You are here

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Please add a search word

Ἡ ΔΗΜΩΝΑΣΣΑ (19 F1) εἶναι μιὰ ἰδιάζουσα περίπτωση. Μνημονεύεται μαζὶ μὲ τέσσερεις ἐνδόξους γυναῖκας τὶς ὁποῖες ἤνεγκεν ὁ παλαιὸς βίος, τὶς Ῥοδογούνην πολεμικήν, Σεμίραμιν βασιλικήν, Σαπφὼ μουσικήν, Τιμάνδραν καλήν (μὲ τὴ Σαπφὼ ἀναντίρρητα ἱστορικὸ πρόσωπο), ἀπὸ τὸν συγγραφέα τοῦ Περὶ τύχης β΄ λόγου, ποὺ προσθέτει: οὕτω καὶ ἐν Κύπρωι Δημώνασσα ἐγένετο, πολιτική τε ὁμοῦ γυνὴ καὶ νομοθετική, μὲ ἀναφορὰ σὲ Κύπριον λόγον γι' αὐτήν. Τὰ δεδομένα δὲν ἀποκλείουν τὴν ὕπαρξη ἱστορικοῦ πυρήνα παλαιότατου· καὶ μὲ τὴ φράση Κύπριον λόγον ὁ συγγραφέας φαίνεται νὰ ὑποδη­λώνει διήγηση ποὺ τὰ στοιχεῖα της δὲν εἶναι ὅλα ἀληθινὰ ἢ παράδοση διαδεδομένη κυρίως προφορικά, κατεξοχὴν Κυπριακή1. Παραβάλλοντας πρὸς τὴ φράση Συβαριτικὸς λόγος τοῦ Διογενιανοῦ (μῦθοι, ὅμως, Αἰσώπειοι ... ἢ ... Συβαριτικοί ... καὶ Κύπριοι στὸν Θέωνα)2 καὶ τὴν παρόμοια πρὸς τὴν ἐδῶ ἱστορίατοῦ Τενέδιου βασιλιᾶ ποὺ μνημόνευε ὁ Ἀριστοτέλης3, προβάλλει εὔλογη ἡ ὑπόθεση πὼς ὁ προκείμενος Κύπριος λόγος (ἤ: ὁ μῦθος τῆς Δημώνασσας) εἶχε –σὲ κάποιες τοὐλάχιστο διηγήσεις– τὴ μορφὴ αἴνου. Ἂν ἡ Δημώνασσα (: ἡ βασίλισσα ἢ ἀρχόντισσα τοῦ δήμου) ὑπῆρξε ὄντως πολιτική τε ὁμοῦ γυνὴ καὶ νομοθετική ποὺ πλήρωσε μὲ τὴ ζωὴ τῶν παιδιῶν της καὶ τὴ δική της τοὺς νόμους της (ὅπερ ἐλάχιστα πιθανό) ἢ συνδέθηκε ἐκ τῶν ὑστέρων τὸ ὄνομά της μὲ σχετικὸν μῦθον, ἂν τὸ ὄνομα Δημώνασσα εἶναι ἢ ὄχι τὸ πραγματικό της (ὄντας οὕτως ἢ ἄλλως ὁμιλοῦν), ἢ ἂν ἁπλῶς ἕνα παλιὸ παραμύθι γιὰ μιὰ βασίλισσα ποὺ νομοθετεῖ καὶ ὑφίσταται –ἄμεσα ἢ / καὶ ἔμμεσα– τὴν προβλεπόμενη τιμωρία συνδέεται μὲ τὸ συγκεκριμένο ὄνομα ἱστορικοῦ ἢ μὴ προσώπου καὶ ἀποβαίνει ἱστορία (ὅπως στὴν περίπτωση τῆς ἱστορίας τοῦ Μελεάγρου), παραμένει πρόβλημα. Πιὸ προβληματικὸς ἀκόμα εἶναι ὁ χαρακτηρισμὸς τῆς Δημώνασσας ἢ «Δημώνασσας» ὡς συγγραφέως, ἔστω κι ἂν προβάλλει ἑλκυστικὴ ἡ ὑπόθεση νά 'ναι αὐτὴ ἡ Κυπρία γυνή ποὺ μνημονεύει ὁ Θέων μαζὶ μὲ τὸ ὄνομα τοῦ Αἰσώπου.

  1. Βλ. ἀναλυτικὰ κατωτ. σχόλ. στὸ 19 F1 (σσ. 434-42), καὶ Βαρβούνης, Μ. Γ. (1990), Μυθολογικὰ καὶ Λαογραφικὰ Μελετήματα, Ἀθήνα. 12-13 καὶ 26-27.
  2. Βλ. ἀνωτ. σημ. 20 καὶ 21· βλ. καὶ σημ. 19: (Ἑρμογ.) ὀνομάζονται δὲ (sc. οἱ μῦθοι) ἀπὸ τῶν εὑρόντων, οἱ μὲν Κύπριοι, οἱ δὲ Λιβυκοί, οἱ δὲ Συβαριτικοί· (Ἀφθόν.) καλεῖται δὲ (sc. μῦθος) Συβαριτικὸς καὶ Κίλιξ καὶ Κύπριος.
  3. Κατωτ. σελ. 439: (...) ἐκύρωσε καὶ περὶ τοῦ ἰδίου παιδὸς τηρηθῆναι τὸν νόμον καὶ ἀναιρεθέντος εἰς παροιμίαν παρῆλθε τὸ πρᾶγμα ἐπὶ τῶν ὠμῶς πραττομένων (...). Βλ. καὶ Βαρβούνης, Μ. Γ. (1989), Παρατηρήσεις μὲ ἀφορμὴ Λευκαδικὴ παράδοση (Πολίτης, ἀρ. 58) καὶ τὸν ἀρχαῖο Κυπριακὸ μῦθο τῆς Δημώνασσας, 10: 305-310. 305-10 (κυρίως 308-9).