You are here

F39

Please add a search word

T= Testimonium  F= Fragmentum  E=  Επιγραφή / Inscription

a. Athen. 14, 650b

     1Ἐξῆς οὖν λέξω περὶ τῶν παρακειμένων ἀπίων· ἐπεὶ ἀπ' αὐτῶν
     καὶ ἡ Πελοπόννησος Ἀπία ἐκλήθη διὰ τὸ ἐπιδαψιλεύειν ἐν
     αὐτῆι τὸ φυτόν, φησὶν2 Ἴστρος ἐν τοῖς Ἀργολικοῖς .


b. Steph. Byz. s.v. Ἀπία

     Ἀπία· οὕτως οἱ νεώτεροι τὸ Ἄργος, καὶ τοὺς κατοικοῦντας
     Ἀπιδόνας, ἀπὸ Ἄπιδος τοῦ Φορωνέως3, ὡς Ῥιανὸς ἐν 4Ἀχαϊ-
  κῶν β΄ (265 F 1 J.)· «ὑμετέρη5 Ἰνα‹χίδαο6› |
     ἀρχῆθεν γενεή· τοῦ δὲ κλυτὸς ἐκγένετ'7 Ἆπις, | ὃς ῥ' Ἀπίην
5   ἐφάτιξε8 καὶ ἀνέρας Ἀπιδανῆας9.» τὸ ἐθνικὸν Ἀπιεύς, δηλῶν
     τὸν Πελοπον­νήσιον, καὶ Ἀπίηθεν τὸ ἐκ τόπου, καὶ Ἀπιδόνες
     καὶ Ἀπιδονῆες. Ἀπιδόνες δὲ καὶ οἱ Ἀρκάδες, ἀπὸ Ἀπιδόνος
     ποταμοῦ ἢ τοῦ υἱοῦ Φορωνέως Ἄπιδος10. Δημήτριος δὲ καὶ
     ποταμὸν Ἀπιδανὸν τῆς Τρωάδος φησίν, «ἐκβάλλων11 εἰς τὴν
10 ἑσπέριον12 θάλασσαν», ὡς Τιμοσθένης. φησὶ δὲ καὶ τὰς ἀχράδας
     τὰς ἐν ταύτηι13 τῆι χώραι γινομένας Ἴστρος ἀπίους14 ἀπὸ ταύ-
     της ὑπὸ τῶν ἔξωθεν λεχθῆναι.

  1. Cf. East. Dion. Perieg. 414 καὶ Ῥιανὸς δέ φησι· «κλυτὸς ἎπιςἈπιδανῆας») (στ. 2, 4-5).


  2. a. 3 ὥς φησιν dubit. prop. Jac. (adnot.)
  3. b. 2 Φρονέως RV
  4. 2-3 Ἀχαϊκῶν Holste: Ἀχαϊκῶι codd. (fort. recte, cf. supra F21.8-9 app. cr. cum adnot.)
  5. 3 ὑμετέρη RV: ἡμετέρη Α ‖ τοι, τέκνα, ΦορωνέοςΦορωνέος (metri gratia) edd.: Φορωνέως, φρωνέως, φρονέως codd. ‖
  6. Ἰναχίδαο Schubart al.: ἦν δ' codd.
  7. 4 ἐγένετ' R
  8. 5 ἐφάτιξε Eust. («qui sua Stephano debet» Meineke): ἐφάτιζε codd. ‖
  9. Ἀπιδανῆας Eust.: ἀπιδονῆας Α; ἀποδονῆας RV
  10. 8 Ἄπιδος Hol.: ἀπιδόνος codd.
  11. 9 ἐκβαλὼν ΠRV, ἐκβάλλοντα Α
  12. 10 ἑσπέριον R: ἑσπέρειον AV
  13. 11 ταύ­τηι Meineke: αὐτῆι codd. ‖
  14. ἀπίους V: ἀπίας RV.

a. Ἀθήν. 14, 650b

Στὴ συνέχεια λοιπὸν θὰ μιλήσω γιὰ τὰ παρατιθέμενα ἀπίδια (ἀχλά-

δια)· ἐπειδὴ ἀπ' αὐτὰ καὶ ἡ Πελοπόννησος ὀνομάστηκε Ἀπία γιατὶ

φυτρώνει ἄφθονα σ' αὐτὴ τὸ φυτό, λέει ὁ Ἴστρος στὰ Ἀργο-

λικά.


b. Στέφ. Βυζ. Ἐθν. σ.λ. Ἀπία

Ἀπία· ἔτσι οἱ νεώτεροι τὸ Ἄργος, καὶ τοὺς κατοίκους Ἀπιδόνας,
ἀπὸ τὸ ὄνομα τοῦ Ἄπιδος τοῦ γιοῦ τοῦ Φορωνέα, ὅπως (λέει) ὁ
Ριανός (3ος αἰ. π.Χ.) στὸ β΄ βιβλίο τῶν Ἀχαϊκῶν· «ἡ δική σας ὄντως,
παιδιά μου, ἀπὸ τὸν Φορωνέα τοῦ Ἴναχου τὸν γιὸ | ἀρχικὰ ἡ γενιά·
ἀπ' αὐτὸν ὁ ξακουστὸς γεννήθηκε Ἆπις, | ποὺ τὴν Ἀπίην ὡς γνω-
στὸ νομάτισε κι Ἀπιδανῆας τοὺς ἄντρες». Τὸ ἐθνικὸ Ἀπιεύς, ποὺ
δηλώνει τὸν Πελοποννήσιο, καὶ Ἀπίηθεν γιὰ τὴν ἀπὸ τόπου κίνηση,
καὶ Ἀπιδόνες καὶ Ἀπιδονῆες. Ἀπιδόνες ὅμως κλήθηκαν καὶ οἱ Ἀρ-
κάδες, ἀπὸ τὸ ὄνομα τοῦ ποταμοῦ Ἀπιδόνος ἢ τοῦ γιοῦ τοῦ Φορω-
νέα Ἄπιδος. Ὁ Δημήτριος πάλι ἀναφέρει καὶ ποταμὸ Ἀπιδανὸν τῆς
Τρωάδας, «ποὺ ἐκβάλλει στὴ δυτικὴ θάλασσα», ὅπως (γράφει) ὁ
Τιμοσθένης (πιθ. ὁ Ρόδιος γεωγράφος [Wagner] τοῦ 3ου αἰ. π.Χ.). Κι
ὁ Ἴστρος λέει πὼς καὶ τὶς ἀχλαδιὲς ποὺ φυτρώνουν στὴν περιο-
χὴ αὐτὴ οἱ ἔξω τὶς ὀνόμασαν ἀπίους.


Πβ. Εὐστ. Διον. Περιηγ. 414 καὶ ὁ Ριανὸς λέει· «ὁ ξακουστὸς Ἆπις – Ἀπιδανῆας» (στ. 2, 4-5).


[Ποιός ἀπὸ τοὺς πάμπολλους ὁμώνυμους συγγραφεῖς εἶναι ὁ ἐδῶ μνημονευόμενος Δημήτριος (καὶ ποιός ὁ Τιμοσθένης); Ὁ Δημήτριος ὁ Σαλαμίνιος, ποὺ μνημονεύει ἐπίσης ὁ Στέφ. Βυζ. στὸ ἴδιο ἔργο (σ.λ. Καρπασία, βλ. ἀνωτ. 17F1a μὲ σχόλ. σ.στ. 6-7), προβάλλει προκλητικά.]

 

Σχόλια: 

ΑΡΓΟΛΙΚΑ

Ἡ ἀναφορὰ τοῦ Ἀθήν. (F39a) Ἴστρος ἐν τοῖς Ἀργολικοῖς εἶναι ἡ μόνη ρητὴ μνεία στὸ ἔργο· ὅτι δὲ ὁ Στέφ. Βυζ. σ.λ. Ἀπία (F39b) σ' αὐτὸ τὸ ἔργο τοῦ Ἴστρου ἀναφέρεται, συμπεραίνεται ἐκ τοῦ ἀσφαλοῦς λόγω τοῦ περιεχομένου (τὸ a.3 φησὶν Ἴστρος ἐν τοῖς Ἀργολικοῖς δὲν ἀντιφάσκει πρὸς τὸ b.10-12 φησὶ... Ἴστρος... ὑπὸ τῶν ἔξωθεν λεχθῆναι [πβ. Jacoby1 648], ἀλλὰ συμπληρώνεται ἀπ' αὐτό)· δὲν ἀποκλείεται πρὸς τούτοις τὸ qui autem Argolica conscripserunt τοῦ Ὑγίνου (Ἀστρον. 2.5: 311 F 2 J.2) νὰ συμπεριλαμβάνει καὶ τὸν Ἴστρο (παρὰ τὴ ρητὴ διαφωνία τοῦ Jacoby1: 518, μὲ παραπομπές), καθὼς μάλιστα ὁ ἴδιος ἀναφέρεται στὸν Ἴστρο ἀναμφισβήτητα τρεῖς φορὲς στὸ ἴδιο ἔργο (F64-66, πβ. κυρίως F66.1 Istrus autem et complures dixerunt). Ἀπὸ τὰ Ἠλιακά, σημειώνει ὀρθὰ ὁ Jacoby1 (647), μπορεῖ νὰ συμπεράνει κανεὶς τὴν ἔκταση τῶν Ἀργολικῶν (κι ἀπὸ τὰ Ἀττικὰ τὸ περιεχόμενό τους)· καὶ ἐκπλήσσει, ἑπομένως, ἡ περιορισμένη χρήση τοῦ ἔργου. (Γιὰ τοὺς Ἀργολικοὺς μύθους [καὶ περὶ Φορωνέως] βλ. ΕλλΜ3 3. 163-201 (βιβλιογραφία 358-59), καὶ κατωτ. σχόλ. στὸ F44.)

   Ἡ Ἀπία καὶ ἡ ὀνομασία της, ἀπὸ τῶν ἀπίων κατὰ τὸν Ἴστρο (a., ὑπὸ τῶν ἔξωθεν [b.] κατὰ τὴ μαρτυρία τοῦ ἴδιου) ἢ ἀπὸ Ἄπιδος τοῦ Φορωνέως κατ' ἄλλους, ἔχει ἀπασχολήσει εὐρέως ἀρχαίους συγγραφεῖς καὶ νεώτερους ἐρευνη­τές. Ἐξακολουθεῖ ὅμως νὰ προβληματίζει τὸ ὅλο θέμα, κυρίως γιὰ τὴ σχέση τοῦ ἄπιος (= μακρυνός [πιθανῶς ἀπὸ τὴν πρόθεση ἀπό, πβ. ἀντίος: βλ. LSJ94 / LSK5 σ.λ. ἄπιος καὶ Chantraine6 σ.λ. ἀπό], μὲ τὸ α βραχύ, ποὺ ἀπαντᾶ ἤδη στὸν Ὅμηρο [Α 270] καὶ ἡ 25 τηλόθεν ἐξ ἀπίης γαίης, Γ 49 καὶ π 18 ἐξ ἀ.γ.: βλ. καὶ τὰ σχετικὰ ἀρχαῖα καὶ νεώτερα σχόλια, κυρίως COd7 στὸ π 18/στὸ η 25 μὲ παραπομπές), μὲ τὴ χρήση του μαζὶ μὲ τὸ τηλόθεν νὰ ὑποδηλώνει ὅτι ἡ χρήση του εἶναι ἤδη τυπικὴ κι ἡ ἀρχικὴ σημασία του πιθανῶς μὴ κατανοητὴ εὐρύτερα [πβ. εἰνάνυχας νύκτας, αἰγίλιπος πέτρης κ.τ.τ.] ἢ νὰ ἐπιτρέπει παρανόηση) καὶ τῶν ἄπιος (θηλ., ἡ ἀπιδιὰ = ἀχλαδιὰ) / ἄπιον (οὐδ., τὸ ἀπίδι = ἀχλάδι) μὲ τὴν Ἀπίαν (δὲν λείπουν οἱ γραφὲς Ἀπίην στὸν Ὅμηρο) καὶ τὸν Ἆπιν (μὲ τὸ α μακρό [βλ. μεταξὺ ἄλλων Αἰσχ. Ἱκέτ. 262 κἑ.], πβ. καὶ Σοφ. Οἰδ. Κολ. 1685 ἤ τιν' ἀπίαν | γᾶν ἢ πόντιον μὲ τὸ α ἐπίσης μακρό). Χαρακτηριστικὰ εἶναι τὰ ἀρχ. Σχόλ. στὸν Ὅμ.: Α 270 a[Α] τηλόθεν ἐξ ἀπίης· ὅτι παραλλήλως τηλόθεν ἐξ ἀπίης· οἱ δὲ νεώτεροι ἐξεδέξαντο τὴν Πελοπόννησον (κ.λπ.), Γ49 [Α], ἐξ ἀπίης γαίης· ὅτι ἀπίαν τὴν πολὺ ἀφεστῶσαν, οὐχ ὡς οἱ νεώτεροι τὴν Πελοπόννησον (κ.λπ.) ἀλλὰ καὶ ἐκ τῆς ἀλλοδαποῦ καὶ μακρὰν ἐχούσης γῆς, ἢ Ἀπίης τῆς Πελοποννήσου οὕτω λεγομένης ἀπὸ Ἄπιδος τοῦ Φορωνέως, θ 25 τηλόθεν ἐξ ἀπίης γαίης· ὅτι τὴν πολὺ ἀφεστῶσαν γῆν, οὐ τὴν Πελοπόννησον, ὡς οἴονται οἱ νεώτεροι. Βλ. καὶ Ἡσύχ. σ.λ. Ἆπις· βασιλεύς, ὡς Αἰγύπτιοι. καὶ ὁ παρ' αὐτοῖς ἆπις (καὶ σ.λ. ἄπιος· ἡ ὄγχνη καλουμένη. βοτάνη), κ.ἄ. πολλά. Ἡ παρατήρηση τοῦ Jacoby1 (647/518) ὅτι οἱ τραγικοὶ ποιητὲς συνέδεαν τὸ Ἀπία μὲ τὸ Ἄργος (κι ὄχι μὲ ὁλόκληρη τὴν Πελοπόννησον) ἐπειδὴ –ἀκολουθώντας ἴσως τοὺς παλαιότατους ἑρμηνευτὲς τοῦ Ὁμήρου– βρῆκαν τὴ χρήση στὸ ἔπος, δὲν φαίνεται νὰ ἀπέχει τῆς πραγματικότητας, ὅπως καὶ τὸ ὅτι τὸ Ἀπία προῆλθε ἀπὸ τὸ Ἆπις (βλ. Chantraine6 σ.λ. ἀπό, γιὰ τὸ ἄπιος· καὶ ἡ σχέση ὅμως ἄπιος καὶ ἄπιον (γιὰ τὴν ἐτυμ. Chantraine6 σ.λ. ἄπιον καὶ Μπαμπ. [Λεξ.8] σ.λ. ἀπίδι) > Ἀπία καὶ Ἆπις (μὲ τὸν μύθο τοῦ Ἄπιδος [βλ. καὶ ΕλλΜ9 3. 166 κἑ., κ.ἀ.] πιθανῶς αἰτιολογικό) δὲν μπορεῖ εὔκολα νὰ ἀποκλειστῆ. (Βλ. καὶ κατωτ. σχόλ. στὸ F44, πβ. σχόλ. στὸ F43.)

   Στὴν Κυπριακὴ διάλεκτο ἡ ἀχλαδιὰ καλεῖται ἀππιδκιά (μὲ τὸν συνήθη διπλασιασμὸ τῶν συμφώνων) ἀλλὰ καὶ ἄππης (ἀρσ.), καὶ τὸ ἀχλάδι ἀππί(δ)ιν· πάμπολλα τοπωνύμια εἶναι σχετικά: Ἄππης καὶ Ἄππηδες, Ἀππίδι καὶ -δκια, Ἀππιδκιὰ καὶ -δκιές, Ἀππιδάκι (τῆς Κιός, χωριὸ τῆς Πάφου)· μιὰ πλήρης ἔρευνα (συνυπολογίζοντας τὸ ἀππη(δ) [= ἀναπηδῶ / πηδῶ, καὶ ἄππηος [= πῆδος, πήδημα μεγάλο, μὲ κύριο ὄνομα Ἄππιος) δὲν ἀποκλείεται νὰ ἀποδείξει πὼς κάποια ἀπὸ τὰ τοπωνύμια αὐτὰ εἶναι πανάρχαια, σχετιζόμενα μὲ τοὺς Ἀργείους καὶ τοὺς Ἀρκάδες καὶ τοὺς λοιποὺς Πελοποννήσιους ποὺ ἔφθασαν μαζικὰ στὴν Κύπρο τοὺς τελευταίους αἰῶνες τῆς β΄ π.Χ. χιλιετίας (βλ. Ἀ. Βοσκοῦ Μορφώ10 21 κἑ., μὲ πλούσια βιβλιογραφία· γιὰ τὶς σχετικὲς λέξεις τῆς Κυπριακῆς διαλέκτου Χατζηιωάννου ΕΛεΚ11 καὶ Γιαγκουλλῆ ΕΕΘηΚ12 σ.λλ., γιὰ τὰ τοπωνύμια GaCy113).

  1. Jacoby, F. (1949), Atthis: The Local Chronicles of Ancient Athens, Oxford .a↑ b↑ c↑ d↑
  2. Jacoby, F. (1923-1958), Die Fragmente der griechischen Historiker, parts I-IIIC.2, Berlin-Leiden.
  3. Bothe, F H. (1855), Poetarum Comicorum Graecorum Fragmenta (post Augustum Meineke), Paris.
  4. Liddell, H G. & Scott R. (1940), A Greek-English Lexicon, 9th ed. , Oxford.
  5. Liddell, H G. & Scott R. (1980), Μέγα Λεξικὸν τῆς Ἑλληνικῆς Γλώσσης, Vols. I-V, Ἀθῆναι .
  6. Chantraine, P. (1968-1980), Dictionnaire étymologique de la langue grecque: Histoire de mots, Vols. 1-4, Paris.a↑ b↑ c↑
  7. Heubeck, A. & Hoekstra A. (1989), A Commentary on Homer's Odyssey: Volume II: Books IX-XVI, Oxford.
  8. Μπαμπινιώτης, Γ. (1998), Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας, Αθήνα.
  9. Κακριδῆς, Ἰ. Θ. (1986), Ελληνική Μυθολογία, Αθήνα .
  10. Βοσκός, Α. Ι. (1999), Μορφὼ παροικήσουσι: Λυκόφρονος Ἀλεξάνδρα, Λευκωσία Κύπρου.
  11. Χατζηϊωάννου, Κ. (1996), Ἐτυμολογικὸ Λεξικὸ τῆς ὁμιλουμένης Κυπριακῆς Διαλέκτου: Ἱστορία, Ἑρμηνεία καὶ Φωνητικὴ τῶν λέξεων, μὲ Τοπωνυμικὸ παράρτημα, Λευκωσία.
  12. Γιαγκουλλής, Κ. Γ. (1997), Μικρός ερμηνευτικός και ετυμολογικός θησαυρός της κυπριακής διαλέκτου: Από τον δέκατο τρίτο αιώνα μέχρι σήμερα, Βιβλιοθήκη Κυπρίων λαϊκών ποιητών ,58 Λευκωσία.
  13. Christodoulou, M. N. & Konstantinidis K. (1987), A Complete Gazetteer of Cyprus, Vol. I, Nicosia.