You are here

F30

Please add a search word

T= Testimonium  F= Fragmentum  E=  Επιγραφή / Inscription

Schol. Soph. Oed. Col. 705
  1. Cf. Sud. s.v. μορίαι· ἐλαῖαι ἱεραὶ τῆς Ἀθηνᾶς, ἐξ ὧν τὸ ἔλαιον ἔπαθλον ἐδίδοτο τοῖς νικῶσι τὰ Παναθήναια. ἦσαν δὲ πρῶται ιβ΄ τὸν ἀριθμὸν αἱ μεταφυτευθεῖσαι ἐκ τῆς Ἀκροπόλεως εἰς Ἀκαδημίαν. (...) Ἀριστοφάνης· «ἀλλ' εἰς Ἀκαδημίαν κατιὼν ὑπὸ ταῖς μορίαις  ἀποθρέξεις». (vid. et s.v. Ἀκαδημία). Cf. etiam Schol. Soph. Oed. Col. 698 [s.v. φύτευμ' ἀχείρητον] ὅτι ἀπέσχοντο τῶν μοριῶν οἱ Λακεδαιμόνιοι καὶ ἄλλοι ἱστοροῦσι καὶ Φιλόχορος (328 F 125) (...) Λακεδαιμόνιοι γὰρ ἐμβαλόντες ἐν τῆι Ἀττικῆι (...) ἀπέσχοντο τῶν λεγομένων μοριῶν Ἀθηνᾶν δείσαντες, ὡς Ἀνδροτίων (324 F 39) φησίν.


  2. 2 Ἀκαδημίαν (et 5 -μίᾳ) Elmsley
  3. 4 «Apparet Istri verba excidisse. Suidas v. Μορία (sic), quae de numero sacrarum olearum tradit, habent fortasse Istrum auctorem» (vid. supra) Mü. I. 422 fr. 27 (cf. Dindorf, Papageorgius, Marco)
  4. 4-7 ... εἶναι· ‹τὸν› δὲ (ἔνιοι δὲ κλ. Elms.) κλάδον [ἀπὸ] et δὲ ποιῆσαι (ποιήσασθαι Voskos) ... ‹εἰ› (ὅστις Triclinius) ἐκκόψειε Papag.; (6) δὲ ποιήσαντας Elms.; alii alia.
  5. 11 φησιν.» (et 4 οὕτως· «) Marco, et dubit. Voskos.
Σχολ. Σοφ. Οἰδ. Κολ. 705

γλαυκᾶς παιδοτρόφου (φύλλονἐλαίας)· καὶ ὁ Ἀριστοφάνης στὶς

«Νεφέλες» (στ. 1005, λέει): «μὰ στὴν Ἀκαδημία κατηφορίζοντας κά-

τω ἀπ' τὶς μορίες γοργὰ θὰ τρέξεις». Ὁ δὲ Ἴστρος ἔχει δείξει καὶ

τὸν ἀριθμό τους γράφοντας ὡς ἑξῆς: «... [βλ. Σοῦδ.] εἶναι· καὶ πὼς οἱ

κλάδοι τῶν ἐλιῶν τῆς Ἀκαδημίας ἀπ' αὐτὲς λὲν τῆς Ἀκρόπολης πὼς

φυτεύτηκαν, αὐτοὶ δὲ ποὺ τὶς φύτεψαν ἔκαμαν νά 'ναι καταραμένος

ὅποιος τὶς κόψει φίλος ἢ ἐχθρός· γι' αὐτὸ οἱ Λακεδαιμόνιοι τὴ λοιπὴ

γῆ λεηλατοῦντες δὲν πείραξαν τὴν Τετράπολη γιὰ τοὺς Ἡρακλεῖδες

καὶ τὶς μορίες γιὰ τὶς κατάρες. Κι ὁ Ἀριστοτέλης (Ἀθην. πολ. 60.2)

λέει πὼς καὶ σ' αὐτοὺς ποὺ νίκησαν στὰ Παναθήναια δινόταν λάδι

πού 'βγαινε ἀπὸ τὶς μορίες.»


[Τὸ κείμενο εἶναι ἄκρως ἀκρωτηριασμένο ὅσον ἀφορᾶ στὸ μνημονευόμενο ἀπόσπ. τοῦ Ἴστρου, κι οἱ μελετητὲς ἔχουν προτείνει διορθώσεις καὶ συμπληρώσεις διάφορες· μὰ τὸ πρόβλημα παραμένει. Ὅτι ὁ Ἴστρος μιλοῦσε καὶ γιὰ τὸν ἀριθμὸ τῶν μοριῶν εἶναι πρόδηλο· καὶ τὸ σχετικὸ λῆμμα τῆς Σούδ. εἶναι διαφωτιστικὸ τόσο γι' αὐτὸ τὸ σημεῖο ὅσο καὶ γιὰ ἄλλα, ὥστε εὔλογα νὰ ὑποστηρίζεται (Dindorf, Müller, κ.ἄ.) ὅτι τὸ λῆμμα ἀντλεῖται ἀπὸ τὸν Ἴστρο. Πρόβλημα ἐπίσης παραμένει ἂν ὅσα ἀνέφεραν ἄλλοι συγγραφεῖς μνημονευόμενοι –ὀνομαστικὰ ἢ ὄχι– ἐδῶ ἀντλοῦνταν ἀπευθείας ἢ ἀπὸ τὸν Ἴστρο.]

Σχόλια: 

30. Αἱ μορίαι τῆς Ἀκαδημείας (-ίας), μὲ τὸν ἀριθμὸν αὐτῶν (τῶν πρώτων;) ζήτημα ἐπιμέρους κατὰ τὸν ἀρχ. Σχολ., εἶναι τὸ θέμα τοῦ Ἴστρου· στὸ ἀκρωτη­ριασμένο ὅμως κείμενο ἔχει ἐκπέσει καὶ ὁ ἀριθμός· νὰ εἶναι αὐτὸς ποὺ διασώ­ζεται στὴ Σοῦδ. σ.λ. μορίαι (: ἦσαν δὲ αἱ πρῶται ιβ΄ τὸν ἀριθμὸν αἱ μεταφυτευθεῖσαι ἐκ τῆς Ἀκροπόλεως εἰς Ἀκαδημίαν), εἶναι πιθανό, καθὼς τὸ λῆμμα φαίνεται νὰ ἀντλεῖται ἀπὸ τὸν Ἴστρο (βλ. ἀνωτ. κριτ. ὑπόμν. καὶ σημ. σ' αὐτό, καὶ Jacoby1 644-45 / 516-17 μὲ παράλληλα χωρία καὶ βιβλιογραφία). Κατὰ τὸ Μ. Ἐτυμ.2 σ.λ. μορία (590.42, σελ. 165 Reitzenstein3), οἱ μὲν πᾶσαν ἐλαίαν οὕτω καλοῦσιν, οἱ δὲ τὰς ἱερὰς τῆι θεῶι. ἐκλήθη δὲ μορία, <ὡς> οἱ μέν, ὅτι δημοσίαν μοῖραν ἐκ τῶν καρπῶν ἐλάμβανον· [Ζήνων δὲ ὁ Μύνδιος, ὅτι τὸ βρύον τῶν ἐλαιῶν ἐκαλεῖτο μόρον, ἔνθεν αἱ ἀνθοῦσαι ἐλαῖαι μορίαι ἐλέγοντο·] τινὲς δέ φασι διὰ τὸν ἐπὶ Ἁλιρροθίωι μῦθον, ὃς ἑαυτὸν ἀνεῖλεν πελέκει (...). ἀπὸ οὖν τοῦ περὶ αὐτοῦ μόρου, ὅτι ἀνηιρέθη κόπτων τὰς ἐλαίας, μορία ἐκλήθη· καὶ κατὰ τὴ Σοῦδ. σ.λ. μορίαι (βλ. ἀνωτ. κείμενο – μετάφραση), οἱ ἱερὲς ἐλαῖες τῆς Ἀθηνᾶς (...) ὀνομά­στηκαν ἔτσι εἴτε ἀπὸ τοῦ μόρου καὶ τοῦ φόνου τοῦ Ἁλιρροθίου εἴτε ὅτι ἐνέμοντο καὶ ἐμερίζοντο τὸ ἔλαιον τὸ ἐξ αὐτῶν Ἀθηναῖοι ἅπαντες (Μόριον καλοῦσαν τὸν περὶ τὴν Ἀκαδημία Δία, κατὰ τὰ Σχόλ. Σοφ. Οἰδ. Κολ. 705 [βλ. FGrH4 F 120 J.] τὸν ἐπόπτην τῶν μοριῶν ἐλαῶν [Marco5, μορίων ἐλαιῶν Papag.6], καὶ Μορίαν βέβαια τὴν Ἀθηνᾶν: βλ. Παπαχατζῆ Παυσ.7 1. 465 σημ. 2 καὶ 392-93 σημ. 8). Κατὰ τὸν Chantraine8 (σ.λ. μορίαι, μὲ περαιτέρω παραπομπὲς καὶ βιβλιογραφία), πειστικὴ εἶναι ἡ ἑρμηνεία τοῦ Latte (RE9 σ.λ. μορία, βλ. τὸ ὅλο λῆμμα), ποὺ θεωρεῖ ὅτι ἡ λέξη προέρχεται ἀπὸ τὸ μόρος / μόριον γιατὶ τὰ δέντρα αὐτὰ ἀναφέρονταν στὸ μερίδιο τῆς Ἀθηνᾶς (μιὰ δεύτερη ἑρμηνεία, κατὰ τὸν Latte10, στηρίζεται στὴν πληροφορία ὅτι αἱ μορίαι τῆς Ἀκαδημίας φυτεύθηκαν ἀπὸ κλαδιὰ –καὶ ἑπομένως ἀποτελοῦν τμῆμα [Teil, ὡς *μειρόμεναι, μεμορημέναι, partitivae]– τῶν ἱερῶν ἐλαιῶν τῆς Ἀκρόπολης· γιὰ ἄλλες –ὄχι πειστικὲς– ἑρμηνεῖες βλ. Chantraine8 ὅ.π.). Ἀξιοσημείωτο εἶναι καὶ τὸ σχόλιο στὴ Σοῦδ. σ.λ. σηκός· ὁ ἐνδότερος οἶκος τοῦ ἱεροῦ, ναός, οἶκος, τάφος. (...) τάττουσι δὲ τὸ ὄνομα καὶ ἐπὶ ἐλαίας· (...) μήποτε οὖν τὰς μὲν ἰδιωτικὰς ἐλαίας καλοῦσι, τὰς δὲ δημοσίας μορίας. σηκὸν δέ, ὡς ἔοικε, καὶ μορίαν ὀνομάζουσιν τὴν αὐτήν (πβ. ὅ.π. σ.λ. μορίαι: τῆς δὲ μορίας τοῦ στελέχους σηκὸς καλεῖται κ.λπ., μὲ κοινὴ ἀναφορὰ στὸν Λυσία). (Βλ. καὶ κατωτ. σχόλ. στὸ F54).

  1. Jacoby, F. (1949), Atthis: The Local Chronicles of Ancient Athens, Oxford .
  2. Gaisford, T. (1848), Etymologicum Magnum, Oxford.
  3. Reitzenstein, R. (1893), Epigramm und Skolion: ein Beitrag zur Geschichte der alexandrinischen Dichtung , Giessen.
  4. Jacoby, F. (1923-1958), Die Fragmente der griechischen Historiker, parts I-IIIC.2, Berlin-Leiden.
  5. de Marco, V. (1952), Scholia in Sophoclis Oedipum Coloneum, Rome.
  6. Papageorgiou, P. N. (1888), Scholia in Sophoclis tragoedias vetera, Leipzig.
  7. Παπαχατζής, Ν. Δ. (1974-1981), Παυσανίου Ἑλλάδος περιήγησις: (1.) Ἀττικά, (2.) Κορινθιακὰ καὶ Λακωνικά, (3.) Μεσσηνιακὰ καὶ Ἠλειακά, (4.) Ἀχαϊκὰ καὶ Ἀρκαδικά, (5.) Φωκικὰ καὶ Βοιωτικά, Vols. 1-5, Ἀθήνα .
  8. Chantraine, P. (1968-1980), Dictionnaire étymologique de la langue grecque: Histoire de mots, Vols. 1-4, Paris.a↑ b↑
  9. von Pauly, A F., Wissowa G., Kroll W., Mittelhaus K. & Furchtegott Ziegler K J. (1893-1980), Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft, Stuttgart .
  10. Latte, K. (1953-1966), Hesychii Alexandrini Lexicon, Vol. I: Α-Δ, vol. II: E-O, Hauniae .