You are here

F42

Please add a search word

T= Testimonium  F= Fragmentum  E=  Επιγραφή / Inscription

Schol. Plat. Phaed. 89c

1,2πρὸς δύο οὐδ' ὁ Ἡρακλῆς3 · ταύτης4 τὴν αἰτίαν Δοῦρις5 (76 F 93

J.) οὕτως ἀφηγεῖται·  Ἡρακλέα γάρ6 φησι βωμὸν εἱσάμενον7 ἐπὶ

τῶι Ἀλφειῶι πυγμῆς ἀγῶνα 8θεῖναι καὶ νικῆσαντα τὴν ἑξῆς

Ὀλυμπιάδα πάλιν9 ἀγωνιζόμενον ὑπὸ Ἐλάτου καὶ Φεράνδρου10

  πάληι11 ληφθῆναι, καὶ ἐξ ἐκείνου τὸ «πρὸς δύο οὐδ' Ἡρακλῆς»

παροιμιασθῆναι. Ἐχεφυλλίδας12 (409 F 1 J.) δὲ αὐτὸν ὑπὸ Κτε-

άτου καὶ Εὐρύτου τῶν Μολονιδῶν ἡττηθῆναι κατὰ τὴν 13ἐπ'

Αὐγέαν στρατείαν14· διωχθέντα δὲ ἄχρι τῆς Βουπρασίδος15 καὶ

περιβλεψάμενον, ὡς οὐδεὶς ἐξίκετο τῶν πολεμίων, ἀναψῦξαί16

τε καὶ ἐκ τοῦ παραρρέοντος17 ποταμοῦ πιόντα 18προσαγορεῦσαι

τοῦτο «Ἡδὺ ὕδωρ», ὃ νῦν δείκνυται ἰόντων ἐκ Δύμης εἰς Ἦλιν19,

καλούμενον ὑπὸ τῶν ἐγχωρίων «Βαδὺ20 ὕδωρ». τὰ δὲ αὐτὰ καὶ

Φερεκύδης (3 F 79a J.) καὶ Κώμαρχος21 (410 F 2 J.) καὶ -

στρος ἐν τοῖς Ἠλιακοῖς22 ἱστοροῦσιν. καὶ διὰ τοῦτο θε-

ωροὺς τοὺς Μολιονίδας ἰόντας εἰς Κόρινθον λοχήσαντα τὸν

Ἡρακλέα περὶ Κλεωνὰς ἀποκτεῖναι· ὅθεν Ἠλ‹ε›ίοις23 ἀπώμοτον

εἶναι τὰ Ἴσθμια ἀγωνίζεσθαι, ὅτι θεωροὺς πεμφθέντας εἰς τὸν

Ἰσθμὸν τοὺς Μολιονίδας ἑλὼν Ἡρακλῆς ὑπὸ Κορινθίων ἐδέ-

χθη. Ἡρόδωρος (31 F 23 J.) δὲ καὶ Ἑλλάνικός24 (4 F 103 J.)

φασιν ὡς, ὅτε τὴν ὕδραν Ἡρακλῆς ἀνήιρει, τὴν Ἥραν αὐτῶι

καρκίνον ἐφορμῆσαι, πρὸς δύο δὲ οὐ δυνάμενον μάχεσθαι

σύμμαχον ἐπικαλέσασθαι τὸν Ἰόλαον25, καὶ ἐντεῦθεν ῥηθῆναι

τὴν παροιμίαν.

  1. Cf. Zenob. 5.49 et Diogenian. 7.2 (I. 140-41 et 287 Leutsch – Schn.); cf. etiam Phot. s.v. οὐδ' Ἡρακλῆς πρὸς δύο, Sud. s.vv. οὐδὲ . πρὸς δύο (ο 780.1) et οὐδὲν Ἡ. πρὸς δύο (ο 794.1), Plat. Phaed. 89c πρὸς δύο λέγεται οὐδ' ὁ Ἡρακλῆς οἷός τε εἶναι etc., Eust. ad Λ 750 (p. 882.33-36), al.


  2. [Vid. et Greene SchPlat pp. 13-14, et Erbse UAttL p. 205: Paus. Att. s.v. (fr. π 32) πρὸς δύο οὐδ' [] Ἡρακλῆς.]
  3. 1 οὐδὲ Ἡρακλῆς πρὸς δύο (vel οὐδ', οὐδὲν Sud. o 794.1) Zenob. al. (vid. supra) ‖
  4. ταύτης ‹τῆς παροιμίας› Erbse ‖
  5. Δοῦρις pl.
  6. 2 γάρ Τ, prob. Greene Jac.: om. cett. (et Jac. 76 F 93 al.) ‖
  7. εἱσάμενον T, Gr. Jac. Erb: δειμάμενον cett. (et Jac. 76 F 93 al.)
  8. 3-4 θεῖναιἀγωνιζόμενον (νικήσαντα schol.) interp. Voskos; θ. καὶ νικήσαντα, et ἀγωνιζόμενον Erb.; θεῖναι, καὶ νικήσαντα et ἀγωνιζόμενον Gr.: θ. καὶ νικῆσαι, τὴνδ'› et ἀγωνιζόμενον) Jac. (νικῆσαι· 76 F 93 al.)
  9. 4 πάλαι pro πάλιν T ‖
  10. ἐλαίου (ἐλείου) T; num Λαΐου? (cf. Zenob. 5.49 οἱ μὲν Λάϊον καὶ Φέρανδρον, οἱ δὲ Κτέατον καὶ Εὔρυτον)
  11. 5 πάγῃ T
  12. 6 Ἐχεφυλ[λ]ίδας scr. Erb. et Jac. 409 F 1
  13. 7-8 ἐπ' αὐγείαι T
  14. 8 post στρατείαν forte interp. Gr. Erb. ‖
  15. Βουπράσιδος Erb.
  16. 9 ἀνα­ψύξαι Gr.
  17. 10 «παραρέοντος (sic)» Gr.
  18. 10-11 προσαγορεῦσαι Τοῦτο ἡδὺ ὕδωρ Gr.
  19. 11 ἥλιον (pro Ἦλιν) T
  20. 12 Βαδὺ (βαδὺ multi) Paus. 5.3.2: σαδὺ T (Σαδὺ scr. Gr.)
  21. 13 Κλέαρχος pro Κώμαρχος Mü., et dubit. Gr. (: «1. Κλέαρχος? cf. FHG I 81, 36; FGH 3 F 79a»); «Κώμαρχος (cf. Clearch. fr. 67 We.)» (adnotans «κλείταρχος Reines.») Erb.
  22. 14 ἰλιακοῖς T
  23. 16 ἠλίοις T (Ἠλείοις scr. Jac.)
  24. 19 ἑλλάνιχος T; «Ἑλλάνιχός (sic. FHG I 50, 40; FGH 4 F 103)» Gr
  25. 22 Ἰόλεων Jac.
Σχόλ. Πλάτ. Φαίδ. 89c

πρὸς δύο οὔτε ὁ Ἡρακλῆς· αὐτῆς (δηλ. τῆς παροιμίας) τὴν αἰτία ὁ

Δοῦρις (ὁ Σάμιος, περ. 340-περ. 260 π.Χ.) ἀφηγεῖται ὡς ἑξῆς· λέει

δηλαδὴ πὼς ὁ Ἡρακλῆς ἀφοῦ ἵδρυσε βωμὸ στὸν Ἀλφειὸ διοργά-

νωσε ἀγῶνα πυγμαχίας καὶ νίκησε, ἀλλὰ στὴν προσεχῆ Ὀλυμπιάδα

πάλιν ἀγωνιζόμενος νικήθηκε στὴν πάλη ἀπὸ τὸν Ἔλατο καὶ τὸν

Φέρανδρο, καὶ ἀπὸ ἐκεῖνο τὸ γεγονὸς λέχθηκε ἡ παροιμία «πρὸς

δύο οὔτε ὁ Ἡρακλῆς». Ὁ Ἐχεφυλλίδας (4/3 [?] αἰ. π.Χ.) ὅμως λέει

πὼς αὐτὸς ἡττήθηκε ἀπὸ τὸν Κτέατο καὶ τὸν Εὔρυτο, τοὺς Μολιο-

νίδες, κατὰ τὴν ἐκστρατεία ἐναντίον τοῦ Αὐγέα· κι ἀφοῦ καταδιώ-

θηκε μέχρι τὴ Βουπρασίδα καὶ κοίταξε γύρω, καθὼς δὲν ἐρχόταν

κανένας ἀπὸ τοὺς ἐχθρούς, δροσίστηκε καὶ πίνοντας νερὸ ἀπὸ τὸν

ποταμὸ ποὺ κυλοῦσε δίπλα τὸ ἀποκάλεσε «Γλυκὸ νερό», ποὺ καὶ

τώρα δείχνεται σ' ὅσους πηγαίνουν ἀπὸ τὴ Δύμη στὴν Ἤλιδα, κα-

λούμενο ἀπὸ τοὺς ντόπιους «Βαδὺ (δηλ. Fαδύ, γλυκὺ) ὕδωρ». Τὰ

ἴδια μάλιστα ἱστοροῦν καὶ ὁ Φερεκύδης (5ος αἰ. π.Χ.) καὶ ὁ Κώ-

μαρχος (3ος [?] αἰ. π.Χ.) καὶ ὁ Ἴστρος στὰ Ἠλιακά. Καὶ γι'

αὐτὸν τὸν λόγο ὁ Ἡρακλῆς ἔστησε ἐνέδρα κοντὰ στὶς Κλεωνὲς

στοὺς Μολιονίδες, ποὺ πήγαιναν θεωροὶ στὴν Κόρινθο, καὶ τοὺς

σκότωσε· κι ἔτσι οἱ Ἠλεῖοι δεσμεύονται μὲ ὅρκο νὰ μὴν ἀγωνίζονται

στὰ Ἴσθμια, ἐπειδὴ ὁ Ἡρακλῆς μολονότι σκότωσε τοὺς Μολιονίδες

ποὺ στάληκαν θεωροὶ στὸν Ἰσθμὸ ἔγινε δεκτὸς ἀπὸ τοὺς Κορίν-

θιους. Ὁ Ἡρόδωρος (ὁ Ἡρακλεώτης ἢ Ποντικός, 5/4 αἰ. π.Χ.) καὶ

ὁ Ἑλλάνικος (5ος αἰ. π.Χ.) λένε πὼς ὅταν ὁ Ἡρακλῆς προσπαθοῦσε

νὰ σκοτώσει τὴ Λερναία ὕδρα κι ἡ Ἥρα ἔστειλε ἐναντίον του ἕναν

κάβουρα, μὴ μπορώντας νὰ μάχεται πρὸς δύο φώναξε ὡς σύμμαχο

τὸν Ἰόλαο, κι ἀπὸ ἐκεῖ λέχθηκε ἡ παροιμία.


Πβ. Ζηνόβ. 5.49 καὶ Διογενιαν. 7.2 (Ι. 140-41 καὶ 287 L.–S.)· πβ. ἐπίσης Φώτ. σ.λ. οὐδ' Ἡρακλῆς πρὸς δύο, Σοῦδ. σ.λλ. οὐδὲ Ἡ. πρὸς δύο (ο 780.1) καὶ οὐδὲν Ἡ. πρὸς δύο (ο 794.1), Πλάτ. Φαίδ. 89c πρὸς δύο· λέγεται πὼς οὔτε ὁ Ἡρακλῆς μπορεῖ κ.λπ., Εὐστ. στὸ Λ 750 (σ. 882.33-36), κ.ἄ.

Σχόλια: 

42. Ὁ ἀρχ. σχολιαστὴς τοῦ Πλάτ., ἀναφερόμενος στὴν παροιμία πρὸς δύο οὐδ' ὁ Ἡρακλῆς, στηρίζεται κυρίως στὸν Δοῦριν (στ. 1-5) καὶ στὸν Ἐχεφυλλίδαν (στ. 6-12), στὸν Ἡρόδωρον καὶ στὸν Ἐλλάνικον (στ. 19-23), ἐνῶ γιὰ τὸν Φερεκύδην καὶ τὸν Κώμαρχον καὶ τὸν Ἴστρον ἀναφέρει ἁπλῶς τὰ δὲ αὐτὰ (...) ἱστοροῦσιν (χωρὶς αὐτὸ νὰ συνιστᾶ πρόβλημα, ὅπως ὑποστηρίζει ὁ Jacoby1 [649: "And how are we to understand the statement that Pherekydes (who was certainly much earlier) 'says the same' as Echephyllidas, if both quotations are said to be taken from I.?"], ἀφοῦ δὲν τίθεται θέμα χρονικῆς προτεραιότητας ἐδῶ ἀλλ' ἀξιολογικῆς). Ποιά ὅμως ἦταν ἡ συμβολὴ τοῦ Ἴστρου στὸ ὅλο θέμα καὶ τί ἀντλεῖ ἀπ' αὐτὸν ὁ ἀρχ. σχολιαστής, παραμένει ὄντως πρόβλημα ἀναπάντητο. (Γιὰ τὸν Ἡρακλῆ βλ. ἀνωτ. 23 Τ2 σχόλ. σ.στ. 3 κἑ., γιὰ τοὺς Μολιονίδας Brommer Herakl.2 ΙΙ. 12 καὶ Galinsky HerTh3 32-33. Βλ. καὶ Παυσ. 5.1.9 κἑ. μὲ τὶς σημ. Παπαχατζῆ4 [Παυσ. 3. 197 κἑ., βλ. καὶ Πίν. σ.λλ.] στὸ χωρίο. Νὰ σημειωθῆ ἡ ἐντυπωσιακὴ παρουσία τοῦ Ἡρακλῆ στὴν Κύπρο: Καρα­γιώργη ΕΘΗρΑΚ5 39 κἑ. [βλ. Εὑρετ. σ.λ.].)

  1. Jacoby, F. (1949), Atthis: The Local Chronicles of Ancient Athens, Oxford .
  2. Brommer, F. (1984), Herakles II (Die unkanonischen Taten des Helden), Darmstadt.
  3. Galinsky, G. K. (1972), The Herakles Theme: the Adaptations of the Hero in Literature from Homer to the Twentieth Century, Oxford.
  4. Παπαχατζής, Ν. Δ. (1974-1981), Παυσανίου Ἑλλάδος περιήγησις: (1.) Ἀττικά, (2.) Κορινθιακὰ καὶ Λακωνικά, (3.) Μεσσηνιακὰ καὶ Ἠλειακά, (4.) Ἀχαϊκὰ καὶ Ἀρκαδικά, (5.) Φωκικὰ καὶ Βοιωτικά, Vols. 1-5, Ἀθήνα .
  5. Καραγιώργης, Β. (1998), Ἕλληνες Θεοί καί Ἥρωες στήν Ἀρχαία Κύπρο, Αθήνα.