You are here

Η ΓΛΩΣΣΑ

Please add a search word

Ἡ Ἑλληνικὴ γλώσσα μεταφέρθηκε στὴν Κύπρο ἀπὸ τοὺς Ἀχαιοὺς ἀποίκους καὶ ἐκτόπισε σταδιακὰ τὴ γλώσσα τῶν αὐτόχθονων Ἐτεοκυπρίων. Συνοδεύτηκε ἀπὸ τὴν καθιέρωση τῆς Κυπροσυλλαβικῆς (γραμμικῆς) γραφῆς, ἡ ὁποία ἀντικατέστησε τὴν Κυπρομινωικὴ γραμμικὴ γραφὴ σὲ πολὺ πρώιμους χρόνους, ὅπως μαρτυρεῖ ἡ ἐπιγραφὴ σὲ χάλκινο ὀβελὸ τοῦ 1050 π.Χ. περίπου ποὺ ἀνακαλύφθηκε στὴν τοποθεσία Σκάλες τῆς Παλαιπάφου. Ἡ ἐπιγραφή, σὲ Κυπριακὸ συλλαβάριο, δίνει τὴν Ἀρκαδοκυπριακὴ γενικὴ τοῦ Ἑλληνικοῦ ὀνόματος Ὀφέλτης: Ὀφέλταυ (ἀντὶ -αο).

     Ἡ Κυπριακὴ καὶ ἡ Ἀρκαδικὴ διάλεκτος κατατάσσονται στὴ Νότια Ἀχαϊκὴ διαλεκτικὴ ὁμάδα. Οἱ Ἀρκάδες καὶ οἱ Κύπριοι διασώζουν τὴν Ἀχαϊκή (Μυκη­ναϊκή) διάλεκτο, ποὺ ἐκτόπισαν οἱ Δωριεῖς ἀπὸ τὸ μεγαλύτερο μέρος τῆς Πελο­ποννήσου1.

     Οἱ στενὲς σχέσεις τῆς Κύπρου μὲ τὴν Κρήτη στὰ μέσα τῆς β΄ χιλιετίας π.Χ. εἶναι ἀποτυπωμένες στὴν Κυπρομινωικὴ γραφή, τὶς ὁμοιότητες τῆς ὁποίας μὲ τὴ Μινωικὴ Γραμμικὴ Α διαπίστωσε πρῶτος ὁ Sir Arthur Evans2. Μὲ τὴν καθιέρωση τῆς Κυπροσυλλαβικῆς γραφῆς3, ποὺ συγγενεύει μὲ τὴ Μυκηναϊκὴ Γραμμικὴ γραφὴ Β, ἀνοίγει ὁ δρόμος γιὰ μιὰ μακρόχρονη ἀπεικόνιση τῆς Ἑλληνικῆς γλώσσας στὴν Κύπρο, στὴν Ἀρκαδοκυπριακὴ μορφή της, ποὺ συνεχίζεται ἀδιάλειπτα μέχρι τὸ 217 π.Χ. Τὸ Ἑλληνικὸ ἀλφάβητο θὰ ἀργήσει νὰ ἐπιβληθεῖ πλήρως στὴν Κύπρο, μολονότι τὸ Κυπριακὸ συλλαβάριο δύσκολα ἀπέδιδε ὅλους τοὺς φθόγγους τῆς Ἑλληνικῆς.

     Πέρα ἀπὸ τὰ κοινὰ μὲ τὴν Ἀρκαδικὴ χαρακτηριστικὰ τῆς Νότιας Ἀχαϊκῆς, ἡ Κυπριακὴ διάλεκτος ἐμφανίζει ἐπιμέρους ἰδιοτυπίες, ἀποτυπωμένες στὶς ἐπι­γραφές4. Στὴν ἔντεχνη ὅμως πνευματικὴ παραγωγὴ ἡ γλώσσα ποὺ χρησιμο­ποιεῖται δὲν ἐμφανίζει σημαντικὲς ἀποκλίσεις ἀπὸ τὴ γλώσσα τοῦ ἀντίστοιχου εἴδους τοῦ λόγου στὶς λοιπὲς Ἑλληνικὲς περιοχές. Ἡ παρουσία Κυπριακῶν διαλεκτικῶν τύπων δὲν φαίνεται νὰ ὑπερβαίνει τὶς συνήθεις ἀναλογίες, κατὰ κανόνα, γεγονὸς ποὺ ἀποδεικνύει τὸν πλήρη ἐξελληνισμὸ τῆς Κύπρου ἀλλὰ καὶ ἀποκλείει –στὶς πλεῖστες περιπτώσεις– τὴ δυνατότητα νὰ χρησιμοποιηθεῖ ἡ γλώσσα ὡς τεκμήριο τοπικῆς σύνθεσης.

     Ἐκπληκτικὴ εἶναι ἡ ἐπιβίωση πανάρχαιων γλωσσικῶν στοιχείων στὴ σημερινὴ Κυπριακὴ διάλεκτο (ὅπως καὶ στοὺς μύθους): Σύστοιχα ἀντικείμενα (ἔθελες πολλά=τὸ ἤθελες –καὶ τὸ θέλεις– πολύ, ζητᾶς πολλά), τελικὸ, διπλὰ σύμφωνα, χαμαί (καὶ δαμαί), πόπαστον (ἀπό-παστον, ὁμηρ. πάσασθαι), τὸ δεῖν (=τὸ βλέμμα καὶ τὸ ὁρᾶν: ἰδεῖν), τὸ φαγεῖν κ.λπ. (ἀπαρεμφατικὸς τύπος ἀντὶ οὐσ.), ἐγ(ι)ώνη καὶ ἐσούνη, μητά σσου (=μετὰ σοῦ, μαζί σου: ἔκφραση μνημονευόμενη ἤδη στὸ ἐπίγραμμα 11 Ε 49: Εἰκ. 9.2), ἀμπλέπω (=ἀναβλέπω) καὶ ἀντινάσσω, κ.τ.τ.5


  1. Γιὰ τὴν ἱστορία τῆς Ἑλληνικῆς γλώσσας στὴν Κύπρο βλ.  Karageorghis, J. & Masson O. (1988), The History of the Greek Language in Cyprus, International Symposium Sponsored by the Pierides Foundation, Larnaca, Cyprus, 8-13 Sept. 1986 Nicosia. (1 κἑ.). Βλ. ἐπίσης  Masson, O. (1961), Les Inscriptions Chypriotes Syllabiques: Recueil critique et commenté, École Française d' Athènes, Études Chypriotes 1: Paris.30-87· J. Faucounau, « Le développement de l'écriture à Chypre au cours du deuxième millénaire », ΠραΚυΣΒ Α΄ 149-59· Cl. Baurain, «Ἡ ἀρχαία Κυπριακὴ γραφή», ΙστΚ Ββ΄ 935-72·  Χατζηϊωάννου, Κ. (1971-1992), Ἡ Ἀρχαία Κύπρος εἰς τὰς Ἑλληνικὰς Πηγάς, τóμ. Α΄- Στ΄, Λευκωσία. Γβ΄ §1 κἑ. (ὅπου καὶ περαιτέρω βιβλιογραφία)·  Συμεωνίδης, Χ. Π. (2006), Ιστορία της Κυπριακής Διαλέκτου: από τον 7ο αιώνα προ Χριστού έως σήμερα, Λευκωσία. 65 κἑ. (μὲ πλούσια βιβλιογραφία).
  2. Ἡ Κυπρομινωικὴ γραφὴ δὲν ἔχει δυστυχῶς ἀποκρυπτογραφηθεῖ ἀκόμα, μολονότι σώζονται πλούσια ἐπιγραφικὰ δείγματά της, ἀπὸ τὸ 1500 μέχρι τὸ 750 π.Χ. (βλ. σὺν τοῖς ἄλλοις Δ. Χρήστου, ὅ.π. [σημ. 1:   (2002), Το Πανεπιστήμιο Αθηνών και η Κύπρος, Κυπριακά,τόμ. Α΄-Δ΄ Αθήνα. Α΄], 187 κἑ.). Οἱ ἐλπίδες γιὰ ἀποκρυπτογράφηση τῆς Μινωικῆς γλώσσας (βλ. σχετικά:  Γκάρεθ, Ό. (2004), Μια δοκιμαστική προσέγγιση της Μινωικής γλώσσας, Αθήνα., μέ πλούσια βιβλιογραφία) συντηροῦν βάσιμα καὶ τὴν ἐλπίδα γιὰ ἀποκρυπτογράφηση τῆς Κυπρομινωικῆς γραφῆς
  3. Ἡ Κυπροσυλλαβικὴ γραφὴ ἀποκρυπτογραφήθηκε μὲ τὴ βοήθεια δίγλωσσων ἐπιγραφῶν (σὲ Κυπριακὴ καὶ Φοινικική)· σημαντικὸ εὕρημα ἦταν ἡ χάλκινη πινακίδα τοῦ Ἰδαλίου ICS 220. Βλ. Masson, O. (1961), Les Inscriptions Chypriotes Syllabiques: Recueil critique et commenté, École Française d' Athènes, Études Chypriotes 1: Paris. 48-51 (καὶ 233 κἑ.) καὶ Βοσκός, Α. Ι. (2002), Ἀρχαία Κυπριακὴ Γραμματεία: τόμ. 3. Πεζογραφία, τóμ. 3, Λευκωσία.69 μὲ σημ. 2 (ὅπου καὶ περαιτέρω βιβλιογραφία).
  4. Βλ. Βοσκός, Α. Ι. (1997), Ἀρχαία Κυπριακὴ Γραμματεία: τόμ. 2. Ἐπίγραμμα, τóμ. 2, Λευκωσία.54-5 καὶ Βοσκός, Α. Ι. (2002), Ἀρχαία Κυπριακὴ Γραμματεία: τόμ. 3. Πεζογραφία, τóμ. 3, Λευκωσία. 69-71 (μὲ ἀναλυτικὴ βιβλιογραφία)· βλ. ἐπίσης Χατζηϊωάννου, Κ. (1971-1992), Ἡ Ἀρχαία Κύπρος εἰς τὰς Ἑλληνικὰς Πηγάς, τóμ. Α΄- Στ΄, Λευκωσία. Γβ΄ § 10 κἑ.
  5. Βλ. Βοσκός, Α. Ι. (1991), Ἑλληνισμὸς καὶ Ἑλληνικότητα τῆς Κύπρου, Νέα Κοινωνιολογία 11: , 46 κἑ. (μὲ σημ. 28 καὶ 29, ὅπου καὶ βιβλιογραφία), καὶ Βοσκός, Α. Ι. (2006), Η Ελληνική γλώσσα στην Κύπρο: Από τον Τρωικό πόλεμο και τον Όμηρο στη σύγχρονη εποχή, Ευεργεσίη: Τόμος χαριστήριος στον Παναγιώτη Ι. Κοντό, Η Ελληνική γλώσσα στην Κύπρο: Από τον Τρωικό πόλεμο και τον Όμηρο στη σύγχρονη εποχή τóμ. Α', Αθήνα. 19-26., Α΄ 19-26 (μὲ περαιτέρω βιβλιογραφία). Εἰδικὴ ἐργασία ἀξιομνη­μόνευτη:Bowra, Cedric, M. (1934), Homeric Words in Cyprus, JHS 54: 54-74.