You are here

227

Please add a search word

T= Testimonium  F= Fragmentum  E=  Επιγραφή / Inscription

Diogenes Laertius 7.110-111:
Διογένης Λαέρτιος 7.110-111:

Ἀπὸ τὰ ψεύδη γεννιέται στὴ διάνοια ἡ διαστροφή, ἀπὸ τὴν ὁποία βλα-

σταίνουν πολλὰ πάθη καὶ αἰτίες ἀκαταστασίας. Αὐτὸ τὸ πάθος εἶναι

κατὰ τὸν Ζήνωνα ἡ ἄλογη καὶ παρὰ φύση κίνηση τῆς ψυχῆς ἢ μιὰ ὁρμὴ

πλεονεκτικὴ (ὑπερβολική). Ἀπὸ δὲ τὰ ἀνώτατα πάθη ὑπάρχουν, ὅπως

λέει ὁ Ἐκάτων στὸ δεύτερο βιβλίο του Περὶ παθῶν καὶ ὁ Ζήνων στὸ

Περὶ παθῶν, τέσσερα εἴδη, ἡ λύπη, ὁ φόβος, ἡ ἐπιθυμία, ἡ ἡδονή. Καὶ

ἔχουν τὴν ἄποψη ὅτι τὰ πάθη εἶναι κρίσεις, ὅπως λέει ὁ Χρύσιππος στὸ

Περὶ παθῶν· γιατὶ καὶ ἡ φιλαργυρία εἶναι ἀντίληψη, ὅτι τὸ ἀργύριο εἶναι

καλό, καὶ ἡ μέθη καὶ ἡ ἀκολασία παρόμοια καὶ τὰ ἄλλα.

Σχόλια: 

ἀπ. 227:
Ἀπὸ τὴ διαστροφὴ τῆς διάνοιας γεννιοῦνται τὰ πάθη. Ὁ Ζήνων, σύμφωνα μὲ τὸν Λαέρτιο, χαρακτηρίζει τὸ πάθος κίνηση τῆς ψυχῆς ἄλογη, παρὰ φύση καὶ ὁρμὴ πλεονεκτική. Σημειώνουμε ἐδῶ τὸ ἄλογο σὲ συσχετισμὸ μὲ τὸ παρὰ φύση καὶ τὴν πλεονεκτικὴν ὁρμή. Τὸ παρὰ φύση ἀντιστοιχεῖ μὲ τὸ παρὰ λόγον ἢ ἄλογο. Καὶ πάλι ἡ κίνηση-ταραχή, ποὺ ἀποκλίνει ἀπὸ τὸν λόγο καὶ εἶναι ὑπέρμετρη, ὑπερβαίνει τὰ ὅριά του. Σ' ὅ,τι ἀφορᾶ τὴν κίνηση δὲς τὰ ἀπ. 229 καὶ 229α τοῦ Γαληνοῦ, ποὺ μιλᾶ γιὰ συστολὲς καὶ χαλαρώσεις.
Στὸν ζηνώνειον ὅρο «ἄλογος» φαίνεται ν' ἀντιστοιχεῖ ἡ διατύπωση τοῦ Χρυσίππου «ἀπειθὴς τῷ αἱροῦντι λόγῳ». (Στοβ. Ἐκλ. 2. 7, 10: «πάθος δ' εἶναί φασιν ὁρμὴν πλεονάζουσαν καὶ ἀπειθῆ τῷ αἱροῦντι λόγῳ.») Δὲς Pearson1, σ. 177.

ἀπ. 227, 228α, 228β καὶ 228γ:
Τὸ τετράχορδο τῶν παθῶν, ὅπως λέει ὁ Ἀρίστων, εἶναι: ἡδονή, λύπη, ἐπιθυμία, φόβος. Αὐτὴ ἡ διάκριση ἀνήκει στὸν Ζήνωνα.
Καὶ ὁ Πλάτων διέκρινε τὰ τέσσερα αὐτὰ πάθη (Φαίδων 83b). Εἶναι βέβαιο ὅτι ὁ Ζήνων ὑπήγαγε καὶ ἄλλα κάτω ἀπὸ τὰ τέσσερα αὐτὰ κύρια πάθη, ἀλλὰ δὲν μποροῦμε νὰ καθορίσουμε μὲ ἀκρίβεια ποιά, οὔτε νὰ βεβαιώσουμε ὅτι ἡ διάκριση τῶν «εὐπαθειῶν» ἀνήκει ἐξ ὁλοκλήρου σ' αὐτόν.
Συστατικὸ τῶν παθῶν εἶναι ἡ πίστη ἢ ἡ συνείδηση τῆς παρουσίας ἑνὸς καλοῦ ἢ κακοῦ, ποὺ πρέπει νὰ εἶναι «πρόσφατος» (ἀπ. 231), δηλ. νὰ ἐνεργεῖ ἀκόμη, ἀλλιῶς τὰ πάθη χάνουν τὴ δραστικότητά τους. Ἔτσι ἐξηγεῖται ἡ φιλαργυρία, ἡ μέθη, ἡ ἀκολασία ὡς μιὰ ἀντίληψη γιὰ τὸ καλὸ ἢ τὸ κακό. Ἔτσι ἐξηγεῖται καὶ ἡ λύπη (ἀπ. 231). Ὁ Ζήνων μιλᾶ γιὰ τὸν φόβο καὶ τὴν προσδοκία ὡς «δόξα» ὅπως ὁ Πλάτων στὸν Φίληβο (34a-48e), ποὺ συνδέει τὴ μνήμη καὶ τὴ δόξα μὲ τὴ λύπη, τὴν ἐπιθυμία, τὴν ἐλπίδα καὶ τὴν ἡδονή. Ἡ γνωστικὴ λειτουργία εἶναι λοιπὸν συνυφασμένη μὲ τὴν παθολογία τῆς ψυχῆς.
Ὁ σοφὸς εἶναι ἀπαθὴς (ἀπ. 228γ). Ὡστόσο δὲν εἶναι ἀναίσθητος. Οἱ Στωικοὶ καὶ πιθανὸν ὁ ἴδιος ὁ Ζήνων ἀνεγνώρισαν τὴν παρουσία «θετικῶν» παθῶν, ποὺ ὀνόμαζαν εὐπάθειες. Ἡ ἀναφορὰ σ' αὐτὲς γίνεται σὲ ἀντιδιαστολὴ πρὸς τὰ τέσσερα κύρια εἴδη παθῶν, ποὺ εἶναι ἄλογα, ἐνῶ οἱ εὐπάθειες συνοδεύονται ἀπὸ τὸν λόγο, εἶναι «εὔλογα» πάθη.

  1. Pearson, A. C. (1891), The Fragments of Zeno and Cleanthes, London.