You are here

F75

Please add a search word

T= Testimonium  F= Fragmentum  E=  Επιγραφή / Inscription

Steph. Byz. Ethn. s.v. Ἀρκαδία (Ἀρκάς)

1Ἀρκαδία2 · χώρα. καὶ ὄνομα κύριον·› (?) Ἀρκάς Ἀρκάδος, ἀφ'

οὗ Ἀρκάδιος καὶ Ἀρκαδία, ὡς Τέμμιξ Τέμμικος Τεμμικία. -

καλεῖτο δὲ Πελασγία3, ὡς Νικόλαος ε΄ (90 F 37 J.). Ἀπολλόδω-

ρος ἐν τῶι Περὶ θεῶν ιϚ΄ βιβλίωι (244 F 100 J.) περὶ Δήμητρός

  φησιν ὅτι ‹Ἀρκαδίαν4Ἀρκάδια5 τῆι Δήμητρι μέλλοντες θύειν

οἱ ἄνθρωποι6,7 (ταύτην γὰρ τὴν θυσίαν συνεστήσαντο μετὰ τὸν8

πρῶτον σπόρον, ὅτι αὐτοῖς9,10 ἐκ τῆς γῆς ἔμολενκαρπὸς εἰς

τροφὴν καὶ σπόρον, καὶ οὕτω τὰ Ἀρκάδια11 τιμῆς χάριν12). ἐκλή-

θη δὲ καὶ Παρρασία13 καὶ Λυκαονία· οἱ δὲ καὶ Γιγαντίδα φασὶ

καὶ Ἀζανίαν καὶ Πανίαν. Ἵππυς14 δὲ ὁ Ῥηγῖνος (554 F *7 J.)

λέγεται πρῶτος καλέσαι προσελήνους τοὺς Ἀρκάδας· καὶ τὸ

ἄστρον λέγεται ἐν τῶι οὐρανῶι τότε Ἄρκτος κληθῆναι, ἣ -

μαξα ἐλέγετο. Ἴστρος δέ φησιν ὅτι Θεμιστοῦς15 καὶ Διὸς

Ἀρκὰς ἐγένετο, διὰ δὲ τὴν τῆς μητρὸς ἀποθηρίωσινἄρκτωι

γὰρ ὑφ' Ἥρας16 αὐτὴν ὁμοιασθῆναι17– ταύτης τυχεῖν τῆς προση-

γορίας. τὸ πατρωνυμικὸν Ἀρκασίδαι18· ὤφειλεν19 οὖν Ἀρκαδί-

δης, ἀλλὰ διὰ τὸ κακόφωνον οὕτως ἐγένετο· τὸ θηλυκὸν Ἀρ-

κασίς. ἔστι καὶ Ἀρκαδία παραθαλάσσιος πόλις20. λέγεται καὶ

Ἀρκαδικὸς καὶ Ἀρκαδικὴ καὶ Ἀρκαδικὸν καὶ Ἀρκαδικά·

καὶ τὸ Ἀρκάδισσα παραλόγως21· ἐκ τόπου Ἀρκαδίηθεν. ἐκά-

λουν αὐτοὺς καὶ Ἀρκαδιώνδας τοῦ δ πλεονάσαντος. ἔστι καὶ

Ἀρκαδία Αἰγύπτου πόλις.

  1. Cf. Eust. ad B 603 (p. 300.12) Ἀρκάδες ἀπὸ Ἀρκάδος, υἱοῦ Διός· καὶ ἡ χώρα αὐτῶν Ἀρκαδία, κληθεῖσά ποτε καὶ Πελασγία καὶ Παρρασία καὶ Λυκαονία καὶ Γιγαντὶς καὶ Ἀζανία. [ὅτι δὲ ὁ Ἀρκάς, τό τε κύριον καὶ τὸ ἐθνικόν, συστέλλει τὸ α (...) ἐκ τῶν Ἡρωδιανοῦ δῆλον (...).] Δοκεῖ δέ, φασί, παλαιότατα ἔθνη Ἐλλήνων εἶναι τὰ Ἀρκαδικά· διὸ καὶ προσέληνοι ἐλέγοντο οἱ Ἀρκάδες, ὅπερ, φασίν, ἽππυςῬηγῖνος πρῶτον αὐτοὺς ἐκάλεσε. (...) καὶ τὸ ἄστρον ἡ Ἅμαξα ἐκλήθη Ἄρκτος διὰ τὸ καὶ τὸν ῥηθέντα Ἀρκάδα, τὸν ἐκ Διὸς καὶ Θεμιστοῦς, τυχεῖν τῆς προσηγορίας ταύτης διὰ τὴν ἀποθηρίωσιν τῆς μητρός· ἄρκτος γὰρ ὑπὸ Ἥρας, φασίν, ἡ Θεμιστὼ ἐγένετο, etc. (vid. et Eust. Dion. Perieg. 414).


  2. 1 Ἀρκαδία (cum lac. indicio) add. Meineke, χώρα. καὶ ὄνομα κύριον (e Sud. s.v. Ἀρκαδία, cf. Eust. supra) dubit. Voskos (possis etiam τὸ ἐθνικὸν, al. sim.); fort. nil ante Ἀρκάς (cf. FGrH 244 F 100)
  3. 3 Πελασγίη Α
  4. 5 Ἀρκαδίαν (sc. ἐκάλεσαν αὐτὴν) dubit. add. Voskos ‖
  5. Ἀρκάδια Xylander: ἀρκαδία(ι) RVP
  6. 6 οἱ om. plerique (num ἅνθρωποι scribendum?) ‖
  7. post ἄνθρωποι aliquid excidisse vel γὰρ delendum put. Mein. (cf. Lusitani adnot. 44: «In illis Apollodori verbis aliqua verba deficere, quis non videt? sed ea supplere fine aliorum codicum ope ἀδύνατον existimo»)
  8. 6 sqq. dist. alius alio
  9. 7 αὐτῆς AV
  10. 7-8 ὅτι αὐτοῖςκαὶ σπόρον om. plerique
  11. 8 ἀρκαδία RV ‖
  12. post χάριν aliquid excidisse put. Mein.
  13. 9 Παρασία RV
  14. 10 Ἵππυς Xyl. (vid. et Eust.): ἵππους et ἰπους codd.
  15. 13 Θεμιστοῦς codd., et Eust. (vid. adnot. Mein.): Καλλιστοῦς vel Μεγιστοῦς Berkel
  16. 15 ὑφ' Ἥρας pl.; ὑπὸ Ἥρας Eust.: ἀφ' Ἥρας R ‖
  17. ὁμοιασθῆναι Mein.; ὁμοιωθῆναι Holste: ὀνομασθῆναι (ὠν- P) codd.; ἐγένετο Eust.
  18. 16 Ἀρκασίδαι P: Ἀρκεσίδαι cett. ‖
  19. ὤφειλε μὲν dubit. prop. Mein.
  20. 18 «post πόλις excidit opinor ἐν Ζακύνθῳ τῇ νήσῳ» Mein.
  21. 20 παράλογον Rp.c.; ‹οὐ› παράλογον dubit. prop. Mein.
Στέφ. Βυζ. Ἐθν. σ.λ. Ἀρκαδία (Ἀρκάς)

<Ἀρκαδία· χώρα. καὶ ὄνομα κύριο> (;) Ἀρκάς Ἀρκάδος, ἀπ' ὅπου

Ἀρκάδιος καὶ Ἀρκαδία, ὅπως Τέμμιξ Τέμμικος Τεμμικία. Ἐκαλεῖτο

δὲ Πελασγία, ὅπως γράφει ὁ Νικόλαος (ὁ Δαμασκηνός, 1ος αἰ. π.Χ.)

στὸ ε΄ βιβλίο. Ὁ Ἀπολλόδωρος (ὁ Ἀθηναῖος, 2ος αἰ. π.Χ.) στὸ ιϚ΄

βιβλίο γιὰ τὴ Δήμητρα λέει ὅτι <Ἀρκαδία> (τὴν ὀνόμασαν) ὅταν οἱ

ἄνθρωποι ἑτοιμάζονταν νὰ κάνουν θυσία στὴ Δήμητρα γιορτάζον-

τας τὰ Ἀρκάδια (καθ' ὅσον αὐτὴ τὴ θυσία τὴν καθιέρωσαν μετὰ τὴν

πρώτη σπορά, διότι σ' αὐτοὺς ἀπὸ τὴ γῆ ἦρθε ὁ καρπὸς γιὰ τροφὴ καὶ

σπορά, καὶ ἔτσι τιμητικὰ καθιέρωσαν τὰ Ἀρκάδια). Τὴν ἀποκάλεσαν

δὲ καὶ Παρρασία καὶ Λυκαονία· κι ἄλλοι λὲν πὼς ὀνομάστηκε καὶ Γι-

γαντίδα καὶ Ἀζανία καὶ Πανία. Ὁ δὲ Ἵππυς ὁ Ρηγίνος (4/3 αἰ. π.Χ.;)

λέγεται ὅτι πρῶτος ὀνόμασε τοὺς Ἀρκάδες προσέληνους (πιὸ πα-

λιοὺς ἀπὸ τὸ φεγγάρι)· καὶ τὸ ἄστρο τοῦ οὐρανοῦ ποὺ πρὶν λεγόταν

Ἅμαξα τότε ἀποκλήθηκε Ἄρκτος. Ὁ δὲ Ἴστρος λέει ὅτι ὁ Ἀρκὰς

γεννήθηκε ἀπὸ τὴ Θεμιστὼ καὶ τὸν Δία, καὶ γιὰ τὴν ἀποθηρίωση τῆς

μάνας του –γιατὶ αὐτὴ μεταμορφώθηκε σὲ ἄρκτο (ἀρκούδα) ἀπὸ τὴν

Ἥρα– τοῦ 'τυχε αὐτὴ ἡ ὀνομασία. Τὸ πατρωνυμικὸ Ἀρκασίδες· θά

'πρεπε βέβαια νὰ ἦταν Ἀρκαδίδης, ἀλλὰ γιὰ τὴν κακοφωνία του

ἔγινε ἔτσι· τὸ θηλυκὸ Ἀρκασίς. Ὑπάρχει καὶ παραθαλάσσια πόλη

Ἀρκαδία. Λέγεται καὶ Ἀρκαδικὸς καὶ Ἀρκαδικὴ καὶ Ἀρκαδικὸ καὶ

Ἀρκαδικά· καὶ τὸ Ἀρκάδισσα ἀπροσδόκητα· καὶ γιὰ ἐκ τόπου κίνη-

ση Ἀρκαδίηθεν. Τοὺς ἀποκαλοῦσαν καὶ Ἀρκαδιώνδας μὲ πλεονα-

σμὸ τοῦ δ. Ὑπάρχει καὶ Ἀρκαδία πόλη τῆς Αἰγύπτου.


Πβ. Εὐστ. στὸ Β 603 (σ. 300.12) Ἀρκάδες ἀπὸ τὸν Ἀρκάδα, γιὸ τοῦ Δία· καὶ ἡ χώρα τους Ἀρκαδία, ποὺ κάποτε ἀποκλήθηκε καὶ Πελασγία καὶ Παρρασία καὶ Λυκαονία καὶ Γιγαντὶς καὶ Ἀζανία. [Ὅτι δὲ ὁ Ἀρκάς, καὶ τὸ κύριο καὶ τὸ ἐθνικό, συστέλλει τὸ α (...) εἶναι φανερὸ ἀπὸ ὅσα γράφει ὁ Ἡρωδιανός (...).] Καὶ φαίνεται, λέν, πὼς τὰ Ἀρκαδικὰ εἶναι παλαιότατα φύλα τῶν Ἑλλήνων· γι' αὐτὸ λέγονταν καὶ προσέληνοι οἱ Ἀρκάδες, ὄνομα μὲ τὸ ὁποῖο, λέν, τοὺς ἀποκάλεσε γιὰ πρώτη φορὰ ὁ Ἵππυς ἀπὸ τὸ Ρήγιο. (...) Καὶ τὸ ἄστρο ἡ Ἅμαξα ἐκλήθη Ἄρκτος ἐπειδὴ καὶ ὁ Ἀρκάδας ποὺ ἀναφέραμε, αὐτὸς ποὺ γεννήθηκε ἀπὸ τὸν Δία καὶ τὴ Θεμιστώ, πῆρε τὴν προσωνυμία αὐτὴ γιὰ τὴν ἀποθηρίωση τῆς μάνας· γιατὶ ἀπὸ τὴν Ἥρα, λέν, ἡ Θεμιστὼ μεταμορφώθηκε σὲ ἄρκτο, κ.λπ. (βλ. καὶ Εὐστ. Διον. Περιηγ. 414).


[Τὸ λῆμμα, ὡς ἄκρως περιληπτικό, εἶναι προβληματικὸ σὲ ἀρκετὰ σημεῖα. Οἱ ἐκδότες συμφωνοῦν ὅτι τὸ κείμενο φαίνεται κατὰ τόπους ἀκρωτηριασμένο. Ὁ Meineke πρόσθεσε τὸ Ἀρκαδία στὴν ἀρχὴ καὶ τὴν ἔνδειξη χάσματος, πρὶν ἀπὸ τὸ Ἀρκάς, καὶ ὁ Jacoby τὸν ἀκολούθησε στὸ ἐδῶ F75 καὶ στὸ 90 F 37 (ὄχι ὅμως καὶ στὸ 244 F 100, ἴσως ὀρθὰ ἐνεργώντας, ὅπως δείχνει ἡ ἀρχὴ τοῦ σχολίου τοῦ Εὐστ. στὸ Β 603, ποὺ φαίνεται νὰ στηρίζεται ἐν πολλοῖς στὸ κείμενο τοῦ Στέφ. Βυζ.). Μὲ πολλὲς ἀμφιβολίες συμπλη­ρώσαμε μετὰ τὸ Ἀρκαδία τοῦ Meineke τὸ χώρα. καὶ ὄνομα κύριον (ὅπως στὴ Σοῦδ. σ.λ. Ἀρκαδία, πβ. καὶ Εὐστ. καὶ ἡ χώρα αὐτῶν Ἀρκαδία καὶ ὁ Ἀρκάς, τό τε κύριον καὶ τὸ ἐθνικόν, μὲ τὸ τελευταῖο ὅμως καὶ ἀνάλογα λήμματα τοῦ Στεφ. Βυζ. νὰ εἰσηγοῦνται συμπλ. <Ἀρκαδία· τὸ ἐθνικὸν> Ἀρκὰς κ.λπ., ἐπιτεί­νοντας τὸν προβληματισμό). Μὲ πολλὲς ἐπίσης ἐπιφυλάξεις συμπληρώσαμε τὸ Ἀρκαδίαν πρὸ τοῦ Ἀρ­κάδια, ὡς εὐεξήγητη παλαιογραφικὰ παράλειψη. – Τὰ πολλὰ ὀνόματα τῆς Ἀρκαδίας φέρνουν στὸν νοῦ τὴν ἀνάλογη περίπτωση τῆς Κύπρου μὲ τὶς εὐρύτατες Ἀρκαδικὲς καταβολές (βλ. καὶ ἀνωτ. Πίν. 43).]

Σχόλια: 

75. Βλ. ἀνωτ. κριτ. ὑπόμν. καὶ σημ. σ' αὐτό, καὶ Jacoby1 660 / 523 (μὲ παραπομπὲς καὶ βιβλιογραφία). Τὰ πολλαπλὰ προβλήματα τοῦ κειμένου ἀφενὸς καὶ ἀφετέρου ἡ ὕπαρξη διάφορων παραλλαγῶν τῶν ἐμπλεκόμενων μύθων δὲν ἐπιτρέπουν τὴ διατύπωση σχετικῶν συμπερασμάτων ἀσφαλῶν. Περὶ Θεμιστοῦς (στ. 14) βλ. RE2 σ.λ. Themisto 3., ΕλλΜ3 3. 119 κἑ. [Ἴναχος: 164 κἑ.], πβ. ΑΚυΓ14 σσ. 56-57 [ΑΚυΓ1β´4 80-81] καὶ 2 F1 μὲ σχόλ., γιὰ τοὺς μύθους τῆς Ἀρκαδίας ΕλλΜ3 3. 239 κἑ. (μὲ πίν. σελ. 241: ΖεύςΚαλλιστώ > Ἀρκάς) καὶ σχόλ. Παπαχατζῆ (Παυσ. 4. 174 κἑ.: βλ. Πίν. σ.λλ.) στὰ Παυσ. Ἀρκαδικά, γιὰ τὸν μύθο τῆς ἀποπλάνησης τῆς Καλλιστοῦς ἀπὸ τὸν Δία καὶ τῆς γέννησης τοῦ Ἀρκάδος καὶ Burkert ΑρΕΘ5 320 μὲ σημ. 17 (ὅπου παραπομπὲς καὶ βιβλιογραφία). Γιὰ τὴν Ἀρκαδία καὶ τὶς πανάρ­χαιες στενὲς σχέσεις της μὲ τὴν Κύπρο (καὶ ἰδιαίτερα τὴν Πάφο, τὴν ἰδιαίτερη πατρίδα τοῦ Ἴστρου) βλ. Ἀ. Βοσκοῦ Μορφώ6 21 κἑ. Νὰ πρωτοτυπεῖ ὁ Ἴστρος ἐμφανίζοντας τὴ Θεμιστὼ μητέρα τοῦ Ἀρκάδα (κατ' ἐπίδραση τοῦ Εὔκλου ἢ μιᾶς τοπικῆς Παφιακῆς –μὲ ρίζες Ἀρκαδικὲς– παράδοσης), εἶναι μιὰ ἑλκυστικὴ ὑπόθεση.

  1. Jacoby, F. (1949), Atthis: The Local Chronicles of Ancient Athens, Oxford .
  2. von Pauly, A F., Wissowa G., Kroll W., Mittelhaus K. & Furchtegott Ziegler K J. (1893-1980), Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft, Stuttgart .
  3. Κακριδῆς, Ἰ. Θ. (1986), Ελληνική Μυθολογία, Αθήνα .a↑ b↑
  4. Βοσκός, Α. Ι. (1995), Ἀρχαία Κυπριακὴ Γραμματεία: τόμ. 1. Ποίηση Ἐπική Λυρική Δραματική, τóμ. 1, Λευκωσία.a↑ b↑
  5. Burkert, W. (1993), Ἀρχαία Ἑλληνική Θρησκεία: Ἀρχαϊκή καί Κλασσική Ἐποχή, μτφρ. Μπεζαντάκος, Ν Π. και Αβαγιανού, Α Ἀθήνα.
  6. Βοσκός, Α. Ι. (1999), Μορφὼ παροικήσουσι: Λυκόφρονος Ἀλεξάνδρα, Λευκωσία Κύπρου.