You are here

F2

Please add a search word

T= Testimonium  F= Fragmentum  E=  Επιγραφή / Inscription

Schol. Demosth. Olynth. A [1.] § 5, 36b
  1. [Vid. Ι. 24.32-38 Dilts; vid. etiam VIII.42.34-43.6 Dindorf.]
  2. 1 ἀντιπίπτοντος λύσις om. R. (prob. Dilts).
Σχόλ. Δημοσθ. Ὀλύνθ. Α΄ [1.] § 5, 36b

Γιατὶ εἶναι φανερό (1.5)· ἀνασκευὴ τοῦ ἐπιχειρήματος ποὺ μπορεῖ

νὰ προβάλει κανείς: «ἀλλὰ (ἐνν. ὄντας) πανοῦργος ὁ Φίλιππος καὶ

εὔκολα μπορεῖ νὰ πείσει τοὺς Ὀλύνθιους (μὲ ἄλλα λόγια, πῶς μπορεῖ

νὰ εἶναι δύσπιστοι οἱ Ὀλύνθιοι ὅταν ὁ Φίλιππος εἶναι δεινὸς στὸ νὰ

πείθει;)». Μὴ μπορώντας (ὁ Δημοσθένης) νὰ ἀντιτάξει στὴ δεινότη-

τα τοῦ Φιλίππου τὴ συλλογιστικὴ ἱκανότητα τῶν Ὀλύνθιων (νὰ ἀν-

τιληφθοῦν τὸ πραγματικό τους συμφέρον καὶ νὰ ἀντισταθοῦν), προ-

βάλλει τὸν κίνδυνο καὶ τὴν ἀνάγκη, ποὺ καὶ τοὺς ἐλάχιστα προνοη-

τικοὺς δὲν ἀφήνει νὰ παραπλανηθοῦν. Αὐτὸ ἀλλιῶς ἐκλαμβάνοντας

ὁ Ζήνων, θεώρησε ὡς λύσιν (ὡς τεκμηρίωση δηλ.) τῆς ἀντιθέσεως

ὅτι «(θὰ εἶναι) δύσπιστοι οἱ Ὀλύνθιοι» (πβ. § 4, ἀλλὰ καὶ 5: εἶναι

ἀναξιόπιστη ἡ τυραννίδα). Ἀλλ' ὁ λόγος τοῦ ρήτορα ἦταν γιὰ τὸν

τρόπο μὲ τὸν ὁποῖον ἐνεργεῖ ὁ Φίλιππος καὶ τὴν πανουργία του.

Σχόλια: 
1. λύσις: ὡς τεχνικὸς ὅρος (βλ. LSJ91 / LSK2 σ.λ., ΙΙ.4) ἡ λέξη σημαίνει διάφορα: «λύσις δυσκολίας τινός» καὶ «ἑρμηνεία, ἐξήγησις», «ἀναίρεσις ἐπιχειρήματος», «ἡ λύσις τῆς ὑποθέσεως τραγῳδίας ἐν ἀντιθέσει πρὸς τὸ δέσις» κ.ἄ., στὴ Ρητορικὴ κυρίως ἡ ἀνασκευὴ ἐπιχειρήματος· σύμφωνα μὲ τὸν Ἀριστοτέλη (Ῥητ.1401a κἑ.) ἔστι λύειν ἢ ἀντισυλλογισάμενον ἢ ἔνστασιν ἐνεγκότα, καὶ ἡ σύνθεση τῶν ἀντίθετων συλλογισμῶν γίνεται μέσω τῶν κοινῶν τόπων ἐνῶ οἱ ἐνστάσεις διατυπώνονται μὲ βάση ἢ τὸ ἴδιο πράγμα μὲ αὐτὸ ποὺ ἦταν καὶ ἠ ἀντίθετη πρόταση ἢ μὲ τὸ ὅμοιο ἢ μὲ τὸ ἐνάντιο ἢ μὲ ἐκεῖνο ποὺ ἔχει ἤδη κριθῆ· κατὰ δὲ τὸν Ἀψίνη (Τέχν. ῥητ., κεφ. Περὶ λύσεως), Λύσεων δὲ καθολικοὶ τρόποι εἰσὶ δύο, κατὰ ἀνατροπὴν καὶ κατὰ μέθοδον· καὶ κατὰ ἀνατροπὴν μὲν οὕτως· ἐφόνευσας, οὐκ ἐφόνευσα. κατὰ μέθοδον δέ, οἷον· ἐφόνευσα μέν, ἀλλὰ δι' αἰτίαν εὔλογον. ὁ μὲν οὖν κατὰ ἀνατροπὴν τρόπος κατασκευάζεται ἐκ τόπων τοιούτων κ.λπ. (Spengel – Hammer3 268.20 κἑ.). Γίνεται δὲ λύσις παραδείγματος (βλ. καὶ κατωτ. *F7) καὶ ἐκ τοῦ παρεπομένου, οἷον εἰ λέγειν δυνάμεθα, ὅτι οὐδ' ἐκείνοις ταῦτα πράξασι συνήνεγκεν, ἀλλὰ τόδε αὐτοῖς συνέβη. γίνεται δὲ λύσις παρα­δείγματος καὶ κατὰ ἀναπαράστασιν ἐνδόξου προσώπου, ὅταν ἢ παράδειγμα ἀντιθῶμεν ἢ νόμον, ὡς ἐν ἐκείνῳ ἐν τῷ κατ' Ἀνδροτίωνος· «καὶ ἄλλαι γάρφησί, «βουλαὶ τοῦτον εἰλήφασι τὸν τρόπον δωρεάν»· ἡ λύσις κατ' ἀντίθεσιν ἐνδόξου· «ἐγὼ δ' εἰ καὶ τοῦτο τοιοῦτόν ἐστι μάλιστα, ὁ νόμος δὲ λέγει τὰ ἐναντία»· γίνεται δὲ ἐκ περιτροπῆς λύσις παραδείγματος, οἷον· «οὐ γὰρ εἴ τι πώποτε μὴ κατὰ τοὺς νόμους ἐπράχθη, σὺ δὲ τοῦτο ἐμιμήσω, διὰ τοῦτο ἀποφύγοις ἂν δικαίως, ἀλλὰ πολὺ μᾶλλον ἁλίσκοιο» (ὅ.π. 284.15 κἑ.)· καὶ τὰ τοιαῦτα ἀλλοῦ.
Ἡ φράση ἀντιπίπτοντος λύσις ἀπαντᾶ καὶ στὴν Τέχν. ῥητ. τοῦ Ἀψίνη ὡς ἑξῆς: ἐν πάσῃ παραγραφῇ ἐκ μὲν τοῦ παραγραφομένου ἁρμόσει σοι ἡ τοῦ ἀντιπίπτοντος λύσις· τὸ δὲ ἀντιπῖπτόν ἐστι τὸ μὴ θαρρεῖν τῇ εὐθυδικίᾳ καὶ διὰ τοῦτο ἐπὶ τὴν παραγραφὴν βαδίζειν (ὅ.π. 238.4-7, βλ. καὶ LSJ91 σ.λ. Ι.2). Ὁ ἴδιος προηγουμένως ὁρίζει πὼς ἀντιπίπτοντα τοίνυν ἐστὶ τὰ μὲν ἐξ ἀντιθέσεως τῶν παρὰ τοῦ ἀντιδίκου, ἃ τοῖς κεφαλαίοις φυλακτέον, τὰ δὲ ἐξ ἐννοίας τῶν ἀκου­όντων, ἃ ἐν τοῖς προοιμίοις θεραπευτέον. ἀντιπίπτει δὲ τὰ μὲν ἐκ προσώπου, τὰ δὲ ἐκ πράγματος, τὰ δὲ ἐξ αἰτίας (ὅ.π. 224.10 κἑ., πβ. καὶ Συριαν. Ἑρμογ. Στάσ. [Walz4 IV. 66.7 κἑ.]). Στὸ συγκεκριμένο χωρίο ἀπὸ τὸν Ὀλυνθ. Α΄ὁ Δημοσθένης, ἔχοντας δεχθῆ τὴν πανουργία καὶ τὶς δεινὲς ἱκανότητες τοῦ Φιλίππου, δὲν μπορεῖ νὰ βασιστῆ στὴν εὐθυκρισία τῶν Ὀλυνθίων –διότι δὲν τὴ διαθέτουν– καὶ ὡς μόνον τρόπο ἀνασκευῆς τοῦ ἐπιχειρήματος ὅτι εὔκολα θὰ τοὺς πείσει ὁ Μακεδόνας βρίσκει τὴν προβολὴ τῆς ἐπικινδυνότητας τῆς κατάστασης καὶ τῆς ἀνάγκης, παραγόντων ποὺ ἀκόμα καὶ τοὺς πολὺ ἀνόητους τοὺς ἀφυπνίζουν. Παρα­νοώντας ὅμως αὐτὰ ὁ Ζήνων (στ. 6), κατὰ τὸν ἀνών. Σχολ. τοῦ Δημοσθένη, ἀντιθέσεως λύσιν (στ. 6-7) ἐνόμισε τῆς ὅτι «ἄπιστοι Ὀλύνθιοι», ἐνῶ δὲν πρόκειται περὶ αὐτοῦ: ἁπλῶς ὁ ρήτορας πιστεύει στὴν πανουργία τοῦ Φιλίππου καὶ ὡς μόνη δραστικὴ ἀντιλογία προβάλλει τὴν ἐξ ἀνάγκης συμμόρφωση τῶν Ὀλύνθιων λόγω τῶν περιστάσεων· ἐπιχείρημα τοῦ ἀρχ. Σχολ. εἶναι πὼς στὰ προηγούμενα ὁ λόγος εἶναι γιὰ τὴν πανουργία καὶ τὴν ὅλη φυσιογνωμία καὶ συμπεριφορὰ τοῦ Φιλίππου, κι ὄχι γιὰ τὸ ἄπιστον τῶν Ὀλύνθιων. Ὅσα ὅμως παρατηρήθηκαν ἀνωτ. γιὰ τὴν ἀπώλεια τοῦ σχετικοῦ ἀποσπ. –μὲ τὴν ἐπιχειρηματολογία– τοῦ Ζήνωνα καὶ γιὰ τὸ πολυσήμαντο τῶν σχετικῶν ὅρων (βλ. π.χ. LSJ91 σ.λ. ἄπιστος) ἰσχύουν καὶ ἐδῶ.
  1. Liddell, H G. & Scott R. (1940), A Greek-English Lexicon, 9th ed. , Oxford.a↑ b↑ c↑
  2. Liddell, H G. & Scott R. (1980), Μέγα Λεξικὸν τῆς Ἑλληνικῆς Γλώσσης, Vols. I-V, Ἀθῆναι .
  3. Spengel, L. & Hammer C. (1894), Rhetores Graeci, Vol. I, pars II,
  4. Walz, C. (1832-1836), Rhetores Graeci, Vols. I-VIII, Osnabrück .