You are here

F33-38

Please add a search word

T= Testimonium  F= Fragmentum  E=  Επιγραφή / Inscription

Vit Soph. 1 sqq. (Radt)

33. 1(1) Σοφοκλῆς  τὸ μὲν γένος ἦν Ἀθηναῖος, υἱὸς δὲ Σοφίλου2,

ὅς3 οὔτε, ὡς Ἀριστόξενός4 φησι5 (fr. 115 Wehrli), τέκτωνχαλ-

κεὺς ἦν οὔτε, ὡς Ἴστρος, μαχαιροποιὸς τὴν6 ἐργασίαν.

34. (2) Ἀπιστητέον δὲ καὶ τῶι Ἴστρωι7 φάσκοντι8 9αὐτὸν οὐκ

  Ἀθηναῖον ἀλλὰ Φλιάσιον10 εἶναι, εἰ δὲ καὶ τὸ ἀνέκαθεν 11Φλιά-

σιος ἦν· ἀλλὰ12 πλὴν Ἴστρου13 παρ'14 οὐδενὶ ἑτέρωι15 τοῦτό ἐστιν16

εὑρεῖν.

35. (3) Διεπονήθη δὲ17 ἐν18 παισὶ καὶ περὶ19 παλαίστραν καὶ 20μουσι-

κήν, ἐξ ὧν ἀμφοτέρων ἐστεφανώθη, ὥς φησιν Ἴστρος21.

36. (6) Σάτυρος δέ φησιν (FHG III. 161-62 fr. 6) ὅτι καὶ τὴν

καμπύλην βακτηρίαν22 αὐτὸς23 ἐπενόησε24. φησὶ δὲ25 καὶ Ἴστρος

τὰς26 λευκὰς κρηπῖδας αὐτὸν ἐξευρηκέναι, αἷς27 ὑποδεσμεύονται28

οἵ τε ὑποκριταὶ καὶ οἱ χορευταί29· καὶ πρὸς τὰς φύσεις αὐτῶν30

γράψαι τὰ δράματα31· ταῖς δὲ Μούσαις θίασον ἐκ32 τῶν πεπαι-

δευμένων συναγαγεῖν33.

37. (14) Τελευτῆσαι34 δὲ35 αὐτὸν Ἴστρος καὶ Νεάνθης36 (84 F 18

37J.) φασὶ τοῦτον τὸν τρόπον· 38Καλλιππίδην ὑποκριτὴν ἀπὸ 39ἐρ-

γασίας ἐξ Ὀποῦντος40 ἥκοντα41 περὶ42 τοὺς Χόας πέμψαι αὐτῶι43

σταφυλήν, τὸν δὲ Σοφοκλέα λαβόντα ῥᾶγα εἰς τὸ στόμα ἔτι

ὀμφακίζουσαν ὑπὸ τοῦ ἄγαν γήρως44 ἀποπνιγέντα τελευτῆσαι.

Σάτυρος δέ φησι (FHG III. 162 fr. 6) τὴν Ἀντιγόνην ἀναγινώ-

σκοντα καὶ ἐμπεσόντα περὶ τὰ τέλη νοήματι45 μακρῶι καὶ μέσην

ὑποστιγμὴν πρὸς ἀνάπαυσιν μὴ ἔχοντι, ἄγαν ἐπιτείναντα46 τὴν

φωνὴν σὺν τῆι φωνῆι καὶ τὴν ψυχὴν ἀφεῖναι47. οἱ δὲ ὅτι μετὰ 48τὴν

τοῦ δράματος49 ἀνάγνωσιν50, ὅτε νικῶν ἐκηρύχθη51, χαρᾶι νικηθεὶς

ἐξέλιπεν52.

38. (17) Ἴστρος δέ φησιν53 Ἀθηναίους54 διὰ55 τὴν τοῦ ἀνδρὸς56

ἀρετὴν ψήφισμα57 πεποιηκέναι58 κατ' ἔτος59 αὐτῶι θύειν60.

  1. [Vid. TrGF 4. 29-38 (Radt), cum sigl.]
  2. 33.1 σοφίλου pl., prob. Jac.; Σοφίλλου F (coni. Westermann), prob. plerique (fort. recte): σαφίλου Wc
  3. 2 ὃς om. GR ‖
  4. Ἀριστόξενος pl.; Ἀριστώ- Rs: Ἀριστή- R1
  5. φησι om. Jp
  6. 3 πρὸς τὴν G
  7. 34. 1 Στράτωνι FGJR Paris. ‖
  8. τῶι ante φάσκοντι add. Nauck
  9. 1-2 οὐκ Ἀ. αὐτὸν Jw
  10. 2 Φλιάσιον pl.: vv.ll. φιλιάσιον (φιλισόσιον?) et φλισιάσιον; Φυλάσιον dubit. prop. Westermann
  11. 2-3 Φλιάσιος pl.: vv.ll. φιλιάσιος et φιλισόσιος (?) ‖
  12. εἰ δὲ – ἀλλὰ om et γὰρ post πλὴν add. T
  13. 3 Στράτωνος J. ‖
  14. ἐν pro παρ' Jw
  15. ἑτέρωι pl.: ἑτέρου R1 (ω supra ο scr.); om. V ‖
  16. τοῦτο ἔστιν pl.; τοῦτ' ἔ. Jp: ἔστι τοῦτο GR
  17. 35. 1 δὲ vel δ' codd. ‖
  18. τοῖς pro ἐν Wc ‖
  19. περὶ om. GR ‖
  20. τὴν ante μουσικὴν plerique
  21. 2 ἐστεφανώθη post Ἴστρος transp. V
  22. 36. 2 βάκτραν Α ‖
  23. αὐτὸς codd.: (prob. Radt coll. T2.5: Sud. s.v. Σοφοκλῆς): πρῶτος dubit. prop. Bergk, οὗτος dubit. prop. Jac. (adnot., ed. αὐτὸς) ‖
  24. ἐπενόησε aut -εν codd. ‖
  25. γὰρ pro δὲ G
  26. 2-3 καὶ Ἴ. τὰς pl.: καὶ Ἴ. καὶ τὰς GR; Ἴ. καὶ τὰς T ("richtig?" Jac.)
  27. 3 v.l. ἃς
  28. ὑποδεσμεύονται pl.; -ες Wc: ὑποδοῦνται Α, ὑπεδοῦντο Tmg (-δύοντο Τ1)
  29. 4 οἵ τε χ. καὶ (οἱ add. J) . JgwV ‖
  30. αὐτὸν V
  31. 5 δράγματα GR ‖
  32. {ἐκ}? Jac. adnot.
  33. 6 εὑρεῖν pro συναγαγεῖν Τ 
  34. 37. 1 περὶ θανάτου Σοφοκλέους ante τελευτῆσαι add. G ‖
  35. δὲ aut δ' codd. ‖
  36. ἄνθης Gac
  37. 2 ὑπὸ VWc
  38. 2-3 v.1. Καλλιπ(π)ίδου ὑποκριτοῦ... ἥκοντος... πέμψαντος
  39. ἐξ ἐργ. Ὀπ. V, ἐργ. ἐξοποιοῦντος G
  40. 3 ἐξ Ὀπ. om. F ‖
  41. ἥκοντ- del Jahn ‖
  42. περὶ pl., def. multi (vid. adnot. Radt): παρὰ TV
  43. 3 sqq. vv.ll. in codd. leguntur (vid. Radt)
  44. 5 δριμέως vel ὀξέως pro γήρως prop. Michaelis2
  45. 7 κώλωι pro νοήματι Τ
  46. 8 ἐπιτείναντα Nauck: ὑπο- vel ἀπο-, ἀποτείναντι, ἀποτεῖναι, ἀπεκτείνατο codd.
  47. 9 ἐπαφεῖναι Wc
  48. 9-10 τήν του dubit. prop. Schneider
  49. 10 τοῦ δράματος om. Jw
  50. ἀναγόρευσιν Usener ‖
  51. ἐκηρύχθη om.
  52. 11 vv.ll. ἐξέλειψε vel -εν, ἐξέψυξε.
  53. 38. 1 φησι FJp
  54. τοὺς ante Ἀθηναίους add. Wc ‖
  55. Ἀθηναίους διὰ om FJpwParis.m
  56. τούτου pro τοῦ ἀνδρὸς FJAmbros.Paris.
  57. 2 καὶ ante ψήφισμα add. ATVWc ‖
  58. vv.ll. πεποιῆσθαι et πεποικέναι
  59. v.ll. καθ' ἕκαστον ἔτος, κατ' ἔ. ἕκαστον, κατ' ἔ. ἕκαστος, καθέκαστον et -ος αὐτοῦ Fparis.m
  60. θύειν αὐτῶι Jp.
Βί. Σοφ. 1 κἑ. (Radt)

33. (1) Ὁ Σοφοκλῆς ἦταν Ἀθηναῖος στὴν καταγωγή, γιὸς τοῦ Σό-

φιλ(λ)ου, ὁ ὁποῖος δὲν ἦταν οὔτε ξυλουργὸς ἢ χαλκουργός, ὅπως

λέει ὁ Ἀριστόξενος (ὁ Ταραντίνος, 4ος αἰ. π.Χ.), οὔτε μαχαιροποιὸς

στὸ ἐπάγγελμα, ὅπως λέει ὁ Ἴστρος.

34. (2) Πρέπει δὲ νὰ μὴν πιστεύουμε οὔτε τὸν Ἴστρο ποὺ λέει ὅτι

αὐτὸς δὲν ἦταν Ἀθηναῖος ἀλλὰ Φλιάσιος, ἐκτὸς ἂν ἦταν ἀπὸ κα-

ταγωγὴ Φλιάσιος· ἀλλὰ πλὴν τοῦ Ἴστρου σὲ κανέναν ἄλλο δὲν

μπορεῖς νὰ βρεῖς τοῦτο.

35. (3) Ἐκπαιδεύτηκε δὲ ἐπίπονα μικρὸς στὴ γυμναστικὴ καὶ στὴ

μουσική, καὶ στεφανώθηκε καὶ γιὰ τὰ δυό, ὅπως λέει ὁ Ἴστρος.

36. (6) Ὁ δὲ Σάτυρος (ὁ Ὀξυρυγχίτης βιογράφος, 3/2 αἰ. π.Χ.) λέει

ὅτι αὐτὸς ἐπινόησε καὶ τὴν καμπύλη ράβδο. Κι ὁ Ἴστρος ἀνα-

φέρει ὅτι αὐτὸς ἐπινόησε τοὺς λευκοὺς κοθόρνους, ποὺ φοροῦν καὶ

οἱ ἠθοποιοὶ καὶ τὰ μέλη τοῦ χοροῦ· καὶ ὅτι ἔγραψε τὰ δράματά του

προσαρμόζοντάς τα στὸ ταλέντο τους· καὶ ὅτι μάζεψε ἀπὸ τοὺς πιὸ

καλλιεργημένους ἕναν θίασο τῶν Μουσῶν.

37. (14) Ὁ Ἴστρος δὲ καὶ ὁ Νεάνθης (ὁ Κυζικηνός, 3ος αἰ. π.Χ.)

ἀναφέρουν ὅτι αὐτὸς πέθανε μὲ τοῦτον τὸν τρόπο: ὁ ἠθοποιὸς Καλ-

λιππίδης ἐπιστρέφοντας ἀπὸ τον Ὀποῦντα μετὰ ἀπὸ ἐργασία περὶ

τοὺς Χόες τοῦ 'στειλε σταφύλια, κι ὁ Σοφοκλῆς βάζοντας στὸ στόμα

μιὰ ρώγα ἄγουρη ἀκόμα καθὼς ἦταν πολὺ γέρος πνίγηκε καὶ πέθα-

νε. Ὁ Σάτυρος ὅμως λέει πὼς διαβάζοντας τὴν «Ἀντιγόνη» καὶ

πέφτον­τας πρὸς τὸ τέλος σὲ νόημα μακροσκελὲς χωρὶς ἄνω στιγμὴ

ἢ κόμμα γιὰ ἀνάπαυση, ἐντείνοντας ὑπερβολικὰ τὴ φωνὴ μαζὶ μὲ τὴ

φωνὴ ἄφησε καὶ τὴν τελευταία του πνοή. Ἄλλοι πάλι λὲν πὼς μετὰ

τὴν ἀνάγνωση τοῦ δράματος, ὅταν ἀνακηρύχθηκε νικητής, ἀπ' τὴ

χαρὰ νικημένος ἐξέπνευσε.

38. (17) Ὁ δὲ Ἴστρος ἀναφέρει πὼς οἱ Ἀθηναῖοι γιὰ τὴν ἀρετὴ

τοῦ ἀνδρὸς ἐνέκριναν ψήφισμα νὰ θυσιάζουν κάθε χρόνο σ' αὐτόν.

Σχόλια: 

33-38. Οἱ πληροφορίες ποὺ ὁ ἀρχαῖος βιογράφος τοῦ Σοφοκλέους ἀντλεῖ ἀπὸ τὸν Ἴστρο μὲ ὀνομαστικὴ ἀναφορὰ σ' αὐτόν (ἴσως κι ἄλλες, χωρὶς ὀνομαστικὴ ἀναφορά) ἐκτείνονται σὲ διαφορετικὰ κεφάλαια τῆς ζωῆς τοῦ μεγάλου Τραγικοῦ ποιητῆ: ὁ πατέρας του ἦταν μαχαιροποιός (F33)· δὲν ἦταν Ἀθηναῖος ἀλλὰ Φλιάσιος (πληροφορία τὴν ὁποία ὁ ἀρχ. βιογράφος θεωρεῖ ὄχι μόνον ἀπίστευτη [ὅπως καὶ τὴν ἀνωτ.] ἀλλὰ καὶ μοναδική, σημειώνοντας ὅτι πλὴν Ἴστρου παρ' οὐδενὶ ἑτέρωι τοῦτό ἐστιν εὑρεῖν)· μικρὸς ἐνασχολήθηκε μὲ τὰ περὶ παλαίστραν καὶ μουσικήν, καὶ ἐστεφανώθη καὶ γιὰ τὰ δυό (F35)· αὐτὸς ἀνακάλυψε τὰς λευκὰς κρηπῖδας καὶ ὀργάνωσε Μούσαις θίασον (F36)· ὅπως καὶ ὁ Νεάνθης, ἐμφάνιζε τὸν Σοφοκλῆ ἀποπνιγέντα τελευτῆσαι, βάζοντας στὸ στόμα του μιὰν ἄγουρη ρώγα ὄντας πολὺ γέρος (F37)· οἱ Ἀθηναῖοι μὲ ψήφισμα ἀποφάσισαν κατ' ἔτος αὐτῶι θύειν. Ὅπως σημειώνει ὁ Jacoby1 (647/518 μὲ παραπομπὲς καὶ βιβλιογραφία, βλ. καὶ Lesky ΙΑΕΛ52 389 κἑ. [μὲ βιβλιογραφία] καὶ East. – Knox ΙΑΕΛ43 394 κἑ. καὶ 981 κἑ. [μὲ βιβλιογραφία], κ.ἄ.), οἱ πληροφορίες τοῦ Ἴστρου δὲν εἶναι καλύτερες ἢ χειρότερες ἀπὸ αὐτὲς ποὺ βρίσκουμε στὶς τρέχουσες βιογραφίες τῶν Ἑλληνιστικῶν χρόνων γιὰ τοὺς κλασσικοὺς συγγραφεῖς γιὰ τὴ ζωὴ τῶν ὁποίων οἱ πηγὲς εἶναι πενιχρές· τὰ ἀποσπ. δὲν ἀποκλείεται νὰ προέρχονται ἀπὸ ἕνα εἰδικὸ Περὶ Σοφοκλέους ἔργο (δύσκολα ἀπὸ τὰ Ἄτακτα, μὲ βεβαιότητα ὄχι ἀπὸ τὰ Ἀττικά οὔτε ἀπὸ τὸ Περὶ μελοποιῶν [F56], γιὰ τὸ ὁποῖο ὅμως τὰ σχετικὰ προβλήματα ἐπιβάλλουν, νομίζουμε, τὴν ἀποφυγὴ κατηγορη­ματικῶν θέσεων). Τὸ ὅλο θέμα παραμένει ἀνοικτὸ πρὸς συζήτηση. Γιὰ τοὺς Χόας (στὰ πλαίσια τῶν Ἀνθεστηρίων) βλ. συνοπτικὰ Burkert ΑρΕΘ4 488 κἑ. (μὲ παρα­πομπὲς καὶ βιβλιογραφία), καὶ Farnell5 144 σημ. 12.

  1. Jacoby, F. (1949), Atthis: The Local Chronicles of Ancient Athens, Oxford .
  2. Lesky, A. (1981), Ἱστορία τῆς Ἀρχαίας Ἑλληνικῆς Λογοτεχνίας, 5th ed., Θεσσαλονίκη .
  3. Easterling, P. E. & Knox B. M. W. (2000), Ιστορία της Αρχαίας Ελληνικής Λογοτεχνίας, μτφρ. Κονομή, Ν., Γρίμπα Χρ, Κονομή Μ. & Στεφανή Α. Ἀθήνα.
  4. Burkert, W. (1993), Ἀρχαία Ἑλληνική Θρησκεία: Ἀρχαϊκή καί Κλασσική Ἐποχή, μτφρ. Μπεζαντάκος, Ν Π. και Αβαγιανού, Α Ἀθήνα.
  5. Farnell, L. R. (1896-1909), The Cults of the Greek States, Vols. I-V, Oxford.