You are here

2

Please add a search word

T= Testimonium  F= Fragmentum  E=  Επιγραφή / Inscription

2

2    Ἐνῆρκται1  τοίνυν ὁ Ἱπποκράτης τοῦ Περὶ ἄρθρων βιβλίου

τὸν τρόπον2 τοῦτον (IV 78.1 L.)· ὤμου δὲ ἄρθρον ἕνα τρό‹πον›

οἶδα ὀλισθάνον{τα}3 , τὸν εἰς τὴν μασχάλην· ἄνω δὲ οὔπω4 εἶδον

οὐδὲ εἰς τὸ ἔξω . ἑξῆς δὲ ἐπὶ ποσὸν περί τινων διελθὼν οὕτως

  διασαφεῖ |2 (IV 80.15 L.)· εὐπαίδευτον5 δέ ἐστιν τὸ εἰδέναι πάν-

τας τοὺς τρόπους τῶν ἐμβολέων6 , οἷς7 ἰητροὶ ἐμβάλλουσιν8 , καὶ

ὡς αὐτοῖς τοῖς τρόποις τούτοις κάλλιστα ἄν τις χρέοιτο9. χρῆ-

σθαι δὲ χρὴ τῶι κρατίστωι τῶν τρόπων, ἢν τὴν ἰσχυροτάτην

ἀνάγκην ὁρᾶις· κράτιστος δὲ ὁ{ς}10 ὕστατος γεγραψόμενος.

πάντας δὲ τοὺς ἐφεξῆς καταρτισμοὺς τῆς εἰς τὸ11 κάτω  τοῦ ὤμου

γινομένης ἐξαρθρήσεως διασεσάφηκεν12· ὧν πρῶτον τὸν δι' αὐ-

τῶν τῶν ἰδιωτῶν ἐπιτελούμενον οὕτως κατακεχώρικεν (IV

80.20 L.)· εἰ13 μὲν οὖν πυκνὰ ἐκπίπτοι , ἱκανοὶ ὡς ἐπὶ πολὺ14  αὐτοὶ

ἑαυτοῖς15 εἰσιν ἐμβάλλειν. τισὶν γὰρ φύσει τὸ τοῦ ὤμου ἄρθρον,

καθάπερ ἐκτέθειται, συνεχῶς ἐκπίπτει{ν}16  χωρὶς τῶν ἔξωθεν

αἰτιῶν, οἵτινες ῥᾳδίως  τὴν ἀποκατάστασιν τοῦ ἄρθρου συνή-

θως δι' ἑαυτῶν ἐπιτελοῦσιν. ὃν τρόπον δὲ ἐπὶ ‹τὸ πολὺ›17  τὸν κα-

ταρτισμὸν ποιοῦνται, καὶ18 διὰ τούτων τῶν19 ἑξῆς δηλοῖ  (IV 82.1

L.)· ἐνθέντες γὰρ τῆς ἑτέρης χειρὸς τοὺς κονδύλους20  εἰς21 τὴν μα-

σχάλην ἀναγκάζουσιν ἄνω τὸ ἄρθρον, τὸν δὲ ἀγκῶνα παρά-

γουσιν ἀεὶ22 παρὰ23 τὸ στῆθος . ταύτην μὲν οὖν τὴν ἐμβολὴν οὐκ

ἀναγκαῖον ἐνόμιζον εἶναι διὰ ζωγραφίας  ὑποδεικνύναι, ὃν

τρόπον γίνοιτο ὑπὸ αὐτῶν τῶν πεπονθότων, ὑπογράφειν σοι24

μᾶλλον δὲ τὰς ἐχομένως διασαφουμένας, ὧν οὕτως ἐνῆρκται

(IV 82.3 L.)· τὸν αὐτὸν δὲ τρόπον τοῦτον καὶ ὁ ἰατρὸς ἂν

ἐμβάλλοι, εἰ αὐτὸς μὲν ὑπὸ τὴν μασχάλην ἐσωτέρω τοῦ ἄρθρου

τοῦ ἐκπεπτωκότος ὑποβάλλοι τοὺς δακτύλους, ἀπαναγκάζοι25

δὲ ἀπὸ τῶν πλευρέων ἐπιβάλλων26  τὴν ἑαυτοῦ  κεφαλὴν27  ἐπὶ28 τὸ

ἀκρώμιον ἀντερείσιος {δὲ}29 ἕνεκα30 , τοῖς δὲ γούνασι31  παρὰ τὸν

ἀγκῶνα τὸν βραχίονα32 ἐμβάλλων  ἀντωθέοι πρὸς τὰς πλευράς

–συμφέρει δὲ κρατερὰς τὰς χεῖρας ἔχειν τὸν ἐμβάλλοντα–, ‹ἢ›33

εἰ  αὐτὸς μὲν ταῖς34 χερσὶν  καὶ τῆι κεφαλῆι οὕτω35 ποιοίη, ἄλλος36 δέ

τις τὸν ἀγκῶνα παράγοι{το}37  παρὰ τὸ στῆθος . ὁ δὲ κατὰ μέρος

χειρισμός, ὃν τρόπον ὑποτετάχαμεν, οὕτως38 ἂν ἐπιτελοῖτο· τοὺς

δὲ ἑξῆς τρόπους τῶν ἐμβολέων39  δι'40 ὑπομνημάτων , ζωγραφικῆς

δὲ σκιαγραφίας τῶν κατὰ μέρος ἐξαρθρήσεων παραγωγῆς τε41

τῶν ἄρθρων ὀφθαλμοφανῶς ↓ τὴν θέαν αὐτῶν παρασχησόμε-

θά σοι.

  1. 2 1 ἐνῆρκται Sch., it. KK. (et nos, coll. infra v. 24 ἐνῆρκται): ον ηρκται L (ἰατρῶι ὤν. Ἦρκται Co., Di. [adnotans "An ἰατρείωι"], Ha.)
  2. 2 τρόπον M edd.: τρο (in fine v.) L
  3. 3 ὀλισθάνον M edd.: ολισθανοντα L ‖
  4. οὔπω, οὐδέπω (δε punctis circumdatum B, teste Kw.), οὐδέποτε (-τ') H. [2.5, 3.15 etc.: |2, |3 etc. = pp. in ed. Sch.]
  5. 5 ἀπαίδευτον v.l. H.
  6. 6 τῶν ἐμβολέων om. H. ‖
  7. οἷσιν, ὅσοις vel ὅσοισι H. ‖
  8. ἐμβάλλουσιν, καὶ distinximus: ἐμβάλλουσιν καὶ cett.
  9. 7 χρῷτο H.
  10. 9 ὃς L; corr. M (sec. H.)
  11. 10 εἰς τὸ Sch., KK.: ἐκ τοῦ L (it. Di.)
  12. 11 διασεσάφηκεν· distinximus: διασεσάφηκεν, cett.
  13. 13 ὅσοισι, οἱσι, ὁκόσοισι (pro εἰ), et πυκινὰ (v.l. πυκνὰ) ἐκπίπτει ὦμος H. ‖
  14. τὸ πλεῖστον (v.l. τὸ πολὺ) pro πολὺ H.; num ‹τὸπολὺ ? (cf. infra 17)
  15. 14 σφίσιν αὐτοῖσιν (pro ἑαυτοῖς) H.
  16. 15 εκπιπτειν L
  17. 17 τὸ πολὺ add. Sch. (vid. infra ad loc.); πολὺ add. KK.
  18. 18 καὶ del. Sch. ‖
  19. τῶν prop. Fick.; it. KK.: τα L; it. Di. Sch. (fort. recte)
  20. 19 δακτύλους (pro κονδύλους) v.l. H. ‖
  21. εἰς sec. L Sch. KK.: ἐς sec. H. Di.
  22. 21 ἀεὶ om. H. ‖
  23. ἐπὶ (pro παρὰ) v.l. H.
  24. 23 υπογραφειν σοι L, it. KK.; post διασαφου­μένας (v. 24) transp. Sch.: ὑπογράφων coni. M, it. Di.
  25. 27-28 ὑποτείνας (pro ὑποβάλλοι) τ. δ. ἀπαναγκάζοι (om. δὲ) Η.
  26. 28 ἐμβάλλων vel ἐμβαλὼν (pro ἐπιβάλλων) H. ‖
  27. κεφαλὴν H., prob. Bl. (vid. et infra tab. I): χειρα L, it. Di. Sch. KK.; €χειρα€ prop. Alp. ‖
  28. ἐς pro ἐπὶ H.
  29. 29 δὲ (post ἀντ.) sec. H. om. M, secl. Sch. KK.: δε L, it. Di. (dist. ἀκρώμιον, ἀντ. δὲ εἵνεκα τοῖς γ. etc.) ‖
  30. εἵνεκα (it. Di.) vel ἕνεκα H. ‖
  31. γούνασι H., Di. (pro "δὲ τῶι ἄνω"), Sch., dubit. iteravimus (cf. infra 9.11 τω ξύλω L = τοῦ ξύλου; fort. γώνασι: cf. 3.4.23 [γώνατα L] et vid. infra ad loc.); γόνασι prop. Alp. et Bl.: τω ανω L; €τω ανω€ KK.
  32. 30 ἐς ante τὸν βρ. sec. H. prop. Bl. (coll. infra 5.7 [18.12-13 KK.] τῆι δὲ πτέρνηι εἰς τὴν μασχάλην ἐμβάλλοντα ἀντωθεῖν), fort. recte
  33. 31 sec. H. (: ἢ εἰ pler.; vv.ll. ει η, εἰ, ) add. M, prob. Sch. KK.: sec. L om. Di.
  34. 32 ταῖς L, it. KK.: τῆισι H., it. Di. Sch. ‖
  35. οὕτω scr. KK. (sec. L et H.): οὕτως scr. Di. Sch. ‖
  36. ἕτερος (pro ἄλλος) v.l. H.
  37. 33 παράγοι{το} sec. H. et M scr. Sch. KK., prob. Bl.: παράγοιτο sec. L scr. Di. (fort. recte)
  38. 34 οὕτω‹ς› Sch. (falso): οὕτως L
  39. 35 ἐμβολῶν Sch. ‖
  40. οὐ ante δι' add. Sch. (coll. infra 5.26 sqq.), prob. Alp. (coll. infra 3.22.3 sqq.)
  41. 36 "Fortas. τε" (pro δὲ) adnot. Di. [Tab. I. αντερήσιος L; ἀντέρεισις F (vid. adnot. Di., pp. 3-4)]
2

2    Ἀρχίζει, λοιπόν, ὁ Ἱπποκράτης τὸ βιβλίο του Περὶ ἄρθρων («Πε-

ρὶ ἀρθρώσεων») μ' αὐτὸν τὸν τρόπο: Ἕναν καὶ μόνον τρόπο ἐξαρ-

θρήματος τοῦ ὤμου γνωρίζω, αὐτὸν πρὸς τὰ ἔσω τῆς μασχάλης· πά-

νω δὲ (ἀπὸ τὴ μασχάλη ἐξάρθρημα) ἀκόμα δὲν εἶδα οὔτε πρὸς τὰ

ἔξω. Κι ἀφοῦ κάνει στὴ συνέχεια γιὰ ἕνα διάστημα μίαν ἀναδρομὴ

σὲ μερικὰ σημεῖα, διασαφηνίζει ὡς ἑξῆς: Εἶναι δὲ πολὺ πρακτικὸ νὰ

γνωρίζουν ὅλοι τοὺς τρόπους τῆς ἀνάταξης μὲ τοὺς ὁποίους οἱ

γιατροὶ ἀνατάσσουν, καὶ πῶς αὐτοὺς τοὺς ἴδιους τοὺς τρόπους θὰ

μποροῦσε νὰ χρησιμοποιήσει κανεὶς κάλλιστα. Πρέπει δὲ νὰ χρησι-

μοποιεῖς τὴν ἄριστη μέθοδο, ἂν βλέπεις ἰσχυρότατη τὴν ἀνάγκη·

ἄριστη δὲ μέθοδος εἶναι αὐτὴ ποὺ θὰ γραφεῖ τελευταία. Ἔχει δὲ

περιγράψει ὅλους στὴ συνέχεια τοὺς τρόπους ἀνάταξης τῆς ἐξάρ-

θρωσης ποὺ γίνεται στὸ κάτω μέρος τοῦ ὤμου· ἀπὸ αὐτοὺς δὲ πρῶ-

τον ἔχει καταχωρήσει αὐτὸν ὁ ὁποῖος γίνεται ἀπὸ τοὺς ἴδιους τοὺς

ἰδιῶτες ὡς ἑξῆς: Ἐὰν μὲν λοιπὸν γίνεται συχνὰ τὸ ἐξάρθρημα, αὐτοὶ

εἶναι ἱκανοὶ τὶς περισσότερες φορὲς νὰ ἐνεργοῦν μόνοι τὴν ἀνάτα-

ξη. Γιατὶ μερικοί, ὅπως ἀκριβῶς ἔχει ἐκτεθεῖ, συνεχῶς παθαίνουν

καθ' ἕξιν ἐξάρθρημα τοῦ ὤμου, χωρὶς ἐξωτερικὲς αἰτίες, καὶ αὐτοὶ

συνήθως κάνουν εὔκολα τὴν ἀποκατάσταση τῆς ἀρθρώσεως μόνοι

τους. Μὲ ποιόν δὲ τρόπο ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον κάνουν τὴν ἀνάταξη,

τὸ δηλώνει καὶ μὲ τὰ ἑξῆς: Ἀφοῦ δηλαδὴ τοποθετήσουν τὶς κλει-

δώσεις τῶν δακτύλων τοῦ ἄλλου χεριοῦ μέσα στὴ μασχάλη, σπρώ-

χνοντας ἀναγκάζουν τὴν ἄρθρωση νὰ ἀνέλθει πρὸς τὰ πάνω, ἐνῶ

τὸν ἀγκώνα τὸν φέρνουν συνεχῶς πρὸς τὸ στῆθος. Αὐτὴν λοιπὸν

τὴν ἀνάταξη δὲν θεώρησα ἀναγκαῖο νὰ σοῦ ὑποδείξω μὲ εἰκόνα,

μὲ ποιόν τρόπο γίνεται ἀπὸ τοὺς ἴδιους ποὺ ἔχουν πάθει ἐξάρθρω-

ση, ἀλλὰ μᾶλλον νὰ σοῦ ἐπεξηγήσω τοὺς τρόπους ἀνάταξης ποὺ

διασαφοῦνται στὴ συνέχεια, μὲ τοὺς ὁποίους ἀρχίζει ὡς ἑξῆς: Μὲ

τὸν ἴδιον αὐτὸν τρόπο καὶ ὁ γιατρὸς θὰ μποροῦσε νὰ ἐνεργήσει τὴν

ἀνάταξη, ἂν ὁ ἴδιος μὲν τοποθετεῖ τὰ δάκτυλά του κάτω ἀπὸ τὴ

μασχάλη πρὸς τὸ ἔσω μέρος τῆς ἐξαρθρωμένης ἄρθρωσης, πιέζει

δὲ πρὸς τὴν ἀντίθετη κατεύθυνση ἀπὸ τὶς πλευρές, τοποθετώντας

τὸ κεφάλι του στὸ ἀκρώμιο χάριν ἀντιστάσεως, ἐνῶ σπρώχνει μὲ

τὰ γόνατα τὸν βραχίονα στὸν ἀγκώνα σὲ ἀντίθετη φορὰ πρὸς τὶς

πλευρές –συμφέρει δὲ νὰ ἔχει γερὰ τὰ χέρια αὐτὸς ποὺ ἐκτελεῖ τὴν

ἀνάταξη–, <ἢ> ἂν αὐτὸς μὲν μὲ τὰ χέρια καὶ τὴν κεφαλή του ἐνεργεῖ

ἔτσι, ἐνῶ κάποιος ἄλλος (βοηθὸς) φέρει τὸν ἀγκώνα (τοῦ πάσχον-

τος) πρὸς τὸ στῆθος. Ὁ λεπτομερὴς χειρισμός, βέβαια, ὅπως τὸν

ἀπεικονίζουμε παρακάτω, ἔτσι θὰ μποροῦσε νὰ πραγματοποιεῖται·

γιὰ τοὺς ἀκόλουθους δὲ τρόπους ἀνά­ταξης μὲ παρατηρήσεις, ἀλλὰ

καὶ μὲ ζωγραφικὴ σκιαγράφηση τῶν ἐπιμέρους ἐξαρθρημάτων καὶ

τῆς ἀνάταξης τῶν ἀρθρώσεων μὲ παραστατικὸ τρόπο τὴν εἰκόνα

τους θὰ σοῦ μεταδώσουμε.

Σχόλια: 

2.1. Ἐνῆρκται: ον ηρκται L. Ὁ Cocchius ἔγραφε (1.25-2.1:) ἰατρῶι ὤν. Ἦρκται, κι ἡ πρότασή του υἱοθετήθηκε ἀπὸ τὸν Dietz1, μολονότι συντακτικὰ νοσεῖ (σημειώ­νοντας: «An ἰατρείωι ?»). Ὀρθῶς ὁ Schöne2 ἔγραψε: ἰατρῶι. Ἐνῆρκται, κι ἡ διόρθω­σή του (ον > ἐν) ἔγινε δεκτὴ ἀπὸ τοὺς KK.3 (πβ. κατωτ. στ. 24 ἐνῆρκται).

2-3. ἕνα τρό<πον> οἶδα ὀλισθάνον: ὁ L ἔχει τρο (στὸ τέλος στίχου, καὶ στὴν ἀρχὴ τοῦ ἑπόμενου στίχου:) οιδα· ἡ συμπλήρωση εἶναι εὔλογη (ἤδη στὸν M), καὶ καθο­λικὰ ἀποδεκτή. Ὁ L ἔχει ἐπίσης ολισθανοντα, ποὺ εὔλογα ἐπίσης διορθώθηκε σὲ ὀλισθάνον ἀπὸ τοὺς ἐκδότες, κατὰ τὸν Ἱπποκράτη (ἀλλὰ ὀλισθαῖνον vulg. [βλ. Littré[bib5113][/bib]], καὶ Γαλην. Εἰς Ἱππ. Π. ἄρθρ. XVIII1 304.14).

2-4. ὤμου δὲ ἄρθρον (...) εἰς τὸ ἔξω: βλ. τὰ σχετικὰ σχόλια τοῦ Γαληνοῦ, ὅ.π., κυρίως 306.1 κἑ.: Τῆς κατὰ τὸν ὦμον διαρθρώσεως ἡ κοιλότης, ἣν ἐπὶ τῷ πέρατι τοῦ τῆς ὠμοπλάτης αὐχένος ἔφην ὑπάρχειν, εἰς τὸ πρόσω τέτραπται μέρος, ὥσθ', ὅταν ἀνατείνῃ τις τὸν βραχίονα, καταλαμβάνειν αὐτοῦ τὴν κεφαλὴν ἅπαν ἀκριβῶς τὸ κοῖλον. ἁπάσης δὲ διαρθρώσεως ἓξ τῶν πέριξ χωρῶν οὐσῶν, τῆς ἄνω καὶ κάτω καὶ πρόσω καὶ ὀπίσω καὶ ἔξω καὶ ἔνδον, ἡ μὲν ἀκριβῶς ἄνω μὲν τοῦ κατ' ὦμον ἄρθρου τὸ σαρκῶδες ἐπιβεβλημένον ἔχει τοῦ δελτοειδοῦς ὑπὸ τινῶν ὀνομαζομένου μυός, ἡ δ' ὡς πρὸς τὸν τράχηλον ἐκκλινομένη τὴν ῥάχιν τῆς ὠμοπλάτης, ᾗ τῆς κλειδὸς ζευγνυμένης τὸ καλούμενον ἀκρώμιον γεννᾶται. κατὰ δὲ τὴν ἔξω χώραν ἐστὶν ἡ ἀπόφυσις τῆς ὠμοπλάτης, ἣν διὰ τὸ σχῆμα τινὲς μὲν ἀγκυροειδῆ προσαγορεύουσιν, ἔνιοι δὲ κορακοειδῆ. αὕτη μὲν οὖν κωλύει τὴν εἰς τοῦτο τὸ μέρος ἔκπτωσιν τοῦ ἄρθρου, τὴν δ' ὀπίσω τίς ἂν ἡμῶν ἐννοῆσαι δύναιτο τῆς ὠμοπλάτης ἐνταῦθα κειμένης. λοιποὶ τοίνυν ἀφρούρητοι τόποι τέσσαρές εἰσιν, εἰς οὓς ἐννοῆσαι δύναται τὸ ἄρθρον ἐκπίπτειν, ὧν ἁπάντων ἐμνημόνευσε, τοῦ μὲν κάτω κατ' αὐτοῦ τοῦ βιβλίου τὴν ἀρχὴν εἰπών, ὤμου δὲ ἄρθρον ἕνα τρόπον οἶδα ὀλισθαῖνον τὸν εἰς τὴν μασχάλην, τῶν λοιπῶν δὲ τριῶν ὀνομαστί, πρώτου μὲν τοῦ ἄνω, δευτέρου δὲ τοῦ ἔξω, τρίτου δὲ τοῦ πρόσω. προσέχωμεν οὖν τὸν νοῦν, τίνα λέγει περὶ τῶν δύο τρόπων ὧν ἐν ταύτῃ τῇ ῥήσει προεχειρίσατο.
Ὁ Ἱπποκράτης, ὅπως σημειώνει καὶ ὁ Φυλακτός4 (σελ. 61), γνωρίζει ἕναν καὶ μόνο τρόπο ἐξαρθρήματος τοῦ ὤμου, αὐτὸ στὸ ἔσω τῆς μασχάλης, στὸ ὁποῖο φαίνεται νὰ συμπεριλαμβάνει ὅλες τὶς παραλλαγὲς τοῦ προσθίου ἔσω ἐξαρ­θρήματος ὤμου (ἔξω κορακοειδές, κορακοειδές, ἔσω κορακοειδές), πιθανῶς δὲ καὶ τοῦ ὀπισθίου ὑποακρωμιακοῦ ἐξαρθρήματος, ποὺ κατέστη δυνατὸν νὰ ἐπισημανθοῦν μὲ τὶς σύγχρονες ἀκτινολογικὲς μελέτες. (Περισσότερα: ὅ.π., μὲ βιβλιογραφία. Βλ. ἐπίσης: Μανδηλαρᾶ Ἱπποκρ.5 303 σημ. 2.)

3-4. εἰς τὴν μασχάλην (...) εἰς τὸ ἔξω: Τόσο ἐδῶ ὅσο καὶ σὲ πολλὲς ἄλλες ἀνάλογες περιπτώσεις στὴ συνέχεια ὁ L δίνει τὴ γραφὴ εις (πολὺ δύσκολα κατὰ κανόνα μπορεῖ νὰ διαβάσει κανεὶς ες) σὲ παρατιθέμενα ἀποσπάσματα ἀπὸ τὸν Ἱπποκράτη μὲ τὴ γραφὴ ἐς (χειρόγραφη παράδοση καὶ ἐκδόσεις, καὶ σχετικὰ παραθέματα τοῦ Γαληνοῦ, κατὰ κανόνα). Οἱ ἐκδότες τοῦ Ἀπολλωνίου σ' αὐτὲς τὶς περιπτώσεις ἀκολουθοῦν κατὰ κανόνα διαφορετικοὺς δρόμους: οἱ KK.3 –κυρίως– καὶ ὁ Schöne2 υἱοθετοῦν τὴ γραφὴ τοῦ L· ἐνῶ ὁ Dietz1 γράφει ἐς, κατὰ τὸν Ἱπποκράτη, καὶ δὲν ἀποκλείεται νὰ ἔχει δίκαιο, γιατὶ δύσκολα ὁ Ἀπολλώνιος θὰ ἔγραφε –καὶ δὴ συχνά– εἰς ἀντὶ ἐς σὲ κείμενα τοῦ Ἱπποκράτη. Μὲ δισταγμοὺς πολλοὺς κρατήσαμε κατὰ κανόνα καὶ ἐμεῖς τὴ γραφὴ τοῦ L, δηλώνοντας τὶς –εὔλογες– ἀποκλίσεις.

6. τῶν ἐμβολέων: δὲν ὑπάρχει στὸ κείμενο τοῦ Ἱπποκράτη, ὅπου τὰ προηγούμενα τὸ καθιστοῦν ἀχρείαστο: Ὅταν οὖν ἐκπέσῃ ὁ βραχίων εἰς τὴν μασχάλην, ἅτε πολλοῖσιν ἐκπίπτοντος, πολλοὶ ἐπίστανται ἐμβάλλειν· εὐπαίδευτον δέ ἐστι τὸ εἰδέναι πάντας τοὺς τρόπους, οἷσιν (Li.6 καὶ Wi.7, διαφ. γραφὲς ὅσοισιν [Kw.8] καὶ ὅσοις) οἱ ἰητροὶ ἐμβάλλουσιν. Ἐδῶ προστέθηκε τὸ ἐμβολέων (ὅπως ἀλλοῦ στὸν Ἱπποκράτη, ὄχι ἐμβολῶν: βλ. ἀνωτ. σχόλ. σ.στ. 17 σ.λ. ἐμβολέων) ἐπειδὴ τὸ παρατιθέμενο ἀπόσπ. δὲν περιλαμβάνει τὸ προηγούμενο στὸν Ἱπποκράτη ἐμβάλλειν (πιθανῶς ἀπὸ τὸν ἴδιο τὸν Ἀπολλώνιο).

   ἐμβάλλουσιν: ἀνατάσσουν. Καὶ ἐμβιβάζω, καὶ καταρτίζω (βλ. ἀνωτ. σχόλ. σ.στ. 1.20 σ.λ. κατήρτικα, καὶ κατωτ. σχόλ. σ.στ. 10.8 σ.λ. ἐμβιβάσαι). Τὸ ἐμβάλλειν ἀπαντᾶ συχνὰ στὸν Ἀπολλώνιο (καὶ κατωτ. στ. 14, 26, 30, 31, κ.λπ.), κυρίως σὲ χωρία ἀπὸ τὸν Ἱπποκράτη· τετράκις σὲ χωρίο τοῦ Ἡγήτορος (Π3.9.6 ἐμβληθεῖσα, 8 ἐμβαλλόμενα, 12 ἐμβληθὲν [στὴν παθητ. φωνή], καὶ 23 ἐμβάλλεν)· ἅπαξ σὲ χωρίο τοῦ Διοκλέους (Π2.7.10 ἐμβάλλειν). Ὁ Ἀπολλώνιος χρησιμοποιεῖ –μὲ τὴν ἔννοια τοῦ ἐμβάλλειν– τὸ ρῆμα καταρτίζειν (βλ. ἀνωτ. σχόλ. σ.στ. 1.20 σ.λ. κατήρτικα).

10. εἰς τὸ κάτω: ἐκ τοῦ κάτω Dietz1, ὅπως στὸν L· ὁ Schöne2 διορθώνει σὲ εἰς τὸ κάτω, καὶ ἡ διόρθωσή του γίνεται δεκτὴ ἀπὸ τοὺς KK3. Ἡ φράση ἐκ τοῦ κάτω δὲν ἀπαντᾶ ἀλλοῦ στὸν Ἀπολλώνιο. Ἀντίθετα: Π2.5.9-10 (εἰς τὸ εἴσω καὶ εἰς τὸ <ἔξω> ... εἰς δὲ τὸ ἄνω <καὶ> εἰς τὸ κάτω, πβ. καὶ Π2.3.20 καὶ Π3.8.24).

13. ἐπὶ πολὺ: τὰ χφφ. τοῦ Ἱπποκράτη δίνουν τὶς γραφὲς ἐπὶ τὸ πλεῖστον (ποὺ υἱοθετοῦν οἱ Li.6 καὶ Wi.2) καὶ ἐπὶ τὸ πολὺ (ποὺ υἱοθετεῖ ὁ Kw.8). Ὁ L ἔχει ἐπὶ πολὺ, υἱοθετούμενο ἀπὸ ὅλους τοὺς ἐκδότες. Τόσο τὸ ἐπὶ πολὺ ὅσο καὶ τὸ ἐπὶ τὸ πολὺ εἶναι δόκιμα (βλ. LSJ99 σ.λ. πολύς ΙΙΙ.4), μὲ τὸ πρῶτο νὰ ἔχει περισσότερο τοπικὴ ἢ χρονικὴ σημασία (ὅ.π. a. / b.) καὶ τὸ δεύτερο νὰ ἔχει τὴ σημασία "very generally" καὶ "for the most part" (ὅ.π. c.) ποὺ ταιριάζει περισσότερο ἐδῶ. Στὸν Ἱπποκράτη, Π. ἄρθρ.: 14.61 [124.8 Li.6] κληῒς ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ κατάγνυται, 41.22 φυματίαι τε ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ κατὰ τὸν πλεύμονά εἰσιν οἱ τοιοῦτοιτὸ et κατὰ om. Gal. ib.» [: Π. δυσπν. VII 921], σημειώνει ὁ Kw.8, 165.10), 47.4 [3 κἑ.] αἱ δὲ δὴ κυφώσιες αἱ ἐν τοῖσι πτώμασι ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ γίνονται, ἢν [κ.λπ.] καὶ 7 οὔκουν εἷς ἐπὶ πολὺ (v.l. πουλὺ it. Li.6) ἀποπεπηδηκὼς ἀπὸ τῶν ἄλλων (sc. σπονδύλων) ἐστίν, 48.3 [2 κἑ. εἷς μὲν οὐδεὶς τῶν σπονδύλων μέγα ἐξίσταται κάρτα ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ ἐκ τῶν ἄλλων [κ.λπ.], 50.34 [33 κἑ.: 222.2 κἑ. Littré6] ἢν δὲ μὴ πτύσῃ τὸ αἷμα, ἀρκέει ἐν εἴκοσι ἡμέρῃσιν ἡ μελέτη ὡς ἐπὶ τὸ πολύ, 52.60 ἐπὶ πολύ (Li.6 [232.6]: « en général », καὶ Wi.7 [320.9]: "as a general rule") καὶ ἐπὶ τὸ πολὺ (Kw.8 [193.13], μὲ τὴ σημ.: ἐπὶ πολὺ Β), 55.18 [17 κἑ.] μᾶλλον δέ τι ἐκθηλύνονται (sc. αἱ σάρκες) κατὰ τὸ ἔσω μέρος ἢ κατὰ τὸ ἔξω ὡς ἐπὶ τὸ πολύ, 58.19 [18 κἑ.] ἡ γὰρ ῥοπὴ πολλὴ ἂν εἴη, τῶν ἰσχίων ἐπὶ πολὺ (v.l. πουλὺ it. Li.6) ἐς τοὐπίσω ὑπερεχόντων [κ.λπ.], 63.34 [33 κἑ.] οὔτε γὰρ ψιλοῦται τῶν τοιούτων ὀστέων οὐδὲν ὡς ἐπὶ τὸ πολύ, εἰ μὴ κατὰ βραχύ τι, οὔτε ἀφίσταται [κ.λπ.], 69.52 ἐπιγίνεται δὲ ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ (sc. δυσεντερίη) κεκριμένων ἤδη τῶν μελασμῶν καὶ τῆς αἱμορραγίης, 79.2 [1 κἑ.] Πρῶτον μὲν οὖν δεῖ εἰδέναι ὅτι πάντων τῶν ὀστέων αἱ συμβολαί εἰσιν ὡς ἐπὶ πολὺ (v.l. πουλὺ it. Li.6) ἡ κεφαλὴ καὶ ἡ κοτύλη (« pour la plupart » Li.6, "as a rule" Wi.7)· κ.τ.τ. σὲ ἄλλα ἔργα τοῦ Ἱπποκράτη. Ἀξιοσημείωτο εἶναι τὸ χωρίο 47.3 κἑ., ὅπου ἀπαντοῦν τόσο τὸ ἐπὶ τὸ πολὺ (47.4), μὲ σημασία «γενικά, συνήθως, κατὰ κανόνα, στὶς πλεῖστες περιπτώσεις» (« généralement » Li.6, "usually" Wi.7), ὅσο καὶ τὸ ἐπὶ πολὺ (47.7), μὲ σημασία τοπική, «σὲ ἀπόσταση» (« ce n'est pas qu'une vertèbre se soit beaucoup deplacée » Li.6, "It is not one has sprung out to a distance" Wi.7), ἀλλὰ καὶ τὸ χωρίο 52.60 θηλύνονται δὲ πᾶσι τοῖσι τοιούτοισιν (-ι Kw.8 Wi.7) αἱ σάρκες τοῦ σκέλεος, μᾶλλον δέ τι θηλύνονται αἱ (om. Kw.8) ἐκ τοῦ ἔξω μέρεος ἢ αἳ (om. Kw.8) ἐκ τοῦ ἔσω ὡς ἐπὶ τὸ πολύ (ἐπὶ τὸ πολὺ πᾶσιν Kw.8, ἐπὶ πολύ Li.6 Wi.7: βλ. καὶ ἀνωτ.), ὅπου τὰ χειρόγραφα δίνουν καὶ τὶς δύο φράσεις –καὶ οἱ ἐκδότες διχάζονται– γιὰ χωρίο στὸ ὁποῖο θὰ περίμενε κανεὶς μόνο τὸ ἐπὶ τὸ πολύ: «γενικά, κατὰ κανόνα [κ.τ.τ.]». Μὲ αὐτὰ τὰ δεδομένα κρατήσαμε τὴ γραφὴ τοῦ L, μὲ πολλοὺς δισταγμούς, διερωτώμενοι μήπως πρέπει νὰ γράψουμε ἐπὶ <τὸ> πολύ. Βλ. καὶ κατωτ. σχόλ. σ.στ. 17.

13 κἑ. πυκνὰ ἐκπίπτοι (...) συνεχῶς ἐκπίπτει{ν}: πρόκειται γιὰ τὸ –χωρὶς ἐξωτερικὴ αἰτία– «καθ' ἕξιν ἐξάρθρημα», ποὺ προέρχεται κατὰ κύριο λόγο ἀπὸ χαλάρωση τῶν συνδέσμων καὶ τοῦ ἀρθρικοῦ θύλακα τῆς «κατ' ὦμον ἀρθρώσεως» ἐξαιτίας βίαιου παλαιοῦ ἐξαρθρήματος ποὺ δὲν ἀνατάχθηκε ἔγκαιρα καὶ σωστά. Στὶς περιπτώσεις αὐτὲς οἱ ἴδιοι οἱ πάσχοντες κατὰ κανόνα ἀνατάσσουν εὔκολα τὸ ἐξαρθρωμένο χέρι: ἱκανοὶ ὡς ἐπὶ πολὺ αὐτοὶ ἑαυτοῖς (σφίσιν αὐτοῖσιν ἀντὶ ἑαυτοῖς στὸν Ἱπποκράτη) εἰσιν ἐμβάλλειν (στ. 13-14). Σύνηθες εἶναι τὸ πρόσθιο ἐξάρθρημα (σὲ ἀντίθεση μὲ τὸ ὀπίσθιο, καὶ τὸ πρὸς τὰ ἄνω, ποὺ συνοδεύεται πάντοτε ἀπὸ κάταγμα τοῦ ἀκρωμίου), γιὰ τὴν ἀνάταξη τοῦ ὁποίου χρησιμοποιεῖται ἡ μέθοδος τοῦ Ἱπποκράτη (ὅπως καὶ ἐκεῖνες τῶν Lacour – Kosher καὶ Mothe: Φυλακτός4 62 [καὶ ἀνωτ. σχόλ. σ.στ. 2-3] καὶ Hutson Ἀθλ. κακ.10 22 κἑ. καὶ 193 κἑ., μὲ περαιτέρω βιβλιογραφία). Τὸ ἐδῶ ἀπόσπ. τοῦ Ἱπποκράτη σχολιάζοντας ὁ Γαληνός (Εἰς Ἱππ. Π. ἄρθρ. XVIII1 317.14 κἑ.) σημειώνει: Εἴρηταί μοι κἀν τοῖς εἰς τὸ Περὶ (περὶ Kühn11) ἀγμῶν ὑπομνήμασι διὰ δύο αἰτίας ἐκπίπτειν ἄρθρον πυκνῶς καὶ ἐπὶ σμικραῖς προφάσεσιν, ἤτοι διὰ τὸ τῆς κοιλότητος ἀβαθές τε ἅμα, κἀν ταῖς ὀφρύσιν ὕπτιον ἢ διὰ τὴν ὑγρότητα τῶν περικειμένων τῇ διαρθρώσει σωμάτων, δι' ἣν χαλαρά τ' ἐστὶ καὶ ῥᾳδίως ἐκτεινόμενα. λέλεκται δὲ ὡς διὰ τὰς αὐτὰς αἰτίας αἱ ἐμβολαὶ τῶν τοιούτων ἄρθρων εἰσὶ ῥᾴδιαι καὶ διὰ τοῦτο χωρὶς ἰατρῶν ὑπ' αὐτῶν πασχόντων γίνονται.

15. ἐκπίπτει{ν}: ἡ χειρόγραφη παράδοση δίνει τὸ ἀπαρέμφ. ἐκπίπτειν (κατ' ἐπίδραση τοῦ προηγούμενου ἐμβάλλειν, ἴσως δὲ καὶ ἀπὸ παρανόηση –μὲ διαφορετικὴ στίξη– τοῦ κειμένου). Εὔλογα οἱ ἐκδότες διορθώνουν σὲ ἐκπίπτει.

16. ῥᾳδίως: ραδιως στὸν L (χωρὶς προσγεγραμμένο ἰῶτα, ὅπως παντοῦ), ῥηϊδίως (καὶ ῥηίδιον) στὸν Ἱπποκράτη· πρὸς ἀποφυγὴ συγχύσεως δὲν γράψαμε ἐδῶ ῥαιδίως (βλ. ἀνωτ. σ.στ. 6 σ.λ. αὐτῶι).

17. ἐπὶ <τὸ πολὺ>: ἡ συμπλήρωση ἀνήκει στὸν Schöne2· οἱ Dietz1 καὶ KK.3 γράφουν ἐπὶ <πολὺ>. Κατὰ τὰ ἀνωτ. (σχόλ. σ.στ. 13 σ.λ. ἐπὶ πολύ) καὶ γιὰ τὸν πρόσθετο λόγο ὅτι τὸ ἐδῶ ἑπόμενο τὸν φαίνεται νὰ ὁδηγεῖ μᾶλλον στὴν ὑπόθεση ὅτι ἐξέπεσε ἡ φράση τὸ πολὺ (ΕΠΙΤΟΠΟΛΥΤΟΝ → ΕΠΙΤΟΝ) κι ὄχι μόνο ἡ λέξη πολὺ (ΕΠΙΠΟΛΥΤΟΝ → ΕΠΙΤΟΝ;), υἱοθετήσαμε τὴ συμπλήρωση τοῦ κειμένου ἀπὸ τὸν Schöne2.

18. καὶ διὰ τούτων τῶν ἑξῆς δηλοῖ: ὁ Dietz1 υἱοθετεῖ τὴ γραφὴ τοῦ L (και δ. τ. τα ε. δ.)· ὁ Schöne2 ὀβελίζει τὸ καὶ, υἱοθετεῖ δὲ τὸ τὰ τοῦ L· οἱ KK.3 διατηροῦν τὸ καὶ ἀλλὰ υἱοθετοῦν σχετικὴ πρόταση τοῦ Fickel (σὲ σημείωση) καὶ γράφουν τῶν ἀντὶ τοῦ τὰ· μὲ ἀμφιβολίες πολλές (πβ. κατωτ. Π3.14.2-3), γιατὶ –παρὰ τὴν ὅποια τραχύτητά του– τὸ κείμενο τοῦ L δὲν νοσεῖ συντακτικὰ καὶ νοηματικά, υἱοθετήσαμε καὶ ἐμεῖς τὴν πρόταση τοῦ Fickel καὶ γράψαμε τῶν (ποὺ αἴρει τὴν τραχύτητα τοῦ κειμένου), κρατήσαμε δὲ τὸ καὶ τοῦ L, παραβάλλοντας πρὸς τὸ κατωτ. Π3.23.3-5 μᾶλλον γάρ πως καὶ διὰ τούτων παρακολουθήσεις [κ.λπ.]· πβ. Π1.9.30-31 καὶ διὰ τούτων φησὶν πάλιν καὶ Π3.2. 36-37 καὶ διὰ τούτων πᾶσιν ἐπιλέγει (ὅπου ὅμως προηγεῖται ἰσχυρὰ στίξη, τελεία ἢ –ἔστω– ἄνω τελεία)· ἀντίθετα, Π1.8.1-2 καὶ 13.10, Π2.8.2 καὶ 9.3, Π3.3.2, 4.5, 5.1, 6.1 (καὶ 7.44), 14.3, 18.24-25, 25.3, ὅπου διὰ τούτων (χωρὶς τὸ καί). Μολονότι στατιστικὰ ὑπερέχει τὸ διὰ τούτων, κρατήσαμε τὴ γραφὴ τοῦ L καὶ διὰ τούτων, γιατὶ νοηματικὰ τὸ καὶ δὲν μπορεῖ νὰ ἀποκλειστεῖ.

19. τοὺς κονδύλους: ἔτσι καὶ οἱ πλεῖστοι κώδικες τοῦ Ἱπποκράτη (υἱοθετούμενο ἀπὸ τοὺς ἐκδότες), ἀλλὰ καὶ διαφ. γρ. τοὺς δακτύλους. Ὅπως καὶ σήμερα κόνδυλος (ἐξ οὗ καὶ κονδυλώδης, κονδυλοειδής, κονδύλωμα, κ.λπ.) στὴν Ἀνατομικὴ εἶναι κάθε «κυρτό υποστρόγγυλο ή ωοειδές εξόγκωμα του οστού στο σημείο της άρθρωσης» (Μπαμπ.12 σ.λ. κόνδυλος, 2.)· κατὰ τὸ ΕΛεξΙ13 (σ.λ. κόνδυλος, α´), «ἐπὶ τῶν δακτύλων· ἡ ἐγγὺς φαλαγγοφαλαγγικὴ ἄρθρωση (ἡ ἑπόμενη, ἄπω φαλαγγοφαλαγγικὴ ἢ ὀνυχοφόρος καὶ ἡ προηγ. μετακαρποφαλαγγική· ἡ μεσαία ἀπὸ τὶς τρεῖς ἀρθρώσεις τῶν δακτύλων)», μὲ παραπομπές: Ἀριστοτ. Περὶ τὰ ζῷα ἱστ. 493b. 28 δακτύλου δὲ τὸ μὲν καμπτικὸν κόνδυλος, τὸ δ' ἄκαμπτον φάλαγξ. δάκτυλος δ' ὁ μὲν μέγας μονοκόνδυλος, οἱ δ' ἄλλοι δικόνδυλοι· Ροῦφ. Ἐφέσ. Π. ὀνομ. 83.1 Δακτύλων δὲ ὁ μέν τις μέγας, ἀφεστηκὼς τῶν ἄλλων· ὁ δὲ λιχανός, ὁ πρῶτος τῶν τεσσάρων· ὁ δὲ μέσος, ὁ δὲ παράμεσος, ὁ δὲ μικρός. τὰ δὲ ὀστᾶ αὐτῶν, σκυταλίδες καὶ φάλαγγες· τὰ δὲ πρῶτα ἄρθρα προκόνδυλοι, τὰ δὲ ἐφεξῆς κόνδυλοι, τὰ δὲ τελευταῖα μετακόνδυλοι. αἱ δὲ τῶν ὀνύχων ἀρχαὶ ριζωνύχια· τὰ δὲ ἔσωθεν πέρατα τῶν δακτύλων, ῥᾶγες, καὶ κορυφαί· Πολυδ. Ὀνομ. 2.144.7 τῶν δὲ δακτύλων τὰ μὲν προύχοντα κατὰ τὰς συμβολὰς κόνδυλοι, ἀφ' ὧν καὶ ἡ πληγὴ κέκληται, τὰ δὲ ὑπ' αὐτοὺς ἄρθρα σκυταλίδες (κ.λπ., μὲ ἀναφορὰ καὶ στὸν Κλέαρχο τὸν Σολέα [2.146: βλ. ΑΚυΓ614 Κλέαρχ. Σολ. F70]: τῆς μὲν οὖν ὅλης χειρὸς ὀστᾶ ἓξ καὶ εἴκοσιν εἶναί φησιν ὁ Σολεὺς Κλέαρχος, εἷς τῶν Ἀριστοτέλους μαθητῶν). Ἀλλὰ καὶ ὁ ἁρμὸς κάθε ἄρθρωσης: ὁ κόνδυλος τοῦ βραχίονος (Γαλην. Π. ἀνατ. ἐγχ. ΙΙ 257.7 κ.ἀ., βλ. κυρίως 356.9 παρὰ τὴν ὑψηλοτέραν τοῦ βραχίονος κεφαλήν, ἣν καὶ κόνδυλον ἔφην ὀνομάζεσθαι, Π. ὀστ. τοῖς εἰσαγ. ΙΙ 767.13 κἑ., Π. χρείας μορ. ΙΙΙ 133.19 κἑ. [135.2 κἑ., καὶ 923.1 κἑ. τῶν κώλων αἱ κεφαλαί, ἅσπερ δὴ καὶ ἐπιφύσεις ὀνομάζουσιν καὶ κονδύλους], Π. μυῶν κιν. IV 427.11 κἑ. πῆχυς μὲν ἵνα περ ἡ μέση τῶν κονδύλων τοῦ βραχίονός ἐστι χώρα, κερκὶς δὲ τὸν ἔξω κόνδυλον τοῦ βραχίονος αὐτοῦ περιβέβληκεν εἰς γλήνην τελευτῶσα, Εἰς Ἱππ. Π. ἀγμ. XVIII2 334.8 κἑ., 356.17 κἑ. τὴν ἔνδον κεφαλὴν τοῦ βραχίονος, ἣν καὶ κόνδυλον ὀνομάζουσι [κ.λπ.], κ.ἄ. πολλά), καὶ ὁ κόνδυλος τοῦ μηροῦ (ὅ.π. 294.14 κ.ἀ., Εἰς Ἱππ. Π. ἄρθρ. XVIII1 631.15 κἑ. [632.14 παρὰ τὸν ἕνα κόνδυλον τοῦ μηροῦ], κ.ἄ. πολλά)· καὶ οἱ κόνδυλοι τῶν οὔλων, οἱ σκληροὶ δηλ. ὄγκοι τῶν οὔλων, ἐπὶ τερηδονισμένων δοντιῶν (ΕΛεξΙ13 ὅ.π. β., μὲ παραπ. στὸν Ἱπποκράτη, Ἐπιδημ. 4.1.19.1 κἑ. Τῷ παιδίῳ τῷ φαγεδαινωθέντι ὀδόντες οἱ ὑποκάτω καὶ τῶν ἄνω οἱ ἐμπρόσθιοι ἀνέπλεον· ἔγκοιλον εἶχον ὀστέον. [10:] ἐκ μέσου μὲν κόνδυλον εἶχεν, δύο δὲ ἔμπροσθεν. [25.35:] Τῷ Ἡγησιστρατίῳ οἱ δύο ὀδόντες οἱ ἔσχατοι τὰ πρὸς ἀλλήλους ἐβέβρωντο· ὁ ἔσχατος εἶχεν ἄνωθεν τοῦ οὔλου δύο κονδύλους, ἕνα μὲν κατὰ βρῶμα, ἕνα δὲ ἐπὶ θάτερον). Ἡ λέξη κόνδυλος παράγεται ἀπὸ τὸ κόνδοι (Ἡσύχ. σ.λ. κόνδοι· κεραῖαι. ἀστράγαλοι, συγγενὲς ἴσως πρὸς τὸ Σανσκρ. kanda – « tubercule, bulbe »: Chantraine15 σ.λ. κόνδυλος [μὲ παραπ.], βλ. καὶ Μπαμπ.12 σ.λ. κονδύλι, μὲ τὴν παρατήρηση ὅτι "Η σημ. «γραφίδα» είναι μεσν., επειδή ως όργανο γραφής χρησιμοποιούσαν καλάμι κομμένο μεταξύ δύο κονδύλων («αρθρώσεων»)" [βλ. καὶ σ.λλ. «κονδυλοφόρος» καὶ «κοντύλι»]. Τὰ σημ. κονδύλιο καὶ κονδύλι, ἀρχ. κονδύλιον, εἶναι ὑποκορ. τοῦ κόνδυ: εἶδος ποτηρίου [Ἡσύχ. σ.λ. κόνδυ· ποτήριον βαρβαρικόν, κυμβίον] καὶ μέτρο χωρητικότητας [LSJ99 σ.λ.]).

19-21. ἐνθέντες (...) παρὰ τὸ στῆθος: Τὸ χωρίο σχολιάζει ἀναλυτικὰ ὁ Γαληνός, Εἰς Ἱππ. Π. ἄρθρων XVIII1 318.7 [11] κἑ.: Ὁ πρῶτος τρόπος οὗτος τῆς ἐμβολῆς ἐστιν ὑποβάλλοντος εἴτ' αὐτοῦ τοῦ κάμνοντος εἴτ' ἰατροῦ τινος ὑπὸ τὴν κεφαλὴν τοῦ βραχίονος τοὺς κονδύλους τῆς χειρὸς οὐχ ἁπλῶς, ἀλλ' ἐκ τῶν ἔνδον μερῶν ὡς ἀποστῆσαι κάτω πρῶτον, εἶθ' οὕτως εἰς τὴν ἄνω χώραν ἀπώσασθαι καὶ κατ' εὐθὺ ποιῆσαι τῆς ὑποδεξομένης αὐτὴν κοιλότητος. ἐνταῦθα γάρ, οἶμαι, καὶ οἱ περικείμενοι τῇ διαρθρώσει μύες ὑπηρετοῦσί τε καὶ συμπράττουσιν αὐτῇ. (...) ἡ τοιαύτη κίνησις τῶν μυῶν καὶ τὴν ἐνεχθεῖσαν εἰς μασχάλην κεφαλὴν τοῦ βραχίονος οὐκ ἐᾷ κατὰ χώραν μένειν, ἀλλ' ἀνασπᾷ μέχρι τῶν πλευρῶν τοῦ θώρακος ὑποπίπτειν τε καὶ ὑποκεῖσθαι τῷ τῆς ὠμοπλάτης αὐχένι, διὸ καὶ ἡ ἐμβολὴ σύνθετός ἐστιν ἐκ τριῶν ἐνεργειῶν, πρώτης μὲν καθ' ἣν ἡμῖν εἰς τὸ πρόσω τὸ ἄρθρον ἄγεται, δευτέρας δὲ καθ' ἣν ἄνω, καὶ τρίτης καθ' ἣν ὀπίσω. αὕτη γὰρ ἀναγκαία τῷ ἐμβάλλοντι, δι' οὗπερ ἂν ἐπιχειρεῖ τρόπου τὴν ἐμβολὴν ποιήσασθαι. ἔνθα μὲν οὖν ὑγρὰ φύσει καὶ χαλαρὰ τὰ περικείμενα σώματα διαρθρώσει μετὰ βραχείας καταστάσεως τῆς χειρὸς ἡ κεφαλὴ τοῦ βραχίονος εἰς τὸ πρόσω μέρος ἀνάγεται. συντόνων δὲ ὄντων ἰσχυροτέρως δεῖται, διὰ τοῦτ' οὖν εὕρηνται πλείους τρόποι τῆς ἐμβολῆς (...)· οἷς μὲν οὖν ἐκπίπτει πυκνῶς, ἀνάγκη τήν τε διάρθρωσιν εἶναι χαλαρὰν καὶ τὴν κοιλότητα βραχείας ἔχειν τὰς ὀφρῦς, καὶ διὰ τοῦτο ῥᾳδίως αὐτοὶ ἑαυτοῖς ἐμβάλλουσι τὸ ἄρθρον οἱ οὕτω κατεσκευασμένοι τοὺς κονδύλους τῶν δακτύλων τῆς ἀπαθοῦς χειρὸς ὑποθέντες εἰς τὴν μασχάλην, ὡς μεταξὺ δηλονότι τὴν ἔνθεσιν αὐτῶν γίνεσθαι τῆς κεφαλῆς τοῦ βραχίονος καὶ τῶν πλευρῶν, καὶ γίνονται ἀντὶ μοχλοῦ τηνικαῦτα τῆς χειρὸς οἱ δάκτυλοι, τελευτώντων μὲν εἰς ὀξὺ πέρας τῶν κονδύλων, ὥσπερ ἡ κώνου κορυφή. (...) οἱ μέντοι δάκτυλοι παραδεχθέντες εὐθέως ἐν αὐτῷ τούτῳ τὸ ἄρθρον εἰς τὸ πρόσω μέρος ἀφιστᾶσι τῶν πλευρῶν· ὁ δ' ἀγκὼν παρὰ τὸ στῆθος ἀπαγόμενος ὑψοῖ τὸν βραχίονα. συνεπωθούντων δὲ ἐν τῷδε τῶν δακτύλων καὶ κυλινδουμένων κατὰ τῶν κάτω τε καὶ πρόσω μερῶν τῆς διαρθρώσεως ἡ κεφαλὴ τοῦ βραχίονος ἐπὶ τὴν ὀφρὺν ἀναβαίνει τῆς ὑποδεχομένης αὐτὴν κοιλότητος. εἰ δ' ἅπαξ ἐν τούτῳ γένοιτο, διὰ βραχείας ῥοπῆς εἰς αὐτὴν ἐμπίπτει τὴν κοιλότητα· τοῦτο δ' ἦν τὸ πέρας τῆς ἐμβολῆς.

22. διὰ ζωγραφίας: μὲ εἰκόνες, πίνακες· πβ. κατωτ. στ. 35-38 δι' ὑπομνημάτων, ζωγραφικῆς δὲ σκιαγραφίας (...) ὀφθαλμοφανῶς τὴν θέαν αὐτῶν παρασχησόμεθά σοι. Ὁ Ἀπολλώνιος χρησιμοποιεῖ τὴ λέξη ὑπόδειγμα (καὶ στὸν πληθ. ὑποδείγματα) γιὰ τοὺς παρατιθέμενους ἀπεικονιστικοὺς πίνακές του (30 συνολικά): Π2.3.29-30 ὁ δὲ τῆς ἐμβολῆς τρόπος οὕτως ἂν δι' ὑποδείγματος γένοιτο (ἀκολουθεῖ ὁ Πίνακας Χ), Π3.3.29-31 δεῖ δὲ τὸν προκείμενον καταρτισμόν, καθάπερ ἔχει τὸ ὑποδεδειγμένον ὑπόδειγμα, τὸν τρόπον τοῦτον ποιεῖσθαι (ἀκολουθεῖ ὁ Πίν. ΧΧ), 4.25-27 ὃν τρόπον δ' ἄν τις χρήσαιτο τῆι διὰ τοῦ ἀσκοῦ ἐνθέσει, τὸ ὑποτεταγμένον ὑπόδειγμα περιέχει (Πίν. ΧΧΙ), 15.3-5 τὴν δὲ διὰ τῆς προκειμένης ὀργανικῆς σανίδος ἐμβολὴν (...) τὸν ὑποτεταγμένον διὰ τοῦ ὑποδείγματος τρόπον χρὴ ποιεῖσθαι (Πίν. XXV), 17.32-33 πλὴν ὅ γε καταρτισμὸς τοῦ εἰς τὸ ἔξω ἐκπεσόντος μηροῦ οὕτως ἂν διὰ τοῦ ὑποδείγματος ἐπιτελοῖτο (Πίν. XXVI), 19.10-13 [12-13:] τὸ ὑπόδειγμα τοῦτο<ν> ἂν ἔχοι τὸν τρόπον (Πίν. XXVIII)· πβ. Π2.12.7-8 ὃν τρόπον δὲ δεῖ ποιεῖσθαι οὕτως ὑποτέτακται (Πίν. XVII). Βλ. ἐπίσης –σὺν τοῖς ἄλλοις– Π2.1.5 κἑ. (7 δι' αὐτῶν τῶν ὑποδειγμάτων ὑποτάξω), 4.10-11 (διὰ τῶν ὑποδειγμάτων ὑπογράφειν), 15.3 κἑ. (διὰ τῶν ὑποδειγμάτων πεποίηκά σοι φανερὸν κ.λπ.) καὶ 8-9 (παραπλησίως καταγράψας, ἐφ' ὧν ὑποδειγμάτων δυνατόν, ἐκδώσω σοι), κ.τ.τ.

25-33. τὸν αὐτὸν δὲ τρόπον (...) παρὰ τὸ στῆθος: Σχολιάζει μεταξὺ ἄλλων ὁ Γαληνός (Εἰς Ἱππ. Π. ἄρθρ. XVIII1 324.8 κἑ.): Οἱ ἰατροὶ τὰ μὲν κοινά τινα ταῖς ἰδιωτῶν ἐνεργείαις ἐνεργοῦσιν ἐμβάλλοντες αὐτοῖς τὸ ἐξαρθρῆσαν, καὶ τοῦτο μὲν διαπράττουσι κατά γε τὴν νῦν ἑρμηνευομένην ἐμβολήν, τὰ δέ τινα τοῖς κοινοῖς αὐτοὶ προστιθέασιν ἴδια. κοινὰ μὲν οὖν αὐτοῖς ἐστι πρὸς τοὺς ἰδιώτας ἥ τε διὰ τῶν δακτύλων μοχλεία καὶ ἡ τοῦ βραχίονος ὕψωσις, ἴδια δὲ πρὸς τούτοις ἥ τε τῆς κεφαλῆς ἐς τὸ τοῦ κάμνοντος ἀκρώμιον ἀντέρεισις, ἥ τε διὰ τῶν γονάτων ἀντώθησις ἐρειδομένων εἰς τὸ κάτω τοῦ βραχίονος. (...) εἰ δὲ μὴ βούλοιτό τις ἀντωθεῖν τοῖς γόνασι πρὸς τὸ κάτω πέρας τοῦ βραχίονος, ἑτέρῳ κελευσάτω παρὰ τὸ στῆθος ἀνάγειν αὐτόν, ὅπερ ὁ ἰδιώτης ἔμπροσθεν ἐδείχθη ποιεῖν ὑπὸ τοῦ συνεχῶς ὀλισθαίνειν αὐτῷ τὸ ἄρθρον, ὡς χρὴ ποιεῖν δεδιδαγμένος· ἀλλ' ᾧ γε νῦν πρῶτον ὤλισθεν, οὐχ οἷόν τε τοῦτο πράττειν ἐστί, πλὴν εἰ γενναῖός τις εἴη καὶ ἀκατάπληκτος ἐν τοῖς δεινοῖς. ὁ γὰρ τοιοῦτος αὐτὸς ὑψώσει τὸν αὐχένα κελευσθεὶς ὑπὸ τοῦ θεραπεύοντος.
28. ἐπιβάλλων: τὰ χφφ. τοῦ Ἱπποκράτη δίνουν τὶς γραφὲς ἐμβάλλων (υἱοθετούμενη ἀπὸ τοὺς Li.6 καὶ Wi.7, βλ. καὶ Γαλην. ὅ.π. 323.20) καὶ ἐμβαλὼν (υἱοθετούμενη ἀπὸ τὸν Kw.8). Οἱ ἐκδότες τοῦ Ἀπολλώνιου υἱοθετοῦν τὴ γραφὴ τοῦ L, ὀρθῶς· ἡ διόρθωση οὐδόλως ἐπιβάλλεται ἀπὸ τὰ πράγματα (οὔτε τὴν εἰσηγεῖται ὁ Blomquist16: βλ. κατωτ.).

  ἑαυτοῦ: γραφὴ τοῦ L, υἱοθετούμενη ἀπὸ τοὺς Schöne2 καὶ KK3. Ὁ Dietz1 γράφει ἑωυτοῦ, κατὰ τὸν Ἱπποκράτη. Τὴ διατήρηση τῆς γραφῆς τοῦ L ὑποδεικνύει σιωπηρὰ –μὴ εἰσηγούμενος διόρθωση– καὶ ὁ Blomquist16 (βλ. κατωτ.). Πβ. κατωτ. Π3.23.14-15 τῆι ἑαυτοῦ κεφαλῆι καὶ τὸν ἑαυτοῦ ὦμον (σὲ χωρίο τοῦ Ἱπποκράτη)· ἀλλά: κατωτ. Π1.6.4 τὸν ὦμον τὸν ἑωυτοῦ καὶ 7 αὐτός τε ἑωυτὸν, 10.9-10 ἡ δὲ κεφαλὴ τοῦ βραχίονος ἤδη τρίβον ἑωυτῆι ἦι πεποιημένη ἐν τῶι χωρίωι, Π3.12.15 καὶ 18 αὐτοὶ ἑωυτῶν (16 <>ωσιν καὶ 19 ἔωσιν), 20.27-28 τὴν ἑωυτοῦ χεῖρα. Σὲ ὅλες αὐτὲς τὶς περιπτώσεις κάποιοι ἀπὸ τοὺς τύπους τῆς Κοινῆς στὴ θέση Ἱπποκρατικῶν τύπων δὲν ἀποκλείεται νὰ μὴν ὀφείλονται στὸν ἴδιο τὸν Ἀπολλώνιο ἀλλὰ στὴ χειρόγραφη παράδοση τοῦ κειμένου του· ἀλλ' ἡ διάκριση εἶναι κατὰ κανόνα ἀδύνατη, κι ἡ διατήρηση τῆς γραφῆς τοῦ L προβάλλει ὡς ἡ καλύτερη ἐπιλογή (βλ. καὶ ἀνωτ. σχόλ. σ.στ. 2.3-4).

  κεφαλὴν: χεῖρα L, γραφὴ υἱοθετούμενη ἀπὸ τοὺς Di.1, Sch.2 καὶ KK.3, ἐνῶ ὁ Alpers17 (σελ. 31) προτείνει €χεῖρα€ (θεωρώντας τὸ κείμενο παρεφθαρμένο ἀλλὰ μὴ προχωρώντας στὴν υἱοθέτηση τῆς Ἱπποκρατικῆς γραφῆς κεφαλὴν, μολονότι ὀρθῶς παρατηρεῖ ὅτι αὐτὴν προϋποθέτει ὁ Πίν. Ι)· ὀρθῶς ὁ Blomquist16 εἰσηγεῖται τὴν υἱοθέτηση τοῦ κεφαλὴν τῆς χειρόγραφης παράδοσης (καὶ τῶν ἐκδ.) τοῦ Ἱπποκράτη, σημειώνοντας ὅτι ὁ Ἀπολλώνιος τὸ κεφαλὴν εἶχε ὑπ' ὄψιν, ὅπως προκύπτει ἀπὸ τὸ εἰ αὐτὸς μὲν ταῖς χερσὶν καὶ τῆι κεφαλῆι οὕτω ποιοίη (στ. 31-32), ἀπὸ τὴν εἰκονογράφηση (Πίν. Ι), καὶ ἀπὸ τὴν ἀνακεφαλαίωση κατωτ. Π3.23.11 κἑ. τοῖς γόνασιν τὸν ἀγκῶνα ἀπωθεῖ<ν>, τῆι κεφαλῆι τὸ ἀκρώμιον, ὑπὸ δὲ τὴν μασχάλην τοῦ βραχίονος ταῖς χερσὶν λαβὼν κάτω κατάγειν καὶ προσάγειν ἀντία τῆι ἑαυτοῦ κεφαλῆι.

29. ἀντερείσιος {δὲ} ἕνεκα: ἡ χειρόγραφη παράδοση τοῦ Ἱπποκράτη δίνει τὶς γραφὲς ἀντερείσιος ἕνεκα (υἱοθετούμενη ἀπὸ τοὺς Li.6 καὶ Wi.7) καὶ ἀντερείσιος εἵνεκα (υἱοθετούμενη ἀπὸ τὸν Kw.8), χωρὶς τὸ δὲ καὶ στὶς δύο περιπτώσεις. Ὁ Dietz1 κρατεῖ τὸ δὲ τοῦ L ἀλλὰ γράφει εἵνεκα (κατὰ τὴ γραφὴ μερίδας χφφ. τοῦ Ἱπποκράτη), μὲ κόμμα πρὶν ἀπὸ τὸ ἀντερείσιος (: ἐπὶ τὸ ἀκρώμιον, ἀντερείσιος δὲ εἵνεκα)· οἱ δὲ Sch.2 καὶ KK.3 ὀβελίζουν τὸ δὲ τοῦ L (κατὰ τὴ γραφὴ ὅλων τῶν χφφ. τοῦ Ἱπποκράτη καὶ τὸν M), κατὰ πᾶσαν πιθανότητα ὀρθῶς. Διερωτώμεθα, ὅμως, μήπως τὸ δὲ ἕνεκα ἀποτελεῖ παραφθορὰ ἀρχικῆς γραφῆς δ' εἵνεκα (ΔΕΙΝΕΚΑ → ΔΕ ΕΝΕΚΑ).

   τοῖς δὲ γούνασι: τὸ κείμενο τοῦ L, προφανῶς παρεφθαρμένο, δίνει τὴ γραφὴ τοις δε τω ανω, καὶ οἱ KK.3 γράφουν τοῖς δὲ €τω ανω€· ὁ Dietz1 γράφει τοῖς γούνασι, κι ὁ Schöne2 τοῖς δὲ γούνασι (τοῖσι δὲ γούνασι στὰ χφφ. καὶ τὶς ἐκδ. τοῦ Ἱπποκράτη)· ὁ Alpers17 (σελ. 31) εἰσηγεῖται τοῖς δὲ γόνασι, θεωρώντας ὅτι πρόκειται ἐδῶ γιὰ σφάλμα κεφαλαιογράμματης γραφῆς καὶ παραβάλλοντας πρὸς τὸ κατωτ. 3.23.11 [108.1 KK.3], ἐπικροτούμενος ἀπὸ τὸν Blomquist16 (σελ. 10 [14.4], μὲ παραπομπὴ στὸν Alpers17). Μὲ δισταγμοὺς πολλοὺς υἱοθετήσαμε τὴν ἐπιλογὴ τοῦ Schöne (τοῖς δὲ γούνασι), ἀλλ' ἔχουμε ἔντονη τὴν αἴσθηση ὅτι ὁ Ἀπολλώνιος ὁ Κιτιεὺς εἶχε ὑπ' ὄψιν τὸν τύπο γώνασι· βλ. καὶ κατωτ. 3.4.23, ὅπου ὁ L δίνει τὸν τύπο γώνατα (1.9.11, ὅπου ὁ L ἔχει τω ξυλω, προφανῶς ἀντὶ τοῦ ξύλου)· νὰ σημειωθεῖ καὶ ἐδῶ (βλ. ΑΚυΓ1β´ 169-70] σημ. 155 καὶ 7 F1 σχόλ. σ.στ. 9 σ.λ. μωσοπόλε) ὅτι ἐπιγραφικὲς καὶ ἄλλες μαρτυρίες δίνουν συχνὰ Κυπριακοὺς τύπους με ω ἀντὶ ου, μὲ ἰδιαίτερο χαρακτηριστικὸ τὸν τύπο Κώριον (= Κούριον, σημερινὸ διαλεκτικὸ Κώριν)· βλ. καὶ κατωτ. 39 Τ1 σχόλ. σ.στ. 2 σ.λ. Πνυταγόρω (: Πνυταγόρˉο = Πνυταγόρου).

30. τὸν βραχίονα ἐμβάλλων: ὁ Blomquist16 (10, 14.4) προτείνει <ἐς> τὸν βραχίονα, κατὰ τὸν Ἱπποκράτη, παραβάλλοντας καὶ πρὸς τὸ κατωτ. 5.7 τῆι δὲ πτέρνηι εἰς τὴν μασχάλην ἐμβάλλοντα ἀντωθεῖν· καὶ πιθανῶς ἔχει δίκαιο. Μὲ ἀμφιβολίες πολλὲς κρατήσαμε τὴ γραφὴ τοῦ L, ποὺ παρὰ τὴν ὅποια τραχύτητά της δὲν νοσεῖ κατ' ἀνάγκη συντακτικὰ καὶ νοηματικά. – Ἀντὶ ἐμβάλλων ἡ χειρόγραφη παρά­δοση τοῦ Ἱπποκράτη δίνει καὶ τὴ γραφὴ ἐμβαλὼν, υἱοθετούμενη ἀπὸ τὸν Kw8.

31-32. <ἢ> εἰ: ὁ Dietz1 υἱοθετεῖ τὴ γραφὴ τοῦ L (εἰ, χωρὶς τὸ ), στίζοντας διαφορετικὰ τὸ περικείμενο (... πλευράς, συμφέρει ... τὸν ἐμβάλλοντα, εἰ κ.λπ.· καὶ ὁ Γαλην. Εἰς Ἱππ. Π. ἄρθρ. XVIII1 324.3 [παράθεση τοῦ ἐδῶ χωρίου τοῦ Ἱπποκράτη] παραλείπει τὸ, στίζοντας: πλευράς. ξυμφέρει ... ἐμβάλλοντα οἱ αὐτὸς κ.λπ.). Ὁ M καὶ οἱ Schöne2 (μὲ διαφορετικὴ στίξη: πλευράς. συμφέρει ... τὸν ἐμβάλλοντα, <> εἰ κ.λπ.) καὶ KK.3 (στίζοντας ὅπως καὶ ὁ Kw.8 [καὶ ὁ Wi7: ἐμβάλλοντα – ἢ εἰ, πβ. ὅμως Li.6: πλευράς· ξυμφέρει ... ἐμβάλλοντα. Ἢ κ.λπ., χωρὶς τὸ εἰ) γράφουν <> εἰ, κατὰ τὰ πλεῖστα χειρόγραφα τοῦ κειμένου τοῦ Ἱπποκράτη (καὶ διαφ. γρ. κ.λπ., χωρὶς τὸ εἰ, υἱοθετούμενη ἀπὸ τὸν Li.6, μὲ στίξη διαφορετική: βλ. ἀνωτ.). Τὸ, οὕτως ἢ ἄλλως, εἶναι ἀπαραίτητο, καθὼς συνδέει διαζευκτικὰ τὰ προηγούμενα (25 κἑ.) μὲ τὰ ἑπόμενα (31 κἑ.): ὁ ἰατρὸς ἂν ἐμβάλλοι, εἰ αὐτὸς μὲν ... ὑποβάλλοι ..., ἀπαναγκάζοι δὲ..., τοῖς δὲ γούνασι ... ἀντωθέοι ... <> εἰ αὐτὸς μὲν... οὕτω ποιοίη, ἄλλος δέ τις τὸν ἀγκῶνα παράγοι{το} παρὰ τὸ στῆθος (μὲ τρεῖς ὑποθετικὲς προτάσεις στὸ α´ μέρος καὶ δύο στὸ β´ μέρος [μετὰ τὸ ] συνδεόμενες παρατακτικά).

32. ταῖς χερσὶν: ὁ Dietz1 γράφει τῇσι χερσὶ, κατὰ τὸν Ἱπποκράτη (χφφ. καὶ ἐκδόσεις), καὶ τῇσι χερσὶν ὁ Schöne2. Ὁ L δίνει ἀναμφισβήτητα τὴ γραφὴ ταῖς χερσὶν (στὸ τέλος στίχου), υἱοθετούμενη ὀρθῶς ἀπὸ τοὺς KK.3: βλ. καὶ κατωτ. 3.14.8, 23.13 καὶ 17 ταῖς χερσὶν πρὸ συμφώνου καὶ 1.5.6 ταῖς χερσὶ (πρὸ συμφώνου ἐπίσης) καὶ 3.17.16, 19.3, 22.25, 23.18, 25.5 ταῖς χερσὶν (πρὸ φωνήεντος), ὅλα σὲ παρατιθέμενα χωρία τοῦ Ἱπποκράτη (πβ. καὶ 2.3.22, 4.12-13, 7.13, 12.5 ταῖς χερσὶν πρὸ φων. καὶ στὸ 12.5 πρὸ συμφ., ταῖς χερσὶ πρὸ συμφώνου, σὲ σχόλια τοῦ Ἀπολλώνιου). Τὰ δεδομένα αὐτὰ συνηγοροῦν ὑπὲρ τῆς γραφῆς τοῦ L, μὲ τὴν ἐπιφύλαξη πάντα ὅτι τύποι τῆς Κοινῆς στὰ παρατιθέμενα κείμενα τοῦ Ἱπποκράτη ὅπως τὸ εἰς (ἀντὶ τοῦ ἐς), τὸ ταῖς (ἀντὶ τοῦ τῆισιτῆισιν) κ.τ.τ. δὲν ἀποκλείεται νὰ μὴν ὀφείλονται πάντα στὸν ἴδιο τὸν Ἀπολλώνιο (βλ. καὶ ἀνωτ. σχόλ. σ.στ. 2.3-4).

33. παράγοι{το}: ὁ Dietz1 υἱοθετεῖ τὴ γραφὴ τοῦ L, ὁ M καὶ οἱ Schöne2 καὶ KK.3 διορθώνουν κατὰ τὸν Ἱπποκράτη (χφφ. καὶ ἐκδ.). Τὸ παράγομαι (μέσης φωνῆς, μτβτ.) δὲν ἀπαντᾶ στὸν Ἀπολλώνιο (στὴν ἐνεργ. φωνή: ἀνωτ. στ. 20-21 παράγουσιν ἀεὶ παρὰ τὸ στῆθος, πβ. 3.23.10 τὸν δὲ ἀγκῶνα παράγων πρὸς τὸν ἕτερον, κ.τ.τ.), οὔτε στὸν Ἱπποκράτη· καὶ ὁ Γαληνός, παραθέτοντας τὸ ἐδῶ χωρίο (Εἰς Ἱππ. Π. ἄρθρ. XVIII1 324.5), γράφει παράγοι (μολονότι εἰ ἀντὶ ἢ εἰ καὶ ἄλλως ἀντὶ ἄλλος [v.l. ἕτερος, it. Kw.8] τοῦ Ἱπποκράτη).

35. ἐμβολέων: ἐμβολῶν Sch.2, ἐμβολέων κατὰ τὸν L καὶ τὸν Ἱπποκράτη Di.1 καὶ KK.3 Βλ. ἀνωτ. σχόλ. σ.στ. 1.17 σ.λ. ἐμβολέων.

  δι' ὑπομνημάτων: οἱ Dietz1 καὶ KK.3 υἱοθετοῦν τὴ γραφὴ τοῦ L, ἐνῶ ὁ Schöne2 γράφει <οὐ> δι' ὑπομνημάτων, ἡ δὲ συμπλήρωσή του ἐπιδοκιμάζεται ἀπὸ τὸν Alpers17 (σελ. 31) μὲ τὸ ἐπιχείρημα ὅτι ἔτσι ἀποκτᾶ νόημα ἡ ἀντίθεση μὲ τὸ ἑπόμενο δὲ (στ. 36) καὶ ὅτι αὐτὸ ταιριάζει μὲ τὶς προθέσεις τοῦ Ἀπολλώνιου νὰ μὴ γραφεῖ κανένα σχόλιο (παραβάλλοντας καὶ πρὸς τὸ κατωτ. Π3.22.6-7 [104.27 KK.3]: βλ. ἐκεῖ). Τὸ δὲ ὅμως δὲν δηλώνει κατ' ἀνάγκη ἀντίθεση (ὅπως δὲν δηλώνουν ἀντίθεση στὸ ἐδῶ περικείμενο τὰ προηγούμενα δὲ, στοὺς στίχους 33-34 ὁ δὲ κατὰ μέρος χειρισμὸς κ.λπ. καὶ 34-35 τοὺς δὲ ἑξῆς τρόπους κ.λπ.)· κι ἡ πρόθεση τοῦ Κύπριου ἰατροῦ δὲν εἶναι νὰ μὴ σχολιάσει τοὺς ἑξῆς τρόπους τῶν ἐμβολέων καθόλου καὶ νὰ περιοριστεῖ μόνο σὲ ζωγραφικὴ σκιαγραφία σὲ ὅλες τὶς περιπτώσεις (καὶ ὄχι μόνο στὴν ἐδῶ). Μὲ αὐτὸ τὸ σκεπτικὸ υἱοθετήσαμε, ὅπως καὶ οἱ Dietz1 (σημειώνοντας ὅμως ὅτι ἴσως πρέπει ἀντὶ τοῦ δὲ νὰ γράψουμε τε) καὶ KK.3, τὴ γραφὴ τοῦ L.

37. ὀφθαλμοφανῶς: ἅπαξ στὸν Ἀπολλώνιο καὶ δὶς στὸν Γαληνό (Ὅτι αἱ ποιότ. ἀσώμ. XIX 470.9 καὶ 482.7), ὅσον ἀφορᾶ στὰ ἰατρικὰ κείμενα. Ἡ λέξη φαίνεται νὰ ἀπαντᾶ γιὰ πρώτη φορὰ στὸν Δημόκριτο (Τ37 D.–K.18) ἢ στὸν Ἀριστοτέλη (ἀπόσπ. 208 Rose19), στὴ φράση τοὺς ὀφθαλμοφανεῖς καὶ τοὺς αἰσθητοὺς ὄγκους (μολονότι οὐδόλως ἀποκλείεται νὰ ἀνήκει τὸ ὀφθαλμοφανεῖς στὸν Σιμπλίκιο), στὸν Ἀριστόξενο τὸν Μουσικό (Ρυθμ. στοιχ. 51.12 ὀφθαλμοφανοῦς ἔργου), καὶ ἀργότερα (τὸν 1ον αἰ. π.Χ.) στὸν Φίλωνα τὸν Ἰουδαῖο (Π. μετονομ. 237.3, οὐκ ὀφθαλμοφανῶς δείκνυσι) καὶ τὸν Στράβωνα (2.1.18 ὀφθαλμοφανῆ γὰρ πάντα ταῦτα {καὶ} ἰδιώτῃ καὶ οὐ δεόμενα μαθηματικῆς σημειώσεως), κ.ἀ. (βλ. LSJ99 σ.λ.). Ὁ Ἀπολλώνιος ὁ Κιτιεὺς φαίνεται νὰ ἔχει ἰδιαίτερη ἀδυναμία σὲ λέξεις σπάνιες καὶ ἐντυπωσιακές.

  1. Dietz, F. R. (1834), Apollonii Citiensis, Stephani, Palladii, Theophili, Meletii, Damascii, Ioannis, aliorum Scholia in Hippocratem et Galenum, Vols. I-II, Königsberg.a↑ b↑ c↑ d↑ e↑ f↑ g↑ h↑ i↑ j↑ k↑ l↑ m↑ n↑ o↑
  2. Schöne, H. (1896), Apollonius von Kitium: Illustrierter Kommentar zu der hippokrateischen Schrift Περὶ ἄρθρων, Leipzig.a↑ b↑ c↑ d↑ e↑ f↑ g↑ h↑ i↑ j↑ k↑ l↑ m↑ n↑ o↑ p↑
  3. Kollesch, J. & Kudlien F. (1965), Apollonii Citiensis in Hippocratis De articulis commentarius, Vol. XI.1.1, CMG Berlin.a↑ b↑ c↑ d↑ e↑ f↑ g↑ h↑ i↑ j↑ k↑ l↑ m↑ n↑ o↑ p↑ q↑
  4. Φυλακτός, Ἀ. Ἀ. (1983), Τὰ Ἅπαντα τοῦ Ἱπποκράτους: Περὶ ἄρθρων (Συμβολὴ εἰς τὴν συγκριτικὴν μελέτην καὶ ταύτισιν τῶν γενικῶν κανόνων περὶ τῶν ἐξαρθρημάτων τοῦ Ἱπποκράτους καὶ τῶν εἰς τὴν σύγχρονον Ὀρθοπεδικὴν ἰσχυόντων ἀντιστοίχως), Ἀθῆναι.a↑ b↑
  5. Μανδηλαράς, Β. (1993), Ιπποκράτης (Άπαντα), Αρχαία Ελληνική γραμματεία: «Οι Έλληνες»,104 τóμ. 12: Περὶ ἄρθρων – Μοχλικός, Αθήνα.
  6. Littré, É. (1839-1861), Oeuvres complètes d'Hippocrate, Paris.a↑ b↑ c↑ d↑ e↑ f↑ g↑ h↑ i↑ j↑ k↑ l↑ m↑ n↑ o↑ p↑
  7. Withington, E. T. (1928), Hippocrates, Vol. 3, London – Cambridge, Mass..a↑ b↑ c↑ d↑ e↑ f↑ g↑ h↑ i↑ j↑
  8. Kühlewein, H. (1895), Hippocratis Opera (quae feruntur omnia), Vol. I, Leipzig.a↑ b↑ c↑ d↑ e↑ f↑ g↑ h↑ i↑ j↑ k↑ l↑ m↑
  9. Liddell, H G. & Scott R. (1940), A Greek-English Lexicon, 9th ed. , Oxford.a↑ b↑ c↑
  10. Hutson, M. A. (2001), Αθλητικές κακώσεις (Αναγνώριση και αντιμετώπιση), 2η εκδ., Αθήνα.
  11. Kühn, C G. (1821-1833), Κλαυδίου Γαληνοῦ Ἅπαντα. Claudii Galeni Opera omnia, Vols. I-XX, Leipzig.
  12. Μπαμπινιώτης, Γ. (1998), Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας, Αθήνα.a↑ b↑
  13. Ἀποστολίδης, Π. Δ. (1997), Ἑρμηνευτικὸ Λεξικὸ πασῶν τῶν λέξεων τοῦ Ἱπποκράτους, Αθήνα.a↑ b↑
  14. Ταϊφάκος, Ι. (2008), Ἀρχαία Κυπριακὴ Γραμματεία: τόμ. 6. Φιλοσοφία: Κλέαρχος, Περσαῖος, Δημῶναξ καὶ ἄλλοι Κύπριοι φιλόσοφοι, τóμ. 6, Λευκωσία.
  15. Chantraine, P. (1968-1980), Dictionnaire étymologique de la langue grecque: Histoire de mots, Vols. 1-4, Paris.
  16. Blomqvist, J. (1974), Der Hippokratestext des Apollonios von Kition, Scripta Minora, 1973-1974,1 Lund.a↑ b↑ c↑ d↑ e↑
  17. Alpers, K. (1963), Apollonios von Kition, edd. Kollesch / Kudlien, Gnomon 39: 26-33.a↑ b↑ c↑ d↑
  18. Diels, H. & Kranz W. (1984-1985), Die Fragmente der Vorsokratiker: Griechisch und Deutsch, Vols. I-III, 6th ed. , Berlin.
  19. Rose, V. (1886), Aristotelis qui ferebantur librorum Fragmenta, Leipzig.