You are here

T3

Please add a search word

T= Testimonium  F= Fragmentum  E=  Επιγραφή / Inscription

Φιλοστρ. Βί. Σοφ. 2.24

Ὁ Ἀντίπατρος ὁ σοφιστὴς (2ος αἰ. μ.Χ., γέννηση πρὸ τοῦ 144) εἶχε

πατρίδα του τὴν Ἱεράπολη, ἡ ὁποία συγκαταλέγεται στὶς ἀκμάζου-

σες πόλεις τῆς Ἀσίας, καὶ ὁ πατέρας του ἦταν ὁ Ζευξίδημος, ἀπὸ

τοὺς πιὸ ἐπιφανεῖς σ' αὐτήν. Μαθήτευσε κοντὰ στὸν Ἀδριανὸ καὶ

τὸν Πολυδεύκη, περισσότερο ὅμως ἐπηρεάστηκε ἀπὸ τὸν Πολυδεύ-

κη, καὶ ἔτσι μετρίαζε τὶς ὁρμὲς τῶν ἰδεῶν μὲ τοὺς ρυθμικοὺς τόνους

τῶν ἑρμηνευτικῶν λόγων του. Παρακολούθησε ἐπίσης τὰ μαθήματα

τοῦ Ζήνωνος τοῦ Ἀθηναίου κι ἔμαθε ἀπ' αὐτὸν τὴν ἀκρι-

βολογία τῆς τέχνης του.

Σχόλια: 

1 κἑ.: Ἀντιπάτρωι δὲ τῶι σοφιστῆι (...): Βασικὴ πηγὴ γι' αὐτὸν (βλ.FGrH1 211 Τ 3, καὶ Τ 1-2)· παραμένει τὸ ἔργο τοῦ σοφιστῆ Φλάβιου Φιλόστρατου –ὁ ὁποῖος γεννήθηκε μεταξὺ τοῦ 160 καὶ 170 καὶ εἶχε δάσκαλο καὶ προστάτη τὸν Ἀντίπατρο– Βίοι σοφιστῶν (βλ. καὶ ἀνωτ. 20 F1 σχόλ. σ.στ. 2 καὶ κατωτ. 24 F1 σχόλ. σ.στ. 1-2). Δὲν γνωρίζουμε ποιά ἀπὸ τὶς πόλεις τῆς Φρυγίας ἢ τῆς Συρίας ποὺ φέρουν τὸ ὄνομα Ἱεράπολις ὑπῆρξε ἡ πατρίδα του (βλ. καὶ Στέφ. Βυζ. σ.λ.). Συγκαταλέγεται μεταξὺ τῶν συγγραφέων ποὺ ὑπηρέτησαν τὸν Σεπτίμιο Σεβῆρο (193-211 μ.Χ.), διετέλεσε δὲ ὕπατος τῆς Βιθυνίας ἀλλὰ καὶ δάσκαλος τῶν παιδιῶν τοῦ αὐτοκράτορα· ἔγραψε Ὀλυμπικοὺς καὶ Παναθηναϊκοὺς λόγους καὶ ἐς ἱστορίαν ἔβαλε τὰ Σεβήρου τοῦ βασιλέως ἔργα, ὅπως μᾶς πληροφορεῖ ὁ Φιλόστρατος στὴ συνέχεια τοῦ ἐδῶ χωρίου. Ἔζησε 68 χρόνια, ποὺ σημαίνει ὅτι γεννήθηκε πρὶν ἀπὸ τὸ 144 (βλ. RE2 σ.λ. Antipatros 29., Canon33 σελ. 38 καὶ –περισσότερα– στὸν Wright LSoph4 xxxix-xxxxv).

3-4. Ἀδριανῶι δὲ καὶ Πολυδεύκει φοιτήσας: Στοὺς φερόμενους ὡς διδασκάλους τοῦ Ἀντίπατρου Ἀδριανὸ καὶ Πολυδεύκη ἔχει ἀφιερώσει ξεχωριστὰ κεφάλαια στὸ ἔργο του ὁ ἴδιος ὁ Φιλόστρατος. Τὸν Ἀδριανόν (2.10) Τύρος μὲν ἤνεγκεν, Ἀθῆναι δὲ ἤσκησαν· ἔφθασε σ' αὐτὲς κατὰ Ἡρώδην, κοντὰ στὸν ὁποῖο καὶ φοίτησε ὀκτὼ καὶ δέκα ἴσως γεγονὼς ἔτη καὶ ταχέως ἀξιωθείς, μετὰ δὲ τὸν θάνατό του –περίπου τὸ 176 μ.Χ.– τὸν διαδέχθηκε στὴν ἀρχηγία τῆς Ρητορικῆς Σχολῆς στὴν Ἀθήνα. Ἔχαιρε τῆς ἐκτιμήσεως τοῦ Μ. Αὐρηλίου, ποὺ ἄκουσε τὴ διδασκαλία του κατὰ τὴ διάρκεια μιᾶς ἐπισκέψεώς του στὴν Ἀθήνα, καὶ τοῦ ὑπάτου Gn. Claudii Severi, ποὺ μεσολάβησε γιὰ νὰ τοῦ δοθῆ τὸ δικαίωμα τοῦ Ρωμαίου πολίτη. Ἀπὸ τὶς ἀναφορὲς τοῦ Φιλόστρατου φαίνεται πὼς ὑπῆρξε ἄτομο ἀμφίβολου ἤθους, ἐνῶ γιὰ τὸ ἔργο του σημειώνει πὼς τὴν παρασκευὴν τῆς λέξεως ἀπὸ τῶν ἀρχαίων σοφιστῶν περιεβάλλετο ἤχῳ προσάγων μᾶλλον ἢ κρότῳ. πολλαχοῦ δὲ τῆς μεγαλοφωνίας ἐξέπεσεν ἀταμιεύτως τῇ τραγωδίᾳ χρησάμενος. Πέθανε σὲ ἡλικία 80 ἐτῶν, ἔχοντας τὸ ἀργότερο γεννηθῆ τὸ 113 μ.Χ. κατὰ τὸν W. Schmid (RE2 σ.λ. Hadrianos 1.) (ὁ μελετητὴς παραπέμπει καὶ σὲ χωρίο τοῦ Γαληνοῦ [14.627.12 κἑ.], ὅπου μνημονεύεται καὶ ὁ Ἀδριανὸς ὁ ῥήτωρ, οὔπω σοφιστεύων, ἀλλ' ἔτι συνὼν τῷ Βοηθῷ στὴν ἀφήγηση ἑνὸς ἐπεισοδίου ἐπίδειξης ἀνατομίας, μὲ ἀξιοσημείωτη τὴν παρουσία φιλολόγων καὶ φιλοσόφων μαζὶ μὲ γιατροὺς καὶ τὴν ἀναφορὰ τοῦ Γαληνοῦ [629.9] ὅσοι κατὰ τὴν ἰατρικήν τε καὶ φιλοσοφίαν ἦσαν ἔνδοξοι). Ἀπὸ τὴ Σοῦδ. (σ.λ., α 528), τέλος, πληροφορούμαστε ὅτι ἄκμασε ἐπὶ Μάρκου Ἀντωνίνου, ἀντισχολαστὴς Ἀριστείδου τοῦ ῥήτορος ἐν Ἀθήναις γενόμενος· ἐσοφίστευσε δὲ καὶ κατὰ τὴν Ῥώμην, καὶ ἔγραψε πολλά (μεταξὺ ἄλλων τὰ Περὶ ἰδεῶν λόγου ἐν βιβλίοις ε΄, Περὶ τῶν ἐν ταῖς στάσεσιν ἰδιωμάτων ἐν βιβλίοις τρισίν, ἐπιστολὰς καὶ λόγους ἐπιδεικτικούς).

Γιὰ τὸν Πολυδεύκην τὸν Ναυκρατίτη ὁ Φιλόστρατος (ὅ.π. 2.12) σημειώνει: οὐκ οἶδα, εἴτε ἀπαίδευτον δεῖ καλεῖν εἴτε πεπαιδευμένον, εἴθ', ὅπερ εὔηθες δόξει, καὶ ἀπαίδευτον καὶ πεπαιδευμένον. Ἦλθε καὶ αὐτὸς στὴν Ἀθήνα, Ἀδριανοῦ δὲ ἀκροατὴς γενόμενος ἴσον ἀφέστηκεν αὐτοῦ καὶ τῶν πλεονεκτημάτων καὶ τῶν ἐλαττωμάτων· ἔζησε 58 ἔτη, ἐλέγετο δὲ (...) καὶ μελιχρᾷ τῇ φωνῇ ἀπαγγέλλειν. Ἀπὸ τὴ Σοῦδ. (σ.λ., π 1951) μαθαίνουμε πὼς μερικοὶ Ἀρδουέννας σοφιστὴν γράφουσι, παίζοντες· πόλις δὲ Φοινίκης ἡ Ἀρδούεννα. ἐπαίδευσε γὰρ ἐν Ἀθήναις ἐπὶ Κομόδου τοῦ βασιλέως καὶ ἐτελεύτησεν ἔτη βιοὺς η΄ καὶ ν΄, συντάξας βιβλία ταῦτα· Ὀνομαστικὸν ἐν βιβλίοις ι΄ (...), Διαλέξεις ἤτοι λαλιάς, Μελέτας, Εἰς Κόμοδον Καίσαρα Ἐπιθαλάμιον, Ῥωμαϊκὸν λόγον, Σαλπιγκτὴν ἢ ἀγῶνα μουσικόν, Κατὰ Σωκράτους, Κατὰ Σινωπέων, Πανελλήνιον, Ἀρκαδικόν· καὶ ἕτερα.

6-7. Ζήνωνος τοῦ Ἀθηναίου: Ἀντίθετα μὲ τὶς προηγούμενες δύο περιπτώσεις, ὁ Φιλόστρατος δὲν ἔχει ἀφιερώσει εἰδικὸ κεφάλαιο γιὰ τὸν τρίτο διδάσκαλο τοῦ Ἀντίπατρου, τὸν ὁποῖο ἁπλῶς προσαγορεύει Ἀθηναῖον. Μποροῦμε νὰ ὑποθέσουμε ὅτι δὲν γνώριζε γι' αὐτόν, ὅτι δὲν τὸν θεώρησε ἀξιόλογο ὥστε νὰ ἀσχοληθῆ μαζί του, ἢ ὅτι –ἀντίθετα– ὑπῆρξε ἀρκετὰ γνωστός (σύγχρονος τοῦ Φιλόστρατου;), καὶ ἁπλῶς παρέλειψε νὰ γράψει γι' αὐτόν. Εἶναι γνωστὴ ἡ ἐλάχιστα συστηματικὴ ὀργάνωση τοῦ ὑλικοῦ του καὶ ἡ κλίση του πρὸς ἀφηγήσεις ἀνεκδοτολογικοῦ χαρακτήρα (βλ. Kennedy HCRh5 237)· τὸ δὲ σχόλιο σχετικὰ μὲ τὴ συμβολὴ τοῦ Ζήνωνα στὴ διαμόρφωση τοῦ ὕφους τοῦ Ἀντίπατρου προϋποθέτει τοὐλάχιστον ἁδρομερῆ γνώση τῆς θεωρίας τοῦ Ζήνωνα (καὶ καθὼς τὸ περὶ τὴν τέχνην ἀκριβὲς ἀποτελεῖ βασικὸ προσὸν τοῦ ρήτορα, ὁ Φιλόστρατος δὲν μπορεῖ νὰ μὴν ἐκτιμοῦσε τὸν δάσκαλο ποὺ τὴν προέβαλλε). Ἡ παράλειψη ἑπομένως περαιτέρω ἀναφορᾶς μπορεῖ νὰ χρεωθῆ στὶς ἰδιαιτερότητες χειρισμοῦ τοῦ ὑλικοῦ ποὺ ἀναφέραμε. Ἡ μτχ. ἀκροασάμενος (στ. 6) δηλώνει πιθανῶς ὄχι συστηματικὴ παρακολούθηση μαθημάτων σὲ σχέση μὲ τὴν προηγούμενη φοιτήσας (στ. 4) γιὰ τὶς Σχολὲς τοῦ Ἀδριανοῦ καὶ τοῦ Πολυδεύκη (βλ. καὶ LSJ96 σ.λλ. ἀκροάομαι Ι.2., ἀκρόασις ΙΙ., καὶ φοιτάω Ι.5)· ὁ Ἀντίπατρος ὅμως φαίνεται νὰ θεώρησε πὼς δὲν ἦταν ἐπαρκεῖς οἱ διδασκαλίες τοῦ Ἀδριανοῦ καὶ τοῦ κυρίως καθοδηγητῆ του Πολυδεύκη, στὶς ὁποῖες δινόταν ἰδιαίτερη ἔμφαση στὴ μορφὴ τοῦ λόγου καὶ τὸν ἠχηρὸ τρόπο της ἐκφώνησης, καὶ θέλησε νὰ ἀκούσει καὶ τὴ διαφορετικὴ διδασκαλία τοῦ Ζήνωνα, γιὰ νὰ ὁλοκληρώσει τὶς σπουδές του. Ἐκτὸς ἀπὸ τὴν πληροφορία σχετικὰ μὲ τὸ ὕφος τοῦ Ζήνωνα, ἡ μαρτυρία τοῦ Φιλόστρατου δὲν μπορεῖ νὰ μᾶς ἐξασφαλίσει ἀσφαλῆ στοιχεῖα γιὰ τὴν ταυτότητά του. Ἐφόσον ὅλα τὰ ἐμπλεκόμενα ἐδῶ πρόσωπα ἀνήκουν μὲ βεβαιότητα στὸν 2ον αἰ. μ.Χ., στὸν ὁποῖο βάσει τῶν προηγούμενων πηγῶν τοποθετεῖται καὶ ὁ Κιτιέας (βλ. ἀνωτ. Τ1 σχόλ. σ.στ. 1), καὶ καμμία ἄλλη πληροφορία δὲν διαθέτουμε γιὰ Ἀθηναῖο ὁμώνυμο ρήτορα (βλ. RE2 σ.λ. Zenon 10.), δὲν μπορεῖ νὰ ἀποκλειστῆ ἡ Κυπριακὴ καταγωγή του· τὸ σκεπτικὸ τοῦ Η. Gärtner2 (βλ. ἀνωτ. Τ1 σχόλ. σ.στ. 1) ἐνισχύεται ἐδῶ καὶ ἀπὸ τὰ παραδείγματα τοῦ Ἀδριανοῦ καὶ τοῦ Πολυδεύκη, οἱ ὁποῖοι ἀπὸ διαφορετικοὺς τόπους ἦλθαν καὶ καθιερώθηκαν στὴν Ἀθήνα.

  1. Jacoby, F. (1923-1958), Die Fragmente der griechischen Historiker, parts I-IIIC.2, Berlin-Leiden.
  2. von Pauly, A F., Wissowa G., Kroll W., Mittelhaus K. & Furchtegott Ziegler K J. (1893-1980), Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft, Stuttgart .a↑ b↑ c↑ d↑
  3. Berkowitz, L. & Squitier K. A. (2000), Thesaurus Linguae Graecae, Canon of Greek Authors and Works, 3d ed., New York - Oxford.
  4. Wright, W. C. (1922), Philostratus and Eunapius, The Lives of the Sophists, Loeb Classical Library London.
  5. Kennedy, G. (1994), A new History of Classical Rhetoric (an extensive revision and abridgment of “The Art of Persuasion in Greece”, “The Art of Rhetoric in the Roman World” and “Greek Rhetoric under Christian Emperors”, with additional discussion of Late Latin Rhetoric, Princeton.
  6. Liddell, H G. & Scott R. (1940), A Greek-English Lexicon, 9th ed. , Oxford.