You are here

153

Please add a search word

T= Testimonium  F= Fragmentum  E=  Επιγραφή / Inscription

Diogenes Laertius 7.18:

Ἔφασκε δὲ (sc. ὁ Ζήνων) τοὺς μὲν τῶν ἀσολοίκων λόγους  καὶ1 ἀπηρτι-

σμένους ὁμοίους εἶναι τῷ ἀργυρίῳ τῷ Ἀλεξανδρινῷ· εὐοφθάλμους μὲν

καὶ περιγεγραμμένους καθὰ καὶ τὸ νόμισμα, οὐδὲν δὲ διὰ ταῦτα βελτίο-

νας, τοὺς δὲ τοὐναντίον ἀφωμοίου τοῖς Ἀττικοῖς τετραδράχμοις εἰκῆ μὲν

  κεκομμένοις καὶ σολοίκως, καθέλκειν μέντοι πολλάκις τὰς κεκαλλιγρα-

φημένας λέξεις2.

  1. 1 pro καὶ scribendum esse τοὺς aut ante καὶ addendum ‹καλοὺς› coni. Reiske
  2. 6 λέξεις del. Wilamowitz.
Διογένης Λαέρτιος 7.18:

Ἔλεγε δὲ (ἐνν. ὁ Ζήνων), ὅτι ἐκεῖνοι ποὺ μιλοῦν χωρὶς σολοικισμοὺς

(γραμματικὰ λάθη), ὅταν οἱ λόγοι τους εἶναι καὶ καλὰ συγκροτημένοι,

μοιάζουν μὲ τὰ ἀργυρὰ ἀλεξανδρινὰ νομίσματα· γιατὶ εἶναι εὐάρεστοι

στὰ μάτια καὶ περιχαραγμένοι καλὰ ὅπως τὸ νόμισμα, χωρὶς ὅμως γι'

αὐτὸ νὰ εἶναι καλύτεροι. Τοὺς λόγους ὅμως τοῦ ἀντιθέτου εἴδους τοὺς

συνέκρινε μὲ τὰ ἀττικὰ τετράδραχμα, ποὺ ἦταν μὲν κομμένα στὴν τύχη

καὶ κατὰ τρόπο σόλοικο (λανθασμένο), στὸ βάρος ὅμως ὑπερέβαλλαν

συχνὰ τοὺς καλλιγραμμένους τρόπους ἔκφρασης.

Σχόλια: 

ἀπ. 151, 151α, 152, 152α, 153, 154, 155, 156, 156α:
Ὁ Ζήνων μελέτησε συστηματικὰ τὴ δομὴ τῆς γλώσσας. Ἀκολουθώντας τὴν ἕως τότε παράδοση καὶ τὴν ποιητικὴ τοῦ Ἀριστοτέλη, διέκρινε τὰ ἑπτὰ φωνήεντα (α, ε, η, ι, ο, υ, ω) καὶ τὰ ἕξι ἄφωνα (β, γ, δ, π, κ, τ) καὶ ἐπισημαίνοντας τὰ ἄλλα σύμφωνα συμπλήρωσε τὸν κατάλογο τῶν 24 στοιχείων τοῦ ἀλφαβήτου (τὰ στοιχεῖα τῆς λέξεως). Ἀπὸ τὶς συλλαβὲς σχηματίζονται οἱ λέξεις. Ἡ «λέξις» ὅμως, ποὺ διατυπώνεται καὶ μὲ σημεῖα γραφῆς, ὅπως «ἡμέρα», εἶναι φωνή, ποὺ δὲν σημαίνει ἀπαραίτητα κάτι (ὅπως «βλίτυρι», «σκίνδαψος», βλ. ἀπ. Διοκλέους ἀρ. 476), ἐνῶ ἀντίθετα ὁ λόγος-πρόταση εἶναι φωνὴ ποὺ σημαίνει, ποὺ ἀρθρώνει δηλ. μιὰ σκέψη. Ὅτι ἡ διάκριση αὐτὴ εἶναι ζηνώνεια μαρτυροῦν καὶ οἱ στίχοι τοῦ Τίμωνος ἀπὸ τὸν Φλιοῦντα γιὰ τὸν Ζήνωνα, ποὺ παραδίδει ὁ Διογ. Λαέρτ. 7.15, ὅπου ὁ Ζήνων παρουσιάζεται σατιρικὰ νὰ ψαρεύει ὀπαδοὺς μὲ τὴ λογική του καταφεύγοντας σὲ λέξεις χωρὶς νόημα (ἀπ. 7). Δὲς σχετικὰ A.A. Long, The hellenistic Philosophers1, vol. 2, σ. 15.
Γιὰ τὴ σημασία τοῦ ὅρου «λέξις» καὶ τὴ διαφορά της ἀπὸ τὸν λόγο δὲς ἐπίσης Karlheinz Hüsler, Die Fragmente zur Dialektik der Stoiker2, σσ. 558-9. Ὁ ὅρος λέξις μπορεῖ νὰ σημαίνει αὐτὸ ποὺ λέμε, ποὺ ἐκτείνεται σὲ γλωσσικὲς ἑνότητες ἀκαθόριστης ἔκτασης, σημαίνει ἐπίσης τὴν ἄρθρωση καὶ μπορεῖ ἀκόμα νὰ σημαίνει τὸ ὕφος, ἀλλὰ καὶ νὰ σχετίζεται καὶ μὲ τοὺς μουσικοὺς φθόγγους.
Σύμφωνα μὲ τὸν Pohlenz (Stoa3 I, σσ. 43-45) εἶναι ὁ Ζήνων, ποὺ διέκρινε τὰ τέσσερα πρῶτα μέρη τοῦ λόγου: ὄνομα, ρῆμα, ἄρθρον, σύνδεσμος. Στὴ διάκριση τῆς «προσηγορίας» (τοῦ οὐσιαστικοῦ ποὺ δηλώνει γενικὲς ἰδιότητες, π.χ. ἵππος, ἄνθρωπος) προέβη ἀργότερα ὁ Χρύσιππος. Τὴν ἴδια διαίρεση σὲ τέσσερα μέρη κάνει καὶ ὁ Ἀριστοτέλης μιλώντας γιὰ τὴν ποιητικὴν ἔκφραση (λέξιν) (Ποιητ. 1456β 20), περιλαμβάνει ὅμως σ' αὐτὰ καὶ τὰ στοιχεῖα, τὶς συλλαβές, τὴν πτῶσιν καὶ τὸν λόγον. Αὐτὸν ἀκολουθεῖ καὶ ὁ Θεόφραστος.

  1. Long, A. A. & Seadley D. N. (1987-1989), The Hellenistic Philosophers, Vols. I-II, Cambridge.
  2. Karlheinz, H. (1987), Die Fragmente zur Dialektik der Stoiker, Stuttgart.
  3. Pohlenz, M. (1964), Die Stoa. Geschichte einer geistigen Bewegung, Vols. I-II, Götingen.