You are here

156

Please add a search word

T= Testimonium  F= Fragmentum  E=  Επιγραφή / Inscription

Diogenes Laertius 7.56-57 (SVF 3, Diogenes Babylonios 20):

Λέξις ↓ δέ ἐστι κατὰ τοὺς Στωικούς, ὥς φησιν ὁ Διογένης, φωνὴ ἐγγράμ-

ματος, οἷον «ἡμέρα».
Λόγος δέ ἐστι φωνὴ σημαντικὴ ἀπὸ διανοίας ἐκπεμπομένη ‹οἷον "ἡμέρα

ἐστί"›.
Διάλεκτος δέ ἐστι λέξις κεχαραγμένη ἐθνικῶς τε καὶ Ἑλληνικῶς· ἢ λέξις

ποταπή, τουτέστι ποιὰ κατὰ διάλεκτον, οἷον κατὰ μὲν τὴν Ἀτθίδα «θά-

λαττα», κατὰ δὲ τὴν Ἰάδα «ἡμέρη».
Τῆς δὲ λέξεως στοιχεῖά ἐστι τὰ εἰκοσιτέσσαρα γράμματαΦωνήεντα δέ

ἐστι τῶν στοιχείων ἑπτά· α, ε, η, ι, ο, υ, ω.
Ἄφωνα δὲ ἕξ· β, γ, δ, π, κ, τ.
Διαφέρει δὲ φωνὴ καὶ λέξις, ὅτι φωνὴ μὲν καὶ ὁ ἦχός ἐστι, λέξις δὲ τὸ

ἔναρθρον μόνον. λέξις δὲ λόγου διαφέρει, ὅτι λόγος ἀεὶ σημαντικός ἐστι,

λέξις δὲ καὶ ἀσήμαντος, ὡς ἡ βλίτυρι, λόγος δὲ οὐδαμῶς, διαφέρει δὲ καὶ

τὸ λέγειν τοῦ προφέρεσθαι· προφέρονται μὲν γὰρ αἱ φωναί, λέγεται δὲ

τὰ πράγματα, δὴ καὶ λεκτὰ τυγχάνει.

Διογένης Λαέρτιος 7.56-57:

Λέξη εἶναι κατὰ τοὺς Στωικούς, ὅπως λέγει ὁ Διογένης, φωνὴ μὲ ση-

μεῖα γραφῆς, ὅπως «ἡμέρα».
Λόγος δὲ εἶναι φωνή, ποὺ σημαίνει καὶ ἐκπέμπεται ἀπὸ τὴ διάνοια,

ὅπως «εἶναι ἡμέρα.»
Διάλεκτος δὲ εἶναι λέξη ποὺ ἔχει χαρακτήρα ἐθνικὸ καὶ Ἑλληνικό· ἢ

λέξη ἀπὸ κάποιον τόπο, δηλαδὴ κάποιας λογῆς σύμφωνα μὲ μιὰ διάλε-

κτο, ὅπως σύμφωνα μὲ τὴν Ἀττικὴ «θάλαττα», σύμφωνα ὅμως μὲ τὴν

Ἰωνικὴ «ἡμέρη».
Τῆς δὲ λέξεως στοιχεῖα εἶναι τὰ εἰκοσιτέσσερα γράμματα.
Φωνήεντα δὲ εἶναι τὰ ἑπτὰ ἀπὸ τὰ στοιχεῖα· α, ε, η, ι, ο, υ, ω.
Ἄφωνα εἶναι ἕξι· β, γ, δ, π, κ, τ.
Διαφέρει δὲ ἡ φωνὴ ἀπὸ τὴ λέξη, γιατὶ ἡ φωνὴ εἶναι ἦχος, ἡ λέξη

ὅμως μόνο εἶναι ἔναρξρη.
Ἡ λέξη ὡστόσο διαφέρει ἀπὸ τὸν λόγο, στὸ ὅτι ὁ λόγος σημαίνει

κάτι, ἡ λέξη ὅμως μπορεῖ νὰ εἶναι καὶ χωρὶς σημασία, ὅπως «βλίτυρι», ὁ

λόγος ὅμως ποτέ. Περαιτέρω διαφέρει τὸ νὰ λέγει κανεὶς ἀπὸ τοῦ νὰ

βγάζει φωνές· διότι οἱ φωνὲς προφέρονται, ἐνῶ τὰ πράγματα λέγονται,

αὐτὰ ποὺ ὀνομάζουμε λεκτά.

Σχόλια: 

ἀπ. 151, 151α, 152, 152α, 153, 154, 155, 156, 156α:
Ὁ Ζήνων μελέτησε συστηματικὰ τὴ δομὴ τῆς γλώσσας. Ἀκολουθώντας τὴν ἕως τότε παράδοση καὶ τὴν ποιητικὴ τοῦ Ἀριστοτέλη, διέκρινε τὰ ἑπτὰ φωνήεντα (α, ε, η, ι, ο, υ, ω) καὶ τὰ ἕξι ἄφωνα (β, γ, δ, π, κ, τ) καὶ ἐπισημαίνοντας τὰ ἄλλα σύμφωνα συμπλήρωσε τὸν κατάλογο τῶν 24 στοιχείων τοῦ ἀλφαβήτου (τὰ στοιχεῖα τῆς λέξεως). Ἀπὸ τὶς συλλαβὲς σχηματίζονται οἱ λέξεις. Ἡ «λέξις» ὅμως, ποὺ διατυπώνεται καὶ μὲ σημεῖα γραφῆς, ὅπως «ἡμέρα», εἶναι φωνή, ποὺ δὲν σημαίνει ἀπαραίτητα κάτι (ὅπως «βλίτυρι», «σκίνδαψος», βλ. ἀπ. Διοκλέους ἀρ. 476), ἐνῶ ἀντίθετα ὁ λόγος-πρόταση εἶναι φωνὴ ποὺ σημαίνει, ποὺ ἀρθρώνει δηλ. μιὰ σκέψη. Ὅτι ἡ διάκριση αὐτὴ εἶναι ζηνώνεια μαρτυροῦν καὶ οἱ στίχοι τοῦ Τίμωνος ἀπὸ τὸν Φλιοῦντα γιὰ τὸν Ζήνωνα, ποὺ παραδίδει ὁ Διογ. Λαέρτ. 7.15, ὅπου ὁ Ζήνων παρουσιάζεται σατιρικὰ νὰ ψαρεύει ὀπαδοὺς μὲ τὴ λογική του καταφεύγοντας σὲ λέξεις χωρὶς νόημα (ἀπ. 7). Δὲς σχετικὰ A.A. Long, The hellenistic Philosophers1, vol. 2, σ. 15.
Γιὰ τὴ σημασία τοῦ ὅρου «λέξις» καὶ τὴ διαφορά της ἀπὸ τὸν λόγο δὲς ἐπίσης Karlheinz Hüsler, Die Fragmente zur Dialektik der Stoiker2, σσ. 558-9. Ὁ ὅρος λέξις μπορεῖ νὰ σημαίνει αὐτὸ ποὺ λέμε, ποὺ ἐκτείνεται σὲ γλωσσικὲς ἑνότητες ἀκαθόριστης ἔκτασης, σημαίνει ἐπίσης τὴν ἄρθρωση καὶ μπορεῖ ἀκόμα νὰ σημαίνει τὸ ὕφος, ἀλλὰ καὶ νὰ σχετίζεται καὶ μὲ τοὺς μουσικοὺς φθόγγους.
Σύμφωνα μὲ τὸν Pohlenz (Stoa3 I, σσ. 43-45) εἶναι ὁ Ζήνων, ποὺ διέκρινε τὰ τέσσερα πρῶτα μέρη τοῦ λόγου: ὄνομα, ρῆμα, ἄρθρον, σύνδεσμος. Στὴ διάκριση τῆς «προσηγορίας» (τοῦ οὐσιαστικοῦ ποὺ δηλώνει γενικὲς ἰδιότητες, π.χ. ἵππος, ἄνθρωπος) προέβη ἀργότερα ὁ Χρύσιππος. Τὴν ἴδια διαίρεση σὲ τέσσερα μέρη κάνει καὶ ὁ Ἀριστοτέλης μιλώντας γιὰ τὴν ποιητικὴν ἔκφραση (λέξιν) (Ποιητ. 1456β 20), περιλαμβάνει ὅμως σ' αὐτὰ καὶ τὰ στοιχεῖα, τὶς συλλαβές, τὴν πτῶσιν καὶ τὸν λόγον. Αὐτὸν ἀκολουθεῖ καὶ ὁ Θεόφραστος.

  1. Long, A. A. & Seadley D. N. (1987-1989), The Hellenistic Philosophers, Vols. I-II, Cambridge.
  2. Karlheinz, H. (1987), Die Fragmente zur Dialektik der Stoiker, Stuttgart.
  3. Pohlenz, M. (1964), Die Stoa. Geschichte einer geistigen Bewegung, Vols. I-II, Götingen.