You are here

Ε61

Please add a search word

T= Testimonium  F= Fragmentum  E=  Επιγραφή / Inscription

   α.1

a2 ΖωϜίyας3 ἐπέστασε τὰς4 [– – –] .


   β.
1 [ – È–È – È–È – È–È – È–È π]αρθένοι  οἵαν
        [–È–È – È–È – – ÈÈ –]μετέρας5 
3 [– È–È – È–È – È–È – È–È ] μητρὶ λιποῦσαι6 
        [– È–È – È–È – – ÈÈ πλῆθο]ς7 ἀχέων .

  1. Titulus α (lin. a) litteratura Cypria syllabica in giso sinistrorsum incisus ita legendus est (vid. Hans., cf. Nicol.): zo-wi-ya-se· e-pe-se-ta-se· ta-se. Titulus β (vv. 1-4) inter gison et anaglyphon litteratura alphabetica incisus est.
  2. (α.) a. lacunam (– ? –) ante Z. dubit. stat. Nicol.
  3. ΖωϜiyας Mass.1 Hans.: ΖώϜιyας Nicol.
  4. τὰς Mass.1: τασ Nicol., Hans. (ταc)
  5. (β.) 2 ]μετέρας Hans.: ]μετέρας Nicol.; ]μετέρας Mass.1
  6. 3 λιποῦσαι Nicol., it. Hans. (adnotans «cf. plur. π]αρθένοι»): λιπούσαι Mass.1 (acc. Hans.: «propter η verbi antecedentis minus probabile esse puto»)
  7. 4 πλῆθο]ς suppl. Nicol.; dubit. iteravimus (ἀχ⌣έων disyll., gen. plur.; cf. Hans. adnot. «Gen. plur. potius quam ptc. esse putaverim»).

α.
Ὁ Ζωίας ἔστησε τὶς ...


β.
[– – – – – – – – – – –] παρθένες τέτοιαν
      [– – – – – – – – –] τῆς δικῆς μας (σας;)
[– – – – – – – – – –] στὴ μητέρα ἀφήνοντας
      [– – – – – (πλῆθος) δακρύων.

Σχόλια: 

Ἐπιτύμβιο ἐπίγραμμα ἀποτελούμενο ἀπὸ δύο ἐλεγειακὰ δίστιχα σὲ ἀλφαβητικὴ γραφὴ καὶ ἐπιγραφὴ σὲ συλλαβικὴ γραφή, πάνω σὲ ἀκρωτηρι­ασμένη στὴν ἀριστερὴ πλευρὰ στήλη, ποὺ ἀνακαλύφθηκε σὲ σπίτι στὴν Πάφο ἀλλὰ πιθανῶς προέρχεται ἀπὸ τὸ Μάριο. Σήμερα βρίσκεται στὸ Μουσεῖο τῆς Πάφου (Μ. Π. 2097 [ἀνωτ. σ. 136]). Ἡ συλλαβικὴ ἐπιγραφὴ εἶναι χαραγμένη στὸ ἀέτωμα, κι ἀναφέρεται στὸν Ζωία ποὺ ἔστησε –πιθανῶς– τὰ ἀνάγλυφα ἀγάλματα τῶν νεκρῶν νεαρῶν θυγατέρων του (στ. 1 παρθένοι, στ. 3 μητρὶ λιποῦσαι)· στὸ κάτω μέρος τῆς ἀκρωτηριασμένης ἐπιτύμβιας στήλης σώζεται τὸ κεφάλι γυναίκας ποὺ κοιτάει πρὸς τὰ ἀριστερὰ καὶ τὸ ἄνω μέρος τοῦ ἀριστεροῦ ὤμου (θυμίζοντας ἐπιτύμβιες Ἀττικὲς στῆλες τοῦ 4ου αἰ. π.Χ. κατὰ τὸν Καραγιώργη1 [σελ. 817] καὶ κατὰ τὴ Νικολάου τὴν ἐπιτύμβια στήλη τῆς Σαλαμίνιας Ἀριστίλας [CIS2 pl. XII], ὥστε δὲν ἀποκλείεται νὰ ἀνήκει στὸν ἴδιο καλλιτέχνη)· ἀνάμεσα στὰ δύο εἶναι χαραγμένοι οἱ ἐλεγειακοὶ στίχοι τοῦ ἐπιγράμματος (ἀπὸ τοὺς ὁποίους σώζεται τὸ τέλος). Οἱ ἀρχαιολόγοι καὶ οἱ ἐκδότες διαφωνοῦν στὴ χρονολόγηση τῆς ἐπιτύμβιας στήλης καὶ τῶν ἐπιγραφῶν της: Ὁ Καραγιώργης1 ὑποδηλώνει τὸν 4ον αἰ. π.Χ. γιὰ τὸ σύνολο, κι ὁ Masson1 στὸ ἴδιο ἄρθρο χρονολογεῖ τὸ ἐπίγραμμα μὲ κάποιες ἀμφιβολίες στὸ α΄ ἥμισυ τοῦ 4ου αἰ. καὶ ἀναφέρει ἀνάλογα παραδείγματα γιὰ τὴν ἐπιτύμβια στήλη καὶ τὴ συλλ. ἐπιγραφή (ἀπὸ τὸν 6ο μέχρι τὰ τέλη τοῦ 4ου αἰ. π.Χ.), ἐνῶ στὸ ICS23 (σελ. 411) συμφωνεῖ μὲ τὴ Νικολάου, ποὺ ἀνάγει τὴ στήλη μὲ τὴν ἀνάγλυφη παράσταση καὶ τὴ συλλ. ἐπιγραφὴ στὰ τέλη τοῦ 5ου ἢ τὶς ἀρχὲς τοῦ 4ου αἰ. καὶ τὸ ἐπίγραμμα στὰ τέλη τοῦ 4ου ἢ τὶς ἀρχὲς τοῦ 3ου αἰ. Ὁ Hansen4, τέλος, χρονολογεῖ τὸ μνημεῖο μαζὶ μὲ τὰ δύο κείμενα στὸν 4ον αἰ. ("monumentum titulique utique saeculi fere quarti sunt", βλ. καὶ τὴν ὅλη σημ.). Τὸ ἐλάχιστο σωζόμενο τμῆμα τοῦ τέλους, μόνο, τῶν στίχων ἀποτρέπει κάθε προσ­πάθεια συμπλήρωσης· τὸ νόημα ὅμως φαίνεται νὰ εἶναι ἀνάλογο ἄλλων ἐπιτύμβιων ἐπιγραμμάτων ποὺ ἀναφέρονται στὸν πρόωροθάνατο νέων καὶ τὸ πένθος τῶν δικῶν τους ἀνθρώπων (βλ. ἀνωτ. Ε49 εἰσαγ. σημ., ὅπου καὶ περαιτέρω παραπομπὲς καὶ βιβλιογραφία, πβ. Ε19 εἰσαγ. σημ. καὶ σχόλ. σ.στ. 3-4, καὶ Ε31 σχόλ. σ.στ. 5 κἑ.).

a. ΖωϜίyας ἐπέστασε τὰς [– – –]: πιθανῶς ἀκολουθοῦσε τὸ εἰκόνας· βλ. Ε14.1-2 καὶ Ε15.1-2 μὲ τὶς σχετικὲς σημ. (πβ. Ε17.8 εἰκόνα τήνδ' ἀπέθου, μὲ σημ.)· γιὰ τὸ ἐπέστασε βλ. ἀνωτ. Ε51 σχόλ. σ.στ. 1-2 σ.λ. με... ἄγαλμα | ...στήσατο, μὲ περαιτέρω παραπομπές, καὶ Masson11 (σελ. 818), μὲ παραπομπὲς στὶς Κυπριακὲς συλλ. ἐπιγραφὲς ICS3 93, 103 (Τιμόκυπρος ὁ Τιμοκρέτεος ἐπέστασε ΚιλικᾶϜι τῶι κασιγνήτωι) κ.λπ., πβ. ICS3 90 καὶ 91 (βλ. ἀνωτ. Ε59α, σχόλ. σ.στ. a) τὰς κίyονα<υ>ς? νέας | κατέστασε τᾶι θεῶι τᾶι Ἥραι / Ὁ Πάφω βασιλεὺς (...) ὁ βασιλῆος Τιμάρχω ἶνις τὰς [• • • • • • • • •] (χωρία ποὺ στηρίζουν τὸ ἐδῶ τὰς). Γιὰ τὸ ὄνομα ΖωϜίyας: Ζωΐας βλ. Masson11 μὲ παραπομπὲς καὶ βιβλιογραφία [« nominatif ΖωϜίyας, soit ΖωϜίας, Ζωΐας, nom d'homme en -ίας (type Πυρρίας), appartenant à la riche série des noms en ΖωϜo-/ Ζω- » κ.λπ.).

1. π]αρθένοι: μὲ τὴ σημερινὴ σημασία (ἄγαμη κόρη, παρθένα), ἀβέβαιης ἐτυμολογίας (βλ. Hofmann – Παπαν.5 καὶ Chantraine6 σ.λ.)· Λακων. παρσένος καὶ παρσενική. Ἡ λέξη ἀπαντᾶ ἤδη στὸν Ὅμηρο: Σ 393 κ.ἀ. παρθένοι, συχνὰ παρθένος· παρθένιος (καὶ Παρθένιον ποταμὸν Β 854 / Παρθενίῳ φρέατι Ὁμηρ. ὕμν. ΙΙ [Εἰς Δημ.]. 2: βλ. σημ. Richardson7 σ.λ.) καὶ παρθενικός (βλ. καὶ ΑΚυΓ1/1β´ 5 Υ1.14 παρθενικὰς ἁπαλόχροας καὶ 119 παρθένοι ἀλφεσίβοιαι, μὲ σχόλ. σ.λλ.)· Παρθένος ἀποκαλοῦνταν κυρίως ἡ Ἀθηνᾶ (καὶ τὸ Ἀθηναϊκὸ νόμισμα μὲ τὴν κεφαλή της), ἀργότερα ἡ Παναγία (βλ. LSJ98 / LSK9 καὶ Chantraine6 σ.λ. παρθένος). Σὲ ἐπιγράμματα δὲν ἀπαντᾶ πολὺ συχνά (στὰ Κυπριακὰ μόνον ἐδῶ)· πβ. CEG110 174 (C, 2-4 στήλη καὶ τόδε σῆμα παρθενικῆς, | ἣ προλιπõσ' ἤβης ἄνθος | πατρόθεν ὤλετο μονογενής) καὶ 414.2 παρθένῳ Ἀρτέμιδι, CEG24 732.3 παρθένε καὶ 5 πρὸ γάμω[ν] ὤλεσας ἡλικίαν, κ.τ.τ.

2. ]μετέρας: τόσο τὸ ἡ]μετέρας τοῦ Masson11 ὅσο καὶ τὸ ὑ]μετέρας τῆς Νικολάου εἶναι πιθανὰ ἐδῶ, μὲ ἀναφορὰ στοὺς γονεῖς τὸ πρῶτο καὶ τὸ δεύτερο στὶς πρόωρα χαμένες κόρες (πβ. π.χ. ἀνωτ. Ε28, στ. 1-2 τερπνῆς | αἱμυλίης γιὰ τὸ δεύτερο, στ. 3 γοερὰς ὀδύνας κ.λπ. γιὰ τὸ πρῶτο).

3. μητρὶ λιποῦσαι: μὲ ὑποκ. τὸ π]αρθένοι τοῦ στ. 1 (βλ. σημ. Hansen4 σ.λ.)· τὸ λιπούσᾱι = λιπούσηι (τοῦ Masson1) δὲν ἁρμόζει στὰ συμφραζόμενα (καὶ λόγω τοῦ η τοῦ προηγούμενου μητρί [ὄχι ματρί], ὅπως σημειώνει ὁ Hansen4 ὅ.π.). Λείπει ἡ ἀναφορὰ στὸν πατέρα (πατρί, ἢ γενέτηι, ἴσως καὶ Ζωίαι)· πβ. ἀνωτ. Ε26.6 ματέρι καὶ γενέται στυγνὰ λιπὼν δάκρυα (Ε22.2 γενέτας, Ε27.4 γενέται, Ε31.10 μογερῶ Θειοδότω γενέτη), Ε28.3 ὀκταέτις γοερὰς ὀδύνας τοκέεσσι λιποῦσα, Ε31.5-6 [τοκεῦσι] | [δάκρυα] κ̣̣αὶ τυπετῶν λυγρὰ λιπὼν ἄχεα (βλ. καὶ ἑπόμ. σημ.), Ε41.2-4 ἀέλι̣̣ον προλιπών, | ἐν δάκρυσιν γενέταν κ̣̣[αὶ μ]ατ̣̣έ̣̣ρα καὶ στοναχαῖσιν | λείψας, πβ. ἐπίσης Ε23.6-7 μύρετο σὴ [δὲ κόρη] | τὴμ μητρὸς φιλίην, [ἰδί]η δέ σε μητέρα μήτηρ (μητρὶ ἐδῶ). Βλ. καὶ ἀνωτ. σχόλ. σ.στ. Ε19.3-4 καὶ Ε31.5 κἑ.

4. πλῆθο]ς ἀχέων: ἡ συμπλ. τῆς Νικολάου (ὡς γεν. πληθ. τοῦ ἄχος, ὄχι ὡς μετοχὴ τοῦ ἐπικ. ρήμ. ἀχέω: βλ. καὶ ἀνωτ. κριτ. ὑπόμν.) εἶναι εὔστοχη ἀπὸ κάθε ἄποψη (μετρικὰ – È È , – : μὲ τὸ ἀχέων κατὰ συνίζηση δισύλλαβο) καὶ σχεδὸν βέβαιη: ἄλλον συνδυασμὸ πιθανὸ δὲν μπορέσαμε νὰ βροῦμε. Τὸ οὐσ. ἄχος ἀπαντᾶ συχνὰ στὸν Ὅμηρο (κυρίως στὸν λογότυπο αἰνὸν ἄχος, ἀπὸ τὸν ὁποῖο ὁ ποιητὴς τοῦ μεγάλου ὕμνου Εἰς Ἀφρ. ἐτυμολογεῖ τὸ ὄνομα τοῦ Αἰνείου: βλ. ἀνωτ. 5Υ1.198-9 μὲ σημ.), καὶ σὲ γεν. πληθ. ὅπως ἐδῶ (Υ 298 ἕνεκ' ἀλλοτρίων ἀχέων καὶ Ὁμηρ. ὕμν. ΙΙ [Εἰς Δημ.]. 436 ἀχέων δ' ἀπεπαύετο θυμός, μετοχὴ ἀχέων Β 694 κ.ἀ.)· ἀπαντᾶ ἐπίσης στοὺς Τραγ., σπάνια ἀλλοῦ (βλ. Chantraine6 σ.λ. ἄχνυμαι, ὅπου καὶ ἐτυμ.), καὶ σὲ ἐπιγράμματα (βλ. CEG110 11.ii.4 καὶ CEG24 631.2 ἄχος φθιμένō, CEG110 153 ἀντὶ γυναικὸς ἐγὼ Παρίο λίθο ἐνθάδε κεῖμαι | μνημόσυνον Βίττης, μητρὶ δακρυτὸν ἄχος, EGr12 1034. 5 κἑ. [10, 21] κ.ἄ.). Κατὰ τὸν Ἡσύχ., ἄχος· λύπη (πβ. ἄχθος· λύπη, βάρος, κ.τ.τ.)· κατὰ τὸν Chantraine6, « chez Hom. ἄχος s'applique toujours à une peine du cœur ou de l'esprit ». Βλ. καὶ Hofmann – Παπαν.5 («ἀγωνία, ἄλγος, θλῖψις, πένθος, λύπη») καὶ LSJ98 / LSK9 σ.λ.: "pain, distress, in Hom. always of mind (...)" / "ἐνδόμυχος, σφοδρὰ λύπη, «ἔστι δὲ ἄχος λύπη ἀφωνίαν ἐμποιοῦσα» Εὐστ.· παρ' Ὁμ. ἀείποτε θλῖψις τῆς ψυχῆς (...)· παρὰ Πινδ. καὶ τοῖς Τραγ. ἐπί τε τοῦ σώματος καὶ τῆς ψυχῆς (...)".

  1. Karageorghis, V. (1975), Chroniques de fouilles et découvertes archéologiques à Chypre en 1974, BCH 99: 817-821.a↑ b↑ c↑ d↑ e↑ f↑
  2. Nicolaou, I. (1971), Cypriot Inscribed Stones (Picture Book no 6), Cyprus .
  3. Masson, O. (1961), Les Inscriptions Chypriotes Syllabiques: Recueil critique et commenté, École Française d' Athènes, Études Chypriotes 1: Paris.a↑ b↑ c↑
  4. Hansen, P. A. (1989), Carmina Epigraphica Graeca (saec. IV a. C. (CEG2)), Texte und Kommentare Berlin and New York.a↑ b↑ c↑ d↑ e↑
  5. Hofmann, J B. (1974), Ἐτυμολογικὸν Λεξικὸν τῆς Ἀρχαίας Ἑλληνικῆς, ἐξελληνισθὲν ὑπὸ Ἀ. Δ. Παπανικολάου, Ἀθήνα .a↑ b↑
  6. Chantraine, P. (1968-1980), Dictionnaire étymologique de la langue grecque: Histoire de mots, Vols. 1-4, Paris.a↑ b↑ c↑ d↑
  7. Richardson, N J. (1974), The Homeric Hymn to Demeter, Oxford.
  8. Liddell, H G. & Scott R. (1940), A Greek-English Lexicon, 9th ed. , Oxford.a↑ b↑
  9. Liddell, H G. & Scott R. (1980), Μέγα Λεξικὸν τῆς Ἑλληνικῆς Γλώσσης, Vols. I-V, Ἀθῆναι .a↑ b↑
  10. Hansen, P. A. (1983), Carmina Epigraphica Graeca (saeculorum VIII - V a. Chr. n.), Texte und Kommentare Berlin and New York.a↑ b↑ c↑
  11. Mitford, T. B. (1961), Further Contributions to the Epigraphy of Cyprus, AJA 65: 93-151.
  12. Kaibel, G. (1878), Epigrammata Graeca ex lapidibus conlecta, Berlin.