You are here

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Please add a search word

Ὁ ΝΙΚΑΓΟΡΑΣ Ο ΚΥΠΡΙΟΣ φαίνεται νὰ εἶναι ὁ ἀρχαιότερος ἀπὸ τοὺς ἀπαθανατισθέντες Κυπρίους πεζογράφους. Κατὰ τὴν ἀξιόπιστη μαρτυρία τοῦ συγγραφέα τοῦ ἔργου Ἱστοριῶν παραδόξων συναγωγή, ὁ Καλλίμαχος (περ. 305 – περ. 240 π.Χ.) –τοῦ ὁποίου τὸ ἔργο Θαυμάτων τῶν εἰς ἅπασαν τὴν γῆν κατὰ τόπους ὄντων συναγωγή ἀποτέλεσε κύρια πηγή του1– μνημόνευε τὸν Νικαγόραν γιὰ τὴν ἁλυκὴ τοῦ Κιτίου (27 F1)· κι ὅπως σημειώνει ὁ Fr. Gisinger2, δὲν ὑπάρχει κανένας λόγος νὰ μὴν θεωρήσουμε αὐτὸν τὸν Νικαγόρα, ποὺ ἀναφέρεται σ' ἕνα παρά­δοξο ἀπὸ τὴν Κύπρο, ὡς ταυτόσημον μὲ τὸν Νικαγόρα τὸν Κύπριο ποὺ ἔκανε λόγο γιὰ τὴν πλημμύρα τοῦ Νείλου (F2a-b)3. Τὰ νήματα ὁδηγοῦν –μέσω τοῦ Καλλίμαχου– στὸν Ἄρατο καὶ ἀπ' αὐτὸν στὸν Εὔδοξον τὸν Κνίδιον, μέσω δὲ αὐτοῦ στὸν Ἀριστοτέλη4, στὴν Ἀθήνα (368-43 καὶ 334-322)· στὸν κύκλο τοῦ Ἀριστοτέλη φαίνεται νὰ ἀνήκει –μαζὶ μὲ τὸν Εὔδοξο, καὶ τὸν Εὔδημον τὸν Κύπριον– καὶ ὁ Νικαγόρας ὁ Κύπριος, ποὺ δὲν ἀποκλείεται νὰ ἀκολούθησε τὸν Περιπατητικὸ φιλόσοφο καὶ στὴν αὐλὴ τοῦ Φιλίππου τῆς Μακεδονίας (347/2-340), ὅπως δὲν ἀποκλείεται νὰ συμπεριλαμβάνεται στοὺς συνεργάτες τοῦ Ἀριστοτέλη στὸ ἐγχείρημά του νὰ συγκεντρώσει τὶς ὑποθέσεις καὶ τὰ ἐπιτεύγματα τῶν προγόνων του στὰ διάφορα πεδία τῆς γνώσης5· μιὰ χρονολόγησή του, ἔτσι, στὸν 4ον αἰ. π.Χ. μοιάζει πολὺ πιθανή. Τὰ δὲ δεδομενα αὐτὰ καὶ ἄλλα παρόμοια6 καθιστοῦν δυνατὴ τὴ σύνδεσή του μὲ ἐκείνους ποὺ ἀσκοῦσαν κριτικὴ στὶς ἀπόψεις τῶν ἀνθρώπων γιὰ τοὺς θεούς (*F3a) καὶ εὔλογη τὴν ταύτισή του μὲ τὸν Νικάνορα τὸν Κύπριον (*F3b)7· εὔλογη –μὰ λιγότερο πιθανή– εἶναι καὶ ἡ ταύτισή του μὲ τὸν Nicagorus ποὺ κατὰ τὸν Φουλγέντιο μιλοῦσε γιὰ τὸν Προμηθέα στὸ πρῶτο του ἔργο, τὸ Διὸς θεμιστεία πιθανῶς (*F4). Εὐκρινῆ εἰκόνα, οὕτως ἢ ἄλλως, γιὰ τὸ ἔργο του εἶναι ἀδύνατο νὰ σχηματίσει κανείς· μὰ ἡ ἐπίδρασή του στοὺς μετα­γενέστερους παραδοξογράφους, τοὐλάχιστο, δὲν φαίνεται ἀμελητέα.

  1. Τοῦ Ἀντίγονου τοῦ Καρύστιου (ποὺ ἀκμάζει περὶ τὸ 240 π.Χ.), κατὰ τὴν κρατοῦσαν ἄποψη (βλ. Lesky, A. (1981), Ἱστορία τῆς Ἀρχαίας Ἑλληνικῆς Λογοτεχνίας, 5th ed., Θεσσαλονίκη . 974· πβ. ὅμως Dorandi, T. (1999), Antigone de Caryste: Fragments, Paris . XII-XVII, μὲ βιβλιογραφία).
  2. von Pauly, A F., Wissowa G., Kroll W., Mittelhaus K. & Furchtegott Ziegler K J. (1893-1980), Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft, Stuttgart . Suppl. 8 (1956) 361-63, σ.λ. Nicagoras 7a.
  3. Βλ. κατωτ. σημ. στὸ 27 F2 (σ. 265) καὶ σχόλ. στὰ F1 καὶ F2 (σσ. 593-95). Ὁ Καλλίμαχος δὲν ἀποκλείεται νὰ δέχθηκε ἐπίσης τὴν ἐπίδραση τοῦ Νικαγόρα γράφοντας γιὰ τὸν Νεῖλο στὸ ἔργο του Περὶ τῶν ἐν τῇ οἰκουμένῃ ποταμῶν.
  4. Βλ. Lesky, A. (1981), Ἱστορία τῆς Ἀρχαίας Ἑλληνικῆς Λογοτεχνίας, 5th ed., Θεσσαλονίκη . 758, 774, 797, 1031 κἑ., 1086, καὶ Easterling, P. E. & Knox B. M. W. (2000), Ιστορία της Αρχαίας Ελληνικής Λογοτεχνίας, μτφρ. Κονομή, Ν., Γρίμπα Χρ, Κονομή Μ. & Στεφανή Α. Ἀθήνα. 786 κἑ. (καὶ 695 κἑ.).
  5. Κατὰ τὸν Lesky, A. (1981), Ἱστορία τῆς Ἀρχαίας Ἑλληνικῆς Λογοτεχνίας, 5th ed., Θεσσαλονίκη ., 797 «βοηθούς». Νὰ ἀνῆκε στοὺς «προδρόμους», εἶναι μιὰ ὑπόθεση ἐπίσης εὔλογη (βλ. κατωτ. σχόλ. στὸ 27 F1 [σσ. 593-94], μὲ παραπομπὴ στὸν Gisinger]), μὰ ἀβέβαιη.
  6. Βλ. κατωτ. σχόλ. στὸ 27 F2 [σσ. 595-97], μὲ παραπομπὲς καὶ βιβλιογραφία.
  7. Τὸ μὴ Κυπριακὸ ὄνομα Νικάνωρ οὐδόλως ἀποκλείεται νὰ τοῦ δόθηκε στὴ Μακεδονικὴ αὐλή, ἀντὶ τοῦ Νικαγόρας (βλ. κατωτ. 27 F2 σχόλ. σ.στ. a.8 καὶ b.1, σ. 595).