Μοίρας;)· πβ. ἐπίσης κατωτ. Ε48.1 [Κρί]σπιον εἰκοσέτη, χρυσέω[ι κ]οσ[μούμενον ἤθει] (βλ. καὶ κατωτ. σχόλ. σ.στ. 15-16).

11. τάφοισι: μὲ τὴ σημασία τοῦ σημερινοῦ τάφος (βλ. καὶ κατωτ. Ε63.5 τάφον) στὸν πληθ. καὶ ἀλλοῦ μὲ τὴν ἴδια σημασία (γιὰ ἕνα τάφο)· πβ. π.χ. Σοφ. Οἰδ. Κολ. 411 σοῖς ὅταν στῶσιν τάφοις καὶ Ἡρόδ. 4.127.2 τυγχάνουσι ἡμῖν ἐόντες τάφοι πατρώιοι (βλ. LSJ99 σ.λ. τάφος [θάπτω] ΙΙ.1). Στὸν Ὅμηρο κατὰ κανόνα μὲ τὴ σημασία τῆς ταφῆς, τοῦ ἐνταφιασμοῦ, τῆς κηδείας, ποτὲ τοῦ τάφος («πάντα» κατὰ τὸν Richardson στὸ Ψ 29, Comm. Il. VI12 168: «τάφος always means "funeral rites" in Homer, never "tomb"»)· ἐξαίρεση τὸ ω 87 ἤδη μὲν πολέων τάφῳ ἀνδρῶν ἀντεβόλησας: πβ. καὶ λ 416 ἤδη μὲν πολέων φόνῳ (τάφῳ U8, ἀνδρῶν τάφον L5, θανάτῳ j) ἀνδρῶν ἀντεβόλησας, ὅπου τὸ τάφος = φόνος (Κυπριακὴ «γλῶσσα», κατὰ τὰ ἀρχ. σχόλ. καὶ τὸν Εὐστάθ. στὸ Ψ 29, ἐσφαλμένα γιὰ τὸ ἐκεῖ χωρίο). Πβ. C. M. Bowra, "Homeric words in Cyprus"13, JHS 54 (1934) 71, καὶ κυρίως ΑΚΕΠ Γβ΄6 236· πβ. ἐπίσης σημ. Α. Heubeck13 στὸ ω 87, Comm. Od.14 III 370. Γιὰ τὴν ἐτυμ. (καὶ ἐτυμ. συγγενῆ) βλ. Chantraine σ.λ. θάπτω. Γιὰ τὴ σημασία βλ. καὶ Ἡσύχ. σ.λ. τάφος· τὸ γινόμενον περί δεῖπνον ἐπὶ τῇ τῶν κατοιχομένων τιμῇ. ἢ τύμβος. ἢ σημεῖον (ἐν θυτικῇ), πβ. καὶ σ.λλ. ταφεῖς, ταφεύς, ταφῆες, ταφήϊα. Βλ. ἐπίσης LSJ99 ὅ.π. (μὲ ἀναφορὰ στὸ χωρίο Σοφ. Οἰδ. Τύρ. 987 μέγας <γ'> ὀφθαλμὸς οἱ πατρὸς τάφοι: "his being dead and buried" / «μεγάλη ἀνακούφισις ἡ ταφὴ τοῦ πατρός σου, ὁ θάνατος αὐτοῦ» LSK15, πβ. καὶ Λουκιαν. Νεκρ. διάλ. 6.2 ἔμψυχός τις τάφος: "living skeleton" LSJ99 ὅ.π. ΙΙ.2/«ζῶν σκελετός» LSK15).

11-12. θησαυρὸς βαρὺς | γονεῦσι: ὅπως παρατηρεῖ ἡ Vérilhac2 429, « La comparaison, par sa nouveauté, redonne toute sa force au verbe ἁρπάζω, si frequent dans les épitaphes. Elle se poursuit au vers suivant avec le mot θησαυρός, qui n'appartient pas non plus au vocabulaire des épigrammes funéraires » (βλ. καὶ σημ. 3, καὶ ἀνωτ. Ε15.1, ὅπου χρήση τῆς λέξεως θησαυρός –σὲ ἀναθηματικὸ ἐπίγρ.– μὲ τὴν κυριολεκτική του σημασία). Ἡ φράση θησαυρὸς βαρὺς (συνεχίζει ἡ ἴδια) μπορεῖ νὰ ἑρμηνευθῆ μὲ ἀναφορὰ στὸν Σοφ., Ἀντ. 29-30, ὅπου ὁ ποιητὴς χαρακτηρίζει τὸ ἄταφο σῶμα τοῦ Πολυνείκη οἰωνοῖς γλυκὺν | θησαυρόν. (Καὶ καταλήγει:) « L'emploi d'une épithète opposée marque la référence à Sophocle tout en introduissant un effet de contraste. L'auteur vent sans doute dire que la possession de ce trésor a valu aux parents, au lieu des joies qu'ils attendaient, la douleur de le perdre ». Ἂς σημειωθῆ ἡ ἐδῶ ἀντίστροφη σειρὰ τῶν λέξεων (σὲ ἴδια μετρικὴ μορφή) –μαζὶ μὲ τὴν ἀντιστροφὴ τῶν περιστάσεων– καὶ ἡ χρήση τοῦ ἐπιθ. βαρὺς ἀντὶ τοῦ πικρός (ποὺ θὰ ἀνέμενε κανεὶς σὲ ἀντίθεση μὲ τὸ Σοφόκλειο γλυκύς, καὶ ποὺ ὁ ποιητὴς χρησιμοποιεῖ στοὺς στ. 4 καὶ 12): ἐπιλογὴ μὲ τὴν ὁποία ἀποφεύγεται ἄστοχη ἐπανάληψη καὶ κυρίως ἐνισχύεται ἡ ἀντίθεση ἀνάμεσα στὶς χαρὲς τὶς μεγάλες ποὺ ἀπολάμβαναν οἱ γονεῖς ἀπὸ τὸν βαρὺν θησαυρόν τους ὅσο ζοῦσε («θησαυρὸς» μεγάλου βάρους κι ἀνεκτίμητης ἀξίας) καὶ στὸ βαρὺ πένθος τους λόγω τοῦ πρόωρου θανάτου του. Μόνο ἕνας ἱκανὸς ποιητὴς θὰ μποροῦσε νὰ ἀντιστρέψει εὔστοχα ρήση τοῦ Σοφοκλῆ (χωρὶς αὐτὸ νὰ σημαίνει ὅτι ἔχουμε ἐδῶ «ἀντιγραφὴ ἀπὸ κάποια ἀρχαία τραγωδία ποὺ χάθηκε», ὅπως ὑποστηρίζει ὁ Χατζηιωάννου6). Γιὰ τὸ ἐπίθ. βαρὺς πβ. κατωτ. Ε48.3 ὤλεσε συνθραύσας δαίμων βαρύς (γιὰ τὸν εἰκοσάχρονο Κρίσπιο).

12. πικρὰ Φύσι: πβ. GVI4 1594.6 Μοῖρα πικρά (βλ. ἀνωτ.), σὲ ἐπίγρ. τοῦ 2ου πιθανῶς αἰ. μ.Χ., ποὺ ἐνισχύει τὰ συμπεράσματα τῆς Vérilhac2 430-33 (κυρίως ὅτι ὁ Κύπριος ποιητὴς ἐπιμηκύνει τὸν κατάλογο τῶν θεοτήτων ποὺ ἐμφανίζονται ὡς ὑπαίτιοι τοῦ θανάτου). Τὸ ἐπίθ. πικρά (βλ. ὅ.π. 431) ἀποδίδεται στὴ Φύση ἐναλλακτικὰ στὸν Ὀρφ. Ὕμν. 10 (Φύσεως), στ. 15 πικρὰ μὲν φαύλοισι, γλυκεῖα δὲ πειθομένοισι (βλ. καὶ σημ. Quandt στὸν στ. καὶ στὸν ὕμνο γενικά), ὄχι ὅμως καὶ στὸν σύγχρονο (ὄχι πρὶν ἀπὸ τὸν 2ον αἰ. μ.Χ.) ὕμνο Εἰς τὴν Φύσιν, ποὺ ἀποδίδεται στὸν Μεσομήδη (βλ. Coll. Alex.16 197: Lyrica Adespota ἀρ. 35, μὲ σημ.). Ἡ προσωποποίηση τῆς Φύσεως (παρατηρεῖ ἡ ἴδια) ἐμφανίζεται σὲ πολλὰ κείμενα Στωικῶν· φαίνεται δὲ πὼς κατὰ τὸν δεύτερο μ.Χ. αἰ. ἡ Φύσις ἐγκαταλείπει τὸν στενὸ κύκλο τῶν φιλοσόφων γιὰ νὰ εἰσέλθει στὴν εὐρύτερη περιοχὴ τῆς ποίησης (παραπομπὲς στὴν ἴδια, περισσότερα στὸ ΕΚυΕ17 5.2ε΄). Ἡ σχέση μὲ τὴ Στωικὴ φιλοσοφία καὶ ἡ ἀνωτ. σημειούμενη ἐντυπωσιακὴ παρουσία τῆς Φύσεως στὴν ποίηση ἀπὸ τὸν 2ον αἰ. μ.Χ. δὲν ἀποκλείει τὴ χρονολόγηση τοῦ ἐπιγράμματός μας στὸν 1ον αἰ. μ.Χ. (ὅπου ὁδηγοῦν τὰ γράμματα τῆς ἐπιγραφῆς): ὁ ποιητής μας φαίνεται νὰ ἀνοίγει καινούργιους δρόμους· γιατὶ ὄχι καὶ αὐτόν;

13. Ἡ ἐρώτηση ἐκφράζει ὅλη τὴν ἀπόγνωση / ἀγανάκτηση τοῦ ἀνθρώπου μπροστὰ στὴν τραγικότητα τῆς μοίρας, μπροστὰ κυρίως στὴ βίωση τοῦ πρόωρου θανάτου ἀγαπημένων του προσώπων. Τὸ λεξιλόγιο θυμίζει Τραγικὴ ποίηση: τί δῆτα γεννᾶις (δῆτα συχνὰ στοὺς Τραγικοὺς σὲ ἐρωτήσεις γιὰ νὰ δηλώσει συμπέρασμα ἢ ἀκολουθία, ὅπως Αἰσχ. Προμ. 627 μὲ συμφραζόμενα: [Προμ.] ἀλλ' οὐ μεγαίρω τοῦδε τοῦ δωρήματος. | [Ἰώ] τί δῆτα μέλλεις μὴ οὐ γεγωνίσκειν τὸ πᾶν; | [Προμ.] φθόνος μὲν οὐδείς κ.λπ., ἢ γιὰ νὰ δηλώσει ἀγανάκτηση, ὅπως Σοφ. Φιλ. 987 [986-8] ὦ Λημνία χθὼν καὶ τὸ παγκρατὲς σέλας | Ἡφαιστότευκτον, ταῦτα δῆτ' ἀνασχετά, | εἴ μ' οὗτος ἐκ τῶν σῶν ἀπάξεται βίᾳ; κ.τ.τ., μὲ προηγούμενο εἶτα: Εὐρ. Ἑκ. 623 εἶτα δῆτ' ὀγκούμεθα, κ.λπ.: βλ. LSJ99 / LSK15 σ.λ. δῆτα) καὶ ἥ τ' (ἥ τε, ἦτ'=ἦτα ἀντὶ εἶτα κατὰ τὴ Νικολάου, κατὰ τὸν Χατζηιωάννου «ἀπὸ σύγχυση τῆς προφορᾶς του ει καὶ τοῦ η» [πβ. τοῦ ἴδιου ΑΚΕΠ6 Δα΄ σελ. 3, καὶ βλ. κατωτ. Ε50 σχόλ. σ.στ. 1 σ.λ. ὀθ]νήοις, σὲ ἀσύνδετο ὅμως σχῆμα δύο προτάσεων δύσκολα ἀνεκτὸ ἐδῶ) ἀναλίσκεις ταχύ (γιὰ τὴν ἐτυμ. τοῦ ρήμ. βλ. κυρίως Chantraine8 σ.λ. ἁλίσκομαι, τοῦ ὁποίου ἀντίστοιχο ἐνεργ. χρησιμοποιεῖται στοὺς Ἀττ. συγγραφεῖς τὸ ἀνᾱλίσκω < ἀναϜαλίσκω [;], ἴσως συγγ. πρὸς τὸ εἵλωτες). Ὁ πρόωρος θάνατος ἀγαπημένου τῶν Μουσῶν περιγράφεται στὰ προηγούμενα· ἡ ἀπόγνωση / ἀγανάκτηση γιὰ τὸ ἄδικο τοῦ πρόωρου θανάτου ἐδῶ· ὁ φθόνος ὡς αἰτία (πβ. Αἰσχ. Προμ. ὅ.π.) στὸν ἑπόμ. στ. 14· ἡ δέουσα στάση τοῦ ἀνθρώπου μπροστὰ στὰ δεδομένα αὐτὰ στοὺς τελευταίους δύο στίχους τοῦ ἐπιγράμματος. (Χωρία παράλληλα γιὰ τὸν ρόλο αὐτὸ τῆς Φύσεως παραθέτει ἡ Vérilhac2 431 κἑ. Βλ. κυρίως Μάρκ. Αὐρηλ. Εἰς ἑαυτὸν 4.3 ὦ φύσις· ἐκ σοῦ πάντα, ἐν σοὶ πάντα, εἰς σὲ πάντα.)

14. Ὁ στ. ἐμφανίζει ἰδιαίτερο συντακτικὸ–ἑρμηνευτικὸ πρόβλημα, ποὺ ἐπιτείνεται ἀπὸ τὸ μικρὸ χάσμα μετὰ τὸ ΦΘΟΝΕΙΣΕΑΥ στὴν ἀρχή του. Τὸ ρῆμα φθονέω συντάσσεται συχνὰ μὲ δοτ. τοῦ προσ. (γνωστότατο τὸ τοῦ Ἡσιόδου, Ἔργ. 26 πτωχὸς πτωχῷ φθονέει καὶ ἀοιδὸς ἀοιδῷ: βλ. καὶ σημ. West18 στὸ χωρίο) ἢ μὲ δοτ. προσ. καὶ γεν. πράγμ. (ὅπως στὸ ζ 68 Οὔτε τοι ἡμιόνων φθονέω, τέκος, οὔτε τευ ἄλλου), ἀλλὰ καὶ μὲ ἀπαρέμφ. (συνοδευόμενο ἀπὸ δοτ. τοῦ προσ., ὅπως στὸ λ 380-1 εἰ δ' ἔτ' ἀκουέμεναί γε λιλαίεαι, οὐκ ἂν ἐγώ γε | τούτων σοι φθονέοιμι καὶ οἰκτρότερ' ἄλλα ἀγορεῦσαι)· ὡς μέσο μὲ ἐνεργ. σημ. δὲν φαίνεται νὰ ἀπαντᾶ πουθενά (περισσότερα γιὰ τὴ σύνταξη καὶ τὴ χρήση τους στοὺς LSJ99 / LSK15 σ.λ. φθονέω, καὶ στὸν Chantraine8 σ.λ. φθόνος γιὰ τὴν ἐτυμ. τῆς λέξεως). Ἐδῶ μπορεῖ νὰ διαβάσει κανεὶς φθονεῖ σεαυ- ἢ φθονεῖς ἑαυ- καὶ νὰ συμπληρώσει μιὰ δοτ. τοῦ προσ. -τῆι (ἢ -τῶι), νὰ συντάξει δὲ μὲ τὸ ρῆμα τὸ ἀπαρέμφ. εἶναι καὶ μὲ αὐτὸ τὸ τῶν καλῶν τι σόν (ἡ σύντ. μὲ αἰτ. ἑαυτόν, ὅπως στὴν πρώτη ἔκδοση, δὲν εἶναι δόκιμη). Ἀπὸ τὴν ἄλλη, ἡ ἀντων. σόν (β΄ προσ.) στὸ τέλος τοῦ στ. φαίνεται νὰ ὁδηγεῖ σὲ ἀντων. αὐτοπαθῆ β΄ ἐπίσης προσώπου, ὥστε ἡ ἀνάγνωση φθονεῖ σεαυ[τῆι] (μὲ ὑποκ. τὸ πικρὰ Φύσι τοῦ στ. 12) νὰ προβάλλει ὡς ἀναγκαία, καθὼς τόσο τὸ φθονεῖς ἑαυ[τῆι] ἢ -[τῶι] ὅσο καὶ τὸ φθονεῖ σεαυ[τῶι] δημιουργοῦν συντακτικὸ ἢ / καὶ ἑρμηνευτικὸ πρόβλημα. Σ' αὐτὴ τὴν περίπτωση ὅμως τὸ φθονεῖ εἶναι β΄ προσ., ἑπομένως μέσο μὲ ἐνεργ. σημ. μὴ δόκιμο (ὀφειλόμενο πιθανῶς στὸ γεγονὸς ὅτι ἡ Φύση εἶναι καὶ φθονοῦσα ὡς γεννῶσα καὶ ἀναλίσκουσα καὶ φθονουμένη ὡς ἀναλισκομένη). Ἡ πρόταση, τυπικὰ δυνατή, νὰ συμπληρώ­σουμε γενικὴ ἑαυ[τοῦ] συντασσόμενη ὡς κτητικὴ μὲ τὸ καλῶν (φθονεῖς εἶναί τι σὸν τῶν ἑαυτοῦ καλῶν, μὲ ἀναφορὰ στὸν θρηνούμενο προσοντοῦχο νεαρὸ νεκρό, σ' αὐτὴν τὴν περίπτωση), δὲν φαίνεται καλύτερη. Μήπως, λοιπόν, πρέπει νὰ γράψουμε φθονεῖς <σ>εαυ[τῆι] (θεωρώντας ὅτι τὸ δεύτερο σίγμα παραλείφθηκε ἀπὸ τὸν χαράκτη ἐκ λάθους); Σὲ κάθε περίπτωση τὰ ἐρωτηματικὰ παραμένουν. Καὶ τὸ ἐρωτηματικὸ στὸ τέλος τοῦ στίχου (μήπως ἄνω τελεία ἢ τελεία;) δὲν εἶναι κι αὐτὸ βέβαιο, μολονότι πολύ πιθανό.

15-16. μηδεὶς φρονή̣̣[σηι στὴν ἀρχὴ τοῦ στ. 15, στὸ τέλος του –σὲ δεύτερη σειρὰ μόνο του στὴν ἐπιγραφὴ- ποτέ· στὴν ἀρχὴ τοῦ στ. 16 οὐδὲν γὰρ ἐσμὲν καὶ τίποτ' ἄλλο στὴν ἀκρωτηριασμένη στὸ κάτω δεξιὸ μέρος στήλη. Τὸ νόημα ὅμως κι ἔτσι προβάλλει σὲ γενικὲς γραμμὲς βέβαιο: Κανένας δὲν πρέπει ποτὲ νὰ μεγαλοφρονεῖ· δὲν εἴμαστε παρὰ ἕνα τίποτα. Ἡ ἰδέα εἶναι γνωστὴ καὶ τὰ παράλληλα χωρία πολλά: στὸν νοῦ ἔρχεται τὸ τοῦ Πινδ. Πυθ. 8.95-96 ἐπάμεροι· τί δέ τις; τί δ' οὔ τις; σκιᾶς ὄναρ | ἄνθρωπος· τὸ τοῦ Σοφ. Αἴ. 125-26 ὁρῶ γὰρ ἡμᾶς οὐδὲν ὄντας ἄλλο πλὴν | εἴδωλ' ὅσοιπερ ζῶμεν ἢ κούφην σκιάν καὶ Ἀντ. 768 φρονείτω μεῖζον ἢ κατ' ἄνδρ' ἰών· τὸ τοῦ Εὐρ. ἀπόσπ. 532 κατθανὼν δὲ πᾶς ἀνὴρ γῆ καὶ σκιά, κ.ἄ. πολλά (βλ. LSJ99 / LSK15 σ.λ. σκιά καὶ σ.λ. φρονέω). Τὸ φρονέω μεῖζον, μὲ τὴν ἔννοια τοῦ «μεγαλοφρονῶ ὑπὲρ τὸ δέον» (LSK15 / LSJ99 σ.λ. φρονέω ΙΙ.2b), ἀπαντᾶ σὲ ὄχι λίγα χωρία, μὲ τὴν ἐδῶ ἀπαιτούμενη ἔννοια. Ἔτσι ἡ συμπλήρωση τῶν στ. εἶναι εὔκολη ὡς πρὸς τὸ νόημα, δύσκολη ὅμως ὡς πρὸς τὰ ἐπιμέρους σημεῖα. Ἔτσι, Ὁ Peek4 κοινοποιεῖ στὴ Νικολάου1 τὴν πρότασή του μηδεὶς φρονή[σηι μεῖζον ἐμ βίωι] ποτὲ | οὐδὲν γὰρ ἐσμ[ὲν πλὴν σκιὰ πάντες βροτοί], ἐνῶ ὁ Webster1 σὲ ἐπιστολή του πρὸς τὴν ἴδια προτιμᾶ τὸ μεῖζον ἀνθρώπου (ἀντὶ τὸ μεῖζον ἐμ βίωι), κι ἡ Νικολάου1 γράφει μεῖζον ἀνθρώπων, συμπληρώνει δὲ τὸν στ. 16 –παραβάλλοντας πρὸς τὸ ἀπόσπ. 532 (βλ. ἀνωτ.) τοῦ Εὐριπίδη– οὐδὲν γὰρ ἐσμ[έν, ἄλλο ἢ γῆ καὶ σκιά]. Οἱ λοιποὶ ἐκδότες ἀκολουθοῦν ἐν μέρει ἢ συνολικὰ κάποιαν ἀπὸ τὶς ἀνωτ. προτάσεις, ἐνῶ ὁ Χατζηστεφάνου στὴν ἀνακοίνωσή του στὸ Γ΄ Κυπρολογικὸ συνέδριο [: τόμ. Α´ 161 κἑ.] προτείνει τὸ μὴ κατ' ἄνθρωπον στὸν στ. 15 (ἀντὶ τοῦ μεῖζον ἀνθρώπων ἢ -ου), παραμερίζοντας ἔτσι τὸ μεῖζον χωρὶς αὐτὸ νὰ νοσεῖ (ὅπως δείχνουν τὰ παράλληλα χωρία ὅπου τὸ μεῖζον φρονέω χρησιμοποιεῖται μὲ ἀνάλογη πρὸς τὴν ἐδῶ σημασία). Ἴσως πρέπει νὰ συμπληρώσει κανεὶς ἐδῶ μεῖζον ἢ κατ' ἄνδρα (παραβάλλοντας πρὸς τὸ ἀνωτ. παρατιθέμενο ἀπόσπ. τοῦ Σοφ., Ἀντ. 768), ποὺ ἁρμόζει στὸ β΄ ἡμιστίχιο μὲ ἀνάλυση συλλαβῆς σὲ δύο βραχύχρονες στὸν τελευταῖο πόδα (πβ. ἀνωτ. στ. 3). Οἱ ἀμφιβολίες μας γιὰ τὸ τελικὸ κείμενο παραμένουν. Σὲ κάθε περίπτωση, ὅμως, τὸ σκιὰ ὡς χαρακτηρισμὸς τῆς ἀνθρώπινης μοίρας σκιάζει μὲ βεβαιότητα τὸ ἐπίγραμμα.

  1. Michaelidou-Nicolaou, I. (1963-1994), Inscriptiones Cypriae Alphabeticae”, II-XXXIII. 1962-1993, RDACa↑ b↑ c↑ d↑ e↑ f↑ g↑ h↑ i↑ j↑ k↑
  2. Vérilhac, A. - M. (1972), La déesse Φύσις dans une épigramme de Salamine de Chypre, BCH 96: 427-433.a↑ b↑ c↑ d↑ e↑ f↑ g↑ h↑ i↑ j↑ k↑ l↑ m↑ n↑ o↑ p↑
  3. Pouilloux, J., Roesch P. & Marcillet-Jaubert J. (1987), Salamine de Chypre, XIII: Testimonia Salaminia, 2. Corpus épigraphique, Vol. XIII, Paris .a↑ b↑ c↑ d↑ e↑ f↑ g↑ h↑ i↑
  4. Peek, W. (1955), Griechische Vers-Inschriften , Vol. I: Grab-Epigramme, Berlin.a↑ b↑ c↑ d↑ e↑ f↑
  5. Supplementum Epigraphicum Graecum, Amsterdam/Leiden.a↑ b↑ c↑ d↑
  6. Χατζηϊωάννου, Κ. (1971-1992), Ἡ Ἀρχαία Κύπρος εἰς τὰς Ἑλληνικὰς Πηγάς, τóμ. Α΄- Στ΄, Λευκωσία.a↑ b↑ c↑ d↑
  7. Merkelbach, R. (1973), Grabepigramm auf einen Schüler, ZPE 11: 80.a↑ b↑ c↑
  8. Chantraine, P. (1968-1980), Dictionnaire étymologique de la langue grecque: Histoire de mots, Vols. 1-4, Paris.a↑ b↑ c↑ d↑ e↑
  9. Liddell, H G. & Scott R. (1940), A Greek-English Lexicon, 9th ed. , Oxford.a↑ b↑ c↑ d↑ e↑ f↑ g↑ h↑
  10. Robert, J. & Robert L. (1973), Bulletin épigraphique, Vol. 86,
  11. Κακριδῆς, Ἰ. Θ. (1986), Ελληνική Μυθολογία, Αθήνα .
  12. Richardson, N. & Kirk G. (1993), The Iliad: A Commentary, Vol. VI: books 21-24, Cambridge.
  13. Bowra, Cedric, M. (1934), Homeric Words in Cyprus, JHS 54: 54-74.a↑ b↑
  14. Russo, J., Fernandez-Gatiani M. & Heubeck A. (1992), A Commentary on Homer's Odyssey, Vol. III: Books xvii-xxiv, Cambridge.
  15. Liddell, H G. & Scott R. (1980), Μέγα Λεξικὸν τῆς Ἑλληνικῆς Γλώσσης, Vols. I-V, Ἀθῆναι .a↑ b↑ c↑ d↑ e↑ f↑
  16. Powell, J. U. (1925), Collectanea Alexandrina: Reliquiae minores poetarum Graecorum aetatis Ptolemaicae 323-146 A. C. Epicorum, Elegiacorum, Lyricorum, Oxford.
  17. Θεοδωροπούλου, A. (1997), Έρευνες στο Κυπριακό Επίγραμμα , Αθήνα .
  18. West, M L. (1978), Hesiod, Works and Days, Oxford.