You are here

231

Please add a search word

T= Testimonium  F= Fragmentum  E=  Επιγραφή / Inscription

Galenus, De Hippocratis et Platonis placitis 4.7 (Kühn vol. 5 p. 416):
Γαληνός, Περὶ τῶν καθ' Ἱπποκράτη 4.7 (Kühn vol. 5 p. 416):

Αὐτὸς λοιπὸν ὁ ὁρισμός, λέει ὁ Ποσειδώνιος, τῆς στενοχώριας ὅπως καὶ

οἱ πολλοὶ ἄλλοι τῶν παθῶν, ποὺ εἰπώθηκαν ἀπὸ τὸν Ζήνωνα καὶ γρά-

φτηκαν ἀπὸ τὸν Χρύσιππο, ἑλέγχουν σαφῶς τὴ γνώμη τοῦ ἴδιου τοῦ

Ζήνωνος. Γιατὶ λέει πὼς ἡ λύπη εἶναι πρόσφατη σκέψη, ὅτι σ' αὐτὸν

εἶναι παρὸν κάποιο κακό. Ἐνῶ κάποτε μιλώντας κάπως συντομότερα τὸ

διατυπώνουν κάπως ὡς ἑξῆς: «λύπη εἶναι μιὰ πρόσφατη γνώμη γιὰ τὴν

παρουσία ἑνὸς κακοῦ».

Σχόλια: 

ἀπ. 231:
Ἡ λύπη εἶναι πρόσφατη δόξα: αὐτὴ ἡ ἄποψη προφανῶς τοῦ Ζήνωνος συνδέει τὰ πάθη μὲ τὴ «δόξα», δηλ. τὴ γνώμη, ποὺ σχηματίζουμε γιὰ κάτι (ἀσθενὴ συγκατάθεση τὴν ὀνομάσαμε πιὸ πρίν). Ὁ χαρακτηρισμὸς «πρόσφατη» σημαίνει τὴ σχεδὸν ἄμεση παρουσία, διότι ἡ πάροδος τοῦ χρόνου δὲν ἐπιτρέπει τὴ διατήρηση τῆς ἐνέργειας τοῦ πάθους. Τὸ ἐρώτημα ποὺ τίθεται καὶ πάλι εἶναι, ἂν ὁ Ζήνων θεωροῦσε τὰ πάθη «δόξας» ἢ πλανημένες κρίσεις, ὅπως ὁ Χρύσιππος, ἢ ἂν τὰ θεωροῦσε ταραχὲς ποὺ προκαλοῦνται ἀπ' αὐτές, ἐφ' ὅσον ἀποκλίνουν ἀπὸ τὸν λόγο. Γιατί ὅμως νὰ ἐπιμένουμε σ' αὐτὸ τὸν διαχωρισμό; Πολὺ πιθανὸν ὁ Ζήνων νὰ εἶχε τὴν ἄποψη ὅτι τὰ γνωστικὰ στοιχεῖα, ἡ δόξα ἢ ἡ κρίση, ἦταν ἀπαραίτητα γιὰ τὴ γένεση τῶν παθῶν, τὰ ὁποῖα ὅμως ἀπὸ τὴ φύση τους ὡς ἐπιπτώσεις ὁδηγοῦσαν σὲ μιὰν ἀμετρία καὶ μιὰ ταραχώδη ἀπόκλιση ἀπὸ τὸν λόγο. Θὰ ἤθελα ἔτσι νὰ συνταχθῶ περισσότερο μὲ τὴν ἄποψη τοῦ Graeser (Zenon1, σ. 168), ὅτι δὲν ὑπάρχει οὐσιώδης διαφωνία μεταξὺ Ζήνωνος καὶ Χρυσίππου στὴ σύλληψη τῶν παθῶν. Ἐπίσης δὲν εἶναι τόσο ἔντονη ἡ «Intellektualisierung» τῶν παθῶν στὸν Χρύσιππο, ὡς ἰσχυρίζεται ὁ Pohlenz (Stoa2 I, σ. 144), γιατὶ ὑπάρχει μιὰ στενὴ συνάφεια τοῦ γνωστικοῦ καὶ τοῦ παθητικοῦ στοιχείου τόσο στὸν Ζήνωνα ὅσο καὶ στὸν Χρύσιππο, ὥστε ἡ ἠθικὴ γνώση καὶ ἡ ἠθικὴ προσταγὴ νὰ συμπίπτουν, μιὰ σύμπτωση ποὺ μᾶς εἶναι ἐξ ἄλλου γνωστὴ καὶ ἀπὸ τὴ σωκρατικὴ-πλατωνικὴ παράδοση τοῦ «οὐδεὶς ἑκὼν κακός», τῆς γνώσης δηλ. τοῦ καλοῦ, ποὺ σημαίνει καὶ ἔμπρακτη ἐκδήλωσή του. Στὸν πλατωνικὸ Φίληβο ἐξ ἄλλου (37e) ἡ δόξα εἶναι συνδεδεμένη ἄμεσα μὲ τὴν παρουσία τῶν παθῶν. Θὰ μποροῦσε μάλιστα νὰ πεῖ κανείς, ὅτι καὶ ἡ στωικὴ «λογικὴ ὁρμὴ» ἔχει συλληφθεῖ κατ' ἀναλογία πρὸς τὴν ἀριστοτελικὴ «βουλευτικὴν ὄρεξιν». Ἠθικὴ ἐνέργεια καὶ διάνοια εἶναι στὸν Ζήνωνα ἰδιότητες τοῦ ἴδιου πνευματικοῦ τόνου. Καὶ εἶναι αὐτὸς ὁ πνευματικὸς τόνος ποὺ δηλώνει τὴν ταραχὴ τῶν παθῶν.

  1. Graeser, A. (1975), Zenon von Kition, Berlin-New York.
  2. Pohlenz, M. (1964), Die Stoa. Geschichte einer geistigen Bewegung, Vols. I-II, Götingen.