You are here

(Ο ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ)

Please add a search word

Ὅ,τι ἀξιόλογο σώζεται ἀπὸ τὴν ἔντεχνη Ἀρχαία Κυπριακὴ Γραμματεία, σὲ ποιητικὸ ἢ σὲ πεζὸ λόγο, εἶναι γραμμένο –μὲ ἐλάχιστες ἐξαιρέσεις Φοινικικῶν καὶ Λατινικῶν ἐπιγραφῶν– στὴν Ἑλληνικὴ γλώσσα καὶ ἐμφανίζει τὰ ἴδια γενικὰ καὶ εἰδικὰ χαρακτηριστικὰ μὲ τὴν ἀντίστοιχη πνευματικὴ παραγωγὴ κάθε ἄλλης Ἑλληνικῆς γωνιᾶς, τόσο στὴ μορφὴ ὅσο καὶ στὸ περιεχόμενο, μὲ ἀποτέλεσμα ἡ Ἱστορία τῆς Ἀρχαίας Κυπριακῆς Γραμματείας νὰ ταυτίζεται μὲ τὴν Ἱστορία τῆς Ἑλληνικῆς Γραμματείας στὴν Ἀρχαία Κύπρο.

     Ἡ ἄφιξη καὶ ἐπικράτηση τῶν Ἑλλήνων στὴν Ἀρχαία Κύπρο χάνεται στὰ βάθη τοῦ μύθου καὶ ἀναδύεται στὰ ἀδιάψευστα εὑρήματα τῆς ἀρχαιολογικῆς σκαπάνης. Ἀπὸ τὸν 16ον αἰ. π.Χ. ἀνθοῦν οἱ ἐμπορικὲς σχέσεις τῆς Κύπρου μὲ τὸ Αἰγαῖο. Στὶς ἀρχὲς τοῦ 14ου αἰ. καταφθάνουν οἱ πρῶτοι Ἀχαιοὶ ἔμποροι στὸ νησί. Ἀκολουθεῖ σὲ δύο διαδοχικὲς κύριες φάσεις –στὶς ἀρχὲς τοῦ 12ου καὶ τοῦ 11ου αἰ. π.Χ.– τὸ κύριο ρεῦμα τῶν Ἑλλήνων μεταναστῶν ἀπὸ τὴ Λακωνία καὶ τὴν Ἀρκαδία, τὴν Ἀργολίδα, τὴ Ρόδο καὶ τὴν Κρήτη, οἱ ὁποῖοι ἐγκαθίστανται μόνιμα σὲ διάφορες περιοχὲς (στὴν Ἔγκωμη καὶ στὸ Κίτιο, στὸ Κούριο καὶ στὸ Ἰδάλιο, στὴν Παλαίπαφο καὶ στὴ Μόρφου, στὴ Σαλαμίνα κ.ἀ.), φέρνοντας μαζὶ τὴ γλώσσα (τὴν Αἰολοαρκαδικὴ διάλεκτο), τὴ θρησκεία (μὲ τοὺς θεοὺς καὶ τὰ λατρευτικὰ ἔθιμά τους), τοὺς μύθους καὶ τὰ τραγούδια τους, ἀφομοιώνοντας βαθμιαῖα τοὺς αὐτόχθονες Ἐτεοκυπρίους καὶ θεμελιώνοντας τὸν Ἑλληνικὸ πολιτισμὸ τῆς Κύπρου.1.

     Ἡ ἔντονη παρουσία τῶν Φοινίκων ἀπὸ τὰ μέσα τοῦ 9ου αἰ. (μὲ κύριο κέντρο τὸ Κίτιο), ἡ 40χρονη ὑποταγὴ στοὺς Ἀσσυρίους κατὰ τὸ α΄ ἥμισυ τοῦ 7ου αἰ., ἡ 15χρονη Αἰγυπτιακὴ κυριαρχία στὰ μέσα τοῦ 6ου αἰ. (περ. 560-545 π.Χ.), ἡ μακρόχρονη Περσικὴ κυριαρχία στὴ συνέχεια (545 π.Χ. μέχρι τοὺς χρόνους τοῦ Μ. Ἀλεξάνδρου, διακοπτόμενη ἀπὸ συνεχεῖς ἐπαναστάσεις) καὶ ἡ ὑποταγὴ στοὺς Ρωμαίους (58-48 π.Χ. καὶ 30 π.Χ.-330 μ.Χ.)2 δὲν μπόρεσαν νὰ ἀλλοιώσουν τὸν Ἑλληνικὸ χαρακτήρα τοῦ πολιτισμοῦ τῆς Κύπρου3. Ὁ ἐκχριστιανισμὸς τοῦ νησιοῦ (ποὺ ἄρχισε τὸ 45 μ.Χ.) θὰ διαμορφώσει ὁριστικὰ τὸν Ἑλληνικὸ-χριστι­ανικὸ πολιτισμὸ πού, παρὰ τὶς ἐπάλληλες περιπέτειες, θὰ κρατηθεῖ ἀναλλοί­ωτος μέχρι σήμερα.

  1. Βλ. Citekey 1188 not found Δημητρίου, Ἀ. (1987), Ἄφιξη τῶν πρώτων Ἑλλήνων καὶ ἡ Πρώϊμη Ἐποχὴ τοῦ Σιδήρου στὴν Κύπρο, 1220-750 π.Χ, Ἀρχαιολογία 23: 26-31. Χρήστου, Δ. (1998-2002), Οἱ Ἀχαιοὶ στὴν Κύπρο, τóμ. Α', Αθήνα. Catling, H. W. (1975), Cyprus in the Late Bronze Age, Vol. II.2, The Cambridge Ancient History Cambridge. 188-216. Καραγιώργης, Β. (1978), Ἀρχαία Κύπρος: Ἀπὸ τὴ Νεολιθικὴ Ἐποχὴ ὣς τὸ τέλος τῆς Ρωμαϊκῆς, Αθήνα . (πβ. Karageorghis, V. (1982), Cyprus: From the Stone Age to the Romans, Ancient peoples and places ,101 London. και Καραγιώργης, Β. (2002), Κύπρος: Το Σταυροδρόμι της Ανατολικής Μεσογείου, 1600-500 π.Χ., Αθήνα. Catling, H. W. (1963), Patterns of Settlements in Bronze Age Cyprus, Opuscula Atheniensia 4: 129-169. Hill, G F. (1940), A History of Cyprus, vol. I: To the Conquest by Richard Lion Heart, Vol. I, Cambridge. Καραγιώργης, Β. (1991), Οι πρώτοι Έλληνες στην Κύπρο: Οι αρχαιολογικές μαρτυρίες, Αθήνα . Καραγιώργης, Β. (1997-2000), Ἡ Ὕστερη Χαλκοκρατία, Ἱστορία τῆς Κύπρουτóμ. Α', Λευκωσία. 237-285. Καραγιώργης, Β. (2007), Οι ελληνικές ρίζες της Παλαιπάφου και της Σαλαμίνας, Κύπρος: Από την Αρχαιότητα έως Σήμερα Αθήνα. 20-35. Βλ. ἐπίσης: Karageorghis, V. (1994), Proceedings of the International Symposium, 'Cyprus in the 11th Century B.C.', Organised by: The Archaeological Research Unit of the University of Cyprus and the Anastasios G. Leventis Foundation, Nicosia, 30-31 October, 1993. Βοσκός, Α. Ι. (1999), Μορφὼ παροικήσουσι: Λυκόφρονος Ἀλεξάνδρα, Λευκωσία Κύπρου., μὲ ἀναλυτικὴ βιβλιογραφία
  2. Σὲ ἁδρὲς γραμμὲς (μὲ διαφοροποιήσεις τῶν ἐρευνητῶν σὲ πολλὰ σημεῖα) οἱ κύριες περίοδοι τῆς Κυπριακῆς Ἱστορίας εἶναι οἱ ἑξῆς: ΠΡΟΝΕΟΛΙΘΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ: 11000/10000-8200 π.Χ. ΝΕΟΛΙΘΙΚΗ: περ. 8200-3900/3700 π.Χ. (Χοιροκοιτία, Σωτήρα, κ.λπ.) – ΧΑΛΚΟΛΙΘΙΚΗ: περ. 3800-2400 π.Χ. (Ἐρήμη). [2400-2350/2300: Μεταβατικὴ περίοδος, Φιλιά.] – ΕΠΟΧΗ ΧΑΛΚΟΥ (περ. 2300-1050 π.Χ.): Πρώιμη 2300-1900 π.Χ. (Ι. 2300-2100, ΙΙ. 2100-2000, ΙΙΙ. 2000-1900). Μέση 1900-1600 π.Χ. (Ι. 1900-1800, ΙΙ. 1800-1700, ΙΙΙ. 1700-1650/1600: Ἐπαφὲς μὲ τὸν γύρω κόσμο καὶ μὲ τὸ Αἰγαῖο). Ὕστερη 1650/1600-1100/1050 π.Χ. (Ι. 1650/1600-1450, ΙΙ. 1450-1200, ΙΙΙ. 1200-1100/1050: Στενὲς ἐμπορικὲς σχέσεις μὲ τὴν Ἐγγὺς Ἀνατολή, τὴν Αἴγυπτο καὶ τὸν Ἑλληνικὸ κόσμο. Δημιουργία μεγάλων ἀστικῶν κέντρων. ΚΥΡΙΟ ΚΥΜΑ ΕΛΛΗΝΩΝ ΑΠΟΙΚΩΝ, περ. 1225-1050). – ΕΠΟΧΗ ΣΙΔΗΡΟΥ: 950/900-600 π.Χ. (Μεταβατικὴ περίοδος: 1100-950/900 π.Χ. ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ: 1100-750 π.Χ.). – ΑΡΧΑΪΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ: 750-475 (ΑΚΜΗ ΕΠΙΚΗΣ ΠΟΙΗΣΗΣ). Ἀσσυριακὴ κυριαρχία (περ. 709-περ. 669 π.Χ.). Αἰγυπτιακὴ κυριαρχία (περ. 560-545 π.Χ.). Περσικὴ κυριαρχία (περ. 545-333 π.Χ.). – ΚΛΑΣΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ: 475-325 π.Χ. (ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΣΤΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ). ΕΥΑΓΟΡΑΣ Α΄ (411-374 π.Χ.). – ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ: 325-30 π.Χ. (ΑΚΜΗ ΛΥΡΙΚΗΣ ΚΑΙ ΔΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΠΟΙΗΣΗΣ, ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΚΑΙ ΙΑΤΡΙΚΗΣ. ΜΥΘΟΓΡΑΦΟΙ, ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ, ΡΗΤΟΡΕΣ). – ΡΩΜΑΪΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ: 30 π.Χ.-330 μ.Χ. (45 μ.Χ. Οἱ Ἀπόστολοι Παῦλος καὶ Βαρνάβας στὴν Κύπρο). [Βλ. σὺν τοῖς ἄλλοις Μαντζουράνη, Ε. (2001), Η Αρχαιολογία της Προϊστορικής Κύπρου, Αθήνα. καὶ Καραγιώργης, Β. (2002), Κύπρος: Το Σταυροδρόμι της Ανατολικής Μεσογείου, 1600-500 π.Χ., Αθήνα. (κ.ἀ.) καὶ Καραγιώργης, Β. (1978), Ἀρχαία Κύπρος: Ἀπὸ τὴ Νεολιθικὴ Ἐποχὴ ὣς τὸ τέλος τῆς Ρωμαϊκῆς, Αθήνα ., κ.ἄ. Βλ. ἐπίσης Παπαδόπουλλος, Θ. (1997-2000), Ἱστορία τῆς Κύπρου, τóμ. Α΄-Β΄, Λευκωσία., Πίν. Ι-ΙΧ.]
  3. Βλ. J. Chadwick, Karageorghis, J. & Masson O. (1988), The History of the Greek Language in Cyprus, International Symposium Sponsored by the Pierides Foundation, Larnaca, Cyprus, 8-13 Sept. 1986 Nicosia. xix: «Ο λαός αυτός που ονομάζεται Έλληνες, είχε ήδη εγκατασταθεί στην Κύπρο κατά την αρχαιότητα, αλλά (...) δεν νομίζω ότι έχασε ποτέ τη στενή επαφή με τις ρίζες του. Η Κύπρος, αν και απομακρυσμένη από το Αιγαίο, έγινε και έχει παραμείνει από τότε ένα κομμάτι του Ελληνικού κόσμου και παρ' ὅλες τις ιστορικές αντιξοότητες και επιδρομές, που έχει δυστυχώς υποστεί, παραμένει πολιτιστικά Ελληνική μέχρι σήμερα».