You are here

E13

Please add a search word

T= Testimonium  F= Fragmentum  E=  Επιγραφή / Inscription

      Λ̣̣̣̣̣εδρίωι  ἐν̣̣̣̣̣1 τεμένει  Π[αφίαι γέρας  ἐκ πολυκλείτων]2 
           Ἀρχαῖος3 ↓ b b πατέρων ἔστ[ασ' ἀγασσάμενος]4 
3    υἱὸν Τιμάρχου  Παφίων [βασιλῆα φέριστον,]5 
           Νικοκλέα , Κινύρου θε̣̣̣̣̣[ιοτάτου γενεᾶς.]6 

  1. 1 Λ̣̣̣̣̣εδρίωι et ἐν̣̣̣̣̣ legimus: Λεδρίωι et [ν] Mitf. aliique (fort. recte) ‖
  2. Π[αφίαι γέρας ἐκ πολυκλείτων] supplevimus, coll. infra Ε14.1 Π]α̣̣̣̣̣φίαι γέρας (cf. supra E2.11 Φοίβωι γέ̣̣̣̣̣[ρ]α[ς) et Pind. Ol. 6.71 ἐξ οὗ πολύκλειτον ... γένος (ἐκ ... πατέρων saepe in epigr.) (vid. infra ad loc.): Π[αφίας ἶνις περιφήμων] Mitf. SEG Hadj.; Π[αφίας solum Hans.
  3. 2 Ἀρχαῖος SEG (cf. Rob.); Ἄρχαιος Mitf. (fort. recte): ἀρχαῖος (sc. νόμος) «W. Peek per epistolam ad O. Masson» test. et prob. Hans. (num Ἀρχάϊος ?) ‖
  4. ἔστ[ασ' ἀγασσάμενος] Mitf. SEG Hadj. (dubit. iteravimus): ἐστ[ Hans.
  5. 3 [βασιλῆα φέριστον] Mitf. SEG Hadj. (possis al. sim., vid. infra s.v.); βασιλῆα solum it. Hans.
  6. 4 θε̣̣̣̣̣[ιοτάτου γενεᾶς] scripsimus coll. infra E14.4 Κινύ]ρα κλειζόμενος γενεᾶς et supra E9.4 θειοτάτων ἐκ προγόνων (vid. infra s.v.): θε̣̣̣̣̣[σπεσίου πρόγονον] Mitf., it. SEG et dubitans Hadj. (vid. adnot. eius ad loc.): θε̣̣̣̣̣[ solum Hans.

   Στὸ Λέδριο τέμενος στὴν Ἀφροδίτη δῶρο (ἀπὸ πολύμνητους)
        ὁ Ἀρχαῖος πατέρες ἔστησε (θαυμάζοντας)
3 τὸν γιὸ τοῦ Τίμαρχου τῶν Πάφιων (βασιλιὰ σπουδαῖο),
        τὸν Νικοκλέα, τοῦ Κινύρα (τοῦ θεϊκότατου γενιά).

Σχόλια: 

Ἐπίγραμμα ἀναθηματικὸ χαραγμένο σὲ κεφαλαιογράμματη ἀλφαβητικὴ γραφὴ πάνω σὲ λευκὴ μαρμάρινη βάση ἀγάλματος τοῦ Πάφιου βασιλιᾶ Νικοκλῆ, στημένου στὸ Λέδριο τέμενος τῆς Ἀφροδίτης ἀπὸ τὸν Ἀρχαῖο. Ἡ μαρμάρινη πλάκα, σπασμένη στὸ δεξιὸ καὶ στὸ κάτω μέρος, ἀνακαλύφθηκε στὴ Λευκωσία κοντὰ στὴν Ἁγ. Σοφία (στὴν παρακείμενη ἐκκλησία Bedestan), καὶ βρίσκεται σήμερα στὸ Κυπριακὸ Μουσεῖο τῆς Λευκωσίας (I. G.1 205). Δίνει τὸ α´ μέρος τεσσάρων στίχων σὲ ἐλεγειακὸ μέτρο, καὶ παρουσιάζει ἰδιαίτερο ἐνδιαφέ­ρον τόσο γιὰ τὸ ἐπίθ. Λεδρίωι, ποὺ δίνει μιὰ πρόσθετη πηγὴ γιὰ τὸ πολυσυζητη­μένο ὄνομα Λεδρός / Λήδρα (βλ. κατωτ. σχόλ. σ.λ.), ὅσο καὶ γιὰ τὴ μνεία τεμέ­ους τῆς Ἀφροδίτης στὴν περιοχὴ τῆς σημερινῆς Λευκωσίας, ἀλλὰ καὶ γιατὶ δείχνει σημαντικὴν ἐπιρροὴ τοῦ τελευταίου τῶν Κινυραδῶν βασιλέων τῆς Πάφου, τοῦ Νικοκλῆ. Χρονολογεῖται, ὅπως καὶ τὰ ἀνωτ. Ε12 καὶ κατωτ. Ε59, στὰ τελευταῖα χρόνια τῆς βασιλείας του κατὰ πᾶσαν πιθανότητα, πρὶν τὸν θάνατό του, καθὼς τὰ ἑπόμενα γεγονότα δύσκολα θὰ αἰτιολογοῦσαν τιμητικὴ ὕψωση ἀγάλματός του στὴν περιοχὴ τῆς Λευκωσίας ("de la fin du IVe s." Masson ICS2 σελ. 399, "ante 306" Hansen3 ad loc., "4 αἰ. π.Χ." Χατζηιωάννου4, ἀλλὰ "close of the 4th centure or the outset of the 3rd" Mitford5, καὶ "Early IIIa" [: ἀρχὲς 3ου αἰ. π.Χ.] Nicolaou PPC6 σ.λ. ΑΡΧΑΙΟΣ).

1. Λ̣εδρίωι: τὸ Λέδριος ἀπαντᾶ ἐπανειλημμένα σὲ graffiti τοῦ Karnak τῆς Αἰγύ­πτου τῶν ἀρχῶν τοῦ 4ου αἰ. π.Χ., σημαίνοντας τὴν ἐντυπωσιακὴ παρουσία πολ­λῶν Κυπρίων Λεδρίων ἐκεῖ κατὰ τὴν ἐποχὴ αὐτή: α´) Κ1 Βαλσάμων Φιλοδήμου Λέδριος, β´) Κ3 Τιμαγόρας Πέτρωνος Λέδριος, γ´) Κ5 Ἀριστόδ[α]μος ὁ Τιμαγόραυ Λέδρι(ος), δ´) Κ6 καὶ Κ8 Ἄγης Στασαγόραυ Λέδριος, ε´) Κ9 ]ς ὁ Ζωγόραυ Λέδριος, στ´) Κ30 Θιοδα()ος? Λέδριyος, ζ´) Κυδίλος Λέδριyος τᾶς Κύπρων, ἐνῶ στὰ τέλη τοῦ 3ου αἰ. π.Χ. (225/4) στὶς ἐπιγραφὲς τοῦ Καφιζίου διαβάζουμε: ἐπ[ὶ Ζήνων]ος (?) τοῦ Λεδρίου. Ὡς ὄνομα πόλεως ἀπαντᾶ γιὰ πρώτη φορὰ στὸν ὀνομαστὸ κατάλογο τοῦ Ἀσσύριου βασιλιᾶ Ἀσσαρχαδδών, δίπλα στὸ ὄνομα τοῦ Κύπριου Ὀνασαγόρα (Ú-na-sa-gu-su sar Li-di-ir), βασιλιᾶ τῆς Λήδρας (ὅπως εἶναι γνωστὴ μεταγενέστε­ρα), ἐνῶ στὸν μεγάλο Δελφικὸ κατάλογο τῶν Θεαροδόκων (στὰ τέλη τοῦ 3ου αἰ. π.Χ., μεταξὺ 223 καὶ 217) στήλ. Ι στ. 8 –μετὰ τὰ ὀνόματα τῆς Σαλαμίνας, τῆς Καρπασίας, τῶν Χύτρων, τῆς Κερύνειας, τῆς Λαπήθου, τῶν Σόλων καὶ τῆς Ταμασσοῦ– εὔστοχα ὁ Mitford (AJA5 65[1961] 138) συμπλήρωσε τὸ ὄνομα τῶν Λεδρῶν, ἐνῶ λίαν ἀξιοσημείωτο εἶναι χωρίο τοῦ Νόννου (Διον. 13.432 κἑ.) κατὰ τὸ ὁποῖο Κυπριάδας δὲ φάλαγγας ἐκόσμεε Λίτρος ἀγήνωρ | εὐχαίτης τε Λάπηθος (μὲ τὸν ἐπώνυμο ἥρωα τῆς Λαπήθου νὰ εἰσηγεῖται τὸ ἴδιο γιὰ τὸν Λίτρον: πβ. ἀνωτ. Li-di-ir)· ἀκόμα μεταγενέστερα ἀπαντοῦν οἱ τύποι Λήδρα, Λῆδροι, Λῆδρος καὶ Λῆδρον. Βλ. O. Masson7, "Kypriaka, XIV. Remarques sur le nom de Lédra", BCH 104 (1980), 232-35, ὅπου καὶ ἡ παλαιότερη βιβλιογραφία· πβ. Μεν. Χριστοδούλου8, Λευκωσία: ὄνομα καὶ παράδοση (ἔκδ. Δήμου Λευκωσίας, 1977) 7 κἑ., ποὺ συνδέει τὸ ὄνομα Λήδρα μὲ τὴ «μεγάλη θεὰ τῆς Κύπρου, ποὺ γοητεύει καὶ δίνει τὴ λήθη στοὺς ἀθάνατους» καὶ γι' αὐτὸ «τὸ ὄνομά της ἔχει τὴν ἴδια ρίζα μὲ τὸ φυτὸ λήδανον καὶ μὲ τὰ ὀνόματα Λήδα καὶ Λητώ» (πβ. Chantraine9 σ.λ. Λητώ, ἀντιπαράβ. τοῦ ἴδιου λλ. Λήδα καὶ λήδανον). Ἂς σημειωθῆ ὅτι τῶν Λεδρῶν ἡ ὀνομ. μπορεῖ νὰ εἶναι ΛεδροίΛεδρά (βλ. Masson7 ὅ.π. 235), κι ὅτι δὲν ἀποκλείεται νὰ ἐπιζεῖ τὸ ὄνομα σὲ σημερινὰ τοπων. τῆς ἐπαρχίας Λευκωσίας κ.ἀ. (ἡ Λετρία, ἡ Λετρίδα, οἱ Λετρίδες, τὰ Λετρίδια, πβ. τὰ Λέτρινα τῆς Ἠλείας, καὶ ἐπιγρ. τῆς Ὀλυμπίας Ἱαρὸν τ˜ο Διὸς Λεδρίνˉον: βλ. G. Daux10, BCH 90 [1966], 817 κἑ. μὲ fig. 13 καὶ pl. XII, 2, μὲ τὶς ἐκεῖ παρατηρήσεις καὶ παραπομπές).

Λ̣εδρίωι ἐν̣ τεμένει: πβ. ἀνωτ. Ε2.9 Ἰταλὸν ἂν τέμενος καὶ κατωτ. Ε35.2 ἱερῶ ἐν τεμένι, CEG23 796.2 Πυθίω[ι] [ν τεμένει], κ.ἀ. Γιὰ τὸ τέμενος βλ. ἀνωτ. Ε2 σχόλ. σ.στ. 9 σ.λ. τέμενος καὶ ΕΚυΕ11 4.2στ´.

Π[αφίαι γέρας: Π[αφίας συμπλήρωσε ὁ Mitford5 καὶ υἱοθέτησε ὁ Χατζηιωάν­νου4 (μαζὶ μὲ τὰ λοιπὰ συμπληρώματα τοῦ Mitford5, ποὺ ἀκολουθεῖ, ὅπως δηλώνει ὁ ἴδιος, «στὴν ἀντιγραφή», διατυπώνοντας ἐπιφυλάξεις γιὰ τὸ πρόγονον τοῦ στ. 4) καὶ ὁ Hansen3 παραβάλλοντας πρὸς τὸ κατωτ. Ε14.1: "Π[αφίας. Cf. n. 873" ὅπου "Π]α̣̣̣φίαι) Cf. n. 871". Τὸ ἐκεῖ Π]α̣̣̣φίαι γέρας (πβ. καὶ στ. 4 Κινύ]ρα κλειζόμενος γενεᾶς) ἁρμόζει, νομίζουμε, ἄριστα καὶ ἐδῶ· πβ. καὶ ἀνωτ. Ε2.11 Φοίβωι γέ̣[ρ]α[ς μὲ σχόλ. σ.λ. (Ἰταλὸν ἂν τέμενος στὸ Ε2.9, πβ. τὸ ἐδῶ προηγ. λ.).

ἐκ πολυκλείτων: ἶνις περιφήμων συμπληρώνει ὁ Mitford5, κατὰ τὸν Hansen3 ὅμως "falso; v. quae ad n. 870 adnotavi" (ὅπου): "ἶνις̣̣̣) Cf. LSJ cum Suppl.; vox in epigrammatis ante a. 300 a.Chr.n. incisis non reperitur", σὲ σημ. γιὰ ἐγχάρακτο ἐπίγραμμα «tubulae calcariae, ante 306 ..., στοιχηδὸν incisus», ὅπου ἀφιερωτὴς εἶναι ὁ Τιμάρχω ἶνις̣̣̣ (στ. i. 1) = υἱὸς Τιμάρχ[ου] (στ. ii. 1) Νικοκλῆς (βλ. Ε59α.a, σημ.). Μολονότι τὸ ἶνις καὶ ἀπαντᾶ συχνὰ σὲ ἐπιγραφὲς Κυπριακὲς ἀπὸ τὸν 6ον αἰ. π.Χ. καὶ ἁρμόζει στὸ θέμα τοῦ ἐδῶ ἐπιγράμματος (βλ. κυρίως O. Masson12, "Le mot ἾΝΙΣ« fils, fille» chez les poètes et dans les inscriptions", REG 88 [1975] 1-15, περισσότερα κατωτ. Ε59α σχόλ. σ.στ. a σ.λ. ἶνις̣̣̣), προτιμήσαμε τὸ συμπλ. Π[αφίαι γέρας (βλ. ἀνωτ.) ἐκ πολυκλείτων πιστεύοντας κυρίως ὅτι δύσκολα θὰ ἔγραφε ἐδῶ ὁ ἀφιερωτὴς τὸ ἶνις γιὰ τὸν ἑαυτό του καὶ τὸ υἱὸν (στ. 3) γιὰ τὸν Νικοκλέα. Τὸ ἐκ ... πατέρων ἀπαντᾶ συχνὰ σὲ ἐπιγράμματα (π.χ. Ἀνθ. 6.302.4, 7.162.2, 9.235.5 κ.ἀ., μὲ διάφορα ἐγκωμιαστικὰ ἐπίθ.). Τὸ πολυκλείτων (πβ. Πινδ. Ὀλ. 6.71 ἐξ οὗ πολύκλειτον... γένος) συμπληρώνει ἄριστα τὸν στ., μπορεῖ ὅμως κάλλιστα νὰ ἀντικατασταθῆ μὲ ἕνα ἀπὸ τὰ μετρικῶς καὶ νοηματικῶς ἰσοδύναμα περιφήμων (Mitford5), μεγαθύμων (συχνὰ στὸν Ὅμ.), κ.τ.τ. (κλεινῶν ἐκ πατέρων, πατρὸς κλεινοῖο, κλυτὸν ὄνομα πατρὸς ἀρίστου κ.τ.τ. συχνὰ σὲ ἐπιγράμματα).

2. Ἀρχαῖος: στὸ SEG13 (πβ. J. καὶ L. Robert5Ἄρχαιος Mitford5 (ἴσως ὀρθῶς), "falso", κατὰ τὸν Hansen3 ("ut etiam monent J. Bousquet apud O. Masson, privatim et M. L. West, privatim"), ὁ ὁποῖος ἀντ' αὐτοῦ (παραβάλλοντας πρὸς τὰ CEG23 747.5 νομίμοις π[ατρίοις καὶ 658, ὅπου κάτθανον εὐνομίαν ῥυσάμενοι πατέρων, χωρία ἐμφανῶς κατὰ πολὺ διάφορα λεκτικὰ καὶ νοηματικὰ πρὸς τὰ ἐδῶ) υἱοθετεῖ πρόταση τοῦ "W. Peek per epistulam ad O. Masson ante 1980 datam" καὶ γράφει ἐδῶ ἀρχαῖος ("sc. νόμος"). Σ' αὐτὴ τὴν περίπτωση πρέπει νὰ ἀναζητηθῆ ἄλλος ἀφιερωτής (ἡ πόλις; ὁ δῆμος;), νὰ θεωρηθῆ ὅτι προηγεῖται μόριο ὡς ἢ κάτι παρεμφερές, κ.ο.κ. Ἀντίθετα, μὲ ὑποκ. τὸ Ἀρχαῖος (ἢ Ἄρχαιος) καὶ ἀντικ. τὸν υἱὸν Τιμάρχου ... Νικοκλέα ... τὸ εστ[ συμπληρώνεται ἄριστα σὲ ἔστ[ασ(ε, -εν) καὶ τὸ ὅλο ἐπίγρ. ἀποκτᾶ καὶ μορφὴ σύμφωνη μὲ αὐτὴ τῶν λοιπῶν σχετικῶν ἐπιγραμ­μάτων καὶ νόημα σαφὲς καὶ συμβατὸ μὲ τὴν ἐδῶ περίσταση. Ἂς σημειωθῆ ὅτι τὸ κύριο ὄνομα ΑΡΧΑΙΟΣ ἀπαντᾶ σὲ ἐπιγραφὲς τῆς Χίου καὶ τῆς Κυρήνης τὴν ἴδια περίπου ἐποχή (βλ. LGPN14 σ.λ., περισσότερα ἀπὸ τοὺς A. Wilhelm, «Ψήφισμα Ἐρυθραίων», Ἑλληνικά 4 [1931] 15-19, καὶ Gardner Naukratis15 II. 62 κἑ., κυρίως ἀρ. 729 Ἄρχαιος ἀ[νέ]θηκεν τῆ' Ἀφροδίτῃ = Preisigke SGUA16 I. 201 ἀρ. 2506, ὅπου ὅμως τῇ ἀντὶ τῆ'), ἴσως δὲ καὶ στὸ ἀνωτ. Ε12.3 ἀναθηματικὸ πρὸς τιμὴν τοῦ ἴδιου Νικοκλῆ ἐπίγραμμα (βλ. ἐκεῖ)· καὶ ὅτι τὸ ἐπιχείρημα «δὲν ἀπαντᾶ ἀλλοῦ» (συμπληρούμενο μὲ ὅ,τι κρίνεται ἑκάστοτε πρόσφορο) δὲν πρέπει νὰ χρησιμο­ποιεῖται γιὰ τὸν ὀβελισμὸ ἢ παραμερισμὸ γραφῶν (λέξεων ἢ τύπων λέξεων) χωρὶς ἄλλον σοβαρὸ λόγο (πολὺ περισσότερο ποὺ συχνὰ αὐτὸ γίνεται σὲ διαφορετικὰ χωρία τὰ ὁποῖα συνυπολογιζόμενα παύουν νὰ παραδίδουν «ἅπαξ λεγόμενα»).

ἔστ[ασ' ἀγασσάμενος]: εὔστοχη, νομίζουμε, ἀλλ' ἀβέβαιη συμπλήρωση τοῦ Mitford5. Ὁ συνδυασμὸς ἀπαντᾶ συχνὰ σὲ ἐπιγράμματα· βλ. π.χ. EGr17 ("IV fere saeculi") 909.4 εἰκόνι λαινέῃ στῆσαν ἀγασσάμενοι (στ. 8:) ἀμφὶ Δίκης τεμένει καὶ Ἀνθ. 16.377.6 στῆσεν ἀγασσαμένη (πβ. 9.630.2, 16.338.6 κ.ἀ., χωρία τὰ ὁποῖα θὰ μποροῦσαν νὰ στηρίξουν τὴν πρόταση τοῦ Peek18 νὰ διαβαστῆ στὰ προηγούμενα ἀρχαῖος sc. νόμος καὶ νὰ μᾶς ὁδηγήσουν σὲ ὑπόθεση γιὰ ὑποκ. πόλιςδῆμος, ἂν δὲν ἐπρόκειτο γιὰ ἐπιγράμματα πόλεων μὲ πολὺ διαφορετικὲς πολιτειακὲς συνθῆκες ἀπὸ αὐτὲς τῶν Κυπριακῶν βασιλείων). Τὸ ἀγασσάμενος εἶναι συχνὸ ἤδη στὸν Ὅμηρο (κυρίως στὸν λογότυπο μῦθον ἀγασσάμενοι), τὸ ἔστησ- ἀπαντᾶ συχνότατα σὲ ἐπιγράμματα (βλ. ἀνωτ. Ε7.1 κά μεν ἔστασαν μὲ τὰ ἐκεῖ σχόλ., καὶ GVI18 275 κἑ.: τύπος ἔστησεν / ἔστησα ὁ δεῖνα τὸν δεῖνα / ἐμέ).

3. υἱὸν Τιμάρχου: πβ. κατωτ. Ε58.1 υἱὸς Τιμάρχ[ου]· ἀλλοῦ Τιμάρχω ἶνις (βλ. κατωτ. Ε59a μὲ σχόλ.). Ὁ Τίμαρχος, ὁ προτελευταῖος τῶν Κινυραδῶν βασιλέων τῆς Πάφου, ἀναφέρεται συχνὰ σὲ ἀρχαῖες καὶ νεώτερες πηγὲς σὲ συνδυασμὸ μὲ τὸν γιό του Νικοκλῆ (βλ. ἀνωτ. E12 σχόλ. σ.στ. 1 σ.λ. Νικόκλεες, μὲ παραπομπὲς καὶ βιβλιογραφία) ἀλλὰ καὶ ἀνεξάρτητα: βλ. κυρίως ICS2 4 ὁ ἱyερὴς τᾶς ἀνάσ(σ)ας Τίμαρχος καὶ 29 Τιμάρχω βασι( ) – Πα(φίων) καὶ ΤιμάρχωΠαφί(ων) καὶ σσ. 46, 79, 103-4, καὶ ΑΚΕΠ4 Δα´ 5.10-10α (μὲ ἀντίστ. σημ. Δβ´) καὶ 223 (Πλιν. Φυσ. ἱστ. 11.167 Timarchus Nicocles filius duos ordines habuit maxillarium: «Ὁ Τίμαρχος, ὁ γιὸς τοῦ Νικοκλέους τοῦ Παφίου, εἶχε δυὸ σειρὲς δοντιῶν», πβ. Α´ 81. 3-4) μὲ σημ. Δβ´ 223 (ὅπου συζήτηση τοῦ θέματος), Γβ´ § 3.3-4, 3.9 (γιὰ τὸ ἶνις) καὶ 4.2 (σσ. 12 κἑ.), καὶ Α´ 81.5, ὅπου τὸ ἐπίγραμμα Θεοδωρίδα (Ἀνθ. Παλ. 7.738) γιὰ τὸν πνιγμὸ τοῦ Τιμάρχου καὶ μετάφρασή του: «Τῆς Κύπρου οἱ Κλεῖδες, τῆς Σαλαμίνας οἱ ἀπόμακρες ἀκτές, | ὦ Τίμαρχε, σὲ χάσαν, κι' ὁ λίβας ὁ σκληρός, | μαζὶ καράβι, φόρτωμα· τὴ μαύρη σου τὴ στάχτη | δεχτήκανε θλιμμένοι σου οἱ δικοί, δυστυχισμένε» (πβ. καὶ κατωτ. Ε26).

Παφίων [βασιλῆα φέριστον]: ἄψογη συμπλήρωση Mitford5. Τὸ Παφίων ὁδηγεῖ στὸ βασιλῆα καὶ αὐτὸ σὲ ἐπιθ. φέριστονκράτιστον, ἀπὸ τὰ ὁποῖα τὸ α´ συνδυάζεται μὲ τὴν ἰδέα τοῦ κύρους καὶ τὸ β´ μὲ τὴν ἰδέα τῆς ἀνδρείας ἤδη στὸν Ὅμηρο Α 280-1 εἰ δὲ σὺ (sc. Ἀχιλλεῦ) καρτερός ἐσσι, θεὰ δέ σε γείνατο μήτηρ, | ἀλλ' ὅ γε (sc. Ἀγαμέμνων) φέρτερός ἐστιν, ἐπεὶ πλεόνεσσιν ἀνάσσει (βλ. Comm. Il.19 στὸ Ι 110: "φέριστος (and the more frequent φέρτατος) functions as a superlative of ἀγαθός but combined with the idea of auctoritas. At 1.280-1 φέρτατος [sic] (of Agamemnon) is contrasted with καρτερός (of Achilleus)" [Hainsworth], πβ. ὅ.π. στὸ Α 276-81 [Kirk19] "Agamemnon ... is φέρτερος, 'superior', in so far as he rules more people ...", ὅπου καὶ ἡ παρατήρηση ὅτι οἱ βασιλεῖς προστατεύονται ἀπὸ τὸν Δία καὶ ἑπομένως ὁ μέγιστος τῶν βασιλέων προστατεύεται περισσότερο ἀπ' αὐτὸν παρὰ οἱ ἄλλοι)· τόσο τὸ φέρτερος ὅσο καὶ τὸ φέρτατος ἀποκλείονται ἐδῶ ἀπὸ τὸ μέτρο, ὅπως καὶ πολλὰ ἄλλα ἐπίθ. τοῦ βασιλεὺς συνήθη στὸν Ὅμηρο καὶ / ἢ σὲ ἐπιγράμματα (σκηπτοῦχος, ἀριπρεπής, διοτρεφής, ὑπερμενής, δορισθενής, ἐρισθε­νής, κ.ἄ.). Τόσο τὸ φέριστος ὅσο καὶ τὸ κράτιστος (μὲ τὴν προηγ. συλλ. βραχύ­χρονη κατὰ correptionem Atticam) ἁρμόζουν ἐδῶ στὸ μέτρο καὶ ἀπαντοῦν σὲ πολλὰ ἐπιγρ. στὸ τέλος τοῦ στ. (καὶ σὲ ἄλλες θέσεις): Ἀνθ. Παλ. 8.95.1 υἷα φέρι­στον καὶ 140.5 φέρτερον οὐδὲν ἔχων ἱερεὺς γενέτης τε φέριστος (σημειωτέον ὅτι ὁ Νικοκλῆς εἶναι καὶ ἱερέας τῆς Ἀφροδίτης), EpAP20 2.246.3 (βλ. κατωτ. Ε26.3 μὲ σχόλ., τοῦ β´ π.Χ. αἰ.) παῖδα φέριστον καὶ 2.316.5 παισὶ φερίστοις | ... κλεινὸς ἐμεῖο πατήρ / 1.319.1 κρατίστους | ἄνδρας ἀγακλειτούς, 2.467.5-6 κασιγνήτους τε κρατίστους | καὶ πλείστων ὑπάτων κρέσσονας ἡγεμόνας, κ.ἄ. (πβ. 1.328.1 Ὁ κρατερὸς πολιοῦχος ἄναξ, 4.86.9 κρατερὸς Πολυνείκης, κ.τ.τ.). Τὸ παράλληλο Κυπριακὸ χωρίο (γιὰ τὸν Δημώνακτα ποὺ πνίγηκε, ὅπως καὶ ὁ πατέρας τοῦ Νικοκλῆ, στὴ θάλασσα) καὶ κυρίως οἱ ἱστορικὲς περιστάσεις εὐνοοῦν, νομίζουμε, τὸ συμπλ. βασιλῆα φέριστον παρὰ β. κράτιστον, χωρὶς νὰ ἀποκλείονται ἐντελῶς τὰ κρατερὸνμεγακλ⌣εῆ (ἢ καὶ ἀγαθὸν) βασιλῆα.

4. Νικοκλέα: βλ. ἀνωτ. Ε12.1 μὲ σχόλ. σ.λ. Νικόκλεες, καὶ κατωτ. Ε16 σχόλ. σ.στ. 2 (γιὰ τὴν αἰτ. σὲ -έα).

Κινύρου θε̣[ιοτάτου γενεᾶς: πβ. κατωτ. Ε14.4 Κινύ]ρα κλειζόμενος γενεᾶς μὲ σχόλ. (στ. 1 Π]α̣φίαι γέρας εἰκόνα τάνδε) καὶ ἀνωτ. Ε9.4 θειοτάτων ἐκ προγόνων μὲ σχόλ. (γιὰ τὸν σύγχρονο καὶ σύμμαχο τοῦ Πάφιου Νικοκλῆ Νικοκρέοντα τῆς Σαλαμίνας)· πβ. ἐπίσης EpAP20 1.189.2 θειοτάτου... Μέμνονος καὶ 195.2 Μέμνονα θειότατον (βλ. καὶ 1.301). Τὸ ἐπίθ. θεῖος (συγκρ. θειότερος, ὑπερθ. θειότατος) χρησιμοποιεῖται συχνὰ ἤδη στὸν Ὅμηρο κ.ἀ. γιὰ ἥρωες ὑπερανθρώπους, ὅπως ὁ Ἡρακλῆς, ὁ Ἀχιλλεύς, ὁ Ὀδυσσεύς κ.ἄ. (ὄχι ἀποκλειστικὰ θεϊκῆς καταγωγῆς) καὶ ἁρμόζει ἄριστα στὴν περίπτωση τοῦ Κινύρα (βλ. ΑΚυΓ41β´ 71-78], 1 Τ1-7, μὲ σχόλια), τοῦ θεμελιωτῆ τοῦ οἴκου τῶν Κινυραδῶν καὶ ἱερέα τῆς Ἀφροδίτης (καὶ πατέρα τοῦ Ἄδωνη κατὰ μιὰ παραλλαγὴ τοῦ μύθου), ἀλλὰ καὶ στὴν περίπτωση τοῦ Νικοκλῆ τῆς Πάφου, τοῦ ὁποίου ἡ ἅμιλλα πρὸς τὸν βασιλικὸ οἶκο τῆς Σαλαμίνας ἦταν ἰδιαίτερα ἐμφανής (κι εἶναι, ὅπως εἴδαμε, συχνὰ σημειωμένη). Τὸ συμπλ. τοῦ Mitford5 θε̣̣̣[σπεσίου προγόνου] φαίνεται ὄχι ἰδιαίτερα εὔστοχο στὸ β´ σκέλος του (πρόγονον = ἀπόγονον / ἔκγονον, ποὺ ἀποκλείονται ἐδῶ ἀπὸ τὸ μέτρο, πβ. ΑΚΕΠ4 Δβ´ 83, βλ. ὅμως GVI18 1105.3 θανὼν ἔλιπον λύπας προγόνοισι φίλοις τε), ἀλλὰ πιθανὸ ὡς πρὸς τὸ θε̣[σπεσίου]: βλ. LSJ921 σ.λ. θεσπέσιος, ΙΙ. "more than human", μὲ παραπομπὴ στὸν Πλάτ. Θεαίτ. 151 b σοφοὶ καὶ θεσπέσιοι ἄνδρες, κ.ἀ. (βλ. καὶ κατωτ. Ε53 σχόλ. σ.στ. 2 σ.λ. θε̣̣̣[σπεσίοις]). Γιὰ τὴν ἀντίθεση πρόγονος (ὅπως σήμερα, καὶ ὅπως στὸ Ε9.4: βλ. ἀνωτ.) – ἔκγονος (= ἀπόγονος) βλ. κατωτ. Ε18.3-4 πρόγονοι δ' ὀνομαστοὶ ἀπ' [ἀρχ]ῆς|ἔκγονοι Ἀτρειδᾶν Ἑλλάδος ἁγεμόνων (μὲ τὰ ἐκεῖ σχόλ.). (Γιὰ τὴν ἐτυμ. τοῦ θεσπέσιος βλ. Chantraine9 σ.λ.: "θεσ- « dieu » (cf. θεός, θέσ-κελος, -φατος) et l'adj. verbal *σπετός (cf. ἄ-σπετος ...)" κ.λπ.)

  1. Inscriptiones Graecae, Vols. I-XIV, Berlin.
  2. Masson, O. (1961), Les Inscriptions Chypriotes Syllabiques: Recueil critique et commenté, École Française d' Athènes, Études Chypriotes 1: Paris.a↑ b↑
  3. Hansen, P. A. (1989), Carmina Epigraphica Graeca (saec. IV a. C. (CEG2)), Texte und Kommentare Berlin and New York.a↑ b↑ c↑ d↑ e↑ f↑
  4. Χατζηϊωάννου, Κ. (1971-1992), Ἡ Ἀρχαία Κύπρος εἰς τὰς Ἑλληνικὰς Πηγάς, τóμ. Α΄- Στ΄, Λευκωσία.a↑ b↑ c↑ d↑ e↑
  5. Mitford, T. B. (1961), Further Contributions to the Epigraphy of Cyprus, AJA 65: 93-151.a↑ b↑ c↑ d↑ e↑ f↑ g↑ h↑ i↑ j↑ k↑
  6. Michaelidou-Nicolaou, I. (1976), Prosopography of Ptolemaic Cyprus, Studies in Mediterranean Archaeology,vol. XLIV Göteborg .
  7. Masson, O. (1980), Kypriaka, XII-XIV, BCH 104: 225-235.a↑ b↑
  8. Χριστοδούλου, Μ. (1977), Λευκωσία: όνομα και παράδοση, Λευκωσία.
  9. Chantraine, P. (1968-1980), Dictionnaire étymologique de la langue grecque: Histoire de mots, Vols. 1-4, Paris.a↑ b↑
  10. Daux, G. (1966), Chronique des fouilles et découvertes archéologiques en Grèce en 1965, BCH 90: 715-1019.
  11. Θεοδωροπούλου, A. (1997), Έρευνες στο Κυπριακό Επίγραμμα , Αθήνα .
  12. Masson, O. (1975), Le mot Ἶνις «fils, fille» chez les poètes et dans les inscriptions , REG 88: 1-15.
  13. Supplementum Epigraphicum Graecum, Amsterdam/Leiden.
  14. Leone, P L. (1968), Ioannis Tzetzae Historiae, Napoli .
  15. Gardner, E. A. & Flinders P. W. M. (1886-1888), Naukratis, Vols. I-II, London.
  16. Preisigke, F. (1915), Sammelbuch griechischer Urkunden aus Ägypten, Strassburg.
  17. Kaibel, G. (1878), Epigrammata Graeca ex lapidibus conlecta, Berlin.
  18. Peek, W. (1955), Griechische Vers-Inschriften , Vol. I: Grab-Epigramme, Berlin.a↑ b↑ c↑
  19. Kirk, G. S. & Kirk G. S. (1985), The Iliad: A Commentary, Vol. I: books 1-4, Cambridge.a↑ b↑
  20. Cougny, E. (ed.) (1890), Epigrammatum Anthologia Palatina..., Vol. ΙΙΙ, Paris.a↑ b↑
  21. Liddell, H G. & Scott R. (1940), A Greek-English Lexicon, 9th ed. , Oxford.