You are here

T2

Please add a search word

T= Testimonium  F= Fragmentum  E=  Επιγραφή / Inscription

a. Syrian . Hermog. Id. 267.30 (I. 13.5-10 Rabe)
  1Πρὸς γὰρ αὖ τοῖς2 ἄλλοις καὶ οἱ δόξαντές τι λέγειν περὶ τἀνδρός3
    (sc. Δημοσθένους)· εἰς τοὺς ὑπομνη­ματίσαντας τῶν Δημοσθε-
3   νικῶν λόγων4 ἐνίους ἀποτείνεται καὶ τὰς περὶ αὐτῶν θεωρίας5
    φιλοτιμότερον6 ἐπεξεργασαμένους7 Βασιλικόν8 τε καὶ Ζήνω-
    να καὶ τοὺς ὁμοίους9 .


b. Tzetz. Hermog. IV. 126.4-8 Cramer (Anecd. Gr. Oxon.)
    10Ὁπόσοι δὲ ἥψαντο τεταραγμένως εἶπον·
    πρὸ Ἑρμογένους ἔγραψαν καὶ ἄλλοι γὰρ ἰδέας,
3  αὐτὸς ὁ Διονύσιος, σὺν ὧι καὶ Βασιλίσκος ,
    καὶ Ζήνων δὲ καὶ Ζώσιμος, ἀνὴρ Ἀσκαλωνίτης ,
    καὶ σὺν ἐκείνοις ἕτεροι, ὧνπερ ἐῶ τὰς κλήσεις.


 

  1. Vid. et Anon. Hermog. Id. (Ἀνωνύμου Σχόλια Ἑρμογένους Τέχνη ῥητορικὴ περὶ Ἰδεῶν, τόμ. α΄, μβ΄), VII. 878.14-17 Walz εἰς τοὺςὁμοίους (= An. infra); et schol. in cod. post b. (= T infra) ὅρος γὰρ αὐτοῖς ἄλλοις· εἰς τοὺςὁμοίους.
  2. a. 1 ὅρος γὰρ αὐτοῖς Τ ‖
  3. ἄλλων S (καὶτἀνδρός om. T., πρὸς γὰρτἀνδρός omnia om. An)
  4. 2-3 τοῦ Δημοσθενικοῦ λόγου Τ
  5. 3 ἀπὸ (om. τείνεταιαὐτῶν) θεωρίας An. cod. unus (suppl. Walz)
  6. 4 φιλοτιμώτερον V ‖
  7. ἐπεξεργασαμένους, ex -άμενος, V: -ασάμην (θεωρίας. φιλ. ἐπ.) Τ ‖
  8. Βασιλίσκον T, Hadjioannou (ex b.3, sed vid. infra adnot. ad loc. et 26 T1.3-4 s.v. Κασσάνδρου τοῦ Σαλαμινίου)
  9. 5 ἐνίους v.1. An.
  10. [Vid. Rabe Syrian. I. 13.5-10 (cum sigl.); vid. etiam ΑΚΕΠ Γα΄ 80.1 (a.) et 80.2 (b.).]

a. Συριαν. Ἐρμογ. Ἰδ. 267.30 (Ι. 13.5-10 Rabe)

Διότι μαζὶ μὲ τοὺς ἄλλους πάλι καὶ αὐτοὶ ποὺ θεωρήθηκε πὼς εἶπαν

κάτι γιὰ τὸν ἄνδρα (δηλ. τὸν Δημοσθένη): ἀποτείνεται σὲ μερικοὺς

ποὺ ἔγραψαν Ὑπομνή­ματα στοὺς λόγους τοῦ Δημοσθένη καὶ μὲ πε-

ρισσότερη φιλοτιμία ἐπεξεργά­στηκαν τὶς σχετικὲς μὲ τοὺς λόγους

αὐτοὺς θεωρίες, στὸν Βασιλικὸ καὶ τὸν Ζήνωνα καὶ τοὺς ὁμοίους.


b. Τζέτζ. Ἑρμογ. IV. 126.4-8 Cramer (Anecd. Gr. Oxon.)

Μὰ ὅσοι τὰ ἄγγιξαν αὐτὰ τὰ εἶπαν συγχυσμένα·
γιατὶ ἰδέες κι ἄλλοι γράψανε πρὶν ἀπ' τὸν Ἑρμογένη,
3 κι αὐτὸς ὁ Διονύσιος, μαζὶ μ' αὐτὸν κι ὁ Βασιλίσκος,
κι ὁ Ζήνωνας κι ὁ Ζώσιμος, ἄντρας Ἀσκαλωνίτης,
μαζὶ μὲ κείνους κι ἄλλοι, ποὺ τὸ νομάτισμά τους παραλείπω.

Σχόλια: 

a. Ὁ Συριανὸς γεννήθηκε στὴν Ἀλεξάνδρεια στὰ τέλη περίπου τοῦ 4ου μ.Χ. αἰ. καὶ διδάχθηκε φιλοσοφία στὴν Ἀθήνα ἀπὸ τὸν Πλούταρχο τὸν Ἀθηναῖο, τὸν ὁποῖο καὶ διαδέχθηκε στὴν ἀρχηγία τῆς Σχολῆς (βλ. Σοῦδ. σ.λ. Πλούταρχος). Μαθητὴς του ὑπῆρξε ὁ γνωστὸς Πρόκλος (410-484 μ.Χ.: ὅ.π. σ.λ. Πρόκλος, βλ. καὶ Δομνῖνος, πβ. Ἀμμωνιανός), θεωρεῖται δὲ Νεοπλατωνικὸς φιλόσοφος. Γιὰ τὰ ἔργα του –ὅπως καὶ γιὰ τὴ ζωή του– μᾶς πληροφορεῖ κυρίως ἡ Σοῦδα σ.λ. Συριανός (...): ἔγραψεν εἰς Ὅμηρον ὅλον ὑπόμνημα ἐν βιβλίοις ἑπτά· εἰς τὴν Πολιτείαν Πλάτωνος βιβλία τέσσερα· εἰς τὴν Ὀρφέως Θεολογίαν βιβλία δύο· {Εἰς τὰ Πρόκλου} Περὶ τῶν παρ' Ὁμήρῳ θεῶν· Συμφωνίαν Ὀρφέως, Πυθαγόρου, Πλάτωνος περὶ τὰ λόγια βιβλία δέκα· καὶ ἄλλα τινὰ ἐξηγητικά. Ἐπίσης ὑπομνημάτισε –μὲ βάση τὴν Πλατωνικὴ θεωρία καὶ ἑπομένως μὲ διάθεση πολεμικῆς– τὰ Μεταφυσικὰ τοῦ Ἀριστοτέλη καὶ τὸν Ἑρμογένη. Ἐπειδὴ στὰ Ὑπομνήματα στὸν Ἑρμογένη ἐμφανίζεται ὡς σοφιστής (Συριανοῦ σοφιστοῦ εἰς τὸ Περὶ ἰδεῶν Ἑρμογένους Α΄ Ὑπόμνημα καὶ Σχόλια εἰς τὰ μέχρι στοχασμοῦ τῆς Ἑρμογένους Τέχνης καὶ εἰς τὰς ΙΔ΄ στάσεις Συριανοῦ σοφιστοῦ [ἕπεται τοῦ τίτλου: Πολλῶν ἤδη φιλοσόφων τε καὶ σοφιστῶν πραγματείας οὐ σμικρὰς εἰς ἐξήγησιν τῆς Ἑρμογένους καταβαλομένων Τέχνης κ.λπ.], πβ. Φοιβάμμωνος σοφιστοῦ Περὶ σχημάτων ῥητορικῶν, κ.ἄ.), διατυπώθηκαν ἀμφιβολίες γιὰ τὴν ταύτισή του, οἱ ὁποῖες ὅμως εὔκολα ἀνασκευάστηκαν ἤδη ἀπὸ τὸν Η. Rabe1 καὶ τὸν St. Gloeckner (βλ. Κ. Praechter,RE2 σ.λ. Syrianos 1., 1732 [ὅπου οἱ σχετικὲς παραπομπές] καὶ 1728 κἑ.· περισσότερα γιὰ τὴ διδασκαλία του βλ. στοὺς Lesky ΙΑΕΛ53 1208 καὶ –ἀπὸ τὴ νεώτερη βιβλιογραφία– Η. Tempelis, “Syrianus on the knowledge of the transcedent reality”4, Διεπιστημον. Επιθ. 3.6 [1992], 32-38). Στὰ πολυάριθμα μεταγενέστερα Ὑπομνή­ματα στὶς Στάσεις τοῦ Ἑρμογένη, τὶς ἀλληλοεπικαλύψεις, τοὺς κατακερματι­σμοὺς χάριν νέων κατασκευῶν ὅπου τὸ παλαιὸ συμπλέκεται ἀξεδιάλυτα μὲ τὸ νέο, μέχρι καὶ τὴ Βυζαντινὴ ἐποχή, ἀναφέρονται μὲ πλούσια βιβλιογραφία οἱ Schmid – Stählin5 ΙΙ2. 934-36.

4-5. Βασιλικόν τε καὶ Ζήνωνα καὶ τοὺς ὁμοίους: Στὸ σχετικὸ χωρίο (Περὶ Ἰδεῶν Α΄, Rabe Hermog.1 216.17 κἑ.) ὁ Ἑρμογένης ἀσκεῖ αὐστηρὴ κριτικὴ στοὺς προ­γενέστερους μελετητὲς τῆς ρητορικῆς ὑποστηρίζοντας ὅτι οὐδεὶς ἀκριβές τι περὶ τούτων πραγματευσάμενος φαίνεται, ὅσοι δὲ καὶ ἥψαντο τεταραγμένως (...) εἰρήκασιν, ὥστε αὐτοῖς συγκεχύσθαι τὰ πάντα· καὶ συνεχίζοντας ἀπαξιώνει νὰ ἀναφέρει τοὺς ὑπομνηματιστὲς τοῦ Δημοσθένη ἀλλ' ἀρκεῖται στὴ μᾶλλον μειωτικὴ φράση οἱ δόξαντές τι λέγειν περὶ τἀνδρός, προσθέτοντας (ὅ.π. 217.1 κἑ.) ὅτι τὸ κατὰ μέρος θεωρήσαντες καὶ τοῦτο ὅπως ἐδύναντο, τῶν δ' ἐν τῷ καθόλου βραχέα ἢ οὐδὲν φροντίσαντες, λέγω περὶ αὐτῆς σεμνότητος, περὶ αὐτῆς ἀφελείας, τῶν ἄλλων ἰδεῶν, τάχα ἂν περὶ Δημοσθένους τι διδάσκοιεν ἡμᾶς καὶ τούτου νὴ Δία τῶν μερῶν, ὧν τὰς θεωρίας συγγράψαι φασί, περὶ μέντοι παντὸς τοῦ λόγου καὶ πάσης ἰδέας (...) παντάπασιν ἡμᾶς ἀδιδάκτους εἴασαν τὸ ὅσον ἐπ' αὐτοῖς. Ὁ Συριανός, ἀντιθέτως, σχολιάζει ὅτι πρόκειται γιὰ τοὺς τὰς περὶ αὐτῶν (sc. τῶν Δημοσθενικῶν λόγων) θεωρίας φιλοτιμότερον ἐπεξεργασαμένους· ἀποτελεῖ δὲ τιμητικὴ ἀναγνώριση τοῦ ἔργου τους ἡ ἀναφορὰ στὸν Βασιλικὸν καὶ τὸν Ζήνωνα καὶ ἴσως ἔνδειξη τῆς ἐπίδρασης ποὺ ἄσκησαν στοὺς μεταγενεστέρους ἡ φράση του καὶ τοὺς ὁμοίους.

Μὲ τὸν Βασιλικόν (ὁ ὁποῖος ὑπῆρξε ὀνομαστὸς ρήτορας τοῦ 2ου μ.Χ. αἰ. γεννημένος στὴ Νικομήδεια ὅπου καὶ ὑπῆρξε δάσκαλος τοῦ Γαδαρέα σοφιστῆ Ἀψίνη: βλ. Σοῦδ. σ.λ. Ἀψίνης α 4735 καὶ κατωτ. 29 Τ2a σχόλ. σ.στ. 1), ταυτίζεται ὁ Βασιλίσκος ποὺ ἀναφέρει ὁ Τζέτζης (b.3), καὶ σ' αὐτὸ συμφωνοῦν τόσο ὁ J. Cramer ὅσο καὶ ὁ J. Brzoska (RE2 σ.λ. Basilikos 1.), μὲ τὴ διαφορὰ ὅτι ὁ πρῶτος φαίνεται νὰ κλείνει πρὸς τὴ γραφὴ Βασιλίσκον, ἐνῶ ὁ δεύτερος προκρίνει τὴ γραφὴ Βασιλικόν. Τὸ πραγματικὸ ὄνομά του φαίνεται νὰ εἶναι τὸ Βασιλικός, ποὺ ἀπαντᾶ στὶς ἀρχαιότερες πηγές (βλ. κατωτ.) ἀλλὰ καὶ στὴ Σοῦδ. (σ.λ. Βασιλικός, σοφιστής. Περὶ τῶν διὰ τῶν λέξεων σχημάτων· Περὶ ῥητορικῆς παρασκευῆς ἤτοι περὶ ἀσκήσεως· Περὶ μεταποιήσεως· καὶ ἄλλα τινά)· τὸ Βασιλίσκος, ποὺ ἁρμόζει ἐδῶ στὸ μέτρο, ἀποτελεῖ πιθανῶς ἐπιλογὴ τοῦ Τζέτζη –μὲ μειωτικὴ σημασία, σὲ σύγκριση μὲ τὸ μέγεθος τοῦ Ἑρμογένη– καὶ ἄλλων Βυζαντινῶν κατὰ τὴ γνωστὴ συνήθειά τους (βλ. Σοῦδ. σ.λλ. Βασιλίσκος, καὶ κατωτ. σχόλ. στὸ 26 Τ1.3-4), ἢ καὶ παλαιοτέρων (βλ. ὅ.π., καὶ Διογ. Λαέρτ. 2.109.4 Ἀλεξῖνος ἐγένετο Ἠλεῖος, ἀνὴρ φιλονεικότατος· διὸ καὶ ἐλεγξῖνος ἐπεκλήθη. διεφέρετο δὲ μάλιστα πρὸς Ζήνωνα, sc. τὸν τῆς Στοᾶς ἀρχηγέτην). Καθὼς δὲ ὁ Ἑρμογένης ἔζησε τὴν ἐποχὴ τοῦ Μάρκου Αὐρήλιου (161-180) καὶ –ὅπως βεβαιώνει καὶ ὁ Τζέτζης (b.2)– ὁ Βασιλικὸς ἔγραψε περὶ ἰδεῶν πρὶν ἀπὸ αὐτόν, ἔχουμε ἕνα σταθερὸ σημεῖο ἀναφορᾶς γιὰ τὴ χρονολόγησή του. Ὁ ἴδιος ὁ Συριανὸς μνημονεύει ἄλλες τρεῖς φορὲς τὸν Βασιλικό: μία στὸ ἀμέσως προηγούμενο σχόλιο γιὰ τὴν κριτικὴ τοῦ Ἑρμογένη στοὺς προγενεστέρους (βλ. ἀνωτ.), σημειώνοντας ὅτι σωστὰ ἐκεῖνος θεώρησε πὼς κανεὶς δὲν πραγματεύθηκε ἀκριβές τι ὅσον ἀφορᾶ στὰ σχετικὰ θέματα (καλῶς τὸ ἀκριβές· οἶδε γὰρ καὶ Βασιλικὸν πρὸ αὐτοῦ γεγραφότα περὶ ἰδεῶν, οὐ μέντοι σὺν εὐκρινείᾳ καὶ τάξει τῇ ἀρίστῃ, ᾗπερ διαφερόντως αὐτὸς φαίνεται κεχρημένος [Rabe1 Ι. 13.1-4, 267.25])· δεύτερη, στὸ ἴδιο Ὑπόμνημα (57.6 [318.27], ὅπου μᾶς πληροφορεῖ ὅτι καὶ Βασιλικὸς ὁ σοφιστὴς ἐν τῷ περὶ τόπων μονοβίβλῳ τούτους τε ἀπαριθμεῖ τοὺς τόπους καὶ ἄλλους ἀμφὶ τοὺς εἴκοσι)· καὶ τρίτη, στὰ Σχόλια (...) τῆς Ἑρμογένους Τέχνης γιὰ τὴ σχέση δυνατοῦ καὶ συμφέροντος (τὸ δὲ δυνατὸν ὁ μὲν Βασιλικὸς ἀξιοῖ μετὰ τὸ συμφέρον τάττειν λέγων περιττὸν εἶναι μὴ συμφέροντος τοῦ ζητουμένου σκοπεῖν εἰ δυνατόν ἐστιν [ὅ.π. ΙΙ. 180.9 κἑ.]). Κι ὁ Ἀψίνης, στὸ κεφ. Περὶ προοιμίου τῆς Τέχν. ῥητ., ἀναφέρει πὼς τὸ προοίμιο λαμβάνεται ἀπὸ πρόσωπο ἢ πράγμα ἢ καὶ τὰ δύο, συμπληρώνοντας: ὁ δέ τοι θεῖος Βασιλικὸς κἀκεῖνο προσέθηκεν, ὅτι δυοῖν θάτερον, ἢ ἐξ εὐνοίας τῶν ἀκουόντων ἀντιπιπτούσης ἡμῖν, ἢ ἐξ ὑποκειμένου λαμβάνεται τὸ προοίμιον. ἐγὼ δὲ καὶ ταῦτα ἐπαινέσαιμ' ἂν καὶ ἀποδεξαίμην (Spengel – Hammer6 217.6 κἑ.). Ἀπὸ τὰ ἀνωτέρω προκύπτει ἡ ἀξιόλογη παρουσία τοῦ Βασιλικοῦ μεταξὺ τῶν ρητόρων τοῦ 2ου μ.Χ. αἰ. (μὲ τὰ Περὶ ἰδεῶν καὶ Περὶ τόπων συγγράμματά του κατὰ τὸν Συριανὸ καὶ τὰ Περὶ τῶν διὰ λέξεως σχημάτων, Περὶ ῥητορικῆς κατασκευῆς ἤτοι περὶ ἀσκήσεως καὶ Περὶ μεταποιήσεως, κατὰ τὴ Σοῦδ.). Πιθανὸν νὰ ὑπῆρξε σύγχρονος τοῦ Ζήνωνα· ἐνδεικτικὴ δὲ τῆς ἐλεύθερης χρήσης τῶν ὅρων στὴ μεταχριστιανικὴ περίοδο εἶναι καὶ ἡ προσαγόρευσή του ὡς σοφιστοῦ τόσο ἀπὸ τὸν Ἀψίνη ὅσο καὶ στὴ Σοῦδ. (βλ. προηγ. σημ., καὶ σημ. στὸ Τ1.1).

Ὁ W. Schmid (“Die sogenannte Aristidesrhetorik”7,RhM 72 [1917-18] 243-44) ὑποστηρίζει ὅτι ἡ ἀρχὴ τοῦ πρώτου μέρους (Περὶ τοῦ πολιτικοῦ λόγου) καὶ τὸ δεύτερο μέρος (Περὶ τοῦ ἀφελοῦς λόγου) τῆς Ῥητορικῆς τοῦ Ἀριστείδη (βλ. Schmid Aristid.8) –ποὺ σίγουρα δὲν γράφτηκε ἀπὸ τὸν διάσημο σοφιστὴ τοῦ 2ου μ.Χ. αἰ. Αἴλιο Ἀριστείδη– πρέπει νὰ ἀποδοθοῦν στὸν Βασιλικὸν καὶ τὸν Ζήνωνα ἀντίστοιχα, μὲ κύρια ἐπιχειρήματα τὶς μαρτυρίες τοῦ Συριανοῦ καὶ τοῦ Τζέτζη, τὴν ἔντονη Στωικὴ ἐπίδραση, τὸ γεγονὸς ὅτι ὁ συγγραφέας τοῦ πρώτου μέρους πρέπει νὰ ἀνήκει στοὺς ὑπομνηματιστὲς τοῦ Δημοσθένη, ἐνῶ στὸ δεύτερο μέρος ἔχει ὡς πρότυπο τὸν Ξενοφώντα (βλ. καὶ Kennedy HCRh9 225)· πιὸ ἐπιφυλακτικοὶ ὑπὲρ αὐτῆς τῆς ἄποψης ἐμφανίζονται οἱ Schmid – Stählin5 (ΙΙ2. 699-700 σημ. 8), ὁ H. Gärtner2 (ὅ.π. 142) καὶ ὁ G. Kennedy10 (ARhet 629-30).

b.3. αὐτὸς ὁ Διονύσιος, σὺν ὧι καὶ Βασιλίσκος: Ὁ Τζέτζης ἀναφέρεται φυσικὰ στὸν γνωστὸ ρήτορα Διονύσιον Ἁλικαρνασσέα, ποὺ δίδαξε καὶ ἔγραψε στὴ Ρώμη ἀπὸ τὸ 30 π.Χ. καὶ ἀναφέρεται ἀπὸ τὸν Στράβ. (14.2.16) ὡς σύγχρονός του συγγραφεύς (σ' αὐτὸν ἀποδίδεται καὶ τὸ ἱστορικὸ ἔργο Ῥωμαϊκὴ Ἀρχαιολογία: βλ. Φωτ. Βιβλ. 83, 64b), ὑπῆρξε ὀπαδὸς τοῦ Ἀττικισμοῦ μὲ πρότυπο τὸν Δημοσθένη καὶ ἐνδιαφέρθηκε ἰδιαίτερα γιὰ τοὺς ἀρχαίους συγγραφεῖς ὡς πρότυπα ὕφους (κατὰ τὴ Σοῦδ., Διονύσιος, Ἀλεξάνδρου, Ἁλικαρνασσεύς, ῥήτωρ καὶ παντοίως λόγιος· γέγονε δὲ ἐπὶ Καίσαρος τοῦ Σεβαστοῦ, πρόγονος τοῦ ἐπὶ Ἀδριανοῦ γεγονότος Ἀττικιστοῦ· καὶ κατὰ τὸν Φώτ. ὅ.π. 61, 20b –ἂν εἶναι ὄντως ὁ ἴδιος, ὁ ὁποῖος μνημονεύεται στὴ συνέχεια ἀναλυτικὰ ἀπὸ τὸν Φώτ., ὅ.π.– σοφιστής). Ἐκτὸς ἀπὸ τὰ ἔργα του γιὰ τὸν Δημοσθένη, τὸν Δείναρχο, τὸν Λυσία, τὸν Ἰσαῖο, τὸν Ἰσοκράτη, τὰ ὁποῖα φαίνεται νὰ ἀνήκουν στὸ Περὶ ἀρχαίων [ἢ Περὶ τῶν Ἀττικῶν] ῥητόρων σύγγραμμά του, σώζονται ἡ θεωρία του γιὰ τὴ συναρμογὴ τῶν λέξεων μὲ τὴ διάκριση σὲ αὐστηράν, γλαφυράν (ἢ ἀνθηράν) καὶ εὔκρατον κοινήνμέσην σύνθεσιν ὅπως ἀναπτύχθηκε στὸ Περὶ συνθέσεως ὀνομάτων, οἱ δύο Πρὸς Ἀμμαῖον ἐπιστολές, ἡ ἐπιστολὴ Πρὸς Πομπήιον, τὰ συγγράμματα Περὶ μιμήσεως καὶ Περὶ Θουκυδίδου, ἐνῶ ἡ Τέχνη ῥητορικὴ (ποὺ συνήθως ὅμως θεωρεῖται ἔργο μεταγενέστερο· βλ. RE2 σ.λ. Dionysios 113. [969 κἑ.], καὶ Voss11 169-71· Lesky ΙΑΕΛ53 1136-37, East. – Knox ΙΑΕΛ43 841-44 [καὶ 1068], Kennedy CHLCr12 267-72 καὶ 318-19 καὶ HCRh9 161-66). Ὅσον ἀφορᾶ στὴν ἐδῶ μαρτυρία τοῦ Τζέτζη γιὰ Περὶ ἰδεῶν ἔργο τοῦ Διονύσιου, ὁ L. Radermacher (RE2 ὅ.π. 969) τὴ θεωρεῖ κενὴ καυχησιολογία (“eitel Flunkerei”), ἐὰν δὲν σχετίζεται μὲ τὸ ὅτι ἡ λέξη ἰδέα ἐπανέρχεται συχνὰ στὰ σωζόμενα ἔργα του, ἐνῶ ὁ Ι. Rutherford (“Inverting the Canon: Hermogenes on Litterature”13, HSPh 94 [1992], 355 κἑ.), μελετώντας τὶς σχέσεις τοῦ Ἑρμογένη –στὸ Περὶ ἰδεῶν σύγγραμμά του– μὲ τοὺς ἄλλους ἐκπροσώπους τῆς Δεύτερης Σοφιστικῆς, ἀποδεικνύει πὼς ὁ ρήτορας γνώριζε τὰ ἔργα τοῦ Ἁλικαρνασσέα καὶ υἱοθέτησε ἐκτενῶς στοιχεῖα τους στὸ Περὶ ἰδεῶν: ἡ διάκριση τῶν ἔργων τοῦ γραπτοῦ λόγου σὲ Ποίηση καὶ Πεζογραφία καὶ τῆς δεύτερης σὲ Ἱστορία, Φιλοσοφία καὶ Ρητορική, ὅπως ἔγινε ἀπὸ τὸν Διονύσιο στὸ Περὶ μιμήσεως καὶ σὲ γενικὲς γραμμὲς ἀκολουθήθηκε ἀπὸ τὸν Κοϊντιλιανὸ καὶ τὸν Δίωνα τὸν Χρυσόστομο (ὅ.π. 363), πέρασε καὶ στὸν Ἑρμογένη, μὲ τὴ διαφορὰ ὅτι ὁ τελευταῖος μεταθέτει τὴν ἔμφαση διαιρώντας τὴ λογοτεχνία σὲ δύο κατηγορίες, τὸν πολιτικὸν καὶ τὸν πανηγυρικὸν λόγον, ἐντάσσοντάς την δηλαδὴ στὸ σῶμα τῆς ρητορικῆς. Ἐπίσης ἐνισχύει καὶ γενικεύει τὴν ἄποψη τοῦ Διονύσιου γιὰ τὴ δεινότητα τοῦ Δημοσθένη (βλ. ὅ.π. 371-73). Ἀπὸ τὸ σχόλιο τοῦ Τζέτζη, ἑπομένως, μποροῦμε νὰ κρατήσουμε τὴν ἐπίδραση τοῦ Διονύσιου στὸν Ἑρμογένη, μολονότι ἡ ἀναφορὰ γίνεται γιὰ νὰ ἐξυψωθῆ ὁ δεύτερος. Γιὰ τὸ ὄνομα Βασιλίσκος βλ. ἀνωτ. a σχόλ. σ.στ. 4-5. Γιὰ τὴ Δεύτερη Σοφιστικὴ βλ. καὶ τὸ πολὺ καλὸ σχετικὸ κεφάλαιο στὴν ΙΕΕ14 Στ΄ 395 κἑ. (βιβλιογραφία: 625 κἑ.)· βλ. ἐπίσης Reardon FoGR15 89-90 [καὶ κεφ. 6], Kennedy HCRh9 230 κἑ., Κοντιάδη ΦΦΕικ16 17 κἑ. (μὲ βιβλιογραφία).

4. Ζώσιμος ἀνὴρ Ἀσκαλωνίτης: σύμφωνα μὲ τὴ Σοῦδ. (σ.λ., ζ 169), Ζώσιμος, Γαζαῖος ἢ Ἀσκαλωνίτης, σοφιστής, κατὰ τοὺς χρόνους Ἀναστασίου τοῦ βασιλέως. ἔγραψε Λέξιν ῥητορικὴν κατὰ στοιχεῖον καὶ ὑπόμνημα εὶς τὸν Δημοσθένην καὶ εἰς Λυσίαν· βλ. καὶ στὸ προοίμιο τοῦ Λεξικοῦ, ὅπου μνημονεύονται οἱ συνταξάμενοι τοῦτο ἄνδρες σοφοί, μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ ὁ Ζώσιμος Γαζαῖος ποὺ ἔγραψε Λέξεις ῥητορικὰς κατὰ στοιχεῖον. Γιὰ τὴν ταύτισή του ἐγείρονται διάφορα προβλήματα, τὰ ὁποῖα ἐκθέτει καὶ σχολιάζει ὁ Η. Gärtner (RE2 σ.λ. Zosimos 7.): Ἡ ὑπόθεση ὅτι ὁ σοφιστὴς γεννήθηκε στὴν Ἀσκάλωνα καὶ μετέπειτα ἔδρασε στὴ Γάζα τὴν ἐποχὴ τοῦ Ἀναστασίου (491-518) εἶναι εὔλογη, ἀλλὰ προσκρούει ὡς πρὸς τὸ τελευταῖο σκέλος στὴν πληροφορία τοῦ Γεωργίου Κεδρηνοῦ ὅτι ὁ Ζώσιμος, ὁ Γαζαῖος ῥήτωρ, ἐκτελέστηκε τὸ 477 μετὰ ἀπὸ διαταγὴ τοῦ αὐτοκράτορα Ζήνωνα. Διατυπώθηκε ἐπίσης ἡ ἄποψη (βλ. ὅ.π., πβ. Voss11 260-61) ὅτι πρόκειται γιὰ ἄλλον Ζώσιμο ρήτορα ἀπὸ τὴ Γάζα μὴ μνημονευόμενον ἀλλοῦ, διαφορετικὸν ἀπὸ αὐτὸν ποὺ ἔδρασε στὴν ἐποχὴ τοῦ Ἀναστασίου. Οὐδόλως ὅμως ἀποκλείεται –μὲ γνωστὴ καὶ συνήθη τὴ σύγχυση τῶν πηγῶν στοὺς Βυζαντινοὺς συγγραφεῖς– νὰ πρόκειται περὶ ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ προσώπου ποὺ ἀπαντᾶ εἴτε ὡς Ἀσκαλωνίτης εἴτε ὡς Γαζαῖος (καθὼς μάλιστα πρόβλημα ὑφίσταται καὶ ὡς πρὸς τὴ θέση τῆς Ἀσκάλωνας, στὴν Παλαιστίνη ἢ στὴ Συρία: βλ. ΑΚυΓ217 11 Ε2 σχόλ. σ.στ. 8 σ.λ. Παλαιστίνας ἀστόν, γιὰ τὸν Φιλόστρατον). Ἀπὸ τὸ ρητορικὸ Λεξικὸ Λέξις ῥητορικὴ [ἢ Λέξεις ῥητορικαὶ] κατὰ στοιχεῖον καὶ ἀπὸ τὸ Ὑπόμνημα Εἰς Λυσίαν δὲν σώζεται τίποτε, ἐνῶ ἕνας Βίος Δημοσθένους ποὺ παραδίδεται μὲ τὸ ὄνομά του (Dindorf Demosth.18 VIII. 18 κἑ.· βλ. RE2 ὅ.π. 791) θὰ πρέπει νὰ ἀποτελοῦσε τὴν εἰσαγωγὴ στὸ Ὑπόμνημά του γιὰ τὸν Δημοσθένη (ἔχει διατυπωθῆ, μὲ πολλὲς ἀμφιβολίες, καὶ ἡ ὑπόθεση ὅτι αὐτὸς καὶ ὄχι ὁ Οὐλπιανὸς ἔδωσε τὴν τελικὴ μορφὴ στὰ Δημοσθενικὰ Σχόλια ποὺ μᾶς σώζονται, εἰδικὰ γιὰ τὸν λόγο Κατὰ Τιμοκράτους, βάσει τῆς φράσης ὡς εἰρήκαμεν ἐν τῷ βίῳ αὐτοῦ [271: ΙΙ. 361.9-10 Dilts19]· βλ. ὅ.π. 792). Βέβαιη εἶναι ἡ ἐνασχόλησή του μὲ τὸν Αἴλιο Ἀριστείδη, ἐνῶ ἀποδίδεται σ' αὐτὸν ἕνας Βίος τοῦ Ἰσοκράτη καὶ διατυπώθηκαν ἀντικρουόμενες ἀπόψεις γιὰ τὸ ἂν ἕνας Βίος τοῦ Θουκυδίδη καὶ τὸ σχετικὸ Ὑπόμνημα, ἀποδιδόμενα στὸν Μαρκελλίνο, ἀνήκουν σ' αὐτόν (βλ. ὅ.π. 793-94).

Μὲ τὸ ὄνομα τοῦ Ζώσιμου κλείνει ἡ ὀνομαστικὴ ἀναφορὰ τοῦ Τζέτζη σὲ ὅσους ἔγραψαν γιὰ ἰδέας πρὶν ἀπὸ τὸν Ἑρμογένη, στὴν ὁποία φαίνεται νὰ ἀκολουθεῖται καὶ χρονολογικὴ σειρά, μολονότι δὲν ἀποκλείεται μερικὴ παρασάλευση τῆς χρονολογικῆς σειρᾶς λόγω τοῦ μέτρου (πβ. κατωτ. 24 *F2b σχόλ. σ.στ. 3 κἑ.)· ὁ Ζήνων φαίνεται νὰ βρίσκεται σωστὰ στὴν τρίτη θέση.

  1. Rabe, H. (1913), Hermogenes Opera, Leipzig.a↑ b↑ c↑
  2. von Pauly, A F., Wissowa G., Kroll W., Mittelhaus K. & Furchtegott Ziegler K J. (1893-1980), Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft, Stuttgart .a↑ b↑ c↑ d↑ e↑ f↑ g↑
  3. Lesky, A. (1981), Ἱστορία τῆς Ἀρχαίας Ἑλληνικῆς Λογοτεχνίας, 5th ed., Θεσσαλονίκη .a↑ b↑ c↑
  4. Tempelis, H. (1992), Syrianus on the knowledge of the transcendant reality, Διεπιστημον. Επιθ. 3.6: 32-38.
  5. von Christ, W., Schmidt M. & Stählin O. (1920), Geschichte der griechischen Literatur, 6th ed., München .a↑ b↑
  6. Spengel, L. & Hammer C. (1894), Rhetores Graeci, Vol. I, pars II,
  7. Schmid, W. (1917), Die sogenannte Aristidesrhetorik, RhM 72: 238-257.
  8. Schmid, G. (1926), Aristidis qui feruntur Libri rhetorici II, Rhetores Graeci,5 Leipzig.
  9. Kennedy, G. (1994), A new History of Classical Rhetoric (an extensive revision and abridgment of “The Art of Persuasion in Greece”, “The Art of Rhetoric in the Roman World” and “Greek Rhetoric under Christian Emperors”, with additional discussion of Late Latin Rhetoric, Princeton.a↑ b↑ c↑
  10. Kennedy, G. (1972), The Art of Rhetoric in the Roman World (300 B.C.-A.D. 300), Princeton.
  11. Vossius, G. H. (1651), De Historicis Graecis (Libri IV), Leiden.a↑ b↑
  12. Kennedy, G. (1989), The Cambridge History of Literary Criticism, Vol. vol. 1: Classical Criticism, Cambridge.
  13. Rutherford, I. (1992), Inverting the Canon: Hermogenes on Literature, HSCPh 94: 355-378.
  14. (1970-1979), Ἱστορία τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους, τóμ. Α΄- ΙΣΤ΄, Ἀθῆναι.
  15. Reardon, B. P. (1991), The Form of Greek Romance, Princeton.
  16. Κοντιάδη-Τσιτσώνη, Ε. Ι. (2001), Φλαβίου Φιλοστράτου Εἰκόνες, Αθήνα.
  17. Βοσκός, Α. Ι. (1997), Ἀρχαία Κυπριακὴ Γραμματεία: τόμ. 2. Ἐπίγραμμα, τóμ. 2, Λευκωσία.
  18. Dindorf, W. (1851), Demosthenes, Vols. VIII-IX: Scholia Graeca, ex codicibus aucta et emendata, Oxford.
  19. Dilts, M. R. (1983-1986), Scholia Demosthenica, Vols. I-II, Leipzig.