You are here

8

Please add a search word

T= Testimonium  F= Fragmentum  E=  Επιγραφή / Inscription

8

8    Ἀσφαλέστερον δὲ τὸ1 διὰ2 τοῦ κλιμακίου3  γινόμενον διὰ τού-

των ὑποτέταχεν (IV 88.8 L.)· ἀτὰρ4 καὶ ἡ κατὰ τοῦ κλιμακίου

ἑτέρη τις τοιαύτη καὶ ἔτι5 βελτίων, ὅτι ἀσφαλέστερον6 {π}ἂν7 τὸ

σῶμα τὸ μὲν τείνηται8, τὸ δὲ ἀντισηκωθῆι9 μετεωρισθέν . περὶ10

  γὰρ τὸ ὑπεροειδὲς ὁ ‹ὦ›μος11 ἢν καὶ καταπεπήγηι, περισφάλλε-

σθαι τὸ σῶμα κίνδυνος ἢ τῆι ἢ τῆι . χρὴ μέντοι καὶ ἐπὶ τῶι κλι-

μακτῆρι  ἐπιδεδέσθαι τι στρογγύλον ἄνωθεν ἐναρμόσ‹σ›ον εἰς

τὸ κοῖλον τῆς μασχάλης , ὅπως διαναγκάσηις τὴν κεφαλὴν τοῦ

βραχίονος εἰς τὴν φύσιν ἀπιέναι. πυκνότερον εἴωθεν ἐπὶ τῶν

ἀναγκαίαν χρείαν ἐχόντων διαστέλλεσθαι πρὸς τὸ μὴ διαλα-

θεῖν τι τῶν χρησίμων· ὃ δὴ καὶ νῦν πεποίηκεν πάλιν ὑπομνή-

σας, ὅτι δέον ἐστὶν καὶ ἐπὶ τοῦ κλιμακτῆρος προσεπιδεδέσθαι

τι στρογγύλον πρὸς ἐκπλήρωσιν τοῦ ἐν τῆι μασχάληι κοίλου

τῶι διὰ τοῦ τοιούτου τρόπου μάλιστά πως εἰς τὸ ἄνω μοχλεύε-

σθαι τὴν τοῦ ὤμου κεφαλήν. τὸ δὲ κλιμάκιον οἱ μὲν οἴονται

εἶναι πῆγμα τετράγωνον παραπλήσιον κλίμακ{οε}ι{δη} ἀν-

τ‹ηρ›ί‹δ›ας καὶ ὀνίσκον  ἔχον  ἐν τῶι κάτω μέρει, οἱ δὲ κλίμακα

τὸ κλιμάκιον εἰρῆσθαί φασιν καὶ λαμβάνοντες οἰκοδομικὴν

κλίμακα περὶ ἕνα τῶν ἀναβαθμῶν  ἀφ' ὕψους ὑπερ‹ρ›ίπτουσιν

τὴν χεῖρα προϋποτιθέντες σφαίρωμα πρὸς ἐκπλήρωσιν τῆς μα-

σχάλης· εἶτ' ἀφιᾶσιν ἐκ μὲν τοῦ ἑτέρου μέρους τῆς κλίμακος

αἰωρεῖσθαι τὸν ἄνθρωπον, τοῦ ἐδάφους ἤτοι μὴ ἁπτόμενον ἢ

βραχέως γε θιγγάνο{νο}ντα, ἐκ δὲ τοῦ ἑτέρου μέρους τὴν ἐξ-

ηρθρηκυῖαν |6 χεῖρα διακατέχοντες ἐπὶ ποσὸν ἐπισπῶνται. καὶ

δοκεῖ γέ μοι τοιοῦτος ὁ τῆς ἐμβολῆς ὑπάρχειν τρόπος καὶ οὐ

διά τινος ὀργανικῆς ἀνάγκης εἰρῆσθαι γινόμενος. ἐμέμνητο

γὰρ ἂν ὁ ἰατρὸς τῆς κατασκευῆς αὐτοῦ, καὶ οὐκ ἄν ποτε τὴν

ἑξῆς ἐμβολὴν κρατίστην πασῶν εἶναι διέλαβεν, εἴπερ ἐξεπε-

φεύγει τὴν τῶν ἐκ τοῦ καιροῦ πρὸς βοήθειαν ἐπινοουμένων

μηχανημάτων εὐπορίαν. καὶ τὰ ἑπόμενα δὲ σὺν τοῖς προδιη-

ριθμημένοις τῆς αὐτῆς ἐπινοίας ἔχεται· οὐ μὴν ἀλλ' ἐν τοῖς ἐπὶ

πᾶσιν τοῦ βιβλίου ἀνακεφαλαιούμενος πάσας τὰς ἐμβολὰς

καὶ ἐπὶ τοῦ ὤμου φησίν, ὅτι καὶ περὶ κλίμακος ‹εὖ καταρτί-

ζεται· ὡς› δὲ χρηστέον  ἐστὶ τῆι ὑποπιπτούσηι μεθόδωι, προσ-

υπόκειται.

  1. 8 1 τὸν pro τὸ Sch. ‖
  2. διὰ ante τοῦ κλ. om. Di. ‖
  3. κλημακιου L
  4. 2 αὐτὰρ (v.l., pro ἀτὰρ) et διὰ (pro κατὰ) H.
  5. 3 ἔτι M sec. H., edd.: επι L ‖
  6. ἀσφαλεστέρως H. ‖
  7. ἂν sec. H. scr. Di.; dubit. iteravimus (num γ' ἂν?); ἢν prop. Bl.: παν L, prob. Sch. KK.
  8. 4 τεινηται L, it. Di. (def. Bl.): τείνεται Sch. KK.; τῇ (τὸ μὲν τῇ, τὸ δὲ τῇ ἀντ.) H. ‖
  9. ἀντισηκωθῇ sec. H. (v.l.) prop. Bl.; ἀντισηκωθείη H. (pler. [v.l. -θῆ], edd.): ἀντισηκώσει sec. L et H. v.l. Sch. KK.; ἀντισηκώσῃ Di.
  10. [De vv. 4 περὶ – 6 τῇ2 vid. et supra 4.23-25 cum adnot.]
  11. 5 μος scripsimus; ὁ ὦμος Mp.c. sec. H. (pler., edd.) Di. KK.: ὅμως sec. L (et H. v.l.; et ὃ ὅμως) Sch., Bl. ‖
8

8    Ὡς ἀσφαλέστερη δὲ ἔχει θεωρήσει τὴν ἀνάταξη ποὺ γίνεται μὲ

τὴ χρήση μικρῆς σκάλας μὲ τὰ ἑξῆς: Ἀλλὰ ὑπάρχει καὶ μιὰ ἄλλη

μέθοδος ἀνατάξεως παρόμοια καὶ ἀκόμα καλύτερη, αὐτὴ μὲ μικρὴ

σκάλα, γιατὶ εἶναι ἀσφαλέστερο ἂν ὅλο τὸ σῶμα ἀφενὸς μὲν τεντώ-

νεται, ἀφετέρου δὲ σηκωμένο ψηλὰ ἐξισορροπεῖ· γιατὶ κι ἂν ἀκόμα

ἔχει στερεωθεῖ γύρω ἀπὸ τὸ ὑπεροειδὲς ξύλο ὁ ὦμος, ὑπάρχει κίν-

δυνος νὰ διολισθαίνει τὸ σῶμα πρὸς τὴ μιὰ ἢ τὴν ἄλλη πλευρά. Πρέ-

πει, λοιπόν, νὰ ἐπιδεθεῖ πάνω στὸ σκαλοπάτι κάτι τὸ στρογγύλο,

ποὺ νὰ ταιριάζει στὴν κοιλότητα τῆς μασχάλης, γιὰ νὰ ἐξαναγκά-

σεις τὴν κεφαλὴ τοῦ βραχίονα νὰ ἐπανέλθει στὴ φυσιολογική της

θέση. Συνήθιζε νὰ μιλᾶ ἐκτενέστερα γιὰ ὅσα ἔχουν ἀναγκαία χρεία,

γιὰ νὰ μὴν περάσει ἀπαρατήρητο κάτι ἀπὸ τὰ χρήσιμα· αὐτὸ λοιπὸν

ἔχει κάνει καὶ τώρα, ὑπενθυμίζοντας πάλι ὅτι εἶναι ἀναγκαῖο νὰ ἔχει

δεθεῖ ἐπιπλέον στὸ σκαλοπάτι τῆς σκάλας ἕνα στρογγύλο ἀντικεί-

μενο γιὰ πλήρωση τῆς κοιλότητας τῆς μασχάλης, ὥστε μὲ ἕναν τέ-

τοιον τρόπο νὰ μοχλεύεται ἡ κεφαλὴ τοῦ ὤμου μὲ μεγαλύτερη κά-

πως πιθανότητα πρὸς τὰ ἄνω. Τὸ δὲ κλιμάκιον ἄλλοι μὲν νομίζουν

ὅτι εἶναι ἕνας τετράγωνος σκελετὸς παρόμοιος μὲ σκάλα μὲ ἀντιστη-

ρίγματα καὶ μ' ἕναν ὀνίσκο στὴν κάτω ἄκρη, ἐνῶ ἄλλοι λένε ὅτι μὲ τὴ

λέξη κλιμάκιον ἐννοεῖται ἡ σκάλα καὶ παίρνοντας μιὰ σκάλα ποὺ

χρησιμοποιεῖται στὶς οἰκοδομὲς σ' ἕνα ἀπὸ τὰ σκαλοπάτια ρίπτουν

τὸ χέρι ἀπὸ ψηλά, ἔχοντας τοποθετήσει ἀπὸ πρὶν κάτω μιὰ σφαίρα

(ἕνα στρογγύλο ἀντικείμενο) γιὰ πλήρωση τῆς μασχάλης· μετὰ ἀφή-

νουν τὸν πάσχοντα νὰ αἰωρεῖται στὴ μιὰ μεριὰ τῆς σκάλας, ἔτσι ποὺ

εἴτε δὲν ἀγγίζει τὸ ἔδαφος εἴτε τὸ ἀκουμπᾶ μόνο λίγο, ἀπὸ δὲ τὴν

ἄλλη μεριὰ κρατᾶνε τὸ ἐξαρθρωμένο χέρι καὶ τὸ τραβᾶνε μέχρις

ἑνὸς ὁρισμένου σημείου. Καὶ φαίνεται σὲ μένα τοὐλάχιστον ὅτι (αὐ-

τὸς) ὁ τρόπος ἀνάταξης εἶναι τέτοιας μορφῆς καὶ δὲν ἔχει λεχθεῖ ὅτι

γίνεται μὲ τὴ χρήση κάποιου βοηθητικοῦ τεχνικοῦ μέσου. Γιατί θά

'κανε μνεία τῆς κατασκευῆς του ὁ γιατρός (ὁ Ἱπποκράτης), καὶ ποτὲ

δὲν θὰ εἶχε παρουσιάσει τὸν ἀκόλουθο τρόπο ἀνάταξης ὡς τὸν πιὸ

δραστικό, ἐὰν βέβαια τοῦ εἶχε διαφύγει ὁ μεγάλος ἀριθμὸς τῶν ἐπι-

νοουμένων τεχνικῶν μέσων γιὰ πρόχειρη βοήθεια. Καὶ τὰ ἑπόμενα,

ὅμως, μαζὶ μὲ τὰ προαναφερθέντα βασίζονται στὴν ἴδια ἀρχή· παρ'

ὅλα αὐτά, ἀνακεφαλαιώνοντας στὸ τέλος τοῦ βιβλίου ὅλες τὶς με-

θόδους ἀνάταξης καὶ ὅσον ἀφορᾶ στὸν ὦμο, λέει ὅτι καὶ γύρω ἀπὸ

μιὰ κλίμακα γίνεται καλὰ ἡ ἀνάταξη· πῶς πρέπει δὲ νὰ χρησιμο-

ποιεῖται ἡ προκειμένη μέθοδος, ἐπεξηγεῖται παρακάτω.

Σχόλια: 

8.1. κλιμακίου: ὑποκορ. τοῦ κλῖμαξ, (1.) μικρὴ σκάλα, σκαλίτσα (ἐδῶ: βλ. κατωτ. στ. 15 κἑ.), ἀλλὰ καὶ (2.) σκαλοπάτι σκάλας (κινητῆς): βλ. LSJ91, ΓλΙππΣ2 καὶ ΕΛεξΙ3 σχόλ. σ.λ. κλιμάκιον, μὲ παραπομπὴ στὸν Γαλην. Ἱππ. γλ. ἐξήγ. XIX 112.3 κλιμακείου· τοῦ πλαγίου ἐν ταῖς κλίμαξι ξύλου· ἔνιοι δὲ κλιμακίου γράφουσι χωρὶς του ε (πβ. Εἰς Ἱππ. Π. ἄρθρ. XVIII1 337.4 κἑ. [κ.ἀ., συχνά] κλιμακίου, καὶ βλ. κατωτ. σχόλ. σ.στ. 5-6 σ.λ. κλιμακτῆρι.

3-4. ὅτι ἀσφαλέστερον (...) μετεωρισθέν:τι ἀσφαλεστέρως ἂν τὸ σῶμα τὸ μὲν τῇ, τὸ δὲ τῇ ἀντισηκωθείη (τὸ μὲν τῇ ἀντ. Γαλ. Εἰς Ἱππ. Π. ἄρθρ. XVIII1 337.11, στὸ λῆμμα ἀπὸ τὸν Ἱππ.) μετεωρισθέν στὸν Ἱππ. (χφφ. [διάφ. γρ. ἀντισηκωθῆ B Kw.4] καὶ ἐκδ.), κείμενο μὴ ἱκανοποιητικό, ὅπως παρατηρεῖ ὁ Blomquist5 (12, 22.15), γιατὶ δὲν μπορεῖ τὰ τὸ μὲν καὶ τὸ δὲ νὰ ἀναφέρονται στὸ ἴδιο ὑποκείμ. τοῦ ρήματος ἀντισηκωθείη. Ὁ L δίνει τὸ κείμενο: οτι ασφαλεστερον παν (πᾶν Sch.6 KK.7, ἂν Di.8, ἢν Bl.5) το σωμα το μεν τεινηται (τείνηται Di.8 Bl.5, τείνεται Sch.6 KK.7), το δε αντισηκωσει (ἀντισηκώσει Sch.6 KK.7, ἀντισηκώσῃ Di.8, ἀντισηκωθῇ Bl.5) μετεωρισθέν, ποὺ σαφῶς εἶναι συντακτικὰ καὶ νοηματικὰ πληρέστερο –μὲ τὶς διορθώσεις ποὺ δίνουν δύο προτάσεις συνδεόμενες μὲ τὰ τὸ μὲν καὶ τὸ δὲ– ἀπὸ αὐτὸ τῶν Ἱπποκρατικῶν χφφ. Τὰ ἐπιχειρήματα τοῦ Bl.5 (ὅ.π.) εἶναι καὶ ἀναλυτικὰ καὶ πειστικά, μὲ πιθανὴ ἐξαίρεση τὴ διόρθωση τοῦ παν σὲ ἢν· γράψαμε, ὄχι χωρὶς ἀμφιβολίες, {π}ἂν, ποὺ μπορεῖ νὰ εἶναι ὑποθετικὸς σύνδ. (εἰ ᾰ῍ν > ἐὰν > ā῍ν καὶ ἢν) ἢ δυνητικὸ μόριο (+ ὑποτ. καὶ στὶς δύο περιπτώσεις): ἀσφαλέστερον, (: ἀσφαλέστερόν ἐστιν,) ἂν (= ἢν, ποὺ οὐδόλως ἀποκλείεται νὰ ἦταν ὄντως ἡ ἀρχικὴ γραφή) τὸ σῶμα κ.λπ., ἢ ἀσφαλέστερον ἂν τὸ σῶμα κ.λπ. (μὲ πιὸ εὔλογο τὸ πρῶτο).

4-6. περὶ γὰρ τὸ ὑπεροειδὲς (...) ἢ τῆι ἢ τῆι: βλ. ἀνωτ. σημ. σχόλ. σ.στ. 4.23-25 (μὲ σχολιασμὸ καὶ τοῦ ἐδῶ –παράλληλου– χωρίου). Πβ. τὸ κατωτ. 2.11.23 κἑ.

6-7. κλιμακτῆρι, 12 κλιμακτῆρος: καὶ κατωτ. 10.17 κλιμακτῆρα, 3.8.6 κἑ.: 6, 16, 24 κλιμακτῆρα, 12 κλιμακτήρ, 14 κλιμακτῆρος (συχνὰ στὸν Ἱππ. καὶ στὸν Γαλ., βλ. καὶ Ὀρειβ. Ἰατρ. συναγ. 47.4.15 κἑ. [τὸ ἐδῶ 6 κἑ. χρὴ μέντοι κ.λπ.], 49.13.1, 49.17.1, Παῦλ. Αἰγιν. Ἐπιτ. ἰατρ. 6.118.5, Πολυδ. Ὀνομ. 10.171 καὶ οἱ ἀναβαθμοὶ τῆς κλίμακος κλιμακτῆρες, κ.ἄ.). Κλιμακτήρ (ἀπὸ τὸ κλῖμαξ) εἶναι τὸ σκαλὶ ἢ σκαλοπάτι, τὸ ὁριζόντιο ξύλο σκάλας (κινητῆς), ἡ «βαθμὶς κλίμακος» (LSK9 σ.λ., Ι.), "rang of a ladder" (LSJ91 σ.λ., Ι.), ὅπως ἐδῶ, ἀλλὰ καὶ –μεταφ., στὴν Ἀστρολ.– κρίσιμη περίοδος στὴ ζωὴ τοῦ ἀνθρώπου, καὶ γεν. κίνδυνος (ὅ.π., ΙΙ.). Κατὰ τὸν Ἡσύχ. σ.λ. κλιμακτῆρες· οἱ τῆς κλίμακος βαθμοί· καὶ κατὰ τὸν Ἱππ. Π. ἄρθρ. 78.25 Ἀρκέει δὲ καὶ κλίμαξ (ἀρκεῖ δὲ καὶ κλῖμαξ Kw.4) ἰσχυροὺς ἔχουσα τοὺς κλιμακτῆρας ὑποτεταμένη ὑπὸ τὴν κλίνην ἀντὶ τοῦ οὐδοῦ τε καὶ τοῦ ξύλου τοῦ παρατεταμένου, ὡς τὰ ὕπερα πρὸς τῶν κλιμακτήρων τοὺς ἁρμόζοντας ἔνθεν καὶ ἔνθεν προσερηρεισμένα κ.λπ. (Βλ. καὶ ΓλΙππΣ2 καὶ ΕΛεξΙ3 σ.λ., μὲ περαιτέρω παραπομπές.)

6-8. χρὴ μέντοι (...) τῆς μασχάλης: πβ. ἀνωτ. 5.9-10 μὲ σχόλ. σ.λ. ἐναρμόσ<σ>ον. Βλ. καὶ Γαλην. Εἰς Ἱππ. Π. ἄρθρ. XVIII1 338.6-7 (λῆμμα) καὶ 11 κἑ. (σχόλιο): Ἐξ αὐτοῦ τοῦ κατὰ τὸν κλιμακτῆρα ξύλον τοιοῦτον ἐξέχον εὐθὺς ἀπ' ἀρχῆς γίνεται κατὰ τὸ μηχανικὸν κλιμάκιον, ᾧ καὶ ἡμεῖς συνήθως χρώμεθα. παραπλήσιον δέ ἐστι τῷ κατὰ τὴν ἐφεξῆς ὑπ' αὐτοῦ μέλλοντι γράφεσθαι ξύλῳ κατὰ τὴν ἄμβην ἔχοντι τὸ πέρας, ἐφ' οὗ καὶ πάλιν προσαγορεύουσιν αὐτὸ ἄμβην οἱ μετ' αὐτὸν ἰατροὶ πάντες. ἐπιτιθέναι δὲ τοῦτο καὶ τοῖς στασίμοις ὀργάνοις, οἷόν ἐστι τό τε τοῦ Ἀνδρέου καὶ τὸ τοῦ τέκτονος, ὧν οὐδενὸς ἀναγκαῖόν ἐστι λέγειν νῦν τὴν κατασκευήν. εἴρηται γὰρ μυρίοις τῶν νεωτέρων ὀργανικῶν, ἐν οἷς γεγράφασι περὶ τῶν ὀργάνων. ἡμῖν δὲ νῦν πρόκειται Ἱπποκράτους ἐξηγεῖσθαι χρωμένου πρὸς ἅπαντα τὰ σφοδροτέρας ἀντιτάσεως καὶ μοχλείας δεόμενα τῷ καλουμένῳ βάθρῳ. Πβ. Ὀρειβ. Ἰατρ. συναγ. 47.4.15 ξύλον γὰρ τοιοῦτον ἐξέχον εὐθὺς ἀπ' ἀρχῆς γίνεται κατὰ τὸ μηχανικὸν κλιμάκιον, ᾧ καὶ ἡμεῖς συνήθως χρώμεθα, παραπλήσιον τῷ ξύλῳ τῷ τὴν ἄμβην ἔχοντι κατὰ τὸ πέρας. ὅλον δὲ τὸ ξύλον οἱ ἰατροὶ προσαγορεύουσιν ἄμβην ἐκ τῆς κατὰ τὸ πέρας ἐπικειμένης ὀφρύος ἄμβωνι παραπλησίας· τοιαύτη δ' ἐστὶν ἡ ὀφρὺς οἷα καὶ κατὰ τῶν λοπάδων πέρας τὸ ἄνω γίνεται, πρὸς τὴν ἐκτὸς ἐστραμμένην κοιλότητα (πβ. ἀνωτ. F7.11 κἑ. καὶ κατωτ. 9.6 κἑ., μὲ σχόλ. σ.λ. ἄμβην).

16-17. πῆγμα (...) ἀντ<ηρ>ί<δ>ας (...) ἔχον: πηγμα τετραγονον (-γω- ἐκδ.) παραπλησιον κλιμακοειδη αντιας και ονισκον εχον στὸν L, μὲ τὸ κλιμακοειδη αντιας προφανῶς παρεφθαρμένο. Ὁ Dietz8 γράφει κλιμακοειδεῖ ἀντίας (σημειώ" " νοντας πὼς ἴσως πρέπει νὰ γραφεῖ ἀντίᾳ)· ὁ Schöne6 γράφει κλιμακοειδη ἀντίας, καὶ προτείνει –μὲ ἀμφιβολίες («f.», ἴσως)– τετραγώνῳ π. κλιμακοειδεῖ ἀντηρίδας· οἱ δὲ KK.7 γράφουν €κλιμακοειδη αντίας€ καὶ –μὲ ἀμφιβολίες («fort.») ἐπίσης– προτείνουν τὴ συμπλήρωση κλίμακ<ι σιγματ>οειδεῖς ἐκκοπὰς, παραβάλλοντας πρὸς τὸ ἀνωτ. F7.11 (Ἐρωτιαν. σελ. 53.18 Nachm.10: βλ. ἀνωτ. σχόλ. σ.λ. σιγμοειδῆ ἐκκοπήν). Ὁ Alpers11 (σελ. 32) ἀπορρίπτει τὴν τελευταία αὐτὴ πρόταση τῶν KK.7, ὀρθῶς σημειώνοντας ὅτι τὸ ἀνωτ. χωρίο τοῦ Ἐρωτιανοῦ ἀναφέρεται στὸ κατωτ. 9.41 (βλ. τὰ ἐκεῖ σχόλ. μας), ἐπικροτεῖ δὲ τὴν πρόταση τοῦ Schöne6 (τετραγώνῳ παραπλήσιον κλιμακοειδεῖ ἀντη<ρίδ>ας κ.λπ.). Πιὸ εὔλογη, ὅμως, μᾶς φαίνεται ἡ φράση τετράγωνον παραπλήσιον κλίμακι ἀντηρίδας καὶ ὀνίσκον ἔχον (τ. π. κλίμακ{οε}ι{δη} ἀντ<ηρ>ί<δ>ας κ.λπ.): τὸ τετράγωνον παραπλήσιον κλίμακι εἶναι προφανῶς προτιμότερο τοῦ τετραγώνῳ παραπλήσιον κλιμακοειδεῖ (τὸ κλιμακοειδεῖ ἐμπεριέχει τὸ παραπλήσιον)· καὶ ἡ παραφθορὰ τοῦ κλίμακι ἀντηρίδας σὲ κλιμακοειδη αντιας εἶναι εὐεξήγητη. (Γιὰ τὴ λέξη ἀντηρίς [: ὑποστήριγμα, ἀντιστήριγμα, στήριγμα] βλ. LSJ91 / LSK9 σ.λ. ἀντηρίς [καὶ σ.λλ. ἀντηρίδιον, καὶ ἀντήριος· στήμων, καὶ κανὼν ὁ προσκείμενος τῇ θύρᾳ, κατὰ τὸν Ἡσύχ.], μὲ παραπομπές [βλ. καὶ Ἡσύχ. σ.λ. ἀντηρίδες· τὰ ἀντερείδοντα ξύλα, ἢ λίθινα κατασκευάσματα]· γιὰ τὴν ἐτυμ. βλ. Chantraine12 σ.λ. ἀντηρίς [« étai » = στήριγμα ἀπὸ χοντρὸ ξύλο]: ἀπὸ τὸ ἀντ-ερείδω μὲ ἔκταση τοῦ ἀρχικοῦ φων. τοῦ β´ συνθετικοῦ καὶ -ηριδ- κατὰ τὸ πρόσφυμα -ιδ- ἀντὶ -ηρειδ-.)

17. ὀνίσκον: μικρὸ χειροκίνητο βαροῦλκο, γερανός (βλ. LSJ91 σ.λ. ὀνίσκος ΙΙΙ. [πβ. LSK9 σ.λ., IV. «μοχλός, ἀνυψωτικὴ μηχανὴ ἢ γέρανος» καὶ «ἡ λαβὴ τοῦ ἀνυψωτικοῦ μοχλοῦ»] καὶ ΕΛεξΙ3 σ.λ., «τὸ μικρὸ χειροκίνητο βαροῦλκο, τὸ μάγγανο» καὶ «τμῆμα τοῦ ξύλου» [σ.λ. ξύλον, β: «ὀρθοπεδικὸ μηχάνημα, κατασκευὴ γιὰ τὴν ἀνάταξη τῶν καταγμάτων καὶ ἐξαρθρημάτων»], πβ. τὸ Ν.Ε. ὀνίσκος [Μπαμπ.13 σ.λ., 4. ΝΑΥΤ.]: «βαρούλκο που χρησιμοποιείται σε μικρά εμπορικά σκάφη για την έλξη ή την ανύψωση βαρέων αντικειμένων»), ἀλλὰ καὶ ὁ μικρὸς ἄξων τροχοῦ, ποὺ ὁ Ἱπποκράτης «ἐχρησιμοποίει διὰ τὴν ἀνάταξιν τῶν ἀπεξαρθρωθέντων ὀστῶν» (βλ. ΓλΙππΣ2 σ.λ. Ὀνίσκος: «ὄνος· ὁ ἄξων τοῦ τροχοῦ», μὲ παραπ. στὸ Μοχλ. 38 [: κατωτ. 3.24.4.] καὶ στὸν Γαληνό, Εἰς Ἱππ. Π. ἄρθρ. XVIII1 522.7 ὀνίσκοις ... καλεῖ δ' οὕτως δηλονότι τοὺς ἄξονας· [βλ. καὶ 749.16: σχόλ. στὸ κατωτ. 3.7.15-16 χωρίο τοῦ Ἱππ.] Ὀνίσκους μὲν τοὺς ἄξονας ὀνομάζει, φλιὰς δὲ τὰ διαλαμβάνοντα τοὺς ἄξονας στηρίγματα. ταῦτα δὲ βούλεται κατὰ τὸ μέγα ξύλον ἑκατέρωθεν ἐνηρμόσθαι κ.λπ., καὶ Εἰς Ἱππ. Π. ἀγμ. XVIII2 485.7 [βλ. καὶ ΕΛεξΙ3 σ.λ. ὀνίσκος] τοὺς μικροὺς ἄξονας ὀνίσκους εἴρηκεν ὑποκοριστικῶς καὶ 593.17 Ὄνους καὶ ὀνίσκους τοὺς ἄξονας ὀνομάζει· τούτων οὖν τὴν περιαγωγὴν ἔν τι τῶν βεβαιοτάτων φησὶν εἶναι, ὥσπερ καὶ τὴν μοχλείαν καὶ τὴν σφήνωσιν. ὀνομάζει δὲ σφήνωσιν τὴν διὰ τῶν σφηνῶν διάστασίν τε καὶ διαίρεσιν τῶν ξύλων [βλ. καὶ Ἱππ. γλ. ἐξήγ. ΧΙΧ 126.8 ὀνεύεσθαι· ἤγουν δι' ὄνων ἐπιστροφῆς τείνειν. ὄνοι δὲ καὶ ὀνίσκοι οἱ ἄξονες. γράφεται δὲ κατονεύεσθαι]· βλ. ἐπίσης: Στέφαν. Ἀθην. [Παλλάδ.] Εἰς Ἱππ. Π. ἀγμ. 68.8 ὀνίσκος δέ ἐστιν ξύλον εἰς ὃ τροχός ἐστιν, ᾧτινι καὶ εἰς τὰ φρέατα κέχρηνται. δήσας οὖν ἄλλῃ μὲν τὸν ἄρρωστον ᾗ δὲ τὸν ὀνίσκον τὸν ἄκρον πόδα ἕλκε καὶ οὕτω ποίει τὴν τάσιν καὶ ἀντίτασιν. καὶ ὁπηνίκα ἴδῃς ὅτι κατ' εὐθὺ ἦλθον τὰ ἄκρα, τότε ἔμβαλε αὐτά, καὶ 84.23 [στὸ ΙΙΙ 528.18 Li.14 = II 95.18 Kw.4 ὀνίσκου τε περιαγωγῇ] Ὀνίσκους λέγει τοὺς τροχούς, λέγω δὲ τῆς ἁμάξης). Στὴ συγκεκριμένη περίπτωση φαίνεται νὰ γίνεται λόγος γιὰ μικρὸ χειροκίνητο βαροῦλκο στὸ κάτω μέρος τοῦ κλιμακίου, κατὰ τὴν ἄποψη μερικῶν (μὲ τοὺς ὁποίους διαφωνεῖ ὁ Κιτιεὺς ἰατρός, πιστεύοντας ὅτι δὲν εἶχε ὑπ' ὄψιν κάτι τέτοιο ὁ Ἱπποκράτης ὅταν μιλοῦσε γι' αὐτὴ τὴ μέθοδο ἀνάταξης: βλ. κατωτ. στ. 24 κἑ.).

19. ἀναβαθμῶν: ανω βαθμων L. Ὁ Alpers11 (σελ. 28) ἀπὸ τὸ ἐδῶ καὶ ἄλλα ἀνάλογα παραδείγματα (κατωτ. 2.7.5 σφοδρω ἀντὶ σφόδρα [καθὼς τὸ α μὲ πολὺ τραβηγμένη γραμμὴ μοιάζει μὲ ω] καὶ 3.24.7 ἐμβαν ἀντὶ ἐκβάν) ὑποθέτει ὅτι ὁ L ἔχει ἀντιγραφεῖ ἀπὸ μικρογράμματο κώδικα. Τὰ δεδομένα ὅμως δὲν ἐπαρκοῦν γιὰ νὰ ἐπιβεβαιώσουν τὴν ὑπόθεση αὐτή. (Πβ. Alpers11 σελ. 31: ἀνωτ. σχόλ. σ.στ. 2.29 σ.λ. τοῖς δὲ γούνασι.)

33-34. περὶ κλίμακος <εὖ καταρτίζεται· ὡς> δὲ χρηστέον: ἡ συμπλήρωση ἀνήκει στὸν Schöne6, κατὰ τὸ κατωτ. 3.23.22-23 ῥητῶς δὲ κατακεχωρικὼς «εὖ καὶ περὶ κλιμάκων καταρτίζεται», φανερὸν πεποίηκεν (κ.λπ.)· ἐπιδοκιμάζει ὁ Alpers11 (σελ. 32), παραβάλλοντας καὶ πρὸς τὸ κατωτ. 3.23.2 κἑ. (ποὺ ὅμως δὲν φαίνεται νὰ βοηθᾶ στὴν ἐδῶ συμπλήρωση: τὸ 3.23.22-23 ἐπαρκεῖ). Ὁ Dietz8 γράφει: περὶ κλίμακος δὴ χρηστέον ἐστὶ τῇ ὑποπιπτούσῃ μεθόδῳ. Προσυπόκειται (σημειώ­νοντας: «scil. ἡ εἰκών»), μὲ δὴ ἀντὶ τοῦ δὲ τοῦ L καὶ –κυρίως– μὲ προβληματικὴ τὴ φράση περὶ κλίμακος χρηστέον τῇ ὑπ. μεθόδῳ· οἱ δὲ KK.7 γράφουν: π. κλίμακος <ὡς> δὲ χρηστέον κ.λπ. Ἡ συμπλήρωση τοῦ Schöne6 εἶναι, νομίζουμε, προφα­νῶς εὔστοχη καὶ ἀναπόφευκτη.

  1. Liddell, H G. & Scott R. (1940), A Greek-English Lexicon, 9th ed. , Oxford.a↑ b↑ c↑ d↑
  2. Μητροπούλου, Κ. (1982), Γλωσσάριον Ἱπποκρατείου Συλλογῆς (ἰδίᾳ κατ' Ἐρωτιανὸν καὶ Γαληνόν), 2η εκδ., Ἀθήναις.a↑ b↑ c↑
  3. Ἀποστολίδης, Π. Δ. (1997), Ἑρμηνευτικὸ Λεξικὸ πασῶν τῶν λέξεων τοῦ Ἱπποκράτους, Αθήνα.a↑ b↑ c↑ d↑
  4. Kühlewein, H. (1895), Hippocratis Opera (quae feruntur omnia), Vol. I, Leipzig.a↑ b↑ c↑
  5. Blomqvist, J. (1974), Der Hippokratestext des Apollonios von Kition, Scripta Minora, 1973-1974,1 Lund.a↑ b↑ c↑ d↑ e↑
  6. Schöne, H. (1896), Apollonius von Kitium: Illustrierter Kommentar zu der hippokrateischen Schrift Περὶ ἄρθρων, Leipzig.a↑ b↑ c↑ d↑ e↑ f↑ g↑
  7. Kollesch, J. & Kudlien F. (1965), Apollonii Citiensis in Hippocratis De articulis commentarius, Vol. XI.1.1, CMG Berlin.a↑ b↑ c↑ d↑ e↑ f↑
  8. Dietz, F. R. (1834), Apollonii Citiensis, Stephani, Palladii, Theophili, Meletii, Damascii, Ioannis, aliorum Scholia in Hippocratem et Galenum, Vols. I-II, Königsberg.a↑ b↑ c↑ d↑ e↑
  9. Liddell, H G. & Scott R. (1980), Μέγα Λεξικὸν τῆς Ἑλληνικῆς Γλώσσης, Vols. I-V, Ἀθῆναι .a↑ b↑ c↑
  10. Nachmanson, E. (1918), Erotiani Vocum Hippocraticarum collectio (cum fragmentis), Collectio scriptorum veterum Upsaliensis Göteborg-Uppsala.
  11. Alpers, K. (1963), Apollonios von Kition, edd. Kollesch / Kudlien, Gnomon 39: 26-33.a↑ b↑ c↑ d↑
  12. Chantraine, P. (1968-1980), Dictionnaire étymologique de la langue grecque: Histoire de mots, Vols. 1-4, Paris.
  13. Μπαμπινιώτης, Γ. (1998), Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας, Αθήνα.
  14. Littré, É. (1839-1861), Oeuvres complètes d'Hippocrate, Paris.