You are here

160ε

Please add a search word

T= Testimonium  F= Fragmentum  E=  Επιγραφή / Inscription

Cicero, De natura deorum 2.63-64:

Alia quoque ex ratione et quidem physica magna fluxit multitudo deorum, qui

induti1 specie humana fabulas poetis suppeditaverunt, hominum autem vitam

superstitione omni referserunt, atque hic locus a Zenone tractatus post a

Cleanthe et Chrysippo pluribus verbis explicatus est. Nam vetus haec opinio

Graeciam opplevit2, esse exsectum Caelum a filio Saturno, vinctum autem

Saturnum ipsum filio Iove: (64) physica ratio non inelegans inclusa est in

impias fabulas. caelestem3 enim altissimam aetheriamque naturam id est

igneam, quae per sese omnia gigneret, vacare voluerunt ea parte corporis quae

coniunctione alterius egeret ad procreandum. Saturnum autem eum esse

voluerunt qui cursum et conversionem spatiorum ac temporum contineret. qui

deus Graece id ipsum nomen habet: Κρόνος enim dicitur, qui est idem χρόνος

id est spatium temporis. Saturnus autem est appellatus quod saturaretur annis;

ex se enim natos comesse fingitur solitus, quia consumit aetas temporum spatia

annisque praeteritis insaturabiliter expletur. vinctus autem a Iove, ne inmode-

ratos cursus haberet, atque ut eum siderum vinclis alligaret, sed ipse Iuppiter, id

est iuvans pater, quem4 conversis casibus appellamus a iuvando Iovem, a poetis

«pater divomque hominumque» dicitur, a maioribus autem nostris optumus

maxumus, et quidem ante optimus id est beneficentissimus quam maximus,

quia maius est certeque gratius prodesse omnibus quam opes magnas habere ...

  1. 2 indutit det., ed. Romana 1471: inducti AVB
  2. 5 opplevit esse Heindorf: opplevisset AV1B: -vit P.: -vit sed V2
  3. 7 caelestem V2 Bc
  4. 16 p. quem «eundem» vel. p. itemque coni. Plasberg.
Cicero, De nat. deor. 2.63-64:

Ἀκόμα πρέπει νὰ ἀναχθοῦν σὲ μιὰν ἄλλην αἰτία ὅπως τὴ συλλαμβάνει ἡ

φιλοσοφία τῆς φύσεως, ἕνα πλῆθος θεῶν, ποὺ ντυμένοι μὲ ἀνθρώπινη

μορφὴ ἔχουν προσφέρει στοὺς ποιητὲς τὸ ὑλικὸ γιὰ τοὺς μύθους των, ἀ

λλὰ ἔχουν γεμίσει καὶ τὴ ζωὴ τῶν ἀνθρώπων μὲ κάθε λογῆς δεισιδαι-

μονίες. Ἤδη ὁ Ζήνων ἔχει καταγίνει μὲ τὸ θέμα αὐτὸ καὶ ἀργότερα αὐτὸ

τὸ παρουσίασε ὁ Κλεάνθης καὶ ὁ Χρύσιππος πιὸ διεξοδικά. Σ' ὅλη τὴν

Ἑλλάδα εἶναι διαδεδομένη ἡ πανάρχαιη πίστη, ὅτι ὁ οὐράνιος θεὸς Οὐ-

ρανὸς εὐνουχίστηκε ἀπὸ τὸν γιό του Κρόνο κι' ὁ Κρόνος ὁ ἴδιος ρίχτηκε

σὲ δεσμὰ ἀπὸ τὸν γιό του Δία: (64) Ἐδῶ ἔχει κλείσει κανεὶς μιὰ ἔξυπνη

σκέψη τῆς φιλοσοφίας τῆς φύσης μέσα σὲ ἀποτρόπαιους μύθους. Γιατὶ

ἤθελε τὸ οὐράνιο, ὕψιστο καὶ αἰθέριο, δηλ. τὸ πύρινο (στοιχεῖο) τῆς

φύσης, ποὺ γεννᾶ ἀπὸ μέσα του τὰ πάντα, νὰ εἶναι ἐλεύθερο ἀπὸ τὸ

σωματικὸ μέλος, ποὺ γιὰ τὸν πολλαπλασιασμὸ χρειάζεται τὴν ἕνωση μὲ

κάτι ἄλλο. Μὲ τὸν Κρόνο ὡστόσο θὰ πρέπει νὰ νοεῖται ὁ θεός, ποὺ

κυριαρχεῖ πάνω στὴν πορεία καὶ τὴν ἀλλαγὴ τῶν ἐποχῶν τοῦ ἔτους.

Ἀκριβῶς αὐτὸ τὸ ὄνομα ἔχει ὁ θεὸς στὰ Ἑλληνικά· ὀνομάζεται δηλ.

Κρόνος, ποὺ εἶναι τὸ ἴδιο ὅπως χρόνος, δηλ. «χρονικὸ διάστημα». (Στὰ

Λατινικὰ) ὀνομάζεται ἀντίθετα Saturnus, γιατὶ μὲ τὰ χρόνια saturnatur

(χορταίνει)· σύμφωνα μὲ τὸν μύθο συνηθίζει δηλ. νὰ τρώει τὰ παιδιά του,

πράγμα ποὺ ἀνάγεται στὸ ὅτι ὁ χρόνος καταβροχθίζει τὰ χρονικὰ δια-

στήματα καὶ (ἀχόρταγα) γεμίζει μὲ τὰ παρελθόντα χρόνια (τὸ στομάχι)

του. Ὁ Δίας ὅμως τὸν ἔβαλε σὲ δεσμά, γιὰ νὰ μὴν καταστοῦν τὰ χρονικὰ

διαστήματα ἀκανόνιστα, καὶ γιὰ νὰ στερεώσει ὁ Δίας αὐτόν, δηλ. τὸν

χρόνο, μὲ τὰ δεσμὰ τῶν ἀστρικῶν περιόδων. Ὁ ἴδιος ὁ Δίας, δηλ. ὁ

βοηθῶν πατέρας (iuvans pater), τὸν ὁποῖο μὲ τὴν πλαγία πτώση ἀπὸ

τὸ βοηθεῖν (iuvare) τὸν δηλώνουμε μὲ τὴ λέξη iuvando Jovem, χαρακτη-

ρίζεται ἀπὸ τοὺς ποιητὲς ὡς «πατέρας τῶν θεῶν καὶ τῶν ἀνθρώπων»,

ἀπὸ τοὺς προγόνους μας ὡστόσο ὡς «ὁ πιὸ καλὸς καὶ ὁ πιὸ μεγάλος»,

ὅπου ὁ χαρακτηρισμὸς «ὁ πιὸ καλός», δηλ. ὁ πιὸ ἀγαθοποιός, προηγεῖ-

ται τοῦ χαρακτηρισμοῦ «ὁ πιὸ μεγάλος» γιὰ τὸν λόγο ὅτι εἶναι μεγαλύ-

τερος καὶ σίγουρα πιὸ ἀξιαγάπητος πρὸς ὄφελος ὅλων, παρὰ γιὰ τὸ ὅτι

κατέχει μεγάλα πλούτη...