You are here

T4

Please add a search word

T= Testimonium  F= Fragmentum  E=  Επιγραφή / Inscription

Sulp. Vict. Instit. or. proem. (p. 313.1-6 Halm)

1Sulpitius Victor M. Siloni genero . quod frequenter a me postulabas,

videor expedisse. Contuli in ordinem ea, quae fere de oratoria arte

traduntur, secundum institutum magistrorum meorum, Zenonis

praecepta maxime persecutus , ita tamen ut ex arbitrio meo aliqua

  praeterirem, pleraque ordine immutato referrem, nonnula ex aliis

quae necessaria videbantur insererem .

  1. [Vid. Halm RLM p. 313, vv. 1-6.]
Σουλπ. Βίκτ. Instit. or. προοίμ. (σελ. 313.1-6 Halm)

Ὁ Sulpitius Victor στὸν γαμπρό του M. Silonem: Αὐτὸ ποὺ συχνὰ

ζητοῦσες ἀπὸ μένα, βλέπω νὰ ἔχει ἀχθῆ εἰς πέρας. Ἔφερα σὲ τάξη

αὐτὰ ποὺ ἐν πολλοῖς παραδίδονται γιὰ τὴ ρητορικὴ τέχνη, κατὰ τὰ

διδάγματα τῶν διδασκάλων μου, ἀκολουθώντας κατὰ κύριον λόγο

τὰ παραγγέλματα τοῦ Ζήνωνα, μὲ τέτοιον ὅμως τρόπο, ὥστε νὰ

παραλείψω κάποια κατὰ τὴ δική μου κρίση, τὰ πολλὰ νὰ παραθέσω

χωρὶς νὰ ἀλλάξω τὴ σειρά τους, κάποια ποὺ μοῦ φαίνονταν ἀναγ-

καῖα ἀπὸ ἄλλους νὰ παρεμβάλω.

Σχόλια: 

1. Sulpitius Victor M. Siloni genero: ὁ Sulpitius (ἢ Sulpicius) Victor (στὸ ἑξῆς S. V.) ὑπῆρξε συγγραφέας τοῦ ἔργου Institutiones oratoriae, τὸ ὁποῖο ἀφιερώνει στὸν γαμπρό του Μ. Silonem, πιθανῶς ἀπὸ τὴν οἰκογένεια τοῦ ρήτορα P. Silonis καὶ τοῦ ὑπάτου ποὺ φέρει τὸ ὄνομα M. Larcius Magnus Pompeius Silo καὶ ἔζησε στὰ τέλη τοῦ 1ου μ.Χ. αἰ. (βλ. PIR1 Ρ 494, L 58 καὶ S 518). Ἡ συγγραφὴ ἔγινε μετὰ ἀπὸ παραγγελία (στ. 1-2 quod frequenter a me postulabas, videor expedisse) καὶ ἐπιθυμία τοῦ Victoris εἶναι νὰ μὴ διαδοθῆ τὸ ἔργο ἐκτὸς τοῦ οἰκογενειακοῦ κύκλου (313.6-7 nec enim volo haec in multorum manus pervenire). Τὸ ὅλο σημείωμα τῆς ἀφιέρωσης θυμίζει ἔντονα, ὅπως παρατήρησε ὁ Ο. Schissel (RE2 σ.λ. Sulpicius (Victor) 106., 873), τὸ ἀντίστοιχο προοίμιο τῆς Τέχν. ῥητ. τοῦ Ἀλεξάνδρου. Πληροφορίες γιὰ τὸν βίο τοῦ Λατίνου ρήτορα δὲν διαθέτουμε οὔτε σώζεται ἄλλο ἔργο του. Ἀπὸ τὴ σχέση του μὲ τὸν M. Silonem προκύπτει ὡς term. post quem τὸ τέλος τοῦ 1ου μ.Χ. αἰ.· ἀπὸ τὴ μελέτη τῶν πηγῶν ὅμως εἶναι δυνατὸ νὰ συναγάγουμε περαιτέρω στοιχεῖα (βλ. κατωτ.).

3-4. secundum institutum magistrorum meorum, Zenonis praecepta maxime persecutus: ἡ φράση secundum institutum magistrorum meorum («κατὰ τὰ διδάγματα τῶν διδασκάλων μου») φαίνεται νὰ συνδέεται μὲ τὴν προηγούμενη διατύπωση, ὅτι ἔβαλε σὲ τάξη ὅσα παραδίδονται περὶ ρητορικῆς τέχνης, πράγμα ποὺ ἔκαναν καὶ οἱ προγενέστεροί του· ἀλλὰ μπορεῖ νὰ ἀναφέρεται καὶ στὰ ἑπόμενα, μὲ τὴ σημασία ὅτι κατὰ τὰ διδάγματα τῶν διδασκάλων του ἀκολούθησε σὲ βασικὲς γραμμὲς τὰ παραγγέλματα τοῦ Ζήνωνα ἀλλ' ἐπέφερε ἀλλαγὲς ὅπου ἔκρινε ἀναγκαῖο. Ἀνάλογα σχολιάζει τὸ χωρίο καὶ ὁ Ο. Schissel2 (ὅ.π.) σημειώνοντας ὅτι ὁ Ζήνωνας φαίνεται νὰ ἀναφέρεται ὡς διδάσκαλος τοῦ Sulpicii, ἀλλὰ θὰ μποροῦσε ἐξίσου καλὰ νὰ δοθῆ καὶ τὸ ἑξῆς νόημα: οἱ δάσκαλοι τοῦ S. V. –ὅπως ἔγινε ἀργότερα κανόνας– ἔκαναν τὴ διδασκαλία τους μὲ τὴ μορφὴ τοῦ σχολιασμοῦ ἑνὸς ἀναγνωρισμένου συγγράμματος, ὁπότε καὶ ὁ ἴδιος ἀκολούθησε τὸν ρητοροδιδάσκαλο ποὺ χρησιμοποιοῦσε ὡς βασικὸ ἐγχειρίδιο τὸ ἔργο τοῦ Ζήνωνα. Αὐτὴ ἡ μέθοδος ἀνάγεται στὴν ἐποχὴ μέχρι τὸν 4ον αἰ. μ.Χ., ὅταν τὰ ἔργα τοῦ Ἑρμογένη καὶ τοῦ προγενέστερου Μινουκιανοῦ ἀποτέλεσαν τὰ θεμέλια τῆς διδασκαλίας τῆς Ρητορικῆς. Τὸ βέβαιο εἶναι ὅτι ὁ S. V. γνωρίζει καλὰ τὸ ἔργο τοῦ Ζήνωνα καὶ δέχεται ἔντονη τὴν ἐπίδρασή του, ἄμεση ἢ ἔμμεση, μέσω ἄλλων διδασκάλων του. Προβληματικὴ παραμένει ἡ ταύτιση τοῦ Zenonis μὲ τὸν Ἀθηναῖο ρήτορα (βλ. ἀνωτ. Τ1 σχόλ. σ.στ. 1 καὶ *Τ3 σχόλ. σ.στ. 6-7), καθὼς στὸ ἐδῶ χωρίο τὸ ὄνομά του δὲν συνοδεύεται ἀπὸ κάποιο προσηγορικό. Σὲ ἄλλο σημεῖο τοῦ ἔργου του ὁ S. V. ἀναφέρει ὡς πηγή του τὸν Marcomannum (βλ. κατωτ. *F6d.3), ὁ ὁποῖος γενικὰ χρονολογεῖται στὸν 3ον αἰ. μ.Χ.· δεχό­μενοι λοιπὸν τὴν ἔνταξη τῶν διδασκάλων ποὺ ὁ ἴδιος ὁ ρήτορας ἀναφέρει στοὺς 2ον καὶ 3ον αἰ. μ.Χ., χρονολογοῦμε τὸν S. V. στὸν 3/4ο αἰ. μ.Χ. (βλ. Schissel2 ὅ.π. 874 καὶ PLRE3 961 "rhetor IV"), στὴν ἐποχὴ λίγο πρὶν ἀπὸ τὴν καθιέρωση καὶ ἐπικράτηση τοῦ Ἑρμογένη στὶς ρητορικὲς σχολές.

4-6. ut ex arbitrio meo aliqua (...) insererem: ὁ S. V. ἐξειδικεύει τὸν τρόπο χειρισμοῦ τῶν πηγῶν του, μεταξὺ τῶν ὁποίων τὴν πιὸ σημαντικὴ θέση κατέχει ὁ Ζήνων: παρέλειψε κάποια σημεῖα ποὺ ὁ ἴδιος ἐπέλεξε, πολλὰ ἄφησε ἀμετάβλητα, εἰσήγαγε κάποια –ποὺ θεώρησε ἀναγκαῖα– ἀπὸ ἄλλους συγγραφεῖς. Καθὼς διεσώθη τὸ πλεῖστο μέρος τῶν Institutiones oratoriae, καὶ διαθέτουμε τὴ ρητὴ μνεία τοῦ Ζήνωνα στὸ προοίμιο, εἶναι ἐφικτὴ ἡ ὑπόθεση ὅτι τὸ ἔργο ἀναφορᾶς εἶναι τὸ Περὶ στάσεων τοῦ Ζήνωνα. Ὁ Η. Gärtner (RE2 σ.λ. Zenon 9., 142) θεωρεῖ πὼς ὁ Ζήνων ὁ Κιτιεὺς συνέγραψε Τέχνη ῥητορική, στὸ πρῶτο μέρος τῆς ὁποίας πραγματευόταν τὰ σχετικὰ μὲ τὴν ἔννοια καὶ τὸ ἀντικείμενο τῆς ρητορικῆς καὶ τὶς παραδόσεις προγενέστερων ρητόρων ἐνῶ στὸ δεύτερο ἀνέπτυσσε τὴ θεωρία του Περὶ στάσεων· καὶ ὁ Ο. Schissel2 (ὅ.π. 875) ὑποστηρίζει ὅτι ἡ Τέχνη τοῦ Ζήνωνα τοῦ Ἀθηναίου ὑπῆρξε Ῥητορικὴ τέχνη περὶ στάσεων (βλ. καὶ Kenney – Clausen CHCL4 2.756, ὅπου σημειώνεται πὼς ὁ S. V. δηλώνει πὼς ἀκολουθεῖ κάποιον Ζήνωνα, πιθανὸν τὸν Ἀθηναῖο, τοῦ ὁποίου τὸ ἐγχειρίδιο περὶ ρητορικῆς σὲ δέκα βιβλία [sic] δὲν σώθηκε). Στὶς Instit. orat. ἀναλύονται ἕνας καθόλου λόγος (313.8-321.27), μὲ τὸν ὁρισμὸ τῆς ρητορικῆς ἴδιον μὲ ἐκεῖνον τῶν Στωικῶν (bene dicendi scientia 313.8: βλ. ἀνωτ. Τ1 σχόλ. σ.στ. 1)· τὸ ἀντικείμενό της: civilis quaestio (πολιτικὸν ζήτημα) 313.15· καὶ τὰ ἔργα της: intellectio (νόησις) 315.15-319.35, inventio (εὕρεσις) 320.1-8 καὶ dispositio (διάθεσις) 320.9-321.22 (βλ. Lausberg HLRh5 97, 139, 255 κ.ἀ. / 260-442 / 443-452). Ἀκολουθεῖ ἕνας εἰδικὸς λόγος γιὰ τὶς στάσεις, ποὺ ἀποτελεῖ τὸ ἐκτενέστερο μέρος τοῦ ἔργου (325.3-352.37, ἀναγγελλόμενο ἤδη στὸ 321.17 κἑ.). Τὸ ὄνομα τοῦ Ζήνωνα ἀπαντᾶ σὲ τέσσερα χωρία μοιρασμένα στὰ δύο μέρη τοῦ ἔργου, γιὰ τὰ ὁποῖα βλ. κατωτ. σχόλ. στὸ *F6. Ὁ Ο. Schissel2 (ὅ.π. 877-78) κρίνει περιορισμένη καὶ διστακτικὴ τὴν ἀναφορὰ τοῦ S. V. στὴ βασικὴ πηγή του καὶ συμπεραίνει ὅτι ἡ ἀρχικὴ δήλωση περὶ παράλειψης καὶ συντόμευσης στοιχείων βρίσκει στὴν περίπτωση τοῦ Ζήνωνα τὸ πιὸ χαρακτηριστικὸ της παράδειγμα· φαίνεται ὅμως ὑπερβολικὴ ἡ κρίση του γιὰ περι­ορισμένη ἀναφορά, καθὼς στὸν ἴδιο τὸν Κικέρωνα ἀναφέρεται ἑπτὰ μόνο φορές (315.10, 318.4, 320.24, 323.13, 324.2 καὶ 26, 346.25), στὸν δὲ Κάτωνα (324.2) καὶ στὸν Marcomannum (341.27) μία.

  1. de Rohden, P. & Dessau H. (1897-1898), Prosopographia Imperii Romani saec. I.-III., parts I-III, Berlin.
  2. von Pauly, A F., Wissowa G., Kroll W., Mittelhaus K. & Furchtegott Ziegler K J. (1893-1980), Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft, Stuttgart .a↑ b↑ c↑ d↑ e↑ f↑
  3. Jones, A. H. M., Martindale L. R. & Morris J. (1971), The Prosopography of the Later Roman Empire, Vol. I: A.D. 260-395, Cambridge.
  4. (1982), The Cambridge History of Classical Literature, Vol. II: Latin Literature, Cambridge.
  5. Lausberg, H. (1998), Handbook of Literary Rhetoric: A Foundation for Literary Study, Leiden - Boston - Köln .