You are here

158α

Please add a search word

T= Testimonium  F= Fragmentum  E=  Επιγραφή / Inscription

Diogenes Laertius 7.66-68:

Διαφέρει δὲ ἀξίωμα  καὶ ἐρώτημα καὶ πύσμα ‹καὶ› προστακτικὸν καὶ

ὁρκικὸν καὶ ἀρατικὸν καὶ ὑποθετικὸν καὶ προσαγορευτικὸν καὶ πρᾶγμα

ὅμοιον ἀξιώματι. Ἀξίωμα μὲν γάρ ἐστιν ὃ λέγοντες ἀποφαινόμεθα, ὅπερ

ἀληθές ἐστιν ἢ ψεῦδος. Ἐρώτημα δέ ἐστι πρᾶγμα αὐτοτελὲς μὲν ὡς καὶ

τὸ ἀξίωμα, αἰτητικὸν δὲ ἀποκρίσεως, οἷον «ἆρά γ' ἡμέρα ἐστί;» Τοῦτο δὲ

οὔτε ἀληθές ἐστιν οὔτε ψεῦδος· ὥστε τὸ μὲν «ἡμέρα ἐστὶν» ἀξίωμά ἐστι,

τὸ δὲ «ἆρά γ' ἡμέρα ἐστίν;» ἐρώτημα. Πύσμα δέ ἐστι πρᾶγμα πρὸς ὃ

συμβολικῶς οὐκ ἔστιν ἀποκρίνεσθαι, ὡς ἐπὶ τοῦ ἐρωτήματος, «ναί», ἀλλὰ

δεῖεἰπεῖν «οἰκεῖ ἐν τῷδε τῷ τόπῳ», προστακτικὸν δέ ἐστι πρᾶγμα, ὃ

λέγοντες προτάσσομεν, οἷον·
         «σὺ μὲν βάδιζε τὰς ἐπὶ Ἰνάχου ῥοάς».
ὁρκικὸν**** ‹προσαγορευτικὸν› δέ ἐστι πρᾶγμα, ὃ εἰ λέγοι τις, προσα-

γορεύοι ἄν, οἷον
        «Ἀτρείδη κύδιστε, ἄναξ ἀνδρῶν Ἀγαμέμνων

Διογένης Λαέρτιος 7.66-68:

Διαφέρει δὲ ἡ (ἀποφαντικὴ) πρόταση (ἀξίωμα) ἀπὸ τὸ ἐρώτημα καὶ τὴν

ἀγγελία καὶ τὴν (πρόταση) ποὺ ἐκφράζει προσταγή, ὅρκο καὶ εὐχὴ καὶ

ὑπόθεση καὶ προσφώνηση καὶ ἔκφραση παρόμοια μὲ τὴν ἀποφαντικὴ

πρόταση. Διότι «ἀξίωμα» μὲν εἶναι αὐτὸ ποὺ λέγοντάς το ἀποφαινόμα-

στε, αὐτὸ ποὺ εἶναι ἀληθινὸ ἢ ψευδές. Ἐρώτημα δὲ εἶναι ἔκφραση αὐ-

τοτελὴς μέν, ὅπως καὶ τὸ ἀξίωμα, ποὺ ἀπαιτεῖ ὅμως μιὰν ἀπάντηση,

ὅπως «ἄραγε εἶναι ἡμέρα;» Αὐτὸ δὲ δὲν εἶναι οὔτε ἀληθινὸ οὔτε ψεῦδος·

ὥστε τὸ μὲν «εἶναι ἡμέρα» εἶναι ἀξίωμα, τὸ δὲ «ἄραγε εἶναι ἡμέρα;» εἶναι

ἐρώτημα. Ἀγγελία δὲ εἶναι ἔκφραση, πρὸς τὴν ὁποία δὲν μπορεῖ μὲ

σύμβολα νὰ δοθεῖ ἀπάντηση, ὅπως στὸ ἐρώτημα «ναί», ἀλλὰ (πρέπει)

νὰ ποῦμε «κατοικεῖ σ' αὐτὸν ἐδῶ τὸν τόπο». Προστακτικὴ δὲ πρόταση

εἶναι ἔκφραση μὲ τὴν ὁποία λέγοντάς την προστάζουμε, ὅπως·
«ἐσὺ μὲν βάδιζε στὶς ροὲς τοῦ Ἰνάχου.»...
ὁρκική···· προσαγορευτικὴ δὲ πρόταση εἶναι ἔκφραση, κατὰ τὴν ὁποία,

ὅ,τι λέγει κανείς, τὸ προσφωνεῖ, ὅπως
        «Δοξασμένε Ἀτρείδη, βασιλιὰ τῶν ἀνδρῶν Ἀγαμέμνονα.»

Σχόλια: 

ἀπ. 158 καὶ 158α:
Ἡ λέξη «ἀξίωμα» ἀποδίδεται στὰ ἀγγλικὰ μὲ τὴ λέξη proposition. Ὁ Boschenski (Formale Logik1, Freiburg 1956) τὴν ἀποδίδει μὲ τὴ λέξη «Urteil», ὁ Hossenfelder μὲ τὴν ἔκφραση «Satz-Urteil», ὁ Pohlenz2 μὲ τὸν ὅρο «Urteilssatz», ὁ Frede (Die Stoische Logik3, Göttingen 1974, σ. 32) μὲ τὸν ὅρο «Aussage».
Σύμφωνα μὲ τὸν Διογ. Λαέρτιο (2. 112) ὁ Μεγαρικὸς Κλεινόμαχος εἶχε γράψει γιὰ τὰ «ἀξιώματα». Εἶναι πιθανὸν τὸν μεγαρικὸν αὐτὸν ὅρο «ἀξίωμα» νὰ παρέλαβε καὶ νὰ υἱοθέτησε ὁ Ζήνων καθιερώνοντάς τον στὴ στωικὴ παράδοση. Δές: K. Döring, Die Megariker4, Amsterdam 1972, σ. 101.
Ἡ λέξη «ἀξίωμα», ποὺ στὴ μετάφρασή μας θὰ διατηρήσουμε, παράγεται ἀπὸ τὸ ῥ. ἀξιῶ καὶ σημαίνει «προβάλλω ὡς ἀξίωση». Π.χ. αὐτός, ποὺ λέει «εἶναι ἡμέρα» προβάλλει τὴν ἀξίωση ὅτι εἶναι ἡμέρα. Τὸ ἀξίωμα λοιπὸν εἶναι μιὰ πρόταση, ποὺ ἔχει ἕνα νόημα, τὸ ὁποῖο μπορεῖ νὰ ἀληθεύει ἢ νὰ ψεύδεται. Ἂν πράγματι εἶναι μέρα, τότε ἀληθεύει, ἀλλιῶς, ἂν εἶναι νύχτα, ψεύδεται. Ἀληθεύει λοιπὸν στὶς ἀξιώσεις του, ἐφ' ὅσον αὐτὲς ἀνταποκρίνονται πρὸς τὶς πραγματικὲς καταστάσεις. Τὸ ἀξίωμα μποροῦμε νὰ ποῦμε ὅτι εἶναι μιὰ ἀποφαντικὴ πρόταση, μιὰ πρόταση δηλ. λογικὴ ποὺ ἀποφαίνεται γιὰ κάτι. Ὑπὸ τὴν ἔννοιαν αὐτὴ τὸ ἀξίωμα εἶναι ἕνα εἶδος «λεκτοῦ». Τὸ λεκτὸν ὡς μιὰ εὐρύτερη τοῦ ἀξιώματος ἔννοια (ἀπ. 159 καὶ 159α) δηλώνει τὸ σημαινόμενο νόημα αὐτοῦ ποὺ λέγεται. Τὸ λεκτὸν ἀπαρτίζεται: α) ἀπὸ ἕνα ὑποκείμενο καὶ ἕνα κατηγόρημα (τότε εἶναι αὐτοτελὲς π.χ. ὁ Κάτων βαδίζει) ἢ β) μόνο ἀπὸ ἕνα κατηγόρημα, δηλ. ἕνα ρῆμα (τότε λέμε ὅτι εἶναι ἐλλιπές, π.χ. γράφει, ἀγαπᾶ). Ὅπως μᾶς πληροφορεῖ καὶ τὸ ἀπ. 158α (Διογ. Λαέρτ. 7. 66-68), ἄλλες μορφὲς λεκτῶν εἶναι ἡ ἐρώτηση, ἡ ἀγγελία, ἡ προσταγή, ὁ ὅρκος, ἡ εὐχή, ἡ προσφώνηση. Ἡ σημαντικότερη ὅμως μορφὴ λεκτοῦ εἶναι τὸ ἀξίωμα. Σ' αὐτὸ εἶναι ποὺ ἀποδίδονται, ὅπως εἴδαμε, τὰ κατηγορήματα ἀληθὲς ἢ ψευδές. (Δὲς A.A. Long, Ἑλληνιστικὴ φιλοσοφία5, σσ. 226-27).

  1. Bochénski, I. M. (1956), Formale Logik, Freibourg.
  2. Pohlenz, M. (1964), Die Stoa. Geschichte einer geistigen Bewegung, Vols. I-II, Götingen.
  3. Frede, M. (1974), Die stoische Logik, Göttingen.
  4. Döring, K. (1972), Die Megariker. Kommentierte Sammlung der Testimonien, Amsterdam.
  5. Long, A. A. (1987), Ἡ Ἑλληνιστικὴ Φιλοσοφία. Στωικοί, Ἐπικούρειοι, Σκεπτικοί, μτφρ. Δημόπουλος, Στ. και Δραγώνα-Μονάχου, Μ. Ἀθήνα.