You are here

Ε49

Please add a search word

T= Testimonium  F= Fragmentum  E=  Επιγραφή / Inscription

      Ὦ̣̣̣̣̣ τέκνον1, ὃς πᾶσίν τε βροτοῖ‹ς›2 πᾶ{ι}σίν3 τε θεοῖσιν4 
      ζηλωτὸς ἐγένου καὶ ἐπίφθονος  ‹ὃ›ν λάχε5 δαίμων6·
      νῦν δέ σε ὁ σσπείρας7  καὶ ἥ ‹σε› τεκοῦσά τε μήτηρ8 
      πενθοῦσιν, τὴν σὴν μολπὴν ζητοῦντες ἐν οἴκωι
5         καὶ τὴν σὴν ἠράτην9 , ἣν Ἀίδας10 κατέχει11 ,
      καὶ τοὺς ὑμήλικας12 , οἳ μητὰ σσοῦ13  ἐγένοντο, εἰσορῶντες14 ,15
      κλαίουσιν μνήμηι · σὰ δὲ ὀσστᾶ16 γαῖα17 καλύπτει .

  1. 1 ὦ̣̣̣̣̣ τέκνον scripsimus, ὦ τέκνον Peek Vér.: τέκνον Rob. (ΤΕΚΝΟΝ Phil.) ‖
  2. βροτοῖ‹ς› Peek, βροτοῖ(ς) Vér.: βροτοῖς Rob. (ΒΡΟΤΟΙ Phil.) ‖
  3. πᾶ{ι}σίν (πᾶ‹ι›σιν) Vér.1: πᾶσίν Rob. (ΠΑΙΣΙΝ Phil.) et Peek (ΠΑΙCΙΝ adnot.), πᾶσιν Vér.2 ‖
  4. θεοῖσιν legimus; θεοῖσιν scr. Rob. (sed ΘΕΙΣΙΣΙΝ Phil.) et Peek (sed ΘΕΙΟΙCΙΝ adnot.): Θε‹ι›οῖσιν Vér.1 (sed ΘΕΙCΙΝ adnot.), θε(ο)ῖσιν Vér.2
  5. 2 ‹ὃ›ν (ΕΠΙΦΘΟΝΟCΗΛΑΧΕ in tab.; H pro N fort. scriptum (num ἤλαχε scribendum [vid. infra ad v. 2], ut v. 5 ἠράτην pro ἐράτην et v. 6 μητὰ pro μετὰ ?); ‹ὃν› Peek (ΗΛΑΧΕ adnot.), (ὃν) Vér.: ἔλλαχε Rob. (ΗΛΑΧΕ Phil.) ‖
  6. δαίμων· interpunximus; δαίμων. Peek Vér.2: δαίμων, Vér.1 (sine interp. Rob.)
  7. 3 ὁ σσπείρας dubit. scripsimus (cf. infra v. 6 μητὰ σσοῦ et v. 7 ὀσστᾶ et vid. adnot. s.vv.); ὁ‹ς› σπείρας Vér.1: ὁ σπείρας Rob. (sed ΟΣΣΠΕΙΡΑΣ Phil.) et Peek (sed ΟCCΠΕΙΡΑC adnot.) ‖
  8. σε› τ. τε μ. Peek: (σε) τ. (γ?)ε μ. Vér.1; ἡ τ. σε μ. Rob. (Η Τ. ΤΕ Μ. Phil.)
  9. 5 ἠράτην, ἣν scripsimus (cf. et v. 6 μητὰ et vid. infra s.vv.); ‹ἐ›ράτην ἣν Peek (ΗΡΑΤΗΝ adnot.) et ()ράτην ἣν Vér.1 / -ὴν ἣν Vér.2: μορφὴν ἐρατεινὴν post Ἀίδας κ. Rob. (ΗΡΑΤΗΝΗΝΑΙΔΑΣΚΑΤΕΧΕΙ Phil.) ‖
  10. Ἀίδα Rob. Peek Vér.2: Ἅιδας Vér.1
  11. (μορφὴν ?) post κατέχει Vér.
  12. 6 καὶ τοὺς ὑμήλικας (vel ὐμ-) dubit. scripsimus coll. ICS 266.3 (vid. infra s.v.); ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΥΜΗΛΙΚΑΣ leg. Phil., ΚΑΙΤΟΥCΥΜΗΛΙΚΑC Peek: καὶ τοὺς ()μήλικας scr. Vér.1, καὶ συ‹νο›μήλικας (sic) Peek ‖
  13. μητὰ σσοῦ dubit. scripsimus (fort. μητά σσου); ΜΗ ΤΑΣ ΣΟΥ Phil.: μ‹ε›τὰ σοῦ Peek (ΜΗΤΑCΥCΟΥ adnot., μ(ε)τὰσὺ› σοῦ Vér.1) ‖
  14. εἰσορῶντες scr. Vér.1, dubit. iteravimus: ἐσορῶντες corr. metri gratia Peek ‖
  15. versum καὶ οἱ μετὰ σοῦ ἐγένοντο ὁμήλικες εἰσορόωντες tempt. Rob.
  16. 7 ὀσστᾶ scripsimus (ΟCCΤΑ legimus); ὀσ‹τέ›α Peek (ΟCCΚ̣̣̣̣̣ΟΤΑ) et Vér.1: ὄσσε τὸRob. (ΟΣΣΕΤΟ Phil.) ‖
  17. γαῖα Peek Vér.1: χῶμα Rob. (ΧΩΜΑ Phil., falso).

Τέκνο, ποὺ σ' ὅλους τοὺς θνητοὺς καὶ στοὺς θεοὺς ἀκόμα ὅλους
ἤσουνα ζηλεμένος καὶ φθονερὸς σοῦ 'λαχε δαίμων·
καὶ τώρα ὁ ποὺ σ' ἔσπειρε κι ἡ ποὺ σ' ἐγέννα μάνα
πενθοῦνε, τὸ τραγούδι σου ζητώντας μέσ' στὸ σπίτι
    καὶ τὴ γλυκιά σου τὴ μορφή, ποὺ ὁ Ἅδης ἔχει πάρει,
καὶ τοὺς συνομηλίκους, πού 'τανε μαζί σου, βλέποντας
θυμοῦνται σε καὶ κλαῖνε· μὰ τὰ ὀστά σου τὰ σκεπάζει ἡ γῆς.

Σχόλια: 

Ἐπιτύμβιο ἐπίγραμμα χαραγμένο πάνω σὲ σκληρὴ στήλη διαστάσεων 0.37~:0.17 μ., ποὺ ἀνακάλυψε ὁ Λοΐζος Φιλίππου σ' ἕνα τοῖχο στὴν αὐλὴ τοῦ Κυριάκου Σάββα στὴ Γεροσκήπου (στὴν τοπο­θεσία τὴ γνωστὴ ὡς «Μίτζι», ποὺ ταυτίζεται μὲ τὴ νεκρόπολη τῆς ἀρχαίας Ἱεροκηπίας, ἀπὸ τοὺς ἱεροὺς κήπους τῆς Ἀφροδίτης), καὶ τὸ δημοσίευσε στὸ JHS1 68 (1948) μὲ δικές του εἰσαγωγικὲς παρατηρήσεις καὶ ἀπόγραφο καὶ μὲ κείμενο καὶ σχόλια τοῦ Donald Robertson (ἀπὸ τὸ ἀπόγραφο τοῦ Λ. Φιλίππου1)· ἀκολούθησαν οἱ ἐκδόσεις Peek (GVI2 1509, μὲ τὴ βοήθεια ἐκτύπου καὶ φωτογρ.) καὶ Vérilhac3 (βλ. ἀνωτ., δημοσιεύσεις). Τὸ κείμενο τῆς ἐπιγραφῆς, ποὺ βρίσκεται σήμερα στὸ Μουσεῖο Πάφου (Μ. Π. 844) καὶ χρονολογεῖται στὰ τέλη τοῦ 3ου αἰ. μ.Χ. ἀπὸ τὸν Peek2 καὶ τὴ Vérilhac3 ("epitaph of the Roman period" κατὰ τὸν Φιλίππου), εἶναι δυσανάγνωστο κατὰ τόπους, μὲ ἐμφανεῖς ἀπροσεξίες τοῦ χαράκτη καὶ μὲ τύπους ποὺ ξενίζουν μὲν ἀλλὰ πρέπει νὰ ἀποδίδουν τὴν προφορὰ / προσωδία καὶ «ὀρθογραφία» τοῦ χαράκτη (τοὐλάχιστον, ἴσως δὲ καὶ τοῦ ἴδιου τοῦ ποιητῆ), ὥστε οἱ μετρικοὶ λόγοι νὰ μὴν εἶναι ἐπαρκεῖς γιὰ τὴν πλήρη «διόρθωση» τῆς ἐπιγραφῆς (βλ. ἀνωτ. κριτ. ὑπόμν. καὶ σχετικὲς παρατηρήσεις στὰ ἑπόμενα). Παρὰ τὰ προβλήματα, φαίνεται νὰ σχηματίζεται –στὶς 10 σειρὲς τῆς ἐπιγραφῆς– τὸ κείμενο 7 στίχων σὲ δακτυλικὸ ἑξάμετρο, μὲ πιθανὴ ἐξαίρεση τὸν στ. 5, ποὺ φαίνεται νὰ εἶναι πεντάμετρος. Σὲ κάθε περίπτωση, ὅπως σημειώνει καταληκτικὰ ὁ Φιλίππου1, τὸ ἐπίγραμμα ἐμφανίζει κάποια πρωτοτπία, ποὺ τὸ διακρίνει ἀπὸ ἄλλα ἐπιγράμ­ματα μὲ στερεότυπη γλώσσα, στὴν ἔκφραση τῶν αἰσθημάτων ποὺ διακατέχουν τοὺς χαροκαμένους γονιούς· κι ἡ Anne-Marie Vérilhac τοῦ δίνει ξεχωριστὴ θέση στὸν τόμο ΙΙ τοῦ Παῖδες ἄωροι3, στὰ κεφ. L'AGRÉMENT DU CARACTÈRE (§§ 6-7, σσ. 10-15), LA GRÂCE ET L'ÉCLAT DE LA JEUNESSE (§ 21, σσ. 37-39), LE PHTHONOS ET L'INJUSTICE (§ 95, σσ. 199-201), ὅπως καὶ ὁ E. Griessmair στὸ Mors Immatura4 σσ. 48-49 (ὅπου ἡ παρατήρηση ὅτι στοὺς Ἑλληνιστικοὺς καὶ μετέπειτα χρόνους ὁ θάνατος παιδιοῦ γίνεται ἀντικείμενο θρήνου, χωρὶς τὴ διάσταση τῆς προβολῆς στὸ μέλλον, ἀλλὰ ὡς ἀπώλεια τῆς ἄμεσης συντροφιᾶς – συλλογικότητας: οἱ γονεῖς χάνουν τὸ παιδὶ ποὺ τοὺς συντρόφευε, οἱ φίλοι αὐτὸν ποὺ ἀνῆκε στὴ δική τους ὁμάδα, τὸν ὁμήλικα καὶ συνέταιρον). Περισσότερα στὸ σχετικὸ κεφ. τῶν ΕΚυΕ5 (5.2δ΄). Γιὰ ἐπιμέρους θέματα βλ. καὶ ἀνωτ. Ε24.6 (νόσφισεν ... ἑτάρω<ν>), Ε26.5 κἑ. καὶ Ε27, Ε28 (ὅπου θρηνεῖται Ἡ στερχθεῖσα χύδην Ἀφροδισίη οὕνεκα τερπνῆς | αἱμυλίης ... | ὀκταέτις γοερὰς ὀδύνας τοκέεσσι λιποῦσα), Ε29, Ε31.5 κἑ., Ε33, Ε34.10 κἑ., Ε41, Ε43, Ε48, πβ. καὶ κατωτ. Ε61, Ε66, Ε70 (μὲ τὰ σχετικὰ σχόλ.).

1. πᾶ{ι}σίν τε θεοῖσιν: πᾶσι θεοῖσι(ν) συχνὰ στὸ τέλος στίχου στὸν Ὅμηρο (καὶ πάντεσσι θεοῖσι, ἄλλοισί τε θεοῖσιν κ.τ.τ.)· πβ. Ο 97-9 οὐδέ τί φημι | πᾶσιν ὁμῶς θυμὸν κεχαρησέμεν, | οὔτε βροτοῖσιν | οὔτε θεοῖς, Ω 533 φοιτᾷ δ' οὔτε θεοῖσι τετιμένος οὔτε βροτοῖσιν, κ.τ.τ.

2. ζηλωτὸς (...) ἐπίφθονος: βλ. Vérilhac3 ΙΙ § 6 καὶ § 21. Πβ. Σοφ. Ἀντ. 1161, Αἰσχ. Περσ. 710, Εὐρ. Μήδ. 1035 ζηλωτὸς ἀνθρώποισι / 304 τοῖς μέν εἰμ' ἐπίφθονος κ.λπ., Θουκ. 7.77.3 εἴ τῳ θεῶν ἐπίφθονοι ἐστρατεύσαμεν, ἀποχρώντως ἤδη τετιμωρήμεθα, λ 149 ᾧ δέ κ' ἐπιφθονέοις, ὁ δέ τοι πάλιν εἶσιν ὀπίσσω, κ.τ.τ. Γιὰ τὸ δαίμων βλ. ἀνωτ. Ε48.3 σ.λ. δαίμων βαρύς. Γιὰ τὸ ΗΛΑΧΕ βλ. ἀνωτ. κριτ. ὑπόμν. (υἱοθέτησή του, παραβάλλοντας πρὸς τὰ κατωτ. ἠράτην καὶ μητὰ, προτείνει σὲ σχετικὴ ἐργασία του σὲ μεταπτυχιακὸ σεμινάριό μας ὁ Φ. Προβῆς, ὀρθῶς ἴσως).

3. ὁ σσπείρας: OCCΠΕΙΡΑC στὴν ἐπιγραφή (καὶ κατὰ τὸν Φιλίππου1 καὶ κατὰ τὸν Peek2), ὅπως καὶ κατωτ. στ. 6 ΜΗΤΑCCΟΥ (βλ. Φιλίππου1, πβ. ὅμως Peek2: MHTACΥCΟΥ) καὶ στ. 7 ΟCCΤΑ (ἔτσι στὴν ἐπιγραφή, μολονότι ὁ Φιλίππου διάβαζε ΟΣ ΣΕ ΤΟ καὶ ὁ Peek2 OCCḲ̣OTA). Καὶ ὡς πρὸς μὲν τὸ ἐσωτερικὸ –ἢ καὶ τὸ τέλος– λέξεων δὲν ὑπάρχει καμμιὰ ἀμφιβολία ὅτι ἡ προφορὰ διπλοῦ (σχεδόν;) σίγμα –πρὸ συμφώνου κυρίως– ἦταν σύνηθες φαινόμενο τὴν ἐποχὴ τοῦ ἐπιγράμματός μας (καὶ παλαιότερα), καὶ ὄχι μόνο στὴν Κύπρο· βλ. π.χ. IKour6 127-142 (3ου αἰ. μ.Χ.): 127 στ. 5 καὶ 27 Ἀρίσστωνος, 43 καὶ 52 Ἀρίσστωναν (21 πρισσγευ, πβ. καὶ 9 ὁρκίσζω, συχνὸ καὶ στὶς ἑπόμενες ἐπιγραφές, καὶ 130.6 πλάσζεσθε), 140 στ. 3 κἑ. Ἀρίσστωνος καὶ Ἀρίσστωναν 7άκις, 24 [π]ρὸ[σ]ς ἄλλους καὶ 25 πρὸσς ἡμᾶς, 137.26 πρὸσς ἐμέ (πβ. καὶ 34 τὸν ἐνν οὐραν[], καὶ βλ. γενικὰ τὴν «ὀρθογραφία» τῶν ἐπιγραφῶν, μὲ τύπους ὅπως κὲ ἀντὶ καὶ συχνότατα, ἔχι, κίμενος, κῖσθε καὶ κῖστε, ὑμῖς, ἐναντιωθῆνε, δύνωντε, δέμονες, βασιλέαν κ.τ.τ., ἐπανειλημμένα), καὶ ΑΚΕΠ7 Δα΄ 17.32 Ἀπόλλωνι Λακευτῇ Ἀρίσστους μαντίαρχος (ἀπὸ τὴν Πύλα) καὶ 17.49 (ἀπὸ τὴν Ἀμαργέτη τῆς Πάφου) Φ[ιλ]όσστρατον (μὲ σημ. Δβ΄ 17.49)· βλ. ἐπίσης CEG28 885 (Παντικάπ., 334/3 - 311/0 π.Χ.) στ. 1 Ἀντίσστασι, GVI2 321 (Θίσβη, 6/5 αἰ.) στ. 1 ἀσστοῖς καὶ στ. 2 ἀρισστεύōν (359 [2/3 αἰ., Ἀμοργ.] στ. 2 ὀκκτώ), κ.τ.τ., μὲ ἰδιαίτερα χαρακτηριστικὴ τὴ συσσώρευση παρόμοιων τύπων στὸν Pap. Chicaginiens. [«Hymnorum Ptolemaicorum, ut videtur, fragmenta in Arsinoen – Aphroditen (?)»], «saec. p. Chr. secundi exeuntis» (Powell, Coll. Alex.9 82 κἑ.): I.5 ἀρίσστοις, II.11 πολυσσθενές, III.11 νενόμισσται (10 ἵππταται), IV.9 κόσσμον, VI.2 σύσσπορα, καὶ πάμπολλα ἄλλα. Ὡς πρὸς τὴν ἀρχὴ ὅμως τῶν λέξεων τὰ πράγματα εἶναι περισσότερο προβληματικά (μολονότι δὲν λείπουν τὰ σχετικὰ παραδείγματα: βλ. π.χ. ὅ.π. II.18 []μ̣̣φίπολοι σσκοπέλοισιν)· παραδεί­γματα ὅπως τὸ κατωτ. MHTACCOY, ὅπου ἀπαιτεῖται βραχύχρονη συλλαβὴ πρὸ τοῦ -σσοῦ, ἂν ληφθοῦν σοβαρὰ ὑπόψη, φαίνονται νὰ ὑποδηλώνουν ὅτι στὴν προφορὰ δὲν εἴχαμε ἀκριβῶς διπλασιασμὸ τοῦ σίγμα, καὶ ἡ προηγούμενη φύσει βραχύχρονη συλλ. δὲν γινόταν ὁπωσδήποτε θέσει μακρά (πβ. τὰ σχετικὰ μὲ τὸ σύμπλεγμα ἄφωνο + ἔνρινο ἢ ὑγρό, καὶ τὴν correptionem Atticam). Μ' αὐτὲς τὶς σκέψεις –καὶ μὲ πολλὲς ἀμφιβολίες– γράψαμε ἐδῶ ὁ σσπείρας καὶ στὸν στ. 6 μητὰ σσοῦ (στὴν πράξη διαβάζονταν σὰν μία λέξη), καὶ χωρὶς ἀμφιβολίες στὸν στ. 7 ὀσστᾶ (βλ. καὶ κατωτ.). Ἂς σημειωθῆ ὅτι καὶ σήμερα τὰ διπλὰ σύμφωνα στὴν ἀρχὴ λέξεων εἶναι σύνηθες φαινόμενο στὴν Κυπριακὴ διάλεκτο (σὲ μερικὲς μάλιστα περιπτώσεις ἀποδίδονται καὶ στὸν γραπτὸ λόγο).

καὶ ἥ <σε> τεκοῦσά τε μήτηρ: στὴν ἐπιγραφὴ ἀναμφίβολα ΗΤΕΚΟΥCΑΤΕ­ΜΗΤΗΡ (βλ. καὶ Φιλίππου1). Ἡ προσθήκη τοῦ σε ἀπὸ τὸν Peek2 ἐπιλύει ἕνα μετρικὸ πρόβλημα τοῦ στίχου, μολονότι εἶναι δυνατὸ νὰ θεωρηθῆ ἡ συλλ. τε- (τῆς μτχ. τεκοῦσα) μακρόχρονη (βραχ. ἀντὶ μακρ. συλλ., καὶ τὸ ἀντίθετο, καὶ ἀλλοῦ σὲ ἐπιγράμματα). Ἀντίθετα, τὸ τε –λόγω τοῦ προηγούμενου καὶ– φαίνεται νὰ πλεονάζει, ἀλλὰ δὲν λείπουν τὰ ἀνάλογα παραδείγματα (ἤδη στὸν Ὅμηρο). Κρατήσαμε χωρὶς δισταγμὸ τὸ τε καὶ υἱοθετήσαμε μὲ δισταγμοὺς τὴν προσθήκη τοῦ σε (τοῦ ὁποίου ἡ παράλειψη μπορεῖ νὰ ἀποδοθῆ στὸν χαράκτη, λόγω τοῦ προηγούμενου σε), κυρίως γιατὶ φαίνεται νὰ ἐνυπάρχει μιὰ σκόπιμη παρήχηση σ καὶ τ.

4-5. τὴν σὴν μολπὴν (...) κατέχει: βλ. Vérilhac3 ΙΙ § 21. Πβ. GVI2 1299.1 ὠκυμόρου κούροιο μινυνθαδίης κλύε μολπῆς κ.λπ., 2022.10 κἑ. γονεῦσιν | ... οἱ ἐμὸν πότμον γοόωντες | οὐδέποτ' εὐφροσύνῃ τετρ<α>μμένον ἦτορ ἔχεσκον, | ἀλλ' αἰεὶ ἀλίαστον ὀδυρόμενοι κατὰ δῶμα | παῖδα φίλον ποθέεσκον, κ.τ.τ. (Δύσκολα εὑρίσκει κανεὶς παράλληλα ἀπὸ ἄποψη γλωσσικὴ χωρία· ἡ πρωτοτυπία τοῦ ποιητῆ εἶναι ἔκδηλη.)

5. ἠράτην: ἔτσι στὴν ἐπιγραφή, ἀντὶ ἐράτην, ὅπως κατωτ. στ. 6 μητὰ ἀντὶ μετὰ, μὲ η ἀντὶ ε σὲ θέση ὅπου τὸ μέτρο ἀπαιτεῖ κανονικὰ βραχύχρονη συλλαβή. Τὸ οὐσ. ἐράτη (ἀπὸ τὸ ἐρατή, θηλ. τοῦ ἐρατός, ἀπὸ τὸ ἔραμαι / ἐράω: βλ. Chantraine10 σ.λ. ἔραμαι, μὲ ἐτυμ. συγγενῆ [ἐτυμολογία ἄγνωστη], ὅπως τὸ πολυ-ήρατος, γιὰ τὸ ὁποῖο βλ. ΑΚυΓ1/1β´ 5Υ1.225 μὲ σχόλ.), φαίνεται νὰ δηλώνει ἐδῶ τὴν ἐρατὴν μορφήν (βλ. καὶ κείμενο Robertson1 καὶ Vérilhac3)· πβ. GVI2 1827 (Ἀλεξάνδρεια, 3ος αἰ. μ.Χ.) στ. 1 κἑ. οὐκέτι δὴ μάτηρ σε, Φιλόξενε, δέξατο χερσίν, | σὰν ἐρατὰν χρονίως ἀμφιβαλοῦσα δέρην, EGr11 239.1 κἑ. Ἅδ' Ἡρακλείδην κατέχει κόνις, ὃμβ[α]ρὺς Ἅιδας | εἴρυσεν ἀιθέων ἥλικος ἐξ ἀγέλας· | ἄρτι γὰρ εὐμόχθου ἐπὶ γυμνάδ[ο]ς ἁγνὸν ἐφήβου | σχῆμα λαχὼν ἐρατὰν ὤλεσεν ἁλικίαν κ.λπ., πβ. ἐπίσης GVI2 1270 καὶ γονέες πάσχουσ' ἰκέλως ἐπὶ υἱὸν ἀρεστόν | οἵ τε φίλοι ζητοῦσιν ὁμήλικα καὶ συνέταιρον, κ.τ.τ. Στὸν Εὐρ. Ἠλ. 718 μολπαὶ ... ἐραταί· καὶ Ἐρατώ ἡ γνωστὴ Μοῦσα. Οὐσ. ὅμως ἠράτη (ἐράτη) μόνον ἐδῶ, ἐξ ὅσων γνωρίζουμε. Οὐσιαστικὰ μὲ η ἀντὶ τοῦ κανονικοῦ ε ἀπαντοῦν καὶ ἀλλοῦ, σὲ θέση ὅμως ὅπου τὸ μέτρο ἀπαιτεῖ μακρὰ συλλ., ὅπως τὸ ὑμήναον στὸ GVI2 1522.7 (Κυρην., 2ος αἰ. μ.Χ.) (βλ. καὶ Σαπφ. ἀπόσπ. 91 Β. / 123D. ὐμήναον δίς, σὲ τύπο Αἰολ.) καὶ ὑμήναιον (Καλλιμ. Αἴτ. 3.1.43, βλ. LSJ912 / LSK13 σ.λ. ὑμέναιος καὶ Chantraine10 σ.λ. 2 ὑμήν, μὲ ἐτυμ. παρατηρήσεις). Βλ. καὶ κατωτ. σχόλ. σ.λ. μητὰ σσοῦ.

6. τοὺς ὑμήλικας: ΤΟΥCΥΜΗΛΙΚΑC ἀναντίρρητα στὴν ἐπιγραφή (βλ. Φιλίππου1 καὶ Peek2), ποὺ οἱ ἐκδό­τες διορθώνουν σὲ ὁμήλικας / -ες καὶ συνομήλικας: τοὺς ()μήλικας Vérilhac3 (οἱ ... ὁμήλικες Robertson1), συ<νο>μήλικας Peek2. Ὅμως ὁ χαράκτης, πέρα ἀπὸ τὰ πιθανὰ λάθη του, φαίνεται νὰ εἶναι ἔντονα ἐπηρε­ασμένος ἀπὸ τὴν προφορὰ τῆς ἐποχῆς (καὶ τοῦ τόπου του) καὶ νὰ μὴ διστάζει νὰ τὴν ἀποδώσει γραπτὰ στὴν ἐπιγραφή (βλ. καὶ ἀνωτ. σχόλ. σ.λλ. ὁ σσπείρας καὶ ἠράτην). Καὶ τὸ ὕψιλον στὴν Κυπριακὴ διάλεκτο ἔχει ἰδιάζουσα παρουσία (βλ. ΑΚΕΠ7 Γβ΄ § 26 καὶ 10β΄.2, πβ. § 11.1, καὶ 10β΄.3, 12.2, 18.1-2). Πολυσυζητημένη εἶναι ἡ ἐπιγραφὴ ICS14 266, ὅπου τὸ u-tu-ka, ἀντὶ τῆ συνηθισμένης τυπικῆς φράσης i-tu-ka = (ν) τύχαι(ἐν τύχῃ), ἀποδίδεται ἀπὸ τὸν Χατζηιωάννου7 μὲ τὸ ὐ τύχα («=ἐπὶ τύχῃ, ὅπως ὑποστηρίζουν οἱ Bechtel 440 καὶ Buck15 § 135.8. Ἄλλοι ὑποστηρίζουν ὅτι εἶναι (σ)(ν) τύχα, λιγώτερο πιθανό, κατὰ τὴ γνώμη μας», ὅ.π. § 26.5α, πβ. σημ. Masson14 σ.λ.) καὶ ἀπὸ τὸν Masson14 μὲ τὸ(ν) τύχᾳ (υ τύχᾳ σημ.), μὲ τὴν παρατήρηση: « Deecke, cité et approuvé par Ahrens, Phil., 36 (1877), p. 7-8 a ingénieusement proposé de voir ici le premier exemple de la préposition archaïque ὑ employée isolé, cf. 217,5: approbation de Hoffmann, GD16, Ι, p. 312; Bechtel, GD17, I, p. 440; réserve chez Schwyzer, GG18, ΙΙ, p. 517. Mais Schmidt, Sammlung19, p. 5, et Neubauer, Comm. phil. Mommsen, p. 681, ont proposé tout simplement ὓ(ν) pour σύν: la formule σὺ(ν) τύχᾳ se trouve effectivement à Pyla, 304, 3; voir aussi 51; dans ce sens, Thumb – Scherer, Handbuch20, p. 173, cf. Schwyzer18, l.c. Autres hypothèses sans valeur chez Meister, GD21, II, p. 160; Myres, HCC22, p. 538 ». Ἡ πρόθεση =(ν) = σὺν (ἴσως ) φαίνεται νὰ ἔχει ἰσχυρὴ παρουσία στὴν Κυπριακὴ διάλεκτο, καὶ δὲν ἀποκλείεται νὰ ἐπιβιώνει ἐδῶ. Ἀπὸ τὴν ἄλλη, οἱ παράλληλοι τύποι ἀνέθηκε (ICS14 276, 294, κ.ἀ.) / ὀνέθηκε (ὅ.π. 266 [βλ. ἀνωτ., πρὸ τοῦ (ν) τύχᾳ], 265, 267, κ.ἀ.) / ὑνέθηκε (IKour6 25: βλ. κατωτ. Ε51 σχόλ. σ.στ. 1 σ.λ. πόλις Περσῆος), καὶ γενικὰ μὲ τὴν ἰδιότυπη παρουσία τοῦ ὕψιλον στὴν Κυπριακὴ διάλεκτο (βλ. καὶ ΑΚΕΠ7 Δα΄ σελ. 3, πβ. καὶ ἀνωτ. Ε47.1 λέλιμε), ἐνισχύουν τὸ ἐδῶ ὑμήλικας (ἴσως ὐμήλικας) καὶ δὲν ἐπιτρέπουν νὰ προχωρήσει κανεὶς σὲ διόρθωσή του. Τὸ Αἰολ. ὐμᾶλιξ = ὁμῆλιξ (βλ. Σαπφ. ἀποσπ. 30.7 καὶ 103.11 L. – P.23 / πβ. καὶ ὐμαρτέω = ὁμαρτέω, βλ. LSJ912 σ.λλ.) ἐνισχύει περαιτέρω τὴν ἐδῶ ἄποψη (πβ. καὶ τὰ περὶ Αἰολοαρκαδικῆς / Ἀρκαδοκυπριακῆς διαλέκτου: βλ. ΑΚυΓ1 43 [ΑΚυΓ1β´24 67] κἑ., μὲ βιβλιογραφία).

μητὰ σσοῦ: ΜΗΤΑCCΟΥ διαβάζουμε στὴν ἐπιγραφὴ (ΜΗ ΤΑΣ ΣΟΥ Φιλίππου, ἀλλὰ ΜΗΤΑCΥCΟΥ Peek2)· στὴν Κυπριακὴ συχνὰ σήμερα «μητά (σ)σου» («μιτά σου» γράφουν οἱ πολλοί, ἴσως ὀρθῶς) = μαζί σου. Κρατήσαμε τὸ η τοῦ μητὰ καὶ τὰ σσ τοῦ σσοῦ (μητάσσου εἶναι ἡ πιθανὴ προφορὰ τῆς ἐποχῆς), γιὰ τοὺς λόγους ποὺ ἐκθέτουμε ἀνωτ. (εἰσαγ. σημ., σχόλ. σ.λ. ὁ σσπείρας καὶ σ.λ. ἠράτην). Τὸ γεγονὸς ὅτι τὸ ἐδῶ μητὰ βρίσκεται στὴν ἄρση τοῦ γ΄ ποδός (È È ), πέρα ἀπὸ τὶς σκέψεις γιὰ τὴν προσωδία τῆς συλλ. -τὰ πρὸ τοῦ σσοῦ (βλ. ἀνωτ. σχόλ. σ.λ. ὁ σσπείρας), προβληματίζει, ὅπως καὶ τὸ ἠράτην τοῦ στ. 5 (ἐπίσης η ἀντὶ ε σὲ θέση βραχύχρονης συλλ.) καὶ τὸ ἑπόμ. εἰσορῶντες (εἰ- στὴ θέση βραχ. συλλ., ἀντὶ ἐσορῶντες). Ἂν ἡ ἐδῶ συσσώρευση μετρικῶν προβλημάτων δὲν εἶναι τυχαία (καὶ ὀφειλόμενη ἐν πολλοῖς στὸν χαράκτη), πρέπει νὰ ἀποτελεῖ ἔνδειξη γιὰ σύγχυση ὄχι μόνο ὀρθογραφικὴ ἀλλὰ καὶ ἐνίοτε προσωδιακὴ μεταξὺ ĕ καὶ ē (βλ. κυρίως ἀπόδοση Λατ. ὀνομάτων), η ἀντὶ ε (η ἀντὶ ει: βλ. κατωτ. Ε50.1 ὀθ]ν˘ηοις ἀντὶ ὀθνείοις), ἴσως ι ἀντὶ η (πβ. Ε50.2 χριστόν: ἀντὶ χρηστόν, ἴσως), πέρα ἀπὸ τὸ σύνηθες φαινόμενο τοῦ ι ἀντὶ ει (ποὺ ἔχουμε ἐπανειλημμένα ἐπισημάνει)· βλ. καὶ κατωτ. εἰσορῶντες.

εἰσορῶντες: EICOΡΩΝΤΕC στὴν ἐπιγραφή, ἀναντίρρητα. Τὸ μέτρο ἀπαιτεῖ ἐσορῶντες (μὲ τὸ -ο τῆς προηγούμενης λέξης νὰ γράφεται ἀλλὰ νὰ μὴν ὑπολογίζεται στὸ μέτρο, ὅπως καὶ ἀλλοῦ σὲ ἐπιγράμματα). Κρατήσαμε τὴ γραφὴ τῆς Vérilhac3 (εἰσορόωντες γράφει ὁ Robertson1, ἀνασκευάζοντας ὁλόκληρο τὸν στίχο, καὶ ἐσορῶντες ὁ Peek2), ἔστω καὶ μὲ δισταγμούς, καὶ λόγω τῆς χαλαρῆς ἐφαρμογῆς τῶν μετρικῶν κανόνων ποὺ διέπει τὸ ὅλο ἐπίγραμμα καὶ λόγω τοῦ μονοφθογγισμοῦ τοῦ ει, ποὺ ἐνδεχομένως ὁδήγησε τὸν ποιητὴ στὴ γραφὴ αὐτὴ ἔχοντας στὴ σκέψη του βραχύχρονη προσωδία τῆς συλλαβῆς.

7. κλαίουσιν μνήμηι: νέος σχηματισμός· μνήμην ἀθάνατον, ἀρετῆς μνήμη(ν), μνήμης τύμβον κ.τ.τ. σὲ ἐπιγράμματα. Πβ. EGr11 393.4-5 ᾗ τύμβον καὶ στήλην ἀνὴρ μνήμαισιν ἀρίσταις | Μαρτιάλης στῆσεν κήρυγμα τῆς φιλ[ί]ης, 338.6 ἀνέρος ἐν μνήμῃ [κάρτ]α φυλασσομένη, κ.τ.τ. (γιὰ τὶς διάφορες σημασίες βλ. LSJ912 / LSK13 σ.λ. μνήμη).

ὀσστᾶ γαῖα καλύπτει: πβ. ἀνωτ. Ε23.8 ὀστέα γῆ κατέχοι (μὲ σχόλ., ὅπου καὶ παράλληλα χωρία). Στὴν ἐδῶ ἐπιγραφὴ διαβάζουμε μὲ βεβαιότητα OCCTA (ἐνῶ ὁ Φιλίππου1 ΟΣ ΣΕ ΤΟ καὶ ὁ Peek2 OCCḲOTA). Γράψαμε ὀσστᾶ, καὶ γιὰ ὅσα ἔχουμε σημειώσει ἀνωτ. σχόλ. σ.λ. ὁ σσπείρας καὶ γιατὶ ἡ προσωδία τῆς λέξεως (– –, ποὺ ἀπαντᾶ καὶ ἀλλοῦ) ἁρμόζει ἐδῶ ἄριστα στὸ μέτρο (ὅπως καὶ τὸ ὀστέα, μὲ προσωδία – È È , ποὺ ἐπίσης ἀπαντᾶ καὶ ἀλλοῦ: βλ. LSJ912 / LSK13 σ.λ. ὀστέον, γιὰἐτυμ. –μὲ ἐτυμ. συγγ.: ὀστακός, ὄστρακον, ἀστράγαλος, Λατ. ος κ.λπ.– καὶ βιβλιογρ. Chantraine10 σ.λ. ὀστέον). Γιὰ τὸ γαῖα καλύπτει πβ. ἀνωτ. Ε8.1 καί με χ[θ]ὼν ἥδε καλύπτει (στὸ τέλος ἑξάμ. στ.) καὶ Ε40.2-3 τὸ δὲ σῶμα καλύπτει | γαῖα (μὲ σημ. σ.λλ.)· στὸ τέλος στ., ὅπως ἐδῶ, CEG28 519.1 (θανόντα σε γαῖα κ̣̣α̣̣[λύπτει]), 551 (σῶμα σὸν ἐν κόλποις, Καλλιστοῖ, γαῖα καλύπτει, | σῆς δὲ <>ρετῆς μνήμην σοῖσι φίλοις ἔλιπες), 582.1 (τόδε γαῖα κ<α>λύπ̣̣[τει]), 593.6 (σῶμα μὲν ἐνθάδε σόν, Διονύσιε, γαῖα καλύπτει, βλ. καὶ στ. 3-4 σοῖς δὲ φίλοις καὶ μητρὶ κασιγνήταις τε λέλοιπας | πένθος ἀείμνηστον σῆς φιλίας φθίμενος), πβ. 666.1 (τόνδ' Ἀσκληπιάδην Μαιάνδριον αἶα καλύπτει), κ.ἄ. πολλά. Στὸν Ὅμηρο γαῖα καλύπτοι (Ζ 464) καὶ γαῖα κάλυψε (Ζ 114) στὸ τέλος στίχου (καλύπτει καὶ -οι, κάλυπτε, καὶ κυρίως κάλυψε καὶ -εν συχνὰ στὸ τέλος στ., σὲ διάφορους Ὁμηρικοὺς λογοτύπους). Εἶναι χαρακτηριστικὸ ὅτι ἐδῶ ὁ ποιητὴς ἀνοίγει καὶ κλείνει τὸ ἐπίγραμμά του μὲ Ὁμη­ρικοὺς ἀποήχους (παραδοσιακά, θὰ μποροῦσε νὰ πεῖ κανείς), καὶ πρωτοτυπεῖ ἐνδιάμεσα, μὲ ἀξιοσημείωτο τὸν μοναδικὸ πεντάμετρο στ. τοῦ κειμένου, ποὺ σφραγίζει καὶ μετρικὰ τὴ γλωσσικὴ καὶ νοηματικὴ πρωτοτυπία του.

  1. Philippou, L. (1948), An Inscription from Hierokepia, Cyprus, JHS 68: 155.a↑ b↑ c↑ d↑ e↑ f↑ g↑ h↑ i↑ j↑ k↑
  2. Peek, W. (1955), Griechische Vers-Inschriften , Vol. I: Grab-Epigramme, Berlin.a↑ b↑ c↑ d↑ e↑ f↑ g↑ h↑ i↑ j↑ k↑ l↑ m↑ n↑ o↑ p↑
  3. Vérilhac, A. - M. (1978-1982), Παῖδες ἄωροι (Poésie funéraire), tom. 1-2, Πραγματεῖαι τῆς Ἀκαδημίας Ἀθηνῶν,41 Ἀθῆναι.a↑ b↑ c↑ d↑ e↑ f↑ g↑ h↑
  4. Griessmair, E. (1966), Das Motiv der Mors Immatura in der griechischen metrischen Grabinschriften, Commentationes Aenipontanae, begr. von E. Kalinka und A. Zingerle,XVII Innsbrück.
  5. Θεοδωροπούλου, A. (1997), Έρευνες στο Κυπριακό Επίγραμμα , Αθήνα .
  6. Mitford, T B. (1971), The Inscriptions of Kourion, Memoirs of the American Philosophical Society 83: Philadelphia.a↑ b↑
  7. Χατζηϊωάννου, Κ. (1971-1992), Ἡ Ἀρχαία Κύπρος εἰς τὰς Ἑλληνικὰς Πηγάς, τóμ. Α΄- Στ΄, Λευκωσία.a↑ b↑ c↑ d↑
  8. Hansen, P. A. (1989), Carmina Epigraphica Graeca (saec. IV a. C. (CEG2)), Texte und Kommentare Berlin and New York.a↑ b↑
  9. Powell, J. U. (1925), Collectanea Alexandrina: Reliquiae minores poetarum Graecorum aetatis Ptolemaicae 323-146 A. C. Epicorum, Elegiacorum, Lyricorum, Oxford.
  10. Chantraine, P. (1968-1980), Dictionnaire étymologique de la langue grecque: Histoire de mots, Vols. 1-4, Paris.a↑ b↑ c↑
  11. Kaibel, G. (1878), Epigrammata Graeca ex lapidibus conlecta, Berlin.a↑ b↑
  12. Liddell, H G. & Scott R. (1940), A Greek-English Lexicon, 9th ed. , Oxford.a↑ b↑ c↑ d↑
  13. Liddell, H G. & Scott R. (1980), Μέγα Λεξικὸν τῆς Ἑλληνικῆς Γλώσσης, Vols. I-V, Ἀθῆναι .a↑ b↑ c↑
  14. Masson, O. (1961), Les Inscriptions Chypriotes Syllabiques: Recueil critique et commenté, École Française d' Athènes, Études Chypriotes 1: Paris.a↑ b↑ c↑ d↑
  15. Buck, C. D. (1955), The Greek Dialects: Grammar, Selected Inscriptions, Glossary, 2nd ed., Chicago.
  16. Hoffmann, O. (1891-1898), Die griechischen Dialekte in ihrem historischen Zusammenhange (mit den wichigsten ihrer Quellen), Vols. I-III, Göttingen .
  17. Bechtel, F. (1921-1924), Die griechischen Dialekte, Vols. 1-3, Berlin.
  18. Schwyzer, E. (1939), Griechische Grammatik: auf der Grundlage von Karl Brugmans Griechischer Grammatik, München.a↑ b↑
  19. Dürrbach, F. (1929), Inscriptions de Délos: Comptes des Hiéropes (nos 372-498), Lois ou Règlements, Contrats d'Enteprises et Devis (nos 499-509), Paris.
  20. Thumb, A. & Scherer A. (1959), Handbuch der griechischen Dialekte, Heidelberg .
  21. Meister, R. (1882-1889), Die griechischen Dialekte: auf Grundlage von Ahrens' Werk: «De Graecae linguae dialectis», Vols. I-II, Göttingen .
  22. Myres, J. L. (1914), Handbook of the Cesnola Collection of Antiquities from Cyprus, New York.
  23. Lobel, E. & Page D. L. (1955), Poetarum Lesbiorum Fragmenta, Oxford.
  24. Βοσκός, Α. Ι. (1995), Ἀρχαία Κυπριακὴ Γραμματεία: τόμ. 1. Ποίηση Ἐπική Λυρική Δραματική, τóμ. 1, Λευκωσία.