You are here

4

Please add a search word

T= Testimonium  F= Fragmentum  E=  Επιγραφή / Inscription

4

4    Σπουδὴ1 μὲν οὔπω‹ς›2  κωλύσει3 τήν τινων περὶ τὰ ὄργανα ἀ-

πειρίαν, μάλιστα τὴν τῶν Ἡροφιλείων4  ἀχειρίαν, ἐνδείξασθαι,

οἵτινες τὴν ἐπὶ τῶν πραγμάτων γυμνασίαν ἀπολελυμένοι, ψι-

λῶς δ' αὐτῶι τῶι λόγωι5  προσέχοντες διεσφάλησαν. Βακχεῖος6

  τοίνυν ἐπιβαλλόμενος7 τὰς Ἱπποκρατείους λέξεις  ἐξηγήσασθαι

καὶ μὴ δυνηθεὶς νοῆσαι τί ποτέ ἐστιν τὸ ἀμφισφάλλουσαι τὸ ἄρ-

θρον, «περιβάλλουσαι»  ‹ἐπεῖπε›8 , ἐπείπερ εὔγνωστον ὑπῆρχεν

αὐτῶι διὰ πλειόνων ὅτι παρὰ τῶι9 ἰατρῶι τὸ ἀμφί περί σημαίνει.

πῶς δ' οὐκ ἄν τις εἴπειεν10 αὐτὸν ὑπ' ἀπειρίας συνεσχημένον καὶ

τὴν τῶν ἰατρῶν καὶ τὴν τῶν φιλομαθούντων διεστροφέναι διά-

νοιαν; ἀπὸ γὰρ τοῦ σφάλλειν, καθάπερ καὶ ἐν παλαιστρικῆι τὸ11

περισφάλλειν, ‹τὸ ἀμφισφάλλειν›12  ἐν τοῖς προκειμένοις ἐντέτα-

κται τῶι τὸ ἄρθρον διά τινος αἰφνιδίου περὶ τὸν τόπον αἰκι-

σμοῦ13  παρορισθὲν14  εἰς τὸ κατὰ φύσιν ἀποχωρεῖν ἀναγκάζεσθαι.

οὐ κατὰ φύσιν δ' οἴεται εἶναι τὰς προκειμένας ἐμβολὰς διὰ τὸ

μὴ μετὰ κατατάσεως αὐτὰς γίνεσθαι. ὅτι δὲ οὐ περιβάλλειν τὸ

ἄρθρον, ἀλλὰ περισφάλλειν λεκτέον κατὰ τὸν ἰατρόν, καὶ διὰ

τί15 τὸν τοιοῦτον τρόπον οἴεται παραίτιόν ποτε καταρτισμοῦ

γίνεσθαι, φανερὸν ἐξ ὧν ἐν τοῖς αὐτοῖς οὕτως διασαφεῖ (IV

136.7 et 358.1 L.)16· τῶν δὲ17 ἐμβολέων αἱ μὲν ἐξ ὑπεραιωρήσεως18

ἐμβάλλονται, αἱ δὲ ἐκ κατατάσιος, αἱ δὲ ἐκ περισφάλσιος. κέ-

χρηται δὲ τῶι παραπλησίωι τῆς ἑρμηνείας τρόπωι διασαφῶν

ἐνίοις19 οὕτως (IV 88.10 L.)· περὶ γὰρ τὸ ὑπεροειδὲς ὁ ‹ὦ›μος ἢν20,21

καὶ22 καταπεπ‹ήγηι23, κατὰ› τὴν κλίσιν περισφάλλεσθαι τὸ σῶμα24

κίνδυνος εἴη25 . ἔτι δὲ καὶ περὶ μηροῦ καταρτισμοῦ μνείαν ποιού-

μενος οὕτως δι‹ασ›εσάφηκεν26  (IV 292.10 L.)27· πολλοῖς γὰρ28 συγ-

κάμψασιν29 τὸ σκέλος κατὰ τὸ ἄρθρον ἐνέπεσεν ἤδη ἀμφίσφαλ-

σιν ποιησάμενον30. τὰ μὲν οὖν πρὸς Βακχεῖον31  ἐπὶ τοσοῦτον εἰ-

ρήσθω· τὴν δὲ δευτέραν ἐμβολήν, ὃν τρόπον ὑπογέγραπται,

μεθοδευτέον.

  1. 4 1 σπουδῇ M, it. Di. Sch. ‖
  2. οὔπω<ς> (i.e. οὐδαμῶς) scripsimus: οὕτω sec. L Di. Sch.; οὔπω KK. (acc. Alp.) ‖
  3. lac. ante κωλύσει ind. Sch. (adnotans "f. ‹....οὐδὲν› κωλύσει")
  4. 2 προφιλιων L (corr. Mmg et Di.)
  5. 4 λόγῳ Sch., it. KK. et nos dubit.: μοτω L, it. Di. (fort. recte); num τῷ αὐτομάτῳ pro αυτω τω μοτω? (vid. infra ad loc.) ‖
  6. βακχιος L (corr. Di., adnotans "Βάκχιος L., Erotian. Gloss. Hipp. p. 8")
  7. 5 ἐπιβαλ{λ}όμενος Sch.
  8. 7 ἐπεῖπε add. KK.: ἐπεξηγήσατο add. Sch.; ἐξηγήσατο prop. Alp.
  9. 8 παρὰ τὸ L (corr. Di.)
  10. 9 εἴπειεν Sch. KK.: εἴποιεν sec. L Di.
  11. 11 τω L
  12. 12 τὸ ἀμφισφάλλειν suppl. R. Schöne, prob. Sch. KK.
  13. 13-14 αἰκισμοῦ coni. Sch., prob. Alp.: οἰκισμοῦ sec. L Di.; €οικισμοῦ€ scr. KK.
  14. 14 παρορισθὲν KK., prob. Alp.: περιορισθὲν sec. L Di.
  15. 17-18 διότι pro διὰ τί Sch.
  16. [De vv. 20-21 vid. et infra 3.23.6-7 cum adnot.; IV 358.1 sqq. L. = 253.22 sqq. Kw.: H. Mochl. (M. infra; H. = A[rt]. et M.) cap. 15]
  17. 20 δ' pro δὲ M. v.l. (it. Kw.) ‖
  18. ὑπεραιωρήσεως edd. (-ιος infra l.c. v. 6, et H. edd.): υπερεωρησεως L (-ιος infra l.c.; A. vv.ll. ὑπερωρήσιος, ὑπερεωρ., ὑπαιρωρ. al. sim.)
  19. 23 ἐνίοις sec. L scr. Di. Sch.; €ἐνίοις KK.: ἐν τοῖςαὐτοῖς› dubit. prop. Sch.; ἐν οἷς dubit. prop. KK.
  20. [De vv. 23 περὶ – 25 εἴη vid. et infra 8.4-6] ‖
  21. μος scripsimus; ὁ ὦμος sec. H. (pler., edd.) Di. KK.: ὅμως sec. L (et H. v.l.; et ὅμως) Sch., Bl.
  22. 23-24 ἢν καὶ sec. H. (v.l. εἰ pro ἢν) Sch. (vid. et infra l.c. v. 5): ην. και L; ἦν. καὶ KK. (ἢνκαὶ Di.)
  23. 24 καταπεπ‹ήγηι, κατὰ› τὴν κλίσιν dubit. scripsimus; κατα μεν την κλησιν (ΠΕΠ/ΜΕΝ; καταπεπειγη infra l.c.) L; καταπεπήγῃ (ΠΕΠΗΓΗ/ΜΕΝΤΗΝ, secl. κλησιν) Alp., et Bl. (sec. H. plur.; vid. infra l.c. v. 5 s.v.): κατὰ μὲν τὴν κλίσιν KK.; κ. μ. τ. κλῆσιν Di. Sch.
  24. 24-25 κίνδ. τὸ σῶμα H. v.l. (it. Kw.)
  25. 25 εἴη sec. L KK.: {εἴη} Di. (sec. F); ‹ἢ τῇἢ τῇ sec. H. Sch., Alp. Bl. (: ἢ τῇἢ τῇ›; ειη ει τι L infra l.c.)
  26. 26 διεσαφ. L (corr. M)
  27. [De vv. 26-28 vid. et infra 3.14.8-9] ‖
  28. δὲ pro γὰρ sec. H. et infra l.c. v. 8 prop. Bl.
  29. 26-27 πολλοῖσι δὲ συγκάμψασι (v.l. ξυγκ., it. Li.) H.
  30. 27-28 ἀμφίσφαλσιν ποιη­σάμενον sec. H. (plur., edd.; v.l. -οι) M, edd. (vid. et infra l.c. v. 8): αμφισφαλσω ποιησαμενωL
  31. 28 βακχιον L [Tab. II. ο pro L; fort. ὤμου, (sc. τρόπος), cf. Sch. (p. XXX. 12): vid. et Tab. III et IV infra]
4

4    Ἡ βιασύνη, πάλι, καθόλου δὲν θὰ μᾶς ἐμποδίσει νὰ καταδείξουμε

τὴν ἀπειρία μερικῶν ὅσον ἀφορᾶ στὰ τεχνικὰ βοηθητικὰ μέσα, καὶ

μάλιστα τὴν ἔλλειψη πρακτικοῦ πνεύματος στοὺς Ἡροφίλειους, οἱ ὁ-

ποῖοι, ἀποκομμένοι ἀπὸ τὴν πρακτικὴ ἐξάσκηση καὶ μένοντας προσ-

κολλημένοι στὴ θεωρία μόνο, πῆραν λανθασμένο δρόμο. Ἔτσι ὁ

Βακχεῖος, ὅταν καταπιάστηκε μὲ τὴν ἐξήγηση τῶν λέξεων τοῦ Ἱππο-

κράτη καὶ δὲν μπόρεσε νὰ κατανοήσει τί τέλος πάντων σημαίνει ἡ

φράση ἀμφισφάλλουσαι τὸ ἄρθρον (= προκαλώντας περιστροφὴ

τῆς ἄρθρωσης), τὸ ἑρμήνευσε σὰν περιβάλλουσαι (= περιτυλίγοντάς

την), ἐπειδὴ βέβαια τοῦ ἦταν ἀρκετὰ γνωστὸ ἀπὸ τὶς περισσότερες

περιπτώσεις ὅτι στὴν ἰατρικὴ γλώσσα τὸ ἀμφὶ σημαίνει περί. Πῶς,

λοιπόν, νὰ μὴν πεῖ κανεὶς ὅτι αὐτὸς συνέχεται ἀπὸ ἀπειρία καὶ ὅτι

ἔχει διαστρεβλώσει καὶ τῶν γιατρῶν καὶ τῶν φιλομαθῶν τὴ σκέψη;

Γιατὶ ἀπὸ τὸ σφάλλειν (= ἀφήνω νὰ διολισθήσει), ὅπως ἀκριβῶς

στὴν παλαιστικὴ τὸ περισφάλλειν (=ἀφήνω νὰ διολισθήσει γύρω

ἀπὸ κάτι), στὴν προκειμένη περίπτωση ἐντάχθηκε τὸ ἀμφισφάλλειν

(=ἀφήνω νὰ διολισθήσει γύρω, πρὸς τὴ μιὰ ἢ τὴν ἄλλη πλευρά),

ἐπειδὴ ἡ ἄρθρωση, βγαλμένη ἀπὸ τὴ θέση της ἀπὸ κάποια αἰφνίδια

κακομεταχείριση γύρω ἀπὸ τὸ σημεῖο, ἀναγκάζεται νὰ ἐπανέλθει

στὴ φυσιολογική της θέση. Ἀλλ' αὐτὸς νομίζει ὅτι οἱ προκείμενες

ἀνατάξεις δὲν γίνονται φυσιολογικὰ ἐπειδὴ δὲν πραγματοποι­οῦνται

μὲ ἕλξη. Ὅτι, ὅμως, κατὰ τὸν γιατρὸ (Ἱπποκράτη) δὲν πρέπει νὰ

λέμε περιβάλλειν τὸ ἄρθρον ἀλλὰ περισφάλλειν, καὶ γιατί αὐτὸς πι-

στεύει ὅτι αὐτὴ ἡ μέθοδος προκαλεῖ σὲ ὁρισμένες περιπτώσεις τὴν

ἀνάταξη, εἶναι φανερὸ ἀπὸ ὅσα στὴν ἴδια ἑνότητα ἐπεξηγεῖ μὲ τὰ

ἑξῆς: Ἀπὸ τὶς ἀνατάξεις ἄλλες ἐπιτυγχάνονται μὲ αἰώρηση ἀπὸ ψη-

λά (κρέμασμα), ἄλλες μὲ ἕλξη, ἄλλες μὲ περιστροφικὴ κίνηση. Χρη-

σιμοποιεῖ δὲ παραπλήσιον τρόπο ἑρμηνείας ἐπεξηγώντας γιὰ μερι-

κοὺς ὡς ἑξῆς: γιατί, κι ἂν ἀκόμα ὁ ὦμος εἶναι στερεωμένος γύρω

ἀπὸ τὸ ὑπεροειδές (ξύλο παρόμοιο πρὸς ὕπερον: ξύλινο ρόπαλο),

ὑπάρχει κίνδυνος νὰ διολισθαίνει τὸ σῶμα πρὸς τὴ μιὰ ἢ τὴν ἄλλη

πλευρὰ ἀνάλογα μὲ τὴν κλίση του. Ἐπιπρόσθετα δέ, κάνοντας

μνεία καὶ γιὰ τὴν ἀνάταξη μηροῦ, ἔχει διασαφηνίσει τὰ ἑξῆς: γιατὶ

σὲ πολλοὺς ἤδη λυγίζοντας τὸ σκέλος στὴν ἄρθρωση καὶ κάνοντας

περιστροφικὴ κίνηση ἐπιτεύχθηκε ἀνάταξη. Μέχρις ἐδῶ, λοιπόν, ἂς

ἔχουν λεχθεῖ οἱ ἀντιρρήσεις μας πρὸς τὸν Βακχεῖο. Ἡ δὲ δεύτερη

ἀνάταξη πρέπει νὰ μεθοδεύεται μὲ τὸν τρόπο ποὺ παρουσιάζεται

πιὸ κάτω.

Σχόλια: 

4.1. οὔπω<ς>: οὐδαμῶς (" 'no-how, in no wise, not at all', giving the greatest possible strength to the negation" κατὰ τοὺς LSJ91 σ.λ., μὲ παραπομπές: Ἰλ. Δ 320 ἀλλ' οὔ πως ἅμα πάντα θεοὶ δόσαν ἀνθρώποισιν, Β 203 οὐ μέν πως πάντες βασιλεύσομεν ἐνθάδ' Ἀχαιοί [κ.ἄ.], Ἡρόδ. 1.33 ταῦτα λέγων ὁ Κροῖσος οὔ κως [Ἰων. τύπ.] οὔτε ἐχαρίζετο οὔτε κ.λπ., βλ. καὶ Στέφ. Ἀθην. Εἰς Γαλην. Θεραπ. Ι 329.7 [Dietz2] οὔπως αὐτὸν ἀντιλαμβάνεται). Ὁ L δίνει τὴ γραφὴ οὕτω, υἱοθετούμενη ἀπὸ τὸν Dietz2 καὶ τὸν Schöne3 (ὁ ὁποῖος, ἐπιπρόσθετα, ὑποδεικνύει ὕπαρξη χάσματος μεταξὺ οὕτω καὶ κωλύσει, καὶ σημειώνει: «f. <... οὐδὲν κωλύσει>»· οἱ δὲ KK.4 διορθώνουν σὲ οὔπω (καὶ μεταφράζουν «μὲ κανένα τρόπο»), προκαλώντας τὴν εὔλογη ἀποδοκιμασία τοῦ Alpers5 (σελ. 31). Ἡ διόρθωσή μας σὲ οὔπω<ς> δίνει, νομίζουμε, τὴ σωστὴ λύση.

2. τῶν Ἡροφιλείων: βλ. ἀνωτ. σχόλ. σ.στ. *Τ3.2 (κ.ἀ.) σ.λ. τὸν Ἡρόφιλον, 8 σ.λλ. Χρύσερμος καὶ Ἡγήτωρ, 9 σ.λλ. Ἀπολλώνιος: ὁ Μῦς καὶ –κυρίως– Βακχεῖος [βλ. καὶ κατωτ.], 10 σ.λ. Ἀριστόξενος, F5.8 σ.λ. Καλλίμαχος ὁ ἀπὸ τῆς Ἡροφίλου οἰκίας, F7.3 σ.λ. Ζήνων ὁ Ἡροφίλειος, κ.ἀ. Ἀναλυτικά: von Staden Heroph.6, μὲ βιβλιο­γραφία.

4. αὐτῶι τῶι λόγωι: διόρθωση τῆς γραφῆς τοῦ L αυτω τω μοτω ἀπὸ τὸν Schöne3, ποὺ ἔγινε δεκτὴ ἀπὸ τοὺς KK. Ὁ Dietz2 γράφει –κατὰ τὸν L– αὐτῶι τῶι μοτῶι, καὶ δὲν ἀποκλείεται νὰ βρίσκεται στὴ σωστὴ κατεύθυνση: ἡ λέξη μοτός, καὶ οὐδ. μοτόν (στὸν πληθ. μότα· τὰ πληροῦντα τὴν κοίλην τῶν τραυμάτων ῥάκη [κατὰ τὸν Ἡσύχ.], ὑποκορ. μοτάριον· καὶ μότωσις: τοποθέτηση μοτοῦ στὸ τραῦμα, μότωμα: «μοτὸς παρασκευασμένος γιὰ τὴν ἐπίσχεση τῆς αἱμορραγίας· πιεστικὸς μοτός· βύσμα ἀπὸ μοτό, tampon» [ΕΛεξΙ7, μὲ παραπομπὴ στὸν Ἱπποκρ. Ἐπιδημ. 6.7.2 μοτώματος ξυστροφή, πρόσθεσις, ἐπίδεσις], ἔκμοτος, διαμοτόω), σημ. ξαντό: «(α) κομμάτι από παλιό λινό ύφασμα, που χρησιμοποιείται για την επίδεση τραυμάτων ή πληγών αντί για γάλα» (Μπαμπ.8 σ.λ. ξαντός), ποὺ χρησιμοποιεῖ συχνὰ ὁ Ἱπποκράτης καὶ ὁ Γαληνός (σὲ οὐκ ὀλίγες περιπτώσεις ἀναφερόμενος στὸν Ἱπποκράτη), δὲν ἦταν προφανῶς ἄγνωστη στὸν Ἀπολλώνιο. Ἀξίζει νὰ σημειώσει κανεὶς τὸ χωρίο τοῦ Ἱπποκρ. Π. ἄρθρων 40.31 κἑ. Ὅταν οὖν τάμῃ τις τὸ οὖς, πάντων μὲν καταπλασμάτων, πάσης τε μοτώσιος ἀπέχεσθαι χρή· ἰητρεύειν δὲ ἢ ἐναίμῳ, ἢ ἄλλῳ τῳ, ὅ,τι μήτε βάρος μήτε πόνον παρασχήσει (κ.λπ.). Δὲν ἀποκλείεται, ἔτσι, νὰ ἔγραψε αὐτῶι τῶι μοτῶι ὁ Ἀπολλώνιος, θέλοντας νὰ τονίσει τὴν ἐνασχόληση τῶν Ἡροφιλείων μὲ δευτερεύοντα ζητήματα καὶ τὴν ἐπιπολαιότητά τους, ἴσως δὲ καὶ τῶι αὐτομάτωι (μὲ δὲ πρὸ αὐτοῦ), μὲ ἔννοια ἀντίθετη πρὸς τὸ τέχνῃ (ὅπως στὸν Ἀριστοτέλη, Μεταφ. 1070a.7: ἑκάστη ἐκ συνωνύμου γίγνεται οὐσία (τὰ γὰρ φύσει οὐσίαι καὶ τὰ ἄλλα). ἢ γὰρ τέχνῃ ἢ φύσει γίγνεται ἢ τύχῃ ἢ τῷ αὐτομάτῳ). Πιὸ πιθανή, ὅμως, φαίνεται –κατὰ τὰ ἀνωτέρω– ἡ διόρθωση τοῦ Schöne3.

4 κἑ. Βακχεῖος (...) τὰς Ἱπποκρατείους λέξεις: γιὰ τὸν Βακχεῖον βλ. ἀνωτ. σχόλ. σ.στ. Τ2.1-2 καὶ *Τ3.9, μὲ περαιτέρω παραπομπὲς καὶ βιβλιογραφία.

6-7. ἀμφισβάλλουσαι (...) «περιβάλλουσαι»: πβ. Ἐρωτιαν. 52.10 (α 102, σελ. 23.7) ἀμφισφάλλουσαι· περισφάλλουσαι. Βλ. καὶ ἀνωτ. σχόλ. σ.στ. 3.18-20.

7. <ἐπεῖπε>: συμπλήρωση τῶν KK.4, εὔστοχη ἀπὸ ἄποψη παλαιογραφική (σφάλμα ἁπλογραφίας, καθὼς ἕπεται ἀμέσως τὸ ἐπείπερ) καὶ ὄχι ἄστοχη –παρὰ τὶς ἀντιρρήσεις τοῦ Alpers5 (σελ. 31)– ἀπὸ ἄποψη νοήματος: τὸ ἐπεῖπε μπορεῖ νὰ σημαίνει «εἶπε ἐπιπροσθέτως, εἶπε σὺν τοῖς ἄλλοις, πρόσθεσε καὶ τὸ...» (βλ. LSK9 σ.λ. ἐπιλέγω [Ι.1] «λέγω πρὸς τοῖς ἄλλοις ἢ μετά τι», μὲ παραπομπές) ἢ «ἐκστό­μισε καὶ τὸ...» (πβ. LSJ91 Ι.4 "utter, pronounce" κ.λπ., μὲ παραπομπές), μὲ εὔλογη ἐδῶ εἰρωνεία. Ὁ Alpers5 (ὅ.π.) ἀπορρίπτει καὶ τὸ ἐπεξηγήσατο τοῦ Schöne3, γιατὶ τὸ σύνθετο δὲν ἔχει θέση στὸν Ἀπολλώνιο, προτείνει δὲ τὸ ἐξηγήσατο· προηγεῖται ὅμως τὸ ἐξηγήσασθαι (στ. 5), κι ἡ ἐπανάληψή του δὲν φαίνεται εὔλογη ἐδῶ, σὺν τοῖς ἄλλοις. (Ὁ Dietz2 ἀφήνει τὸ κείμενο ὡς ἔχει στὸν L, στίζοντας: τί ποτέ ἐστι τὸ ἀμφισφάλλουσαι τὸ ἄρθρον περιβάλλουσαι, – ἐπείπερ κ.λπ., ποὺ ὅμως νοσεῖ συντακτικὰ καὶ νοηματικά. Τὸ χάσμα στὸ κείμενο εἶναι προφανές.)

12. <τὸ ἀμφισφάλλειν>: ἡ συμπλήρωση ἀπὸ τὸν R. Schöne3, υἱοθετούμενη ἀπὸ τοὺς Schöne3 καὶ KK.4 στὶς ἐκδόσεις τους, εἶναι εὔλογη· πβ. τὸ τοῦ Ἐρωτιανοῦ (ἀνωτ. σχόλ. σ.στ. 6-7) ἀμφισβάλλουσαι· περισφάλλουσαι. Ὁ Dietz2 ὀρθῶς διορθώνει τὸ –πρὸ τοῦ περισφάλλειντω τοῦ L [στ. 11] σὲ τὸ (ἐσφαλμένως σημειώνοντας ὅτι ἴσως πρέπει νὰ διορθωθεῖ σὲ τὸ ἐπίσης τὸ μετὰ τὸ ἐντέτακται [στὸν στ. 13] τῶι: τω το αρθρον L), ἀλλ' ἄστοχα ἀφήνει καὶ ἐδῶ (ὅπως καὶ ἀνωτ. στ. 7) χωρὶς συμπλήρωση τὸ κείμενο, στίζοντας: ἀπὸ γὰρ τοῦ σφάλλειν καθάπερ καὶ ἐν παλαιστρικῇ τὸ περισφάλλειν ἐν τοῖς (κ.λπ.).

13-14. αἰκισμοῦ: ὀρθῶς ὁ Schöne3 διορθώνει τὸ οικισμου τοῦ L σὲ αἰκισμοῦ (: κάκωσης, κακομεταχεί­ρισης), καὶ ὁ Alpers5 χαρακτηρίζει τὴ διόρθωση πολὺ πειστική (θεωρώντας τὴν τροπὴ τοῦ Α σὲ Ο ὡς γραφικὸ σφάλμα, ὅπως καὶ στὸ Π3.4.15 τὸ Ο πρέπει νὰ διαβαστεῖ ὡς Δ (ουνητε L, δύνηται KK.). (Ὁ Dietz2 γράφει οἰκισμοῦ, οἱ δὲ KK.4 €οικισμου€.)

14. παρορισθὲν: περιορισθὲν γράφουν –κατὰ τὸν L– οἱ Dietz2 καὶ Schöne3. Ὁρθῶς οἱ KK.4 διορθώνουν σὲ παρορισθὲν (παθητ. φωνὴ τοῦ παρορίζω, μὲ τὴν ἔννοια «ἐξέρχομαι τῶν ὁρίων μου» [LSK9 σ.λ., ΙΙ.], γιὰ ἄρθρωση βγαλμένη ἀπὸ τὴ θέση της, γιὰ ἐξάρθρωση), μολονότι οἱ ἔννοιες παρορίζω καὶ περιορίζω συμπίπτουν ἐν μέρει (βλ. LSJ91 σ.λλ.). Νὰ σημειωθεῖ, ὅμως, ὅτι στὴ μοναδική του ἐμφάνιση στὸν Ἱπποκράτη τὸ περιορίζω ἔχει τὴ σημασία τοῦ «περικλείω ἐντὸς ὁρίων, ὁριοθετῶ» (LSK9 σ.λ., Ι): Ἐπιστ. 17.139 χώρην πολλὴν περιορίζοντες ἰδίην ἐπιγράφουσιν· καὶ στὸν Γαληνό, ὅπου ἐμφανίζεται συχνά (Π. ἀνατ. ἐγχ. ΙΙ 428.10 ἡ τῆς ὠμοπλάτης ἄκανθα περιορίζει τὸ ταύτῃ μέρος τοῦ μυός, Π. ὀστ. τοῖς εἰσαγ. ΙΙ 745.1 τὸ κατὰ τὸ μέτωπον ὀστοῦν ἥ τε στεφανιαία περιορίζει ῥαφὴ καὶ ἡ κοινὴ τῆς κεφαλῆς πρὸς τὴν ἄνω γένυν, κ.τ.τ.) καὶ στ' ἄλλα ἰατρικὰ κείμενα (Ὀρειβ. Ἰατρ. συναγ. 45.11.34, 46.19.10, Θεόφ. Πρωτοσπ. Εἰς Ἱππ. Ἀφορ. 2.265.18 κ.ἀ.) αὐτὴν τὴν ἔννοια ἔχει τὸ περιορίζω. Τὸ ὅτι τὸ παρορίζω (ἅπαξ στὸν Ἀπολλώνιο, γιὰ πρώτη φορὰ ἐξ ὅσων γνωρίζουμε, πουθενὰ ἀλλοῦ σὲ κείμενο ἰατρικό) εἶναι σπάνιο (κατ' ἀντίθεση πρὸς τὸ περιορίζω) φαίνεται νὰ εὐθύνεται γιὰ τὸ ἐδῶ περιορισθὲν (ἀντὶ παρορισθὲν) τῆς χειρόγραφης παράδοσης τοῦ ἔργου τοῦ Ἀπολλώνιου.

23-25. περὶ (...) κίνδυνος εἴη: τὸ κείμενο εἶναι ἐμφανῶς παρεφθαρμένο στὸν L (: περι γαρ το υπεροειδες ομως και κατα μεν την κλησιν περισφαλλεσθαι το σωμα κινδυνος ειη), σὲ μικρότερη δὲ ἔκταση κατωτέρω 8.4-6 (π. γ. το υ. ομως ην και καταπεπειγη π. το σ. κ. ειη ει τι). Στὸν Ἱπποκράτη: περὶ γὰρ τὸ ὑπεροειδὲς ὁ ὦμος (vv.ll. ὅμως καὶ ὃ ὅμως) ἢν (εἰ vulg.) καὶ καταπεπήγῃ (-ηι καὶ -η, καταπεπήγει [vulg.], κατεπείγει καὶ -οι), περισφάλλεσθαι τὸ σῶμα κίνδυνος (v.l. κίνδυνος τὸ σῶμα, it. Kw.10) ἢ τῇ ἢ τῇ (v.l. ἢν τῇ ἢν τῇ B1, corr. B3 [Kw.10])· καὶ στὸν Γαληνό (Εἰς Ἱππ. Π. ἄρθρ. XVIII1 337.13 π. γ. τὸ ὑ. ὦμος, εἰ καὶ καταπεπείγει, π. τὸ σῶμα κίνδυνος ἢ τῇ ἢ τῇ, πβ. 2 κἑ. [σχόλιο Γαληνοῦ στὸ Ἱπποκρ. Π. ἄρθρ. 5.11-12] ἃ μέμφεται τῆς τοιαύτης ἐμβολῆς αὐτοὺς ἐννενοηκέναι, μέμφεται δὲ λέγων περὶ τὸ ὑπεροειδὲς ὁ ὦμος ἢν καὶ καταπεπειγῇ, περισφάλλεσθαι τὸ σῶμα κίνδυνος, δι' ὅπερ φησίν, ἡ διὰ τοῦ κλιμακίου βελτίων ἐστίν). Παρὰ τὶς ἀντιρρήσεις τοῦ Alpers5 (σελ. 30) καὶ τοῦ Blomquist11 (10, 16.24: τὸ ὦμος δὲν μπορεῖ νὰ εἶναι ὑποκ. τοῦ καταπεπήγηι γιατὶ τὸ ρῆμα χρησιμοποιεῖται συνήθως γιὰ πασσάλους καὶ παρό­μοια ἀντικείμενα ὅταν μπήγονται στέρεα στὸ ἔδαφος [μὲ παραπομπὴ στὸ LSJ91 σ.λ. καὶ στὸ Ἱπποκρ. Π. ἄρθρ. 43.25: κατωτ. Π2.9.43 καὶ Γαλην. Εἰς Ἱππ. Π. ἄρθρ. XVIII1 520.18, βλ. καὶ Ὀρειβ. Ἰατρ. συναγ. 49.9.8 προσδείσθωσαν δὲ τῇ κλίμακι καὶ αὐτῇ ἀσφαλῶς καταπεπηγυία εἰς τὸ ἔδαφος εἰς τὸ ἀκινητοῦσαν ἐν ταῖς κατατά­σεσιν ἑδραίαν καὶ ἀκλινῆ μένειν], ἐπιχείρημα σωστὸ στὸ δεύτερό του σκέλος), γράψαμε ὁ <ὦ>μος (ὁ ὦμος Di.2 καὶ KK.4, κατὰ τὸν Ἱπποκράτη, ἀλλὰ ὅμως Sch.3: βλ. καὶ Blomquist11, μὲ τὴ σχετικὴ συζήτηση), πιστεύοντας ὅτι μπορεῖ τὸ καταπεπήγηι νὰ ἔχει χρησιμοποιηθεῖ μεταφορικὰ γιὰ τὸν ὦμο (ἀπὸ τὸν Ἱπποκράτη, τὸν Ἀπολ­λώνιο καὶ τὸν Γαληνό). Γράψαμε ἐπίσης καταπεπ<ήγηι> (κατὰ τὸν Ἱπποκράτη καὶ τὸ κατωτ. 8.5, πβ. Γαληνὸ ὅ.π.)· τὰ παλαιογραφικὰ ἐπιχειρήματα τοῦ Alpers5 καὶ τοῦ Blomquist11 εἶναι κατὰ βάση σωστά, ὡς πρὸς αὐτὸ τὸ σημεῖο, ἴσως δὲ καὶ ὡς πρὸς τὸν ὀβελισμὸ τοῦ κλησιν (κατ' αὐτοὺς πρέπει νὰ γράψουμε καταπεπήγηι, {κλησιν}: ΚΑΤΑΠΕΠΗΓΗ / ΚΑΤΑΜΕΝΤΗΝ)· προτιμήσαμε, μὲ δισταγμοὺς πολλούς, νὰ κρατήσουμε τὸ τελευταῖο καὶ νὰ θεωρήσουμε ὅτι ἐξέπεσε ἕνα κατὰ ἀπὸ σφάλμα ἁπλογραφίας, γράφοντας: ἢν καὶ καταπεπ<ήγηι, κατὰ> τὴν κλίσιν (πβ. καὶ τὸ ἀκλινῆ τοῦ Ὀρειβασίου, ὅ.π.)· ἦν. καὶ κατὰ μὲν τὴν κλίσιν KK.4, ἀλλά: ἢνκαὶ κατὰ μὲν τὴν κλῆσιν (... κίνδυνος {εἴη}.–) Dietz2, ἢν καὶ κατὰ μὲν τὴν κλῆσιν (χωρὶς ρῆμα στὴ συνέχεια) Schöne3. Γράψαμε, τέλος, ὅπως καὶ οἱ KK.4, εἴη κατὰ τὸν L, μὲ πολλοὺς ἐπίσης δισταγμούς (ὁ Dietz2 ὀβελίζει τὸ εἴη [πβ. Γαλην. ὅ.π. 2 κἑ.], ὁ δὲ Schöne3 γράφει –κατὰ τὸν Ἱπποκράτη καὶ τὸ κατωτ. 8.6 [πβ. Γαλην. ὅ.π. 13]– <ἢ τῇ> ἢ τῇ, γραφὴ ποὺ εἰσηγοῦνται καὶ ὁ Alpers5 καὶ ὁ Blomquist11 [11, 16.25]: ἢ τῇ <ἢ τῇ>), μὲ τὸ σκεπτικὸ ὅτι ὁ Ἀπολλώνιος φαίνεται νὰ ἐπιτρέπει συχνὰ στὸν ἑαυτό του παρεκκλίσεις –γλωσσικὲς κυρίως– ἀπὸ τὸ Ἱπποκρατικὸ κείμενο (πβ. κατωτ. 26-28, 5.2 κἑ., κ.ἄ.).

26. δι<ασ>εσάφηκεν: διεσαφηκεν L, καὶ Dietz2 (διεσάφηκεν)· διορθώθηκε ἀπὸ τὸν M, κι ἡ διόρθωση ἔγινε δεκτὴ ἀπὸ τοὺς Schöne3 καὶ KK.4, εὐλόγως.

26-28. πολλοῖς γὰρ (...) ἀμφίσφαλσιν ποιησάμενον: καὶ κατωτ. Π3.14.8-9, μὲ δὲ στὴ θέση τοῦ γὰρ· στὸν Ἱπποκράτη: πολλοῖσι δὲ συγκάμψασι (διάφ. γρ. ξυγκ., στὸν Li.12) τὸ σκ. κατὰ τὸ ἄ. ἐνέπεσεν (μὲ κόμμα πρὶν καὶ μετὰ τὸ ἐνέπ. ὁ Li.12, μὲ κόμμα μετὰ τὸ ἐνέπ. ὁ Wi.13) ἥδη ἀ. π. (καὶ στὸν Γαληνὸ ὅ.π. 742.13: πολλοῖσι δὲ κ.λπ.). Τὸ ἐδῶ γὰρ (ἀντὶ δὲ) ὀφείλεται μᾶλλον σὲ ἐπίδραση τοῦ προηγούμενου χωρίου (στ. 23 περὶ γὰρ κ.λπ., ὅπως στὸν Ἱππ.) παρὰ στὴν ἀποσπασματικὴ παράθεση τοῦ χωρίου ἐδῶ (στὸν Ἱππ. καὶ κατωτ., καὶ στὸν Γαληνό, ἕπεται ἀμέσως: ἀλλὰ γὰρ κ.λπ.)· πβ. κατωτ. 5.4. Ἡ διόρθωση τοῦ γὰρ σὲ δὲ, ποὺ εἰσηγεῖται ὁ Blomquist[bib]5019/bib] (11, 18.1), δὲν φαίνεται ἀπαραίτητη. (Βλ. κατωτ. σχόλ. σ.στ. 5.2-11.)

28. πρὸς Βακχεῖον: βλ. ἀνωτ. σχόλ. σ.στ. 4 κἑ., μὲ περαιτέρω παραπομπές.

  1. Liddell, H G. & Scott R. (1940), A Greek-English Lexicon, 9th ed. , Oxford.a↑ b↑ c↑ d↑
  2. Dietz, F. R. (1834), Apollonii Citiensis, Stephani, Palladii, Theophili, Meletii, Damascii, Ioannis, aliorum Scholia in Hippocratem et Galenum, Vols. I-II, Königsberg.a↑ b↑ c↑ d↑ e↑ f↑ g↑ h↑ i↑ j↑ k↑
  3. Schöne, H. (1896), Apollonius von Kitium: Illustrierter Kommentar zu der hippokrateischen Schrift Περὶ ἄρθρων, Leipzig.a↑ b↑ c↑ d↑ e↑ f↑ g↑ h↑ i↑ j↑ k↑ l↑
  4. Kollesch, J. & Kudlien F. (1965), Apollonii Citiensis in Hippocratis De articulis commentarius, Vol. XI.1.1, CMG Berlin.a↑ b↑ c↑ d↑ e↑ f↑ g↑ h↑ i↑
  5. Alpers, K. (1963), Apollonios von Kition, edd. Kollesch / Kudlien, Gnomon 39: 26-33.a↑ b↑ c↑ d↑ e↑ f↑ g↑
  6. von Staden, H. (1989 / 1994), Herophilus: The Art of Medicine in Early Alexandria, Cambridge – New York – New Rochelle – Melbourne – Sydney .
  7. Ἀποστολίδης, Π. Δ. (1997), Ἑρμηνευτικὸ Λεξικὸ πασῶν τῶν λέξεων τοῦ Ἱπποκράτους, Αθήνα.
  8. Μπαμπινιώτης, Γ. (1998), Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας, Αθήνα.
  9. Liddell, H G. & Scott R. (1980), Μέγα Λεξικὸν τῆς Ἑλληνικῆς Γλώσσης, Vols. I-V, Ἀθῆναι .a↑ b↑ c↑
  10. Kühlewein, H. (1895), Hippocratis Opera (quae feruntur omnia), Vol. I, Leipzig.a↑ b↑
  11. Blomqvist, J. (1974), Der Hippokratestext des Apollonios von Kition, Scripta Minora, 1973-1974,1 Lund.a↑ b↑ c↑ d↑
  12. Littré, É. (1839-1861), Oeuvres complètes d'Hippocrate, Paris.a↑ b↑
  13. Withington, E. T. (1928), Hippocrates, Vol. 3, London – Cambridge, Mass..