You are here

5

Please add a search word

T= Testimonium  F= Fragmentum  E=  Επιγραφή / Inscription

5

5    Τρίτον δὲ ἐμβολῆς τρόπον ἐγχειρῶν1  τῶν κατὰ τὸν ὦμον

ἐκπτώσεων εἰκότως ὑπογέγραφεν (IV 82.17 L.)· οἱ δὲ τὰς ἐμβο-

λὰς ἐρρωμένως  ἐμβάλλειν εἰωθότες εὐθέως καταναγκάζουσιν2 .

χρὴ γὰρ τόν τε ἄνθρωπον χαμαὶ κατατεῖναι3  ὕπτιον τόν τε ἐμ-

  βάλλοντα χαμαὶ ἵζεσθαι, ἐφ' ἑκάτερα ἂν4  τὸ ἄρθρον ἐκπεπτώ-

κηι5, ἔπειτα λαβόμενον ταῖς χερσὶ τῆς χειρὸς6 τῆς σιναρῆς κατα-

τείνειν7, τῆι δὲ πτέρνηι εἰς  τὴν μασχάλην ἐμβάλλοντα ἀντωθεῖν,

τῆι μὲν δεξιῆι εἰς τὴν δεξιήν, τῆι δὲ ἀριστερῆι εἰς τὴν ἀριστερήν.

δεῖ δὲ εἰς τὸ κοῖλον τῆς μασχάλης ἐνθεῖναι στρογγύλον τι ἐν-

αρ|4μόσ‹σ›ον8 · ἐπιτηδειόταται δὲ πάνυ αἱ μικκαὶ9  σφαῖραι αἱ

σκληραί10, οἷον ‹αἳ›11  ἐκ τῶν πολλῶν σκυτέων ῥάπτονται . ἔπειτεν

περὶ τοῦ κατὰ τὴν μασχάλην γινομένου διὰ τὴν κατάτασιν

κοιλώματος ὑποδείξας ἑξῆς φησιν (IV 84.8 L.)· χρὴ δέ τινα

ἐπὶ θάτερα τοῦ κατατεινομένου καθήμενον κατέχειν ἐπὶ12 τὸν

ὑγιέα ὦμον, ὡς μὴ περιέλκηται τὸ σῶμα τῆς χειρὸς τῆς σιναρῆς13

ἐπὶ θάτερα τεινομένης· ἔπειτα ἱμάντος μαλθακοῦ πλάτος ἔχον-

τος ἱκανόν, ὅταν ἡ σφαῖρα ἐντεθῆι εἰς τὴν μασχάλην, περὶ τὴν

σφαῖραν14 περιβεβλημένου τοῦ ἱμάντος καὶ κατέχοντος, λαβό-

μενον ἀμφοτέρων τῶν ἀρχῶν τοῦ ἱμάντος ἀντικατατείνειν τινὰ

ὑπὲρ κεφαλῆς τοῦ κατατεινομένου καθήμενον τῶι ποδὶ προσ-

βάντα τοῦ ἀκρωμίου πρὸς τὸ ὀστέον15. ἡ δὲ σφαῖρα ὡς ἐσωτάτω16

καὶ ὡς μάλιστα πρὸς τῶν πλευρῶν κείσθω καὶ μὴ ἐπὶ τῆι κε-

φαλῆι τοῦ βραχίονος . οὐδεμία δὲ ἐπὶ τούτων ἐστὶ χρεία περιερ-

γαζόμενον ἐξηγεῖσθαι τὰ κατὰ μέρος ἐν τῶι χειρισμῶι πρασ-

σόμενα17· σαφέστερον γὰρ αὐτὸς ὁ ἰατρὸς ἐν τούτοις ἕκαστα

‹διασεσάφη›κε18 , ὃν τρόπον χρὴ γινώσκειν. διὸ καὶ μηθεὶς19 ἡμᾶς

ἀργότερον ἱσταμένους περικάμπτειν ὑπολάβοι20 τὴν μετὰ τὰς

λέξεις διήγησιν, ἀλλὰ τὸ διλογεῖν21 ἐργῶδες εἶναι νομίζομεν. ὃν

τρόπον μὲν οὖν δεῖ τὸν καταρτισμὸν τοῦ ἄρθρου πτέρνηι ποιεῖ-

σθαι22, προσυποτετάχαμεν23.

  1. 5 1 ἔγχειρον sec. L scr. Di. Sch.: ἐγχειρῶν KK.: ἔγχειρον sec. L scr. Di. Sch.
  2. 2-3 οἱ δὲ τῇ πτέρνῃ πειρώμενοι ἐμβάλλειν ἐγγύς τι τοῦ κατὰ φύσιν ἀναγκάζουσιν H.
  3. 4 κατατεῖναι sec. L edd. (def. Bl., coll. infra 2.11.17-18): κατακλῖναι (v.l. -ειν) H.
  4. 5 ἐφ' ἑκάτερα ἂν sec. L scripsimus (cf. Thuc. 5.73.1); ἐφ' ἑκάτερα (coll. Γ [Kw.] εφεκαπερα, sine ἂν) prop. Bl.: ἐφ' ὁκότερα ἂν sec. H. (ὁπ-) et M scr. edd.
  5. 5-6 ἐκπεπτώκηι Ap. et H. edd.: -ωκει L (-ει et -οι vv.ll. H.: vid. Li.)
  6. 6 τῇσι χ. τῇσι(ν) ἑωυτοῦ (-έου) (ante τῆς χειρὸς) H.
  7. 6-7 αὐτὴν post κατατείνειν H.
  8. 9-10 ἐναρμόσσον sec. H. (v.l. -ττον) scripsimus (vid. et infra 8.7): εναρμοσων L; ἐναρμόσον edd.
  9. 10 μικραὶ pro μικκαὶ (dialecticum: vid. Bl. p. 48 et infra ad loc.) scr. Di.
  10. 10-11 αἱ πάνυ μικραὶ (v.l. σμ-) σφ. καὶ σκλ. H.
  11. 11 οἷον αἳ Γ (Kw.), it. KK. et nos dubit. (fortasse οἷαι, sec. H.); οιον L: οἷαι H.
  12. 14 κατὰ pro ἐπὶ2 (post κατέχειν) H.
  13. 15 σηναρης L
  14. 18 σφαίρην H. plur. (it. Li.)
  15. 21 πρὸς τοῦ ἀ. τὸ ὀ. H. ‖
  16. τω L
  17. 24-25 πρασσομενον L, corr. Mmg
  18. 26 ‹διασεσάφηκε (και L) coni. Alp.; dubit. iteravimus: ‹ἐφέστακε KK.; ‹     › και scr. Sch. (adnotans "f. ἕκασταδιέσταλται ὃν κτἑ."); καὶ (ἕκαστα, καὶ ὃν) scr. Di. (adnotans "Videtur excidisse διηγεῖται vel aliud simile verbum") ‖
  19. μηδεὶς scr. Di.
  20. 27 ὑπολάβῃ Sch.
  21. 28 τὸ διλογεῖν Br., it. Sch. KK.: τω δη λεγειν L; τὸ δὴ λέγειν scr. Di. (adnotans "Fortas. ἀλλ' ὃ δὴ sive τόδε")
  22. 29-30 πτέρνῃ ποιεῖσθαι Sch., it. KK.: περιποιεισθαιL, it. Di.
  23. [Tab III. ο pro L; fort. ὤμου, (sc. τρόπος): vid. et Tab. II supra et Tab. IV infra]
5

5    Παρουσιάζοντας τὸν τρίτο τρόπο ἀνάταξης τῶν ἐξαρθρημάτων

τοῦ ὤμου ἔγραψε πολὺ σωστά: Ἐκεῖνοι, ὅμως, ποὺ εἶναι συνηθισμέ-

νοι νὰ κάνουν τὶς ἀνατάξεις μὲ δύναμη ἀναγκάζουν (τὴν ἄρθρωση)

νὰ μπεῖ στὴ θέση της ἀμέσως. Γιατὶ πρέπει ὁ πάσχων νὰ ξαπλώνεται

(νὰ ἐκτείνεται) χάμω ὕπτιος καὶ αὐτὸς ποὺ ἐπιχειρεῖ τὴν ἀνάταξη νὰ

κάθεται χάμω πρὸς τὴν πλευρὰ τοῦ ἐξαρθρήματος· ὕστερα, ἀφοῦ

πιάσει μὲ τὰ χέρια του τὸ ἄρρωστο χέρι, (πρέπει) νὰ τὸ ἐκτείνει καὶ

τοποθετώντας τὴν πτέρνα στὴ μασχάλη, τὴ δεξιὰ στὴ δεξιὰ καὶ τὴν

ἀριστερὴ στὴν ἀριστερή, (πρέπει) νὰ τὴν ὠθεῖ πρὸς τὴν ἀντίθετη

πλευρά. Πρέπει δὲ νὰ τοποθετήσει στὴν κοιλότητα τῆς μασχάλης κά-

τι τὸ στρογγυλὸ ποὺ νὰ ταιριάζει (ἐκεῖ)· εἶναι δὲ καταλληλότατες

οἱ μικρὲς σκληρὲς σφαῖρες, ὅπως αὐτὲς ποὺ ράβονται ἀπὸ πολλοὺς

σανδαλοποιούς (ἤ: ἀπὸ πολλὰ τεμάχια δέρματος). Ἔπειτα, ἔχον-

τας ὑποδείξει τὸ κοίλωμα ποὺ δημιουργεῖται στὴ μασχάλη ἀπὸ τὴν

ἔκταση, λέει τὰ ἑξῆς: Πρέπει δὲ κάποιος καθισμένος στὴν ἄλλη

πλευρὰ αὐτοῦ ποὺ ὑφίσταται τὴν ἔκταση, νὰ τὸν κρατεῖ ἀπὸ τὸν

ὑγιῆ ὦμο γιὰ νὰ μὴν γυρνᾶ τὸ σῶμα (του) καθὼς ἐκτείνεται τὸ

ἐξαρθρωμένο χέρι στὴν ἄλλη πλευρά· ἔπειτα, (πρέπει) κάποιος, ὅ-

ταν ἡ σφαίρα τοποθετηθεῖ μέσα στὴ μασχάλη, περιβάλλοντάς την μ'

ἕνα λουρὶ ἀρκετὰ φαρδὺ καὶ συγκρατώντας την, ἀφοῦ πιάσει τὸ

λουρὶ ἀπὸ τὶς δύο ἄκρες νὰ ἐνεργεῖ ἀντίταση καθισμένος πίσω ἀπὸ

τὸ κεφάλι τοῦ πάσχοντος ποὺ ὑφίσταται τὴν ἔκταση, πατώντας τὸ

πόδι πάνω στὸ ὀστοῦν τοῦ ἀκρωμίου. Ἡ δὲ σφαίρα πρέπει νὰ βρί-

σκεται ὅσο τὸ δυνατὸν πιὸ βαθιὰ μέσα καὶ ὅσο τὸ δυνατὸν πιὸ

κοντὰ πρὸς τὸ μέρος τῶν πλευρῶν καὶ ὄχι πάνω στὴν κεφαλὴ τοῦ

βραχιονίου. Στὴν προκείμενη περίπτωση δὲν ὑπάρχει καμμιὰ χρεία

νὰ ἐξηγήσουμε μὲ περιττὲς λεπτομέρειες τὰ ἐπιμέρους βήματα τῆς

μεθόδου αὐτῆς· γιατὶ μὲ ἀρκετὴ σαφήνεια ἔχει διασαφηνίσει ὁ ἴδιος

ὁ γιατρὸς (ὁ Ἱπποκράτης) σ' αὐτὸ τὸ σημεῖο ὅλες τὶς λεπτομέρειες,

πῶς πρέπει νὰ τὶς ἀντιλαμβανόμαστε. Γι' αὐτὸ καὶ κανεὶς ἂς μὴν

ὑποψιαστεῖ ὅτι ἀπὸ ὀκνηρία περικόπτουμε τὴν ἐξήγηση ποὺ θά

'πρεπε νὰ ἀκολουθεῖ μετὰ τὶς λέξεις (τὶς προαναφερθεῖσες), ἀλλὰ

(γιατὶ) θεωροῦμε ὅτι εἶναι ἀνιαρὸ νὰ λέμε κάτι δύο φορές. Μὲ ποιόν

τρόπο τώρα πρέπει νὰ γίνεται ἡ ἀνάταξη τῆς ἄρθρωσης μὲ τὴν

πτέρνα, περιγράφουμε παρακάτω.

Σχόλια: 

5.1. ἐγχειρῶν: ἐπιχειρώντας, ἀναλαμβάνοντας, παρουσιάζοντας (βλ. LSJ91). Ὁ L ἔχει εγχειρον, υἱοθετούμενο ἀπὸ τοὺς Dietz2 καὶ Schöne3 (ἔγχειρον, ἅπαξ λεγόμενον, ἀπὸ ὅσα γνωρίζουμε)· οἱ KK.4 διορθώνουν σὲ ἐγχειρῶν, τύπος ποὺ ἀπαντᾶ συχνὰ σὲ ἰατρικὰ κείμενα.

2-11. οἱ δὲ (...) ῥάπτονται: οἱ ἀποκλίσεις ἀπὸ τὸ Ἱπποκρατικὸ κείμενο εἶναι οὐκ ὀλίγες, κι ὄχι μόνο λεκτικές· στὸν Ἱππ. [Kw.5]: οἱ δὲ τῇ πτέρνῃ πειρώμενοι ἐμβάλλειν ἐγγύς τι τοῦ κατὰ φύσιν ἀναγκάζουσιν· [καὶ στὸν Γαλ., ὅ.π. 329.10:] χρὴ δὲ τὸν μὲν ἄ. χ. κατακλῖναι ὕ., τὸν δὲ ἐ. χ. . ἐφ' ὁπότερα (ὁκότερα Li.6) ἂν τὸ ἄ. ἐ. (...) τῇσι χ. τῇσι ἑωυτοῦ (τῇσιν ἑωυτέου Li.6) τῆς χ. τῆς σ. κ. αὐτήν, τὴν δὲ πτέρνην (τήν τε πτ. Wi.7) ἐς τὴν μ. . . (ἀντωθέειν Li.6), τῇ μὲν δ. ἐς τὴν δ., τῇ δὲ ἀ. ἐς τὴν ἀ. (...) ἐς τὸ κ. τῆς μ.. σ. τι ἐναρμόσσον [ἐναρμόττον Γαλ.]· (...) σμικραὶ σφ. καὶ σκλ., οἷαι ἐκ π. σκ. . (οἷαι ἐκ τῶν κ.λπ. Li.6, οἷαι πολλαὶ ἐκ τῶν κ.λπ. Wi.7 [πβ. Γαλ.: βλ. κατωτ. σχόλ. σ.στ. 11]). Τὸ παράδειγμα εἶναι χαρακτηριστικό: οἱ ἀποκλίσεις δὲν περιορίζονται σὲ ἁπλὲς διαλεκτικὲς διαφοροποιήσεις (ὅπως μεταξὺ τῶν χφφ. τοῦ Ἱππ., κατὰ κανόνα)· συγκρίνοντας δὲ μὲ τὴν τοῦ Γαληνοῦ, εὔκολα διαπιστώνεται ἡ πιὸ ἐλεύθερη μεταχείριση τοῦ Ἱπποκρατικοῦ κειμένου ἀπὸ τὸν Ἀπολλώνιο. Ἡ διατήρηση, ἔτσι, τῶν ἀποκλίσεων τοῦ Ἀπολλώνιου, ὅπου δὲν φαίνεται παρεφθαρμένο τὸ κείμενο, προβάλλει ὡς εὔλογη.

3. ἐρρωμένως: μὲ δύναμη, δυναμικά (μὲ ῥώμην): μόνο ἐδῶ στὸν Ἀπολλώνιο (γιὰ πρώτη φορὰ στὰ σωζόμενα ἰατρικὰ κείμενα)· ἀργότερα στὸν Διοσκουρίδη (Ὕλ. ἰατρ. 2.75.16 ἐκπίεσον ταῖς χερσὶν ἐρρωμένως, πβ. 5.106.3), στὸν Γαληνό (Ὑγιειν. VI 172.2 τῶν ... χειρῶν ἐρρωμένως ἐπιβαλλομένων, πβ. ὅ.π. 252.8, καὶ Π. εὐεξ. IV 754.12, Π. ψυχ. παθ. V 51.11, Εἰς Ἱππ. στ´ Ἐπιδημ. XVII2 5.15), στὸν Ὀρειβάσιο (Ἰατρ. συναγ. 6.16.7 τῶν ... χ. ἐρρωμένως ἐπ. [βλ. καὶ ἀνωτ. Γαλην.] καὶ 12. σ 48.18 ἐκπ. ταῖς χ. ἐρρωμένως [βλ. καὶ ἀνωτ. Διοσκ.], πβ. 13. σ 5.9, 24.2.3, 44.21.9 καὶ 12, καὶ Σύν. Εὐστ. 3.13.2 ἔμπασσε τὰ πτερὰ λεῖα εἰς τὸν ὅλμον καὶ κόπτε ἐρρωμένως, ἄχρις ἂν καλῶς ἀναμιχθῇ καὶ ἐμπλαστῶδες γένηται τὸ φάρμακον), κ.ἀ.

  καταναγκάζουσιν: ἀναγκάζουν (τὴν ἄρθρωση) νὰ μπεῖ στὴ θέση της· στὸν Ἱππ. ἀναγκάζουσιν (βλ. ἀνωτ.)· ὅπως σημειώνει ὁ Γαλην. (Εἰς Ἱππ. Π. ἀγμ. XVIII2 439.3 ἀναγκάζειν μὲν χρὴ εἰς τὴν ἑαυτοῦ χώραν ἕκαστον τῶν ἐν τῷ ποδί, κατὰ δὲ τὸν αὐτὸν τρόπον χρὴ καὶ τὰ ἐν τῇ χειρί. γέγραπται δὲ ἐν τισὶ μὲν ἀναγκάζειν, ἐν τισὶ δὲ καταναγκάζειν εἴρηται. σημαίνει δ' ἡ λέξις τοῖον, εἰ εἶπε μὲν τιθέντα ἐν τῇ οἰκείᾳ χώρᾳ τὸ κινηθὲν ὀστοῦν (κ.λπ.). Πβ. Ἱππ. Π. ἄρθρ. 14.35 αὗται αἱ ἐπιδέσιες παράφοροί εἰσι καὶ οὐ κατὰ φύσιν καταναγκάζουσι τὰ ὑπερέχοντα (κ.τ.τ. ἀλλοῦ), καὶ Ἐρωτιαν. 88.2 [53.17 Ν.]8 καταναγκάζεται· ἐκβιάζεται (ἐσβιάζεται Klein9 [κατὰ τὸν Foes10], ἐπικροτούμενο ὀρθῶς ἀπὸ τὸν Alpers11 [σσ. 31-32]), μὲ ἀναφορὰ στὸν Ἱππ. ὅ.π. 14.33 [120.17 κἑ.] οὐ γὰρ δυνατὸν τὸ ὑπερέχον καταναγκάζεσθαι οὐδέν: ἀλλιῶς οἱ KK4., σημ. σ.στ. 18.8 κἑ.: ἐδῶ 3 κἑ.)· πβ. ἐπίσης: Ἱππ. Μοχλ. 20.16 τὸ δὲ σιναρὸν τῇ χειρὶ ὑπὲρ τοῦ γούνατος καταναγκάζουσιν, Ὀρειβ. Ἰατρ. συναγ. 46.3.4 καταναγκάζοντας τὸ ἐξεστηκὸς μέρος τῆς γνάθου πρὸς τὸ ἕτερον, 47.3.1 ἡ ἐπανόρθωσις γίνεται καταναγκαζομένης εἰς τὸ κάτω τῆς κλειδός (κ.τ.τ.). Γιὰ τὴ μέθοδο τῆς ἀνάταξης μὲ τὴ φτέρνα, ποὺ χρησιμοποιεῖται καὶ σήμερα βλ. Φυλακτὸς12 63-64, μὲ βιβλιογραφία.

4. κατατεῖναι: κατακλῖναι στὸν Ἱππ. [καὶ στὸν Γαλ., ὅ.π. 329.10]. Τὴ γραφὴ τοῦ L, υἱοθετούμενη ἀπὸ τοὺς ἐκδ. τοῦ Ἀπολλώνιου, ὑπερασπίζεται ὁ Blomquist13 (22, 56.18 f.: κατωτ. 3.14.7-8, μὲ σχόλ.), πειστικά. Οἱ KK.4 [σημ. σ.στ. 8 κἑ.: ἐδῶ 3 κἑ.] παραπέμπουν στὸν Ἐρωτιανὸ 87.18 κἑ. [53.13 κἑ. Ν καὶ νῦν τὸ κατατείνας ἀντὶ τοῦ σχηματίσας τέθεικε καὶ τοῦ καταθεὶς ὑπτίαν αὐτήν], μὲ τὴ σημ.: «num Erotiani locus textum Hippocratis apud Apollonium servatum confirmat?», ἀλλ' ὀρθῶς ὁ Alpers11 συνδέει τὸ ἐδῶ σχόλιο τοῦ Ἐρωτιανοῦ μὲ τὸ Ἱππ. Π. ἄρθρων 47.20 [204.4] κἄπειτα πρηνέα κατακλῖναι κατατεταμένον (βλ. καὶ Ἐρωτιαν. 87.12-13 «κἄπειτα πρηνῆ κατατεταμένον», τουτέστι κατακεκλιμένον).

5. ἐφ' ἑκάτερα ἂν: παρὰ τὶς ἀντιρρήσεις τοῦ Blomquist13 (11, 18.10) κρατήσαμε –μαζὶ μὲ τὸ ἐφ' ἑκάτερα (ὅπως καὶ ὁ Bl.13)– τὸ ἂν (L, χφφ. καὶ ἐκδόσεις Ἱππ., ἐκδ. Γαλην.: γραφὴ εφεκαπερα τὸ ἄ. [χωρὶς ἂν] κατὰ τὸν Kw.5 [Γ], βλ. καὶ Bl.), μὲ ὑποτ. ἐκπεπτώκηι (εκπεπτωκει L), ὅπως σ' ὅλες τὶς ἐκδ. τοῦ Ἀπ. (καὶ τοῦ Ἱππ.): Ἡ διόρθωση σὲ ἐφ' ὁπότερα (ὅπως στὰ πλεῖστα χφφ. τοῦ Ἱππ., στὸν Kw.5 καὶ στὸν Wi.7), ἢ σὲ ἐφ' ὁκότερα (ὅπως στὸν Li.6 καὶ στὶς ἐκδ. [Di.2, Sch.3, KK.4] τοῦ Ἀπολλώνιου), δὲν εἶναι εὔλογη (βλ. Bl.13 ὅ.π.)· τὸ νόημα δὲν νοσεῖ κατ' ἀνάγκη, καθὼς ἀνάλογη χρήση τοῦ ἐφ' ἑκάτερα βρίσκει κανεὶς σὲ ὄχι λίγα χωρία (ὅσο κι ἂν εἶναι ἀδόκιμη): πβ., π.χ., Θουκ. 5.73.1 (κ.τ.τ.).

7-9. εἰς: ἐς στὸν Ἱπποκράτη, καὶ στὶς τέσσερεις αὐτὲς περιπτώσεις (ὅπως καὶ ἀλλοῦ συχνὰ στὸν Ἀπ., σὲ χωρία τοῦ Ἱππ.)· βλ. ἀνωτ. σχόλ. σ.στ. 2.3-4.

9-10. ἐναρμόσ<σ>ον: εναρμοσων L, ἐναρμόσον Di.2 Sch.3 KK.4 (πβ. κατωτ. 8.7, μὲ σημ. στὸ κριτ. ὑπόμν.)· τὰ πλεῖστα χφφ. τοῦ Ἱππ. δίνουν τὴ γραφὴ ἐναρμόσσον, υἱοθετούμενη ἀπὸ τοὺς ἐκδ. (διάφ. γρ. -ττ-). Ὅπως καὶ κατωτ. (8.7), γράψαμε ἐναρμόσ<σ>ον (πιστεύοντας σὺν τοῖς ἄλλοις ὅτι εὔκολα μποροῦσε τὸ -CCON τῆς κεφαλαιογράμματης γραφῆς νὰ παραφθαρεῖ σὲ -CωN καὶ -cων/-σων).

10. μικκαὶ: σμικραὶ Ἱππ. (διαφ. γρ. μικραὶ [M Kw.5], υἱοθετούμενη ἐδῶ ἀπὸ τὸν Dietz2)· μικκαι L, υἱοθετούμενο ἀπὸ τοὺς Sch.3 καὶ KK.4 Ὁ τύπος μικκὸς εἶναι διαλεκτικός (βλ. Blomquist13 σελ. 48), Δωρ. καὶ Βοιωτ. κατὰ τοὺς LSJ9 / LSJ91 Suppl. σ.λ. μικκός (: ἀπαντῶν ἤδη στὸν Αἰσχ. ἀπόσπ. 47a i.23, ii.15 R.14, καὶ στὸν Ἀριστοφ. Ἀχαρν. 909 [καὶ Θεσμ. 1114], κ.ἀ.· καὶ κύρια ὀνόμ. Μίκκος [Πλάτ. Λυσ. 204a 5 καὶ Σουίδ. σ.λ. Μίκκος [μ 1047]· ὁ μικρός] κ.τ.τ. [βλ. LGPN115 313-14 κ.ἀ.]), καὶ Ἰων. κατὰ τὸν Εὐστ. στὸ Β 267 [Ι 331.14] μικρὸν οἱ Ἀττικοί, μικκὸν δὲ Ἴωνες (βλ. καὶ στὸ Ε 801 [ΙΙ 206.8 κἑ.] μικκός, ὅπερ ἐστὶ μικρός, ὀξυνόμενον μὲν κατὰ τὸ μικρός, διπλάζον δὲ τὸ κάππα, ὡς δῆθεν Αἰολικόν, κατὰ τὸ Ἰκκός, ὅπερ ἐστὶ κύριον ὄνομα σοφοῦ ἰατροῦ Ῥηγίνου, ἐξ οὗ παροιμία τὸ «δεῖπνον Ἰκκοῦ», διὰ τὸ εὐτελὲς τῆς ἐκείνου ζωῆς. ἐκ δὲ τοῦ ῥηθέντος μικκοῦ, ὅ ἐστι μικροῦ, ὑποκοριστικὸν ὁ μικκύλος, ὅθεν μικκύλα χερύδρια αἱ παιδικαὶ μικραὶ χεῖρες παρὰ τῷ Συρακούσιῳ Μόσχῳ, πβ. EM16 σ.λ. Μίκκος [587.36 κἑ.]· σημαίνει τὸν μικρόν. Καλλίμαχος, Τοῖς μίκκοις μίκκα διδοῦσι θεοί. ἀπὸ τοῦ μικρὸς γίνεται· τοῦτο παρὰ τὸ μεῖον [...] καὶ ἐκτάσει μήϊον, μηϊκρός, καὶ συγκοπῇ τοῦ η μικρός)· πιθανῶς καὶ Ἀρκαδο-κυπριακό (ἢ τουλάχιστο Κυπριακό), ἐξ οὗ τὸ σημερινὸ Κυπριακὸ διαλεκτικὸ μιτσήςμιτσύς, «με τροπή του κ > τσ κατά το μακρύς» (ΕΕΘηΚ17 σ.λ.), «ἀπὸ τὸν πληθ. (...) μικκοὶ > μιτσιοὶ καὶ ἑν. μιτσὺς (κατὰ τὸ οἱ πασιοὶ ἑν. ὁ πασιύς)» (Χατζηιωάννου ΕΛεΚ18 σ.λ.). Τούτων οὕτως ἐχόντων, ἡ διατήρηση τῆς γραφῆς τοῦ L εἶναι ἐπιβεβλημένη. (Πβ. καὶ ὅσα γράφονται ἀνωτ. σχόλ. σ.στ. 2.29 σ.λ. τοῖς δὲ γούνασι καὶ κατωτ. σχόλ. σ.στ. 3.4.23 σ.λ. γούνατα, ἀλλὰ καὶ κατωτ. 1.9.11 σ.λ. ἀκρόθεν τοῦ ξύλου.)

11. οἷον <αἳ>: οἷον κατὰ τὸν L γράφουν οἱ Di.2 καὶ Sch.3, οἷαι ἔχουν τὰ χφφ. καὶ οἱ ἐκδ. τοῦ Ἱππ. (βλ. καὶ ἀνωτ. σχόλ. σ.στ. 2-11)· κατὰ τὴ γραφὴ οἷαι αἳ τοῦ Γαλ. (Γ Kw.5, Εἰς Ἱππ. Π. ἄρθρ. [XVIII1 330.1 οἷαι πολλαὶ κ.λπ. Kw.5]: παράθεση τοῦ ἐδῶ χωρίου τοῦ Ἱππ.), οἱ KK.4 ἔγραψαν οἷον <αἳ> (καὶ ἐμεῖς κατ' αὐτούς, μὲ ἀμφιβολίες, διερωτώμενοι μήπως πρέπει νὰ γράψουμε οἷαι, κατὰ τὸν Ἱππ.).

13-23. χρὴ δέ τινα (...) τοῦ βραχίονος: πβ. τὰ χφφ. καὶ τὶς ἐκδ. τοῦ Ἱππ., τοῦ ἐδῶ χωρίου στὸν Γαλ. (ὅ.π. 6 κἑ.) καὶ στὸν Ἀπ. (L καὶ ἐκδ.), μὲ τὶς λεκτικὲς διαφοροποιήσεις πάμπολλες: (17) ἐς Ἱππ., Γαλ., Di.2 Sch.3 / εἰς L, KK.4· (17, 18, 21) σφαίρη, -ην (Li.6), καὶ σφαῖρα, -αν (Kw.5) στὰ χφφ. τοῦ Ἱππ. (17 σφαίρη, 18 σφαίραν [sic], 21 σφαῖρα Wi.7), πβ. Γαλ.: 17 σφαῖρα, 18 σφαίρην, 21 σφαίρη Kühn19) / σφαῖρα, -αν L, Sch.3 KK.4, ἀλλὰ 17 σφαῖρα, 18 σφαῖραν, 21 σφαίρη Di.2· (19) ἀμφοτερέων (Li.6) καὶ -έρων (Kw.5 Wi.7) Ἱππ. (πβ. Γαλ.: ἀμφοτερέων Kühn19) / -έρων L, ἐκδ.· (19) ἀρχέων Ἱππ. (χφφ. καὶ ἐκδ.) / ἀρχῶν Γαλ. καὶ Ἀπ.· (22) πλευρέων Ἱππ. καὶ Γαλ. / πλευρῶν Ἀπ.· ἐπίσης (21): πρὸς τοῦ ἀκρωμίου τὸ ὀστέον Ἱππ., Γαλ. (πβ. καὶ τὴ στίξη τοῦ κειμένου ἀπὸ τοὺς ἐκδ.). Ὅπως παντοῦ, κρατήσαμε τὶς γραφὲς τοῦ L ὅπου δὲν συντρέχουν ἄλλοι λόγοι.

26. <διασεσάφη>κε: και L. Ὅτι κάτι ἔχει ἐκπέσει, καὶ δὴ τὸ ρῆμα τῆς κύριας πρότασης, εἶναι προφανές, ἀλλ' ἡ συμπλήρωση φαίνεται προβληματική (βλ. ἀνωτ. κριτ. ὑπόμν.). Μολονότι ἡ συμπλήρωση τῶν KK.4 <ἐφέστα>κε εἶναι παλαιογραφικὰ εὔλογη, νοηματικὰ νοσεῖ, ὅπως σημειώνει ὁ Alpers11 (σελ. 32), τὸ ἀντίθετο δὲ συμβαίνει γιὰ τὴ συμπλήρωση ποὺ προτείνει ὁ Alpers11 (ὅ.π.): <διασεσάφη>κε· μὲ ἀμφιβολίες πολλὲς υἱοθετήσαμε τὴν πρόταση τοῦ τελευταίου, ἔχοντας ἔντονη τὴν αἴσθηση ὅτι πιὸ πιθανὸ συνολικὰ εἶναι τὸ <ἐκτίθε>ται (πβ. κατωτ. 3.10.55 καὶ 12.4 οὕτως ἐκτίθεται), ἢ τὸ προτεινόμενο ἀπὸ τὸν Sch.3 <διέσταλ>ται (μὲ τὴ σημ. τοῦ «ὅρισε ἢ προσδιόρισε μὲ ἀκρίβεια»: LSJ91 σ.λ. διαστέλλω 2b. "define precisely", καὶ μέσ. + αἰτ., ὅπως στὸν Πλάτ. Πολ. 535b. 4 Ποῖα δὴ διαστέλλῃ;).

  1. Liddell, H G. & Scott R. (1940), A Greek-English Lexicon, 9th ed. , Oxford.a↑ b↑ c↑
  2. Dietz, F. R. (1834), Apollonii Citiensis, Stephani, Palladii, Theophili, Meletii, Damascii, Ioannis, aliorum Scholia in Hippocratem et Galenum, Vols. I-II, Königsberg.a↑ b↑ c↑ d↑ e↑ f↑ g↑
  3. Schöne, H. (1896), Apollonius von Kitium: Illustrierter Kommentar zu der hippokrateischen Schrift Περὶ ἄρθρων, Leipzig.a↑ b↑ c↑ d↑ e↑ f↑ g↑ h↑
  4. Kollesch, J. & Kudlien F. (1965), Apollonii Citiensis in Hippocratis De articulis commentarius, Vol. XI.1.1, CMG Berlin.a↑ b↑ c↑ d↑ e↑ f↑ g↑ h↑ i↑ j↑
  5. Kühlewein, H. (1895), Hippocratis Opera (quae feruntur omnia), Vol. I, Leipzig.a↑ b↑ c↑ d↑ e↑ f↑ g↑ h↑
  6. Littré, É. (1839-1861), Oeuvres complètes d'Hippocrate, Paris.a↑ b↑ c↑ d↑ e↑ f↑ g↑
  7. Withington, E. T. (1928), Hippocrates, Vol. 3, London – Cambridge, Mass..a↑ b↑ c↑ d↑ e↑
  8. Nachmanson, E. (1918), Erotiani Vocum Hippocraticarum collectio (cum fragmentis), Collectio scriptorum veterum Upsaliensis Göteborg-Uppsala.
  9. Klein, J. (1865), Erotiani Graeci scriptoris vetustissimi vocum, quae apud Hippocratem sunt conlectio, Leipzig.
  10. Foesius, A. (1595), Magni Hippocratis medicorum omnium facile principis opera omnia quae exstant in VIII sectiones ex Erotiani mente distributa, nunc recens latina interpretatione et annotationibus illustrata, Anutio Foesio Mediomatrico medico authore, Frankfurt.
  11. Alpers, K. (1963), Apollonios von Kition, edd. Kollesch / Kudlien, Gnomon 39: 26-33.a↑ b↑ c↑ d↑
  12. Φυλακτός, Ἀ. Ἀ. (1983), Τὰ Ἅπαντα τοῦ Ἱπποκράτους: Περὶ ἄρθρων (Συμβολὴ εἰς τὴν συγκριτικὴν μελέτην καὶ ταύτισιν τῶν γενικῶν κανόνων περὶ τῶν ἐξαρθρημάτων τοῦ Ἱπποκράτους καὶ τῶν εἰς τὴν σύγχρονον Ὀρθοπεδικὴν ἰσχυόντων ἀντιστοίχως), Ἀθῆναι.
  13. Blomqvist, J. (1974), Der Hippokratestext des Apollonios von Kition, Scripta Minora, 1973-1974,1 Lund.a↑ b↑ c↑ d↑ e↑
  14. Radt, S. (1977), Tragicorum Graecorum Fragmenta, Vol. IV: Sophocles, Göttingen.
  15. Fraser, P M. (1987), A Lexicon of Greek Personal Names, Vol. I: The Aegean Islands, Cyprus, Cyrenaica, Oxford.
  16. Lasserre, F. & Livadaras N. (1976/1992), Etymologicum Magnum Genuinum, Symeonis Etymologicum (una cum magna Grammatica), Etymologicum Magnum Auctum, Rome/Ἀθῆναι.
  17. Γιαγκουλλής, Κ. Γ. (1997), Μικρός ερμηνευτικός και ετυμολογικός θησαυρός της κυπριακής διαλέκτου: Από τον δέκατο τρίτο αιώνα μέχρι σήμερα, Βιβλιοθήκη Κυπρίων λαϊκών ποιητών ,58 Λευκωσία.
  18. Χατζηϊωάννου, Κ. (1996), Ἐτυμολογικὸ Λεξικὸ τῆς ὁμιλουμένης Κυπριακῆς Διαλέκτου: Ἱστορία, Ἑρμηνεία καὶ Φωνητικὴ τῶν λέξεων, μὲ Τοπωνυμικὸ παράρτημα, Λευκωσία.
  19. Kühn, C G. (1821-1833), Κλαυδίου Γαληνοῦ Ἅπαντα. Claudii Galeni Opera omnia, Vols. I-XX, Leipzig.a↑ b↑