You are here

E21

Please add a search word

T= Testimonium  F= Fragmentum  E=  Επιγραφή / Inscription

      Μικρὰ Τύχ[ηι]1 Μ̣̣̣̣̣υρτώ2, ξένε, μένφεται , ἣν ἀπ' Ἐλα‹ί›ης3
2         Αἰολίδος ↓ τηλοῦ Κύπρος ἔδεκτο τάφωι .

  1. 1 Τύχ[ηι] Hans.; dubit. iteravimus (num Τύχ[ην]?): τύχ[ην] Mitf. Michael.2; τύχ[ηι] Michael.1SEG Mass. Hadj. (vid. infra s.v.) ‖
  2. Μ̣̣̣̣̣υρτώ Michael.1 Mitf. SEG Hans.: Μυρτώ cett. ‖
  3. ἣν ἀπ' Ἐλα‹ί›ης Michael.2; ἣν ἀπ' Ἐλα[ί]ης Hadj.; ἣν ἀπ' Ἐλαίης Michael.1 (def. Rob.), it. Mass.; ἣν ἀπ' Ἐλάης Hans. (fort. recte): ἧν‹περ› Ἀπέλλης scr. Mitf. (ἧν(περ) vel ἧν (καὶ) prop. Rose), acc. Rob.

Ἡ μικρὴ Μυρτὼ τὴν Τύχη, ξένε, μέμφεται, ποὺ ἀπ' τὴν Ἐλαία

    τῆς Αἰολίδας μακριὰ ἡ Κύπρος δέχτηκε σὲ τάφο.

Σχόλια: 

Ἐπίγραμμα ἐπιτύμβιο ἀποτελούμενο ἀπὸ ἕνα ἐλεγειακὸ δίστιχο χαραγμένο σὲ ἕξι μικρὲς σειρές, σὲ ἀλφαβητικὴ γραφὴ καὶ χωρὶς ἰδιαίτερη φροντίδα, πάνω σὲ σκληρὴ κιτρινωπὴ πλάκα ἀκανόνιστη (μέγιστο ὕψ. 46.5 ἑκ., μέγ. πλ. 38 καὶ πάχος 5.5 κατὰ τὸν Mitford1, πβ. Μιχαηλίδου). Ἀνακαλύφθηκε στὴν περιοχὴ τῆς ἀρχαίας Ταμασσοῦ, στὸ χωριὸ Πολιτικό, τὸν Ἰούνιο τοῦ 1959, καὶ καταχωρήθηκε στὸ Κυπριακὸ Μουσεῖο (I.G. 208), ὅπου καὶ βρίσκεται σήμερα. Ἡ ἐπιγραφὴ χρονο­λογήθηκε ἀπὸ τοὺς J. καὶ L. Robert2 (ἀρ. 827) στὸν 3ον αἰ. π.Χ. ἢ στὸν 4ον, καὶ ἀπὸ τὸν Mitford1 στὰ τέλη τοῦ 4ου αἰ. μᾶλλον παρὰ στὶς ἀρχὲς τοῦ 3ου (περὶ τὰ τέλη τοῦ 4ου αἰ. ἀπὸ τὸν Masson3, "saec. IV ex.?" Hansen4), στὶς ἀρχὲς τοῦ 3ου αἰ. π.Χ. ἀπὸ τὴν Ἰνὼ Νικολάου [Μιχαηλίδου-Νικολάου] στὸ CIS5, στὸν 3ον αἰ. π.Χ. ἀπὸ τὸν Χατζηιωάννου6 (ἀλλὰ "ΙΙe-IIIe siècles de notre ère" κατὰ τὴν Ἰνὼ Μιχαηλίδου στὸ σχετικὸ ἄρθρο τοῦ Β. Καραγιώργη7). Εἶναι ἡμικατεστραμμένη στὸ τέλος τῆς πρώτης σειρᾶς (ΜΙΚΡΑ ΤΥΧ, βαθούλωμα, δυσανάγνωστο Μ, ΥΡ στὸ τέλος – Tw στὴν ἀρχὴ τῆς ἑπόμενης σειρᾶς). Καθὼς τὰ γράμματα εἶναι ἀνομοιόμορφα καὶ οἱ μεταξύ τους ἀποστάσεις ἀκανόνιστες, εἶναι ἀδύνατο νὰ ἐπικαλεστῆ κανεὶς τὸ παλιογραφικὸ αὐτὸ κριτήριο γιὰ τὴ συμπλήρωση τοῦ μικροῦ χάσματος. Ἡ πρώτη ἔκδοση ὀφείλεται στὴν Ἰνὼ Μιχαηλίδου (στὸ ἄρθρο τοῦ Β. Καραγιώργη7 στὸ BCH 84 [1960] 242-99 γιὰ τὶς ἀρχαιολογικὲς ἀνακαλύψεις στὴν Κύπρο τὸ 1959), ποὺ ἐπανέρχεται τὸ 1971 μὲ μικρὲς διαφοροποιήσεις καὶ μιὰν ἐξαιρετικὴ φωτογραφία στὸ τέλος (CIS5, pl. XXIV), ἡ τελευταία ἔκδοση στὸν Hansen4· ὁ Mitford1 (1961) διαφοροποιεῖται στὴν ἀνάγνωση τοῦ α΄ στ. καὶ στὴν ὅλη ἑρμηνεία τοῦ ἐπιγράμ­ματος (βλ. κατωτ.).

1. Μικρὰ Τύχ[ηι] Μυρτώ (...) μένφεται: ἡ φράση μοιάζει μὲ Δελφικὸ χρησμό, καθώς: (α΄) Τὸ μικρὰ μπορεῖ νὰ συνταχθῆ μὲ τὸ Μυρτώ (ἡ μικρὴ Μυρτώ) ἢ μὲ τὸ μένφεται, ὡς σύστοιχο ἀντικ. (μικρὰν μομφὴν μέμφεται, λίγο κατηγορεῖ τὴν ΤΥΧΗ, μικρὴ μομφὴ προσάπτει σ' αὐτὴν ἡ Μυρτώ). (β΄) Καθὼς ὅμως τὸ ρῆμα συντάσσεται μὲ αἰτ. προσ. / μὲ αἰτ. πράγμ. / μὲ δοτ. προσ. καὶ αἰτ. πράγμ. / μὲ δοτ. προσ. μόνο κ.λπ. (βλ. LSJ98 σ.λ. μέμφομαι, κ.ἄ.), μποροῦμε ἐδῶ νὰ διαβάσουμε ΤΥΧ[ΗΙ] ἢ ΤΥΧ[ΗΝ]. Τὰ παλαιογραφικὰ κριτήρια δὲν ὠφελοῦν ἐδῶ (βλ. ἀνωτ.) καὶ τὰ πάμπολλα παράλληλα χωρία μόνο μιὰ στατιστικὴ ὑπεροχὴ τοῦ μέμφομαι ΤΥΧΗΝ (σὲ αἰτ.) σὲ σχέση μὲ τὸ μ. ΤΥΧΗΙ (σὲ δοτ.) μποροῦν νὰ προσφέρουν. Τὰ ἴδια παράλληλα χωρία ὁδηγοῦν σὲ μιὰ στατιστικὴ ὑπεροχὴ τῶν τύχην καὶ τύχηι σὲ βάρος τῶν Τύχην καὶ Τύχηι. (γ΄) Στὰ ἐπιγράμματα ὅμως ἡ Τύχη ἐμφανίζεται συχνὰ προσωποποιημένη· βλ. π.χ. EGr9 [Ind., σελ. 564 / κείμενο]: ἀπὸ τὶς 20 περιπτώσεις ἐμφανίσεως τῆς ΤΥΧΗΣ, στὶς 14 εἶναι προσωποποιημένη (Τύχ-, μόνο σὲ 6 περιπτώσεις τύχ-). Εἶναι γνωστὸ καὶ ἀναμφίβολο, ὅπως σημειώνεται στοὺς LSK10 σ.λ. (Ι), ὅτι «ἡ Τύχη ἐθεοποιήθη ὡς ἡ παρὰ Λατίνοις Fortuna... ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἐπεκράτησεν ἐπὶ πολύ, καθότι ἀκολούθως ἡ φράσις Τύχη τυφλὴ κατέστη κοινοτάτη» (ὅπως συνέβη καὶ μὲ ἄλλες παρόμοιες ἐκφράσεις, προσθέτουμε)· ἀλλὰ ἡ Τύχη ἐμφανίζεται (ἢ ἐπανεμφανίζεται) δυνα­μικὰ κατὰ τὴν ἰδιαίτερα ταραγμένη ἐποχὴ τῆς Νέας Κωμωδίας (προλογίζει χαρακτηριστικὰ ὡς Θεὸς Τύχη στὸ ἔργο Μεν. Ἀσπ. 97-148, τελειώνοντας: Τίς εἰμι, πάντων κυρία | τούτων βραβεῦσαι καὶ διοικῆσαι; Τύχη, πβ. Gomme – Sandbach Men. Comm.11 σελ. 711 [σημ. στὸ ἀπόσπ. 417], βλ. ἐπίσης RE12 καὶ OCD13 σ.λ., ΕλλΜ14 2. 255-56, πβ. Richardson Dem.15 420 σ.λ. Τύχη, Farnell CGrS16 V.477 κἑ. μὲ σημ. 250 [σσ. 481-82], SEG17 30 [1980] 459-60 ἀρ. 1608, Mitford NIRCy18 [1950] 88-89 ἀρ. 47, κ.ἄ.), στὴν ἐποχὴ τοῦ ἐπιγράμματός μας. Ἀξίζει νὰ θυμηθῆ κανείς, ἀνάμεσα στὰ πολλὰ ἄλλα, τὴν Τύχην τῶν Χυτρίων καὶ τὸ Τυχαῖον τῆς Πάφου (βλ. Mitford19, JHS 66 [1946] 25 μὲ σημ. 5-6, ΑΚΕΠ6 Δα΄ / Δβ΄ 49-49.1 καὶ §§ 83-86, καὶ Nicolaou CIS5 σ. 30 pl. XXXVIII, βλ. καὶ κατωτ. Ε35.4 καὶ Ε48.6 Τύχη), τὸν Αἰσώπ. μύθο Παῖς καὶ Τύχη καὶ τὸν Ὀρφ. Ὕμν. 72 Τύχης· νὰ σημειώσει ὅτι στὸν ἴδιο συγγραφέα, τὸν ρήτορα καὶ σοφιστὴ τοῦ 4ου αἰ. μ.Χ. Λιβάνιο (ἔκδ. Förster, Libani Opera20), ἀπαντοῦν μὲ τὸ μέμφομαι τὰ Τύχῃ / τύχῃ καὶ Τύχην / τύχην (Λόγ. 6-7 μεμφόμενοι τῇ Τύχῃ, Μελ. 19.3 μεμφόμενος τῇ τύχῃ καὶ 50.9 διαμέμφονται τὴν Τύχην, Προγυμν. 8.4.19 μέμφοιτ' ἄν τις τὴν τύχην)· καὶ νὰ παραθέσει, ἀπὸ τὰ παράλληλα χωρία, τὸ τοῦ Πλουτ. Φάβ. Μάξ. 13.3 μικρὰ μεμφόμενος τὴν τύχην. Ὅλα τοῦτα, νομίζουμε, ὁδηγοῦν στὸ συμπέρασμα ὅτι μπορεῖ νὰ γράψει κανεὶς ἐδῶ εὔλογα Τύχηι / Τύχην / τύχηι / τύχην ἀφ' ἑνός, καὶ ἀφ' ἑτέρου νὰ συντάξει τὸ μικρὰ μὲ τὸ Μυρτώ ἢ μὲ τὸ μέμφεται (οὔτε τὸ μέτρο, δυστυχῶς, βοηθεῖ ἐδῶ)· στὴν τελευταία περίπτωση τὸ μικρὰ μένφεται δὲν πρέπει νὰ ἑρμηνευθῆ ὅπως στὸν Mitford1 (σελ. 139 σημ. 189), ἀλλὰ μὲ τὴν ἔννοια ὅτι ἡ Μυρτὼ πεθαίνει μακριὰ ἀπ' τὴν πατρίδα της μὰ κατὰ τὰ ἄλλα δὲν ἔχει καὶ πολλὰ παράπονα ἀπὸ τὴν τύχη της (οὔτε κι αὐτὸς ποὺ τῆς στήνει τὸ μνῆμα μὲ τὴν ἐπιτύμβια ἐπιγραφή). Μὲ πάμπολλες ἀμφιβολίες γράψαμε Τύχ[ηι] (κατὰ τὸν Hansen4, καὶ γιατὶ αὐτὸ ἀφήνει ἀνοικτὴ τὴ δυνατό­τητα διπλῆς σύνταξης τοῦ μικρὰ), καὶ μεταφράσαμε «Ἡ μικρὴ Μυρτὼ τὴν Τύχη ... μέμφεται» (ὡς πιὸ πιθανό, καὶ γιατὶ τὸ «Μικρὰ τὴν Τύχη ἡ Μυρτὼ ... μέμφεται» εἶναι μὲν δίσημο ἀλλ' ὄχι ἀνεκτὸ στὸν Νεοελληνικὸ λόγο).

1-2. ἀπ' Ἐλα<ί>ης | Αἰολίδος: στὴν ἐπιγρ. ΕΛΑΗΣ· ὀρθῶς ἴσως, μὲ ἐπιφυλάξεις γιατὶ τὸ μέτρο ἀπαιτεῖ κανονικὰ μακρὰ συλλ., ὁ Hansen4 γράφει Ἐλάης (τὸ Ἐλαίης τῆς α΄ ἔκδ. ἀπὸ τὴ Μιχαηλίδου-Νικολάου ἀποκλείεται ἀπὸ τὰ ἐπιγραφικὰ δεδομένα). Οὕτως ἢ ἄλλως, ὅμως, μιλᾶμε γιὰ τὴν Ἐλαίαν τῆς Αἰολίδος, 25 περίπου χιλιόμετρα ἀπὸ τὸ Πέργαμο, ὑπὸ τὴν ἐπιρροὴ τοῦ ὁποίου βρίσκεται κατὰ καιρούς (περισσό­τερα βλ. στὴν RE12 σ.λ. Elaia 1). Πῶς βρέθηκε ἡ Μυρτὼ στὴν Κύπρο ἀπὸ τὴ Μικρασιατικὴ Ἐλαία εἶναι δύσκολο νὰ καθορίσει κανεὶς μὲ ἀκρίβεια. Μπορεῖ ὁ πατέρας της ἢ ὁ ἄντρας της, π.χ, νὰ βρέθηκε στὴν Κύπρο μὲ τὸν Δημήτριο τὸν γιὸ τοῦ Ἀντίγονου τὸ 306 π.Χ. καὶ νὰ ἔμεινε ἐκεῖ, φέρνοντας στὴ συνέχεια καὶ τὴν οἰκογένειά του (ἀπὸ τὸ 306 ὣς τὸ 294 π.Χ., ὡς γνωστό, ἡ Κύπρος ἀνήκει μαζὶ μὲ τὴ Μικρασία, τὴ Συρία καὶ τὴν Παλαιστίνη στὸ βασίλειο τοῦ Ἀντίγονου καὶ –ἀπὸ τὸ 301 π.Χ.– τοῦ Δημήτριου: βλ. ΙΕΕ21 Δ΄ 282 κἑ., κ.ἀ.)· σ' αὐτὴ τὴν περίπτωση ἐνισχύεται ἡ χρονολόγηση τοῦ ἐπιγράμματος στὰ τέλη τοῦ 4ου ἢ στὶς ἀρχὲς τοῦ 3ου αἰ. π.Χ. Ὅμως ἡ κινητικότητα τῆς ἐποχῆς αὐτῆς παρατηρεῖται καὶ σὲ προγενέστερες καὶ σὲ μεταγενέστερες ἐποχές, τόσο ἀπὸ τὴν Κύπρο πρὸς ἄλλες Ἑλληνικὲς περιοχές (βλ. ἀνωτ. Ε1, 2, 4, 10, 11 καὶ Ε19 μὲ σχόλ.) ὅσο καὶ πρὸς τὴν Κύπρο (βλ. ἀνωτ. Ε3, 18 καὶ 20 καὶ κατωτ. Ε22, βλ. ἐπίσης κατωτ. Ε23, 25, 32, 46, 51, 53, 62, 64, 68. Περισσότερα: Nicolaou, EHCy22 I-III [μὲ τὸ ἐδῶ ἐπίγραμμα: I. 24 ἀρ. 22], καὶ "Cypriots in the East and West. Foreigners in Cyprus (Archaic to Roman Period)", Acts of the International Archaeological Symposium "Cyprus between the Orient and the Occident", Nicosia 8-14 September 1985, ed. V. Karageorghis23 (Nicosia 1986), σσ. 423-36 (καὶ 437-38)· βλ. ἐπίσης ΕΚυΕ24 3.3.

2. Κύπρος ἔδεκτο τάφωι: πβ. Ἀνθ. Παλ. 7.78.4 πατρῴων ἐντὸς ἔδεκτο τάφων, κ.τ.τ. Γιὰ τὸ Κύπρος βλ. ἀνωτ. Ε9.3-4 καὶ κατωτ. Ε25.3 (σχόλ., μὲ περαιτέρω παρα­πομπές).

  1. Mitford, T. B. (1961), Further Contributions to the Epigraphy of Cyprus, AJA 65: 93-151.a↑ b↑ c↑ d↑
  2. Robert, L. & Robert J. (1961), Bulletin épigraphique, Vol. 74,
  3. Masson, O. (1961), Les Inscriptions Chypriotes Syllabiques: Recueil critique et commenté, École Française d' Athènes, Études Chypriotes 1: Paris.
  4. Hansen, P. A. (1989), Carmina Epigraphica Graeca (saec. IV a. C. (CEG2)), Texte und Kommentare Berlin and New York.a↑ b↑ c↑ d↑
  5. Nicolaou, I. (1971), Cypriot Inscribed Stones (Picture Book no 6), Cyprus .a↑ b↑ c↑
  6. Χατζηϊωάννου, Κ. (1971-1992), Ἡ Ἀρχαία Κύπρος εἰς τὰς Ἑλληνικὰς Πηγάς, τóμ. Α΄- Στ΄, Λευκωσία.a↑ b↑
  7. Karageorghis, V. (1960), Chronique des fouilles et découvertes archéologiques à Chypre, BCH 84: 242-299.a↑ b↑
  8. Liddell, H G. & Scott R. (1940), A Greek-English Lexicon, 9th ed. , Oxford.
  9. Kaibel, G. (1878), Epigrammata Graeca ex lapidibus conlecta, Berlin.
  10. Liddell, H G. & Scott R. (1980), Μέγα Λεξικὸν τῆς Ἑλληνικῆς Γλώσσης, Vols. I-V, Ἀθῆναι .
  11. Gomme, A W. & Sandbach F H. (1973/1983), Menander: a Commentary, Oxford .
  12. von Pauly, A F., Wissowa G., Kroll W., Mittelhaus K. & Furchtegott Ziegler K J. (1893-1980), Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft, Stuttgart .a↑ b↑
  13. Hammond, N G L. & Scullard H H. (1970 [1992]), The Oxford Classical Dictionary, Oxford.
  14. Κακριδῆς, Ἰ. Θ. (1986), Ελληνική Μυθολογία, Αθήνα .
  15. Richardson, N J. (1974), The Homeric Hymn to Demeter, Oxford.
  16. Farnell, L. R. (1896-1909), The Cults of the Greek States, Vols. I-V, Oxford.
  17. Supplementum Epigraphicum Graecum, Amsterdam/Leiden.
  18. Mitford, T. B. (1950), New Inscriptions from Roman Cyprus, OArch 6: 1-95.
  19. Mitford, T. B. (1946), Religious Documents from Roman Cyprus, JHS 66: 24-42.
  20. Förster, R. (1903-1927), Libani Opera, Leipzig .
  21. (1970-1979), Ἱστορία τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους, τóμ. Α΄- ΙΣΤ΄, Ἀθῆναι.
  22. Michaelidou-Nicolaou, I. (1967), The Ethnics in Hellenistic Cyprus, I. "The epitaphs", ΚυΣπ 31: 15-36.
  23. Karageorghis, V. (ed.) (1986), Acts of the International Archaeological Symposium “Cyprus between the Orient and the Occident”, Nicosia 8-14 September 1985, Cyprus between the Orient and the Occident Nicosia.
  24. Θεοδωροπούλου, A. (1997), Έρευνες στο Κυπριακό Επίγραμμα , Αθήνα .