You are here

Ε52

Please add a search word

T= Testimonium  F= Fragmentum  E=  Επιγραφή / Inscription

      [Κουριέας]1  τ̣̣̣̣̣ὸ πάρ̣̣̣̣̣ο̣̣̣̣̣ι̣̣̣̣̣θ̣̣̣̣̣ε̣̣̣̣̣2 ἐ̣̣̣̣̣[ν] ὄ̣̣̣̣̣[λβω]ι̣̣̣̣̣3 π̣̣̣̣̣αντ̣̣̣̣̣ὶ̣̣̣̣̣ πέλ̣̣̣̣̣ο̣̣̣̣̣[ν]τας4 
           [νῦν ἐν δύηι ἰδ]ὼν5 ἐκ̣̣̣̣̣6 ποδὸς  Εὐστόλιος 
      [οὐ πατέρων χώ]ρης7  ἐπελήσατο, ἀλλ' ἄρα καὶ τῆς
           [ἐμνήσθη φιλί]ως8 , λουτρὰ χαρισσάμενος ·
5    [αὐτὸς δὴ τότε] δί̣̣̣̣̣ζ̣̣̣̣̣ετο9 Κούριον , ὥς ποτε Φοῖβος ,
           [γαίην δὲ β]ρ̣̣̣̣̣υχ̣̣̣̣̣[ί]ην̣̣̣̣̣10  θῆκεν ὑπηνεμίην .

  1. 1 Κουριέας suppl. Tod apud Mitf., it. Peek (unde SEG), et nos dubit. (cf. BD) ‖
  2. τ̣̣̣̣̣ὸ πάρ̣̣̣̣̣ο̣̣̣̣̣ι̣̣̣̣̣θ̣̣̣̣̣ε̣̣̣̣̣ scripsimus (de ρ vid. BD); τ̣̣̣̣̣ὸ πάρο̣̣̣̣̣ι̣̣̣̣̣θ̣̣̣̣̣ε̣̣̣̣̣ Peek: τ̣̣̣̣̣ὸ πάρο̣̣̣̣̣ι̣̣̣̣̣θ̣̣̣̣̣ε̣̣̣̣̣ν̣̣̣̣̣ Mitf.; ΤΟ ΠΑΡΟΙΘΕΝ Chr. ‖
  3. ἐ̣̣̣̣̣[ν] ὄ̣̣̣̣̣[λβω]ι̣̣̣̣̣ dubit. scripsimus (cf. BD); ἐ̣̣̣̣̣ν̣̣̣̣̣ [ὄλβ] Peek: [ἐν ὄλβ]ω Mitf., (ΕΝ ΟΛ)ΒΩ Chr. (-ω fort. recte) ‖
  4. π̣̣̣̣̣αντ̣̣̣̣̣ὶ̣̣̣̣̣ πέλ̣̣̣̣̣ο̣̣̣̣̣[ν]τας nos (cf. BD); παντὶ πέλο̣̣̣̣̣ν̣̣̣̣̣τας Mitf.: παντὶ πέλοντας Peek (-ΠΑC pro -ΤΑC leg. Hill et Daniel), ΠΑΝΤΙ ΠΕΛΟΝΤΑΣ Chr.
  5. 2 [νῦν ἐν δίῃ ἰδ]ὼν Peek, δύηι nos: [δυστηνοὺς (sic) ἐσιδ]ὼν Mitf. (sed vid. BD), et Chr. ‖
  6. ἐκ̣̣̣̣̣ legi­mus: ἐκ cett.
  7. 3 [οὐ πατέρων χώ]ρης Mitf. e.g. ("Dr. Tod points out that alternatives to πατέρων are πατρικῆς et πατρίης" adnotans), it. Chr., et nos dubitantes (acc. BD); [οὐ πατρίης χώ]ρης scr. Peek (vid. et adnot. suam)
  8. 4 [ἐμνήσθη φιλί]ως Peek: [ἡμετέρας πόλε]ως Mitf. (sed vid. BD), et Chr.
  9. 5 [αὐτὸς δὴ τότε] δί̣̣̣̣̣ζ̣̣̣̣̣ετο dubit. scripsimus; [αὐτὸς δὴ τότ' ἐ]δίζετο Mitf. (sed vid. BD), et Chr.
  10. 6 [γαίην δὲ β]ρυχίην Peek; dubit. iteravimus (-ρ̣̣̣̣̣υχ̣̣̣̣̣[ί]ην̣̣̣̣̣ legimus; Ζ̣̣̣̣̣Υ̣̣̣̣̣Χ̣̣̣̣̣ΙΗ·· Hill, Ζ̣̣̣̣̣Υ̣̣̣̣̣Χ̣̣̣̣̣ΙΗΝ Daniel): [ἤρχετο καὶ] ψυχρὴν Mitf. (sed vid. BD); (ΕΠΟΙΕΙ ΚΑΙ) ΨΥΧΡΗΝ Chr.

Τοὺς Κουριεῖς ποὺ ἄλλοτε μέσα στὰ πλούτη κολυμποῦσαν
     τώρα σὲ συμφορὰ σὰν εἶδε ὁ Εὐστόλιος συθέμελη
τῶν πατέρων δὲν λησμόνησε τὴ χώρα, μὰ φυσικὰ κι αὐτὴν
     θυμήθηκε μ' ἀγάπη, λουτρὰ χαρίζοντάς της·
αὐτὸς στ' ἀλήθεια τότε φρόντισε τὸ Κούριο, σὰν κάποτε ὁ Φοῖβος,
     καὶ τὴ βρυχώμενη ἀπάνεμη κατέστησε τὴ γῆ.

Σχόλια: 

Ἀναθηματικὸ ἐπίγραμμα τριῶν ἐλεγειακῶν διστίχων σὲ γλώσσα Ὁμηρική, σωζόμενο σὲ ἕνα ἀπὸ τὰ περίφημα μωσαϊκὰ τῆς γνωστῆς ὡς «Οἰκίας τοῦ Εὐστολίου» στὸ Κούριο, μὲ γράμματα ἀπὸ μαῦρες ψηφίδες (ὕψους 5.3 – 7 ἑκατ.) σὲ βάση ἀπὸ λευκὲς ψηφίδες ὀρθογώνια (περ. 47.8 ὕψ. μέγιστου καὶ μέγι­στου μήκ. 161.5 ἑκατ.). Τὸ ἀριστερὸ τμῆμα μὲ τὴν ἀρχὴ τῶν στίχων ἔχει χαθῆ, κι εἶναι ἀκρωτηρι­ασμένα ἀρκετὰ γράμματα τοῦ πρώτου –κυρίως– καὶ τοῦ τελευταίου στίχου. Χρονολογεῖται ἀπὸ τὸν Mitford1 μὲ ἀμφιβολίες στὰ τέλη τοῦ 4ου αἰ. μ.Χ. (ΙKour1 204, πβ. καὶ 201 [σελ. 353], J. καὶ L. Robert, BullÉ2 85 [1972] 514-15 ἀρ. 596, SEG3 26 [1976-77] 354 ἀρ. 1574 καὶ Peek, ZPE4 23 [1976] 97, R. C. Jensen, "The Kourion earthquake: some possible literacy evidence", RDAC5 1985 307-11)· πβ. ἐπίσης Christou Kourion6 22)· ἀλλὰ βλ. Bagnall καὶ Drew-Bear (: BD7 στὴ συνέχεια), Phoenix 27 (1973) 237: "most of the inscriptions designated (sc. by Mitford1) as 'early Byzantine' are in fact not Byzantine at all, nor even Christian, but simply belong to the period of the late Roman Empire" (βλ. καὶ σσ. 238-39), καὶ McFadden, UPMB8 7.2 (1938) 6 (Flacelière καὶ Robert, BullÉ9 52 [1939] 530-31 ἀρ. 533)· πβ. Hill, HC10 250 σημ. 1: "a remarkably interesting inscribed mosaic dating from the early fourth century and illustrating the transition from paganism to Christianity"· πβ., τέλος, Καραγιώργη11 (Ἀρχ. Κύπρος) 147-48: «Στὴν Ἀκρόπολη τοῦ Κουρίου ἀνασκάφηκε μεγαλοπρεπὴς κατοικία, ποὺ χτίστηκε ἀκριβῶς λίγα χρόνια μετὰ τὴν ἐπικρά­τηση τοῦ Χριστιανισμοῦ. Ὁ ἰδιοκτήτης τῆς κατοικίας εἶναι κάποιος Εὐστόλιος (βλ. καὶ σελ. 146 εἰκ. 248: «Ψηφιδωτὸ δάπεδο ἀπὸ τὴν κατοικία τοῦ Εὐστόλιου ... τοῦ 5ου αἰ. μ.Χ.») , ὅπως μαρτυρεῖ ἐπιγραφὴ στὴν εἴσοδό της (...). Ἐπιγραφὲς πάνω στὰ ψηφιδωτὰ δάπεδα ἀναφέρονται στὴ νέα θρησκεία. Μιὰ ἀπ' αὐτὲς ἀναφέρει πὼς ἡ λατρεία τοῦ Φοίβου Ἀπόλλωνα ἀντικαταστάθηκε ἀπὸ τὴ θρησκεία τοῦ Χριστοῦ». Τὸ τελευταῖο ἰσχύει περισσότερο γιὰ μιὰν ἄλλη ἔμμετρη ἐπιγρ. σὲ ψηφιδωτὸ τῆς ἴδιας Οἰκίας ἄριστα σωζόμενο (IKour1 202: BullÉ2 85 [1972] ἀρ. 596, Christou Kourion6 σσ. 19-20 [:ἀνωτ. σ. 125]), τριῶν δακτυλικῶν ἑξαμέτρων: Ἀντὶ λίθων μεγάλων, ἀντὶ στερεοῖο σιδήρου | χαλκοῦ τε ξανθοῖο καὶ αὐτοῦ ἀντ' ἀδάμαντος | εἵδε [= οἵδε, (ο)ἵδε Mitford1] δόμοι ζώσαντο πολύλλιτα σήματα Χριστοῦ· δὲν ἰσχύει κατ' ἀνάγκη καὶ γιὰ τὴν τρίτη ἔμμετρη ἐπιγραφὴ σὲ ψηφιδωτὸ τῆς ἴδιας οἰκίας κατεστραμμένο στὸ μέσο, δύο δακτυλικῶν ἑξαμέτρων (ὅ.π. 203/596/21): Ἐξέδρην θάλαμόν τε θυώ[δεα τοῦτο]ν [ἀδ]ελφαὶ | Αἰδὼ<ς> Σωφροσύνη τε καὶ [Εὐνομίη] (ΕΥΣΕΒΙΗ Christou6) κοσμέουσι, οὔτε καὶ γιὰ τὴν πεζὴ ἐπιγραφὴ Εἴσα[γε] | ἐπ' ἀγαθ[] | εὐτυχῶς | τῶ οἴκω (ὅ.π. 201 / 596 / 18). Σὲ κάθε περίπτω­ση, ἡ μνεία τοῦ Φοίβου Ἀπόλλωνα σ' αὐτὴ τὴν ἐποχὴ εἶναι ἐνδιαφέρουσα, ὅπως καὶ ἡ Ὁμηρικὴ μορφὴ τοῦ ἐπιγράμματος. Ἐνδιαφέρουσα εἶναι καὶ ἡ συζήτηση γιὰ τὰ πιθανὰ συμπληρώματα τῶν κενῶν τῆς ἐπιγραφῆς, πολλὰ ἀπὸ τὰ ὁποῖα εἶναι ἰδιαίτερα εὔστοχα ἀπὸ ἄποψη νοήματος, μὰ παραμένουν ἀβέβαια λόγω τῆς ὕπαρξης ἐναλλακτικῶν λύσεων (βλ. κυρίως BD7 239 κἑ., καὶ ἀνωτ. κριτ. ὑπόμν.). Γιὰ τὴ δομὴ τοῦ ἐπιγράμματος βλ. ΕΚυΕ12 4.2δ΄.

1. [Κουριέας]: εὔστοχο ἀπὸ κάθε ἄποψη συμπλ. τοῦ Tod (βλ. Mitford1). Γιὰ τοὺς Κουριεῖς καὶ τὸ Κούριον (κατωτ. στ. 5) βλ. ἀνωτ. Ε51 σχόλ. σ.στ. 1 σ.λ. πόλις Περσῆος.

τ̣ὸ πάρ̣̣ο̣ι̣θ̣ε̣ ἐ̣[ν] ὄ̣[λβω]ι̣ π̣αντ̣ὶ̣ πέλ̣ο̣[ν]τας: πολλὰ ἀπὸ τὰ γράμματα εἶναι ὁλικῶς ἢ μερικῶς ἀκρωτηριασμένα, ἡ δὲ ἀνάγνωση καὶ συμπλήρωση παραμένει προβληματική (βλ. καὶ BD7 239, πβ. Mitford1 καὶ Peek4), ὅπως π.χ. ἡ ὕπαρξη παραγεγραμμένου ἰῶτα πρὸ τοῦ π̣̣αντ̣̣ί̣̣ (ὅπως φαίνεται νὰ ἀπαιτοῦν τὰ ἐδῶ ἐπιγραφικὰ δεδομένα, ἐνῶ στὶς λοιπὲς ἐπιγραφὲς τῆς «Οἰκίας τοῦ Εὐστολίου» τὸ γιῶτα αὐτὸ δὲν σημειώνεται). Τὸ λεκτικὸ εἶναι Ὁμηρικό: βλ. π.χ. α 322 καὶ β 312 τὸ πάροιθεν / σ 275 τὸ πάροιθε («ὡς τὸ πρίν» LSK13 σ.λ., ὅπου καὶ περαιτέρω παραπομπές, βλ. καὶ Chantraine14 σ.λ. πάρος μὲ ἐτυμ.)· Π 596 (πβ. Ω 536) ὄλβῳ τε πλούτῳ τε μετέπρεπε Μυρμιδόνεσσι, κ.ἄ. (βλ. Chantraine14 σ.λ. ὄλβος: ἀβέβ. ἐτυμ., βλ. ἐπίσης Frisk15 σ.λ. / περισσότερα στὸν De Heer, ΜΟΕΕ16)· Α 392-3 αἶψά τέ οἱ δῶ | ἀφνειὸν πέλεται καὶ τιμηέστερος αὐτός, ε 280 ὅθι τ' ἄγχιστον πέλει αὐτῷ, κ.τ.τ. (βλ. ἀνωτ. Ε42 σχόλ. σ.στ. 1 σ.λ. τόδε σῆμα πέλει, πβ. Ε14 σχόλ. σ.στ. 2 σ.λ. θυηπολίας).

2. [νῦν ἐν δύηι ἰδ]ὼν ἐκ̣ ποδὸς: κατ' ἀντίθεση πρὸς τὸν προηγούμενο στ., ὅπως ὑποδηλώνει τὸ βέβαιο ἐκ̣̣ ποδὸς ἐδῶ (Ὁμηρικὸ καὶ αὐτό, Λ 398 [μὲ κυριολεκτικὴ ὅμως σημασία], Πίνδ. Νεμ. 7.67 βίαια πάντ' ἐκ ποδὸς ἐρύσαις [μεταφ.], κατὰ κανόνα ἐκ ποδῶν [πβ. ἐκποδών], μὲ τὴ σημασία τοῦ συνθέμελα, ὁλοκληρωτικά, ἐκ βάθρων. Τὸ οὐσ. δύη, ἢ δίη = δείη (βλ. Ἡσύχ. σ.λλ. δύη· δυστυχία, ἔνδεια. πόνος. ταλαιπωρία. καὶ ἡ δυηπάθεια καὶ δεία· ἔνδεια, ἤδη στὸ ξ 215 ἦ γάρ με δύη ἔχει ... πολλή καὶ 338 ὄφρ' ἔτι πάγχυ δύης ἐπὶ πῆμα γενοίμην, σ 81 ἄνδρα γέροντα, δύῃ ἀρημένον, ἥ μιν ἱκάνει καὶ σ 53 ἄ.γ., δύῃ ἀρημένον, πβ. Αἰσχ. Προμ. 746 δυσχείμερόν γε πέλαγος ἀτηρᾶς δύης κ.ἄ.: βλ. LSJ917 σ.λ. δύη) εἶναι ἄριστο συμπλήρωμα ἐδῶ, σὲ ἀντίθεση πρὸς τὸ ἐ̣̣[ν] ὄ̣̣[λβω]ι̣̣ τοῦ στ. 1, ὅπως καὶ τὸ νῦν, σὲ ἀντίθεση πρὸς τὸ προηγούμενο τ̣̣ὸ πάρ̣̣ο̣̣ι̣̣θ̣̣ε̣̣, ἐνῶ τὸ ἰδ]ὼν δύσκολα μπορεῖ νὰ ἀπορριφθῆ. Ἔτσι τὸ ὅλο συμπλ. τοῦ Peek4 (μὲ τὸ δύηι ἀντὶ τοῦ δίηι πιὸ πιθανό, ἴσως χωρὶς τὸ παραγεγραμμένο γιῶτα) φαντάζει σχεδὸν βέβαιο, καθὼς μάλιστα τὸ [δυστήνους ἐσιδ]ὼν (Mitford1) δίνει περισσότερα τοῦ δέοντος γράμματα καὶ τὸ [διλαίους ὁρό]ων (βλ. Peek4, σημ.) δίνει ἕνα ἐπίθ. δύσκολα ἀποδεκτὸ ἐδῶ. Τὸ ὅλο νόημα, ἐξάλλου, ἁρμόζει ἄριστα στὰ πράγματα: Τὸ Κούριο εὐημεροῦσε, ὥσπου οἱ σεισμοὶ τοῦ 4ου αἰ. μ.Χ. κατέστρεψαν τὴν πόλη, περὶ τὰ τέλη δὲ τοῦ αἰώνα ἀνοικοδομήθηκε εὐρέως (βλ. Mitford1 σσ. 351 κἑ., Christou6 18 κἑ. καὶ Καραγιώργη11 146 κἑ., περισσότερα στὸ RDAC5 1985 307 κἑ.).

Εὐστόλιος: ἄγνωστο ἀλλοῦ πρόσωπο (ἀπὸ τὸ εὖ+στέλλω ὸὐσ. στόλ-ος κλπ.]: βλ. ἀνωτ. Ε17 σχόλ. σ.στ. 3 σ.λ. στέλλοις). Ὁ Mitford7 (σελ. 357) ὑποστηρίζει ὅτι ὁ Εὐστόλιος ζοῦσε στὸ ἐξωτερικό ("he lived abroad", προσθέτοντας ὅτι "possibly had risen in Imperial service") καὶ μετὰ τὴ συμφορὰ ποὺ ἔπληξε τὴ γῆ τῶν πατέ­ρων του ἔδειξε ἰδιαίτερο ἐνδιαφέρον καὶ συνέβαλε στὴν ἀνοικοδόμηση τοῦ Κουρί­ου, ἐνῶ οἱ Bagnall7 καὶ Drew-Bear σημειώνουν (σελ. 241) ὅτι "there is no evidence that Eustolios lived abroad or elsewhere but at Kourion" (βλ. ὅμως κατωτ. στ. 3 κἑ.), ὅτι "his imperial service is simply an invention" (ὄντως, καμμιὰν ἔνδειξη γιὰ τέτοιαν ὑπηρεσία δὲν ἔχουμε, πέρα ἴσως ἀπὸ τὸ ὅτι ἦταν σημαῖνον πρόσωπο), κι ὅτι ἀκόμα "the miseries of Kourion are another fiction" (ἐνῶ τὰ γεγονότα τοὐλάχιστο ὁδηγοῦν στὴν ἀντίθετη ἄποψη). Ἐντελῶς ἀνεδαφικὴ εἶναι ἡ ὑπόθεση τοῦ McFadden8 (σσ. 6 κἑ.), ὅτι ἡ ἐδῶ ἐπιγραφὴ "tells of the dignities of the family", ὅτι "Someone, perhaps Eustolios, forgot to fulfil a promise, but Arakaites seems to have adjusted the matter. Another member of the family built a bathing establishment" (βλ. καὶ BullÉ9 52 [1939] 531 ἀρ. 533).

3. [οὐ πατέρων χώ]ρης: ἀβέβαιο συμπλ., καθὼς ὑπάρχουν κι ἄλλες ἐναλλακτι­κὲς λύσεις· βλ. ἀνωτ. κριτ. ὑπόμν. καὶ σχετικὲς σημειώσεις τῶν Mitford1, BD7, Peek4. Προτιμήσαμε τὸ Ὁμηρικὸ πατέρων (μὲ πολλὲς ἀμφιβολίες). Τὸ νόημα (παρὰ τὶς ἀντιρρήσεις τῶν BD7) φαίνεται νὰ εἶναι βέβαιο, κι οἱ πιθανότητες νὰ ζοῦσε στὸ ἐξωτερικὸ ὁ Εὐστόλιος πολλές (βλ. καὶ σημ. στὸν στ. 5, πβ. καὶ τὴν περίπτωση τοῦ Σαλαμίνιου Σιμάλου καὶ τῆς οἰκογένειάς του [βλ. ἀνωτ. Ε1.d-e, σχόλ.] κι ἄλλες πολλὲς παρόμοιες).

4. [ἐμνήσθη φιλί]ως: ἀβέβαιο ἐπίσης συμπλ. (Peek4), σαφῶς ὅμως προτιμότερο ἀπὸ τὸ [ἡμετέρας πόλε]ως τοῦ Mitford ("unacceptable", κατὰ τοὺς BD7).

λουτρὰ χαρισσάμενος: ἐνν. αὐτῆι (: τῇ πόλει Κουριέων), πβ. Ζ 49 τῶν κέν τοι (=σοι) χαρίσαιτο πατὴρ ἀπερείσι' ἄποινα (Κ 380 τῶν κ' ὔμμιν κ.λπ.), Ἀρχίλ. ἀπόσπ. 6 W.18 ξείνια δυσμενέσιν λυγρὰ χαριζόμενοι, Θέογν. 920-1 γαστρὶ χαριζόμενος χρήματα καὶ 1224 θυμῶι δειλὰ χαριζομένη, Σημων. 7.92-3 τοίας γυναῖκας ἀνδράσιν χαρίζεται | Ζεὺς τὰς ἀρίστας καὶ πολυφραδεστάτας, Ἡρόδ. 1.19.3 ὅσον δὲ ἐνέδωκαν αὗται... ἐχαρίσατό οἱ, κ.τ.τ. Γιὰ τὸν τύπο τῆς μετοχῆς καὶ ἀνάλογη σύνταξη βλ. ἀνωτ. Ε2 σχόλ. σ.στ. 4, γιὰ τὴν ἐτυμ. τοῦ χαρίζομαι (χάρις / χαίρω) Ε25.1 σημ. σ.λ. χάριτα[ς] (...) ἀπέδωκεν. Γιὰ τὰ λουτρὰ τῆς «Οἰκίας τοῦ Εὐστολίου» βλ. Christou6 22 κἑ. (23: "The House of Eustolios continued to be used as a public centre for bathing and social meetings until the mid-7th century A.D. when it was destroyed during the Arab raids and was then abandoned. This significant House and the neighbouring Theatre were thus the main public buildings for the amusement and recreation of the inhabitants of Kourion from Hellenistic times to the end of the Early Christian period")· βλ. ἐπίσης De Coursey Fales Jr., "Kourion – The Amusement Area",19 UPMB 14.4 (1950) 27-35 (μὲ φωτογραφίες: τοῦ ἐδῶ ψηφιδωτοῦ στὴ σελ. 32, pl. VII), Mitford1 σελ. 357, καὶ Wright, ABC20 I 288-91 (κυρίως 290-91)· πβ. G. H. McFadden, "Kourion – The Apollo Baths",8 ὅ.π. 14-26. Γιὰ τὴν ἐτυμ. τῆς λέξεως λουτρὸν βλ. Chantraine14 σ.λ. λούω· ἀπὸ τὴν ἴδια ρίζα τὸ οὐσ. λοῦμα: "« flot » (Kaibel Epigr. Graec.21 903, Sardes)", λέξη ποὺ καὶ σήμερα κυριαρχεῖ στὴν Κυπριακή, καὶ Κυπρ. γλῶσσα « λούματα [corr. pour ἀούματα, p. 195 Latte22]· τὰ τῶν πτισσομένων κριθῶν ἄχυρα. Κύπριοι (Hsch.) » καὶ « λουσόν· κόλουρον, κολοβόν, τεθραυσμένον (Hsch., cf. Eust. 1246,38) » (βλ. καὶ ΑΚΕΠ Γβ΄23 187 καὶ 188), καὶ "ἀπό-λουμα = ἀποκάθαρμα « ce qui est produit par le lavage, dépôt » etc." (πβ. ὅμως λῦμα, λύματα κ.λπ.: βλ. Hofmann – Παπαν.24 σ.λ. λῦμα). Περίφημα εἶναι τὰ «Λουτρὰ τῆς Ἀφροδίτης» στὴν Κύπρο (βλ. ΑΚΕΠ Δβ΄23 243).

5. [αὐτὸς δὴ τότε] δί̣ζ̣̣ετο Κούριον: εὔλογο ἀλλ' ἀβέβαιο συμπλ. Mitford1 (τότ' ἐ)δίζετο, καὶ Christou6· βλ. ὅμως BD7 240 σημ. 105), πβ. [ἦ ρ' αὐτὸς δὴ] δίζ̣̣ετο Κούριον (κείμ. Peek4, στὴ σημ.: [ἤδη? αὐτὸς] δ' ἶξ̣̣ε τὸ Κούριον). Πέρα ἀπὸ τὶς ἐναλλακτικὲς δυνατότητες συμπλήρωσης τοῦ ἐδῶ κενοῦ, ποὺ καθιστοῦν ἀβέβαιη τὴν ὁποιαδήποτε ἐπιλογή, δυσκολίες παρουσιάζει καὶ ἡ –κρίσιμη γιὰ τὸ ὅλο ἐπίγραμμα– ἑρμηνεία τοῦ σχεδὸν βέβαιου ἐδῶ ()δί̣̣ζ̣̣ετο (πολὺ δύσκολα μπορεῖ νὰ γίνει δεκτὸ τὸ δ' ἶξ̣̣ε τὸ). Κατὰ τὸν Mitford1 (σελ. 357) ὁ Εὐστόλιος "first he presented these baths; and then visiting the city in person (as once did Phoebus), built for her this cool shelter from the winds", κατὰ τὸν Χρήστου6 (σελ. 22) "first having presented the baths to our city, he was then taking care of Kourion" (κ.λπ.)· οἱ δὲ BD7 (ὅ.π.) σημειώνουν ὅτι "the restoration [αὐτὸς ἐ]δίζετο Κούριον ('he searched for Kourion') is excluded in this context", συμπληρώνουν ὅμως ὅτι "It is worthy of note that McFadden UPMB 7.28 (1983) 10 unterstood this verb to mean 'protects?' ". Κατὰ τὸν Ἡσύχ.: δίζετο· ἐπεζήτει (33 διζημένη· ζητοῦσα, 34 διζησόμε­θα· ζητήσομεν) καὶ δίζειν· φροντίζειν. ἐρευνᾶν, ζητεῖν (βλ. LSJ917 σ.λ. δίζω ΙΙ. καὶ δίζημαι = Ἀττ. ζητέω, πβ. Chantraine14 σ.λ. δίζημαι = « chercher »). Σὲ μιὰν εὔλογη κλιμάκωση: ἀναζήτησε (κυριολ.: ὄντας μακρυά, ἢ μεταφ.) / φρόντισε (πβ. Ἡσύχ. σ.λ. δίζειν) / προστάτεψε (πβ. ἑπόμενα), προτιμήσαμε τὸ μέσο (ὡς πιὸ πιθανὸ ἐδῶ). Γιὰ τὴν ἐπιλογὴ τοῦ ποιητικοῦ αὐτοῦ ρήματος ἐδῶ δὲν εἶναι, βέβαια, ἀμέτοχη ἡ ὅλη τάση τοῦ ποιητῆ μας γιὰ ἐπικὸ τόνο.

ὥς ποτε Φοῖβος: ἡ σύγκριση ἀναφέρεται εἴτε στὴν ἄφιξη στὸ Κούριο ἢ / καὶ στὴν φροντίδα γιὰ τὴν πόλη, στὴν προστασία τῆς πόλεως. Τὸ ὥς ποτε (: κάπο­τε) εἶναι εὐνόητο, νοουμένου ὅτι τὸ Ἱερὸ τοῦ Ἀπόλλωνα στὸ Κούριο καταστρέ­φεται ὁριστικὰ τὸν 4ον αἰ. π.Χ. (πιθανῶς πρὶν ἀπὸ τὴν ἐδῶ ἐπιγραφή), χωρὶς νὰ ὑπονοεῖται ἀπαραίτητα ἀντιπαράθεση παλαιᾶς καὶ νέας θρησκείας (βλ. ἀνωτ.). Τὸ Φοῖβος μόνον ἐδῶ, ἐξ ὅσων γνωρίζουμε, γιὰ τὸν Ἀπόλλωνα Ὑλάτη (πβ. ΑΚΕΠ Δα΄23 17.56-17.73 [καὶ 17-17.55, γιὰ τὸν Ἀπόλλωνα], βλ. Δβ΄ 17.74: "Τὸ ἐπίθετο «Φοῖβος» τοῦ Ἀπόλλωνος [στὴν ἐδῶ ἐπιγραφὴ] εἶναι ποιητικὸ καὶ δὲν ἔχει καμμιὰ λειτουργικὴ ἰδιότητα"). Γιὰ τὴ λατρεία τοῦ Ἀπόλλωνα Ὑλάτη καὶ τὸ Τέμενος τοῦ θεοῦ στὸ Κούριο βλ. Sinos TAHyl25 13 κἑ. (κυρίως 19-25, μὲ πλούσια βιβλιογραφία στὴ σημ. 14)· γιὰ τὴ λατρεία τοῦ Ἀπόλλωνα στὴν Κύπρο βλ. ΑΚΕΠ Δβ΄23 σσ. 33 κἑ. (γιὰ τὸν Ἀπόλλωνα γενικὰ Ελλ.Μυθ.26 2. 139-160 [μὲ παραπομπές], κ.ἄ.). Γιὰ τὴν ἐτυμ. τοῦ Φοῖβος βλ. ἀνωτ. Ε2 σχόλ. σ.στ. 1 σ.λ.

6. [γαίην δὲ β]ρ̣̣υχ̣̣[ί]ην̣: ἡ ἀνάγνωση Ρ καὶ Χ (καὶ Ν) εἶναι σχεδὸν βέβαιη, ὅπως καὶ τὸ ἐπίθ. βρυχίην (θηλ. τοῦ βρύχιος, πβ. ὑπο-βρύχιος, ὑπο-βρύχιον, Ὁμηρ. ὑπό-βρυχα, κ.ἄ.)· ἐδῶ ὄχι μὲ τὴν κανονικὴ σημασία τοῦ ἐπιθ. («ἐκ τοῦ βάθους τῆς θαλάσσης, βαθύς» LSK13 σ.λ.) ἀλλὰ μὲ τὴ σημασία τῆς «ἐκ βάθους βρυχωμένης» μὲ ἀναφορὰ στὴν τρικυμιώδη θάλασσα ἤ / καὶ στὴ γῆ τὴ βρυχώμενη (κατὰ τὴν ἐφιαλτικὴ περίοδο τῶν σεισμῶν)· ὅπως παρατηρεῖ καὶ ὁ Chantraine14 (σ.λ.), μολο­νότι ἡ ἐτυμ. συσχέτιση τῶν βρῡχάομαι (Ρ 264 κῦμα βέβρῡχε) καὶ βρῠχιος προσ­κρούει σὲ δυσκολίες, « Il est toutefois vrai que les deux séries ont été raprochées par l'étymologie populaire » (ὅπως στὸν Αἰσχ., Προμ. 1080 κἑ.: καὶ μὴν ἔργωι κοὐκέτι μύθωι | χθὼν σεσάλευται, | βρυχία δ' ἠχὼ παραμυκᾶται | βροντῆς, ἕλικες δ' ἐκλάμπουσι | στεροπῆς ζάπυροι, στρόμβοι δὲ κόνιν | εἱλίσσουσι, σκιρτᾶι δ' ἀνέμων | πνεύματα πάντων εἰς ἄλληλα | στάσιν ἀντίπνουν ἀποδεικνύμενα, | ξυντετάρακται δ' αἰθὴρ πόντωι [oἱ ὑπογραμμίσεις εἶναι δικές μας]), πβ. καὶ τοῦ ἰδίου σημ. σ.λ. βρυχάομαι: "Enfin βρῡχάομαι a exercé, par étymologie populaire, une influence sur l'adjectif βρύχιος (cf. s. u.). C'est apparent dans Aesch. Pr. 1082; et ὑποβρυχίας (H. Herm. 116) signifie purement et simplement « mugissantes »" (: ὑποβρυχίας ἕλικας βοῦς). Στὰ ἐκεῖ ἀναφερόμενα παραδείγματα, στὰ ὁποῖα ἡ ἐπίδραση τοῦ βρυχάομαι στὸ βρύχιος (κατὰ λαϊκὴ παρετυμολογία) εἶναι φανερή, πρέπει νὰ προστεθῆ ἀσφαλῶς καὶ τὸ ἐδῶ, γιὰ τὴ γῆ τὴ βρυχώμενη.

θῆκεν ὑπηνεμίην: τὸ ὑπηνεμίην (ἀναφερόμενο στὸ γαίην βρυχίην) εἶναι θηλ. τοῦ ἐπιθ. ὑπηνέμιος (κι ὄχι ἅπαξ λεγόμενον οὐσ., ὅπως ὑποστηρίζει ὁ Mitford1 σελ. 357 σημ. 1), σὲ -ίη ἀντὶ -ιος (προφανῶς ὑπὸ τὴν ἐπίδραση τοῦ προηγ. βρυχίην), καὶ μὲ τὴν κανονικὴ σημασία τοῦ ὑπήνεμος (LSJ917 I. / LSK13 I:) «ὁ μὴ προσβαλλόμενος ὑπὸ ἀνέμου, (...) μεταφ. ἤπιος, ἥσυχος, ἐλαφρός», πβ. ὅμως ὑπηνέμιος: «ὁ διὰ τοῦ ἀνέμου (φερόμενος), ὁ προμηνύων ἄνεμου, ὁ πλήρης ἀνέμου, μεταφ. μάταιος» κ.λπ. (στὸ LSJ917 σ.λ. ὑπηνέμιος πρέπει νὰ προστεθῆ ἡ ἐδῶ χρήση: ΙΙΙ. = ὑπήνεμος). Τὸ γαίην βρυχίην θῆκεν ὑπηνεμίην (ἐδῶ) ἀναφέρεται κατὰ κυριολ. στὴν προστασία ἀπὸ τοὺς ἀνέμους ἢ / καὶ μεταφ. στὴν ἐξασφάλιση ἠρεμίας (μετὰ τὴν καταιγίδα, μετὰ τὴ λαίλαπα τῶν σεισμῶν), μὲ τὴ συμβολὴ τοῦ Εὐστόλιου στὴν ἀνοικοδόμηση τῆς πόλης (βλ. καὶ ἀνωτ. σχόλ. σ.στ. 5, μὲ παραπομπές).

  1. Mitford, T B. (1971), The Inscriptions of Kourion, Memoirs of the American Philosophical Society 83: Philadelphia.a↑ b↑ c↑ d↑ e↑ f↑ g↑ h↑ i↑ j↑ k↑ l↑ m↑ n↑
  2. Robert, J. & Robert L. (1972), Bulletin épigraphique, Vol. 85, a↑ b↑
  3. Supplementum Epigraphicum Graecum, Amsterdam/Leiden.
  4. Peek, W. (1976), Metrische Mosaik-Inschrift aus Kurion, ZPE 23: 97-98.a↑ b↑ c↑ d↑ e↑ f↑ g↑
  5. (1969), Report of the Department of Antiquities, Cyprus, Nicosia, Cyprus.a↑ b↑
  6. Christou, D. (1986), Kourion: A complete guide to its monuments and local Museum, 2nd ed., Nicosia-Cyprus.a↑ b↑ c↑ d↑ e↑ f↑ g↑
  7. Bagnal, R. S. & Drew-Bear T. (1973), Documents from Kourion: A Review Article , Phoenix 27.3: 213-244.a↑ b↑ c↑ d↑ e↑ f↑ g↑ h↑ i↑ j↑
  8. McFadden, G. H. (1938), Kourion - The Apollo Baths, UPMB 7.2: a↑ b↑ c↑ d↑
  9. Flacelière, R. & Robert L. (1939), Bulletin épigraphique, Vol. 52, a↑ b↑
  10. Hill, G F. (1940), A History of Cyprus, vol. I: To the Conquest by Richard Lion Heart, Vol. I, Cambridge.
  11. Καραγιώργης, Β. (1978), Ἀρχαία Κύπρος: Ἀπὸ τὴ Νεολιθικὴ Ἐποχὴ ὣς τὸ τέλος τῆς Ρωμαϊκῆς, Αθήνα .a↑ b↑
  12. Θεοδωροπούλου, A. (1997), Έρευνες στο Κυπριακό Επίγραμμα , Αθήνα .
  13. Liddell, H G. & Scott R. (1980), Μέγα Λεξικὸν τῆς Ἑλληνικῆς Γλώσσης, Vols. I-V, Ἀθῆναι .a↑ b↑ c↑
  14. Chantraine, P. (1968-1980), Dictionnaire étymologique de la langue grecque: Histoire de mots, Vols. 1-4, Paris.a↑ b↑ c↑ d↑ e↑
  15. Frisk, H. (1960-1972), Griechisches etymologisches Wörterbuch, Vols. I-III, Heidelberg.
  16. Heer, de. C. (1969), Μάκαρ, εὐδαίμων, ὄλβιος, εὐτυχής: A Study of the semantic Field denoting Happiness in Ancient Greek to the end of the 5th century B.C., Amsterdam.
  17. Liddell, H G. & Scott R. (1940), A Greek-English Lexicon, 9th ed. , Oxford.a↑ b↑ c↑ d↑
  18. West, M L. (1971-1972), Iambi et Elegi Graeci, Vols. I-II, Loeb Classical Library Oxford - New York .
  19. De Coursey, F. (1950), Kourion - The Amusement Area, UPMB 14.4:
  20. Wright, G. R. H. (1992), Ancient Building in Cyprus, parts I-II, Leiden.
  21. Kaibel, G. (1878), Epigrammata Graeca ex lapidibus conlecta, Berlin.
  22. Latte, K. (1953-1966), Hesychii Alexandrini Lexicon, Vol. I: Α-Δ, vol. II: E-O, Hauniae .
  23. Χατζηϊωάννου, Κ. (1971-1992), Ἡ Ἀρχαία Κύπρος εἰς τὰς Ἑλληνικὰς Πηγάς, τóμ. Α΄- Στ΄, Λευκωσία.a↑ b↑ c↑ d↑
  24. Hofmann, J B. (1974), Ἐτυμολογικὸν Λεξικὸν τῆς Ἀρχαίας Ἑλληνικῆς, ἐξελληνισθὲν ὑπὸ Ἀ. Δ. Παπανικολάου, Ἀθήνα .
  25. Sinos, S. (1990), The Temple of Apollo Hylates at Kourion and the Restoration of its south-west Corner, Athens.
  26. Κακριδῆς, Ἰ. Θ. (1986), Ελληνική Μυθολογία, Αθήνα .