You are here

225

Please add a search word

T= Testimonium  F= Fragmentum  E=  Επιγραφή / Inscription

Στοβαῖος, Ἐκλ. 2.7 (W. 2 p. 39) (Ἐκ τῆς Διδύμου ἐπιτομῆς):

Κι' ὅπως τὸ προσδιόρισε ὁ Ζήνων ὁ Στωικός, τὸ πάθος εἶναι πλεονεκτικὴ

ὁρμή. Δὲν λέει, ὅτι εἶναι «ἐκ φύσεως πλεονεκτική», ἀλλὰ ὅτι βρίσκεται

ἤδη σὲ πλεονασμό· γιατὶ δὲν εἶναι μιὰ δυνατότητα ἀλλὰ μᾶλλον εἶναι

πλεονεκτικὴ ἐνεργώντας. Καὶ τὸ ὅρισε ὡς ἑξῆς· «πάθος εἶναι ἔξαψη

(πέταγμα) τῆς ψυχῆς», παρομοιάζοντας τὸ εὐκίνητο τοῦ παθητικοῦ μὲ

τὸ πέταγμα τῶν πουλιῶν

Σχόλια: 

ἀπ. 225:
Ὁ Πλάτων καὶ ὁ Ἀριστοτέλης ἔκαναν ἀναφορὲς στὰ πάθη καὶ στὸ ἄλογο μέρος τῆς ψυχῆς, ποὺ τὸ ἀντέθεταν καὶ τὸ συνέτασσαν μὲ τὸν λόγο, διακρίνοντας κάποτε καὶ μιὰ ἐσωτερικὴ σύζευξη ἀνάμεσά τους. Ὡστόσο πρῶτος ὁ Ζήνων ἀνέπτυξε μιὰ πλήρη θεωρία περὶ παθῶν ἐπιχειρώντας νὰ τὰ ὁρίσει, νὰ μελετήσει τὸν τρόπο τῆς ἐκδήλωσής των καὶ τὰ εἴδη των.
Ὁ ὁρισμὸς τοῦ πάθους ἀπὸ τὸν Ζήνωνα ὡς μιᾶς πλεονεκτικῆς ὁρμῆς, ὅπως παραδίδεται ἀπὸ τὸν Στοβαῖο, τὸν Κικέρωνα, τὸν Πλούταρχο, τὸν Γαληνὸ καὶ τὸν Διογένη Λαέρτιο, καὶ μιᾶς ταραγμένης κίνησης, ὅπως τὴ μαρτυρεῖ ὁ Στοβαῖος, ὁ Λαέρτιος, ὁ Γαληνός, μᾶς δίνει τὰ θεμελιώδη χαρακτηριστικά του: ὅτι εἶναι ὁρμή, ὅτι ὑπερβαίνει τὰ μέτρα καὶ ὅτι προκαλεῖ ταραχή.
Ἰδιαίτερα γιὰ τὸν ὅρο «πτοία», ποὺ δηλώνει αὐτὴ τὴν ταραγμένη κίνηση, ἡ μεταφορὰ ἀπὸ τὸ πέταγμα τῶν πουλιῶν προέρχεται πιθανότατα ἀπὸ τὸν Ζήνωνα. Ὁ Γαληνὸς γράφει: «ἡ πτοία κατὰ τὸ ἐνσεσοβημένον τοῦτο καὶ φερόμενον εἰκῇ». (S.V.F.1 3, 476) Καὶ ὁ Στοβαῖος: «πτοίαν... ἀπὸ τῆς τῶν πτηνῶν φορᾶς... παρεικάσας
Ἡ «πτοία» εἶναι παρμένη ὡς εἰκόνα ἀπὸ τὸ τρομαγμένο πέταγμα τῶν πουλιῶν (πέτεσθαι) ἢ σημαίνει πάλι τὴν ταραχὴ (ἀπὸ τὸ πτοιᾶσθαι, πτοία = πτόησις, θόρυβος, ταραχή), χωρὶς νὰ συνδέεται μὲ τὸ πέταγμα. Ἡ εἰκόνα μπορεῖ νὰ μᾶς θυμίσει τὸ πέταγμα τῆς ψυχῆς στὸν Φαῖδρο. Ὅτι ὁπωσδήποτε δηλώνει τὴν ταραχή, τοῦτο ἐνισχύει καὶ ὁ Κικέρων μεταφέροντας τὸν ὅρο πάθος σὲ perturbatio animi (ἀπ. 229β). (Δὲς Graeser, Zenon2, σσ. 156-58).

  1. von Armin, J. (1964), Stoicorum Veterum Fragmenta, Vols. I-IV, Stuttgart.
  2. Graeser, A. (1975), Zenon von Kition, Berlin-New York.