You are here

F3

Please add a search word

T= Testimonium  F= Fragmentum  E=  Επιγραφή / Inscription

Schol. Demosth. Phil. D [10.] § 1
  1. [Vid. I. 143.24-28 Dilts; vid. etiam VIII. 191.7-12 Dindorf.]
  2. 1 ζήλων g T
  3. καὶ δοκοῦσι pro δοκοῦσι δὲ Vf ‖
  4. καὶ ante τῶν om. BcFj
  5. 4 φύσιν Wolf: λύσιν codd.
Σχόλ. Δημοσθ. Φιλ. Δ΄ [10.] § 1

Ὑποστηρίζουν λοιπὸν οἱ ἴδιοι, ὁ Ἀλέξανδρος καὶ ὁ Διόσκορος καὶ ὁ

Ζήνων ὁ πολυθρύλητος, ὅτι ἐπεξεργάστηκε (ὁ Δημοσθένης) μόνο

τὸ συμφέρον στὸ κεφάλαιον (τὴν κατασκευὴ τῶν ἐπιχειρημάτων,

δηλαδὴ) σ' αὐτὸν τὸν λόγο. Δίνουν τὴν ἐντύπωση ὅμως ὅτι ἔχουν

ἀγνοήσει τελείως καὶ τὴ φύση τῶν κεφαλαίων. Διότι περιλαμβάνει

καὶ τὸ δυνατὸν ὁ λόγος, καὶ τοῦτο δύο εἰδῶν· περιέχει καὶ τὸ νόμι-

μον καὶ τὸ δίκαιον, ὅπως βέβαια ἡ ἴδια ἡ διαίρεσις καὶ ἡ τάξις μὲ τὴν

ἀνάπτυξή της θὰ δείξει.

Σχόλια: 
1-2. Ἀλέξανδρος καὶ Διόσκορος καὶ Ζήνων ὁ πολυθρύλητος: Ὁ ἐδῶ μνημονευόμενος Ἀλέξανδρος εἶναι ὁ γιὸς τοῦ Νουμηνίου, γνωστοῦ σοφιστῆ τῆς ἐποχῆς τοῦ Ἀδριανοῦ (βλ. Σοῦδ. σ.λ.), προσαγορευόμενος σοφιστὴς στὴ Σοῦδ. (σ.λ. α 1128), χωρὶς ἄλλες πληροφορίες· χρονολογεῖται μὲ βεβαιότητα στὸν 2ο μ.Χ. αἰ., σώζονται δὲ δύο ἔργα του μὲ τοὺς τίτλους Περὶ τῶν τῆς διανοίας καὶ τῶν λέξεων σχημάτων (βλ. Spengel1 ΙΙΙ. 7 κἑ.) καὶ Περὶ ἀφορμῶν ῥητορικῶν (ὅ.π. 1 κἑ.). Βλ. RE2 σ.λ. (96.) καὶ ἀνωτ. Τ1 σχόλ. σ.στ. 2. Γιὰ τὸν Διόσκορον ὡς ρήτορα ἢ σοφιστὴ δὲν γνωρίζουμε τίποτε, οὔτε μποροῦμε νὰ τὸν ταυτίσουμε μὲ κάποιον ἀπὸ τοὺς γνωστούς (βλ. RE2 σ.λ. Dioskoros 1.-6.)· ὁ R. Penella (GrPS3 116) ἀναφέρει μεταξὺ ἄλλων ἰατρῶν οἱ ὁποῖοι ἦσαν ἐπίσης ῥήτορες καὶ τὸν Διόσκορο, στηριγμένος σὲ ἐπιτύμβιο ἐπίγραμμα ὅπου σημειώνεται ἐνθάδ' ἀριζήλοιο Διοσκόρου ἔπλετο σῆμα | οὗ μέλιτος [γ]λυκίων φθόγγος ἔην στόματος καὶ στὴ συνέχεια ἰητροῦ τάφος εἰμὶ Διοσκόρου (Peek GVI4 1902.1-3, μὲ χρονολόγηση στὸν 4/5 μ.Χ. αἰ.), ἐνῶ στὸν Γαληνὸ ἀπαντᾶ μία συνταγὴ γιὰ ἡπατικοὺς ἀποδιδόμενη στὸν Διόσκορο (ἡπατικὴ ἡ τοῦ Διοσκόρου 13.204-5 [Περὶ συνθέσεως φαρμάκων]): ἡ ἀπουσία στοιχείων δὲν μᾶς ἐπιτρέπει συμπεράσματα σχετικὰ μὲ τὸ ἐὰν καὶ ποιός ἀπὸ τοὺς δύο Διόσκορους ταυτίζεται μὲ τὸν ἐδῶ, στὴν περίπτωση ποὺ ἔχουμε νὰ κάνουμε μὲ ρήτορα καὶ γιατρό, ὑπόθεση ἐπίσης ἀμφισβητούμενη, ἂν καὶ ὁ Διόσκορος τοῦ Γαληνοῦ πλησιάζει χρονολογικὰ τὸν ἐδῶ (βλ. Canon35 σελ. 143).
Ἡ τρίτη ἀναφορὰ γίνεται στὸν Ζήνωνα, ποὺ χαρακτηρίζεται πολυθρύλητος (βλ. LSJ96 σ.λ. "much-spoken-of: hence, well known, notorious"). Εὔκολα συμπεραίνει κανεὶς πόσο εὐρεία ἦταν ἡ διάδοση τοῦ ἔργου τοῦ ρήτορα καὶ συνεπῶς πόσο σημαντικὸ θεωροῦνταν γενικά. Μὲ βάση ὅμως τὴν αὐστηρὴ κριτικὴ τοῦ Οὐλπιανοῦ καὶ αὐτὴν τῶν σχολ. τοῦ Δημοσθ. (βλ. κατωτ., καὶ F4), δὲν ἀποκλείεται τὸ ἐπίθετο νὰ τέθηκε μὲ διάθεση εἰρωνείας.
Στὰ προηγούμενα δὲν μνημονεύονται ὀνομαστικὰ οἱ αὐτοί· αὐτοί (ἢ καὶ αὐτοί, ἢ κάποιοι τοὐλάχιστο ἀπ' αὐτούς), ὅμως, ὑπονοοῦνται προφανῶς στὴν ἀρχὴ τῶν σχολίων στὸν Φιλ. Δ΄ (λόγ. 10.1: Ι. 143.1 κἑ. Dilts7, ἀναφορὰ στὸ καὶ σπουδαῖα νομίζων, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι): ἠγνοήκασιν οἱ πρὸ ἡμῶν ἐξηγησάμενοι καὶ διελόντες τὸν δέκατον λόγον, ὅτι πρός τινα ἐξαίφνης ἀπαγγελίαν ἥκουσαν ἐκ τῆς Θρᾴκης δυσχερῆ ποιεῖται ὁ Δημοσθένης τὸν λόγον· ὅθεν αὐτῷ καὶ πρὸς σπουδὴν διὰ τὴν χρείαν τὴν παροῦσαν ἐκπεφώνηται ὁ λόγος· οἱ αὐτοί ὑπονοοῦνται καὶ στὰ ἑπόμενα σὲ δύο τοὐλάχιστο περιπτώσεις: (10.5.: Ι. 147.11 κἑ.) τοῦτο δὲ τὸ κεφάλαιον ἠγνόησαν ὁμοίως οἱ πρὸ ἡμῶν εἰς τὸν λόγον θεωρίας καὶ διαιρέσεις συγγράψαντες (βλ. καὶ τὰ ἀμέσως προηγούμενα οἱ μὲν οὖν αὖ τὸ δίκαιον εἶναι κεφάλαιον, οἱ δὲ πρὸς ἔλεγχον εἰλῆφθαι τῆς ῥαθυμίας αὐτῶν. δῆλον <δ'> ὅτι ὀρθῶς εἴρηται τοῦ ἀσυμφόρου εἶναι. τὸ μὲν οὖν πρῶτον μέρος τοῦ λόγου προελήλυθεν ἄχρι τούτου, ἀπὸ μὲν τοῦ δυνατοῦ πᾶν ἐπιχειρηθέν, κατασκευασθὲν δὲ τῷ συμφέροντι περὶ τοῦ μήτε δεῖν πρεσβείαν πέμπεσθαι μήτε ῥαθυμεῖν τῶν ἀπαγγελλομένων, ἔργοις τε προθέσθαι κωλῦσθαι μᾶλλον ἢ λόγοις), καὶ (10.9.:153.16 κἑ.) ἀλλ' οἱ πρὸ ἡμῶν διελόντες οὐκ εἶδον τοῦτο καθάπαξ>· πβ. καὶ (10.1:143.2-5) τὰ γὰρ ἐν τούτοις ἀσαφῆ οἱ ἐξηγηταὶ παραστήσουσι. Βλ. καὶ ἀνωτ. Τ1 σχόλ. σ.στ. 2-3 σ. λ. Ὑπόμνημα (...) εἰς Δημοσθένην, καὶ ἑπόμενα.

1 κἑ.: Ἡ διαφωνία τοῦ Σχολιαστῆ ἀναφέρεται στὴ μονομερῆ κατασκευὴ τοῦ κεφαλαίου σ' αὐτὸν τὸν Φιλιππικὸ λόγο, ἄποψη ποὺ ὅπως φαίνεται διατύπωσαν οἱ ἀνωτέρω ὑπομνηματιστὲς θεωρώντας ὅτι ὁ Δημοσθένης ἀσχολήθηκε μόνο μὲ τὸ συμφέρον. Ὅμως ἡ ἀνάπτυξη ἐπιχειρημάτων, ποὺ συνιστᾶ τὸ κεφάλαιον (στ. 2, καὶ 3-4), δὲν πρέπει νὰ στηρίζεται μόνο στὸ συμφέρον, ἀλλὰ καὶ στὸ δυνατόν, τὸ νόμιμον καὶ τὸ δίκαιον στὴν κάθε περίπτωση· βλ. τὰ σχετικὰ κεφάλαια τοῦ Ἑρμογένη, ὅπου ὁ ὁρισμὸς τῆς θέσεως (ἀμφισβητουμένου πράγματος ζήτησις, Rabe Hermog.8 25.14-15 [Προγυμνάσματα]) καὶ ἡ διαίρεση (στὸ κεφ. Περὶ πραγματικῆς τῶν στάσεων): διαιροῦνται δὲ αἱ θέσεις τοῖς τελικοῖς καλουμένοις κεφαλαίοις, τῷ δικαίῳ, τῷ συμφέροντι, τῷ δυνατῷ, τῷ πρέποντι (ὅ.π. 77.20 κἑ.)· ὅσον ἀφορᾶ στὸ διπλοῦν (στ. 5) τοῦ δυνατοῦ, ὁ ἴδιος ἐξηγεῖ: τὸ δ' αὖ δυνατὸν ὑποδιαιρήσεις, πρῶτον μὲν ὅτι οὐ χαλεπὸν δεικνύς, ἐνστάσει χρώμενος. εἶτα ἀντιπαραστάσει, ὅτι, εἰ καὶ χαλεπόν, ἀλλ' ἀναγκαῖον, προσθέτοντας καὶ τρίτη πλευρά, εἶθ' ὅτι ῥᾴδιον. Ὁ Σχολιαστὴς λοιπὸν ὑποστηρίζει ὅτι, ὅπως καὶ σὲ ἄλλους λόγους, ὁ ρήτορας κάνει χρήση καὶ τῶν τριῶν στοιχείων. Ἡ ἄποψη ὅμως τῶν τριῶν γιὰ ἀδυναμίες τοῦ λόγου δὲν φαίνεται τελείως ἀβάσιμη. Ὁ ἴδιος ὁ Σχολιαστὴς στὴν ἀρχὴ τῶν Σχολίων (βλ. ἀνωτ.) σημειώνει ὅτι ὁ Δημοσθένης, πιεζόμενος ἀπὸ τὸν χρόνο καὶ τὴν ξαφνικὴ δυσάρεστη τροπὴ τῶν ἐπιχειρήσεων στὴ Θράκη, ἐκφώνησε αὐτὸν τὸν λόγο χωρὶς ἰδιαίτερο σχέδιο γιὰ τὴν ὑπόθεση: καὶ τοῦτο αἴτιον γέγονε τοῦ μὴ σκεψάμενον ἴδιον σκέμμα ἐπὶ τῇ ὑποθέσει ταύτῃ τότε παρελθεῖν, τῶν καιρῶν μὴ ἐνδιδόντων αὐτῷ (μολονότι ὁ Δημοσθένης ἐξ ἑτοίμου τὰ πολλὰ ἐκ τῶν ἤδη εἰρημένων λόγων λαμβάνει, ὑποστηρίζει ὁ Σχολ. στὴ συνέχεια, ὅμως δὲ τοῖς παροῦσιν ὡς οἰκειότατα αὐτὰ ἐφαρμόζει).

  1. Spengel, L. (1853-1856), Rhetores Graeci, Vols. I-III, Leipzig.
  2. von Pauly, A F., Wissowa G., Kroll W., Mittelhaus K. & Furchtegott Ziegler K J. (1893-1980), Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft, Stuttgart .a↑ b↑
  3. Penella, R. S. (1990), Greek Philosophers and Sophists in the Fourth Century A.D.: Studies in Eunapius of Sardis, ARCA, Classical and Medieval Texts, Papers and Monographs ,28 Leeds.
  4. Peek, W. (1955), Griechische Vers-Inschriften , Vol. I: Grab-Epigramme, Berlin.
  5. Berkowitz, L. & Squitier K. A. (2000), Thesaurus Linguae Graecae, Canon of Greek Authors and Works, 3d ed., New York - Oxford.
  6. Liddell, H G. & Scott R. (1940), A Greek-English Lexicon, 9th ed. , Oxford.
  7. Dilts, M. R. (1983-1986), Scholia Demosthenica, Vols. I-II, Leipzig.
  8. Rabe, H. (1913), Hermogenes Opera, Leipzig.