You are here

152

Please add a search word

T= Testimonium  F= Fragmentum  E=  Επιγραφή / Inscription

Διογένης Λαέρτιος 7.65:

Πλάγιες δὲ πτώσεις εἶναι ἡ γενική, ἡ δοτικὴ καὶ ἡ αἰτιατική.

Σχόλια: 

ἀπ. 151, 151α, 152, 152α, 153, 154, 155, 156, 156α:
Ὁ Ζήνων μελέτησε συστηματικὰ τὴ δομὴ τῆς γλώσσας. Ἀκολουθώντας τὴν ἕως τότε παράδοση καὶ τὴν ποιητικὴ τοῦ Ἀριστοτέλη, διέκρινε τὰ ἑπτὰ φωνήεντα (α, ε, η, ι, ο, υ, ω) καὶ τὰ ἕξι ἄφωνα (β, γ, δ, π, κ, τ) καὶ ἐπισημαίνοντας τὰ ἄλλα σύμφωνα συμπλήρωσε τὸν κατάλογο τῶν 24 στοιχείων τοῦ ἀλφαβήτου (τὰ στοιχεῖα τῆς λέξεως). Ἀπὸ τὶς συλλαβὲς σχηματίζονται οἱ λέξεις. Ἡ «λέξις» ὅμως, ποὺ διατυπώνεται καὶ μὲ σημεῖα γραφῆς, ὅπως «ἡμέρα», εἶναι φωνή, ποὺ δὲν σημαίνει ἀπαραίτητα κάτι (ὅπως «βλίτυρι», «σκίνδαψος», βλ. ἀπ. Διοκλέους ἀρ. 476), ἐνῶ ἀντίθετα ὁ λόγος-πρόταση εἶναι φωνὴ ποὺ σημαίνει, ποὺ ἀρθρώνει δηλ. μιὰ σκέψη. Ὅτι ἡ διάκριση αὐτὴ εἶναι ζηνώνεια μαρτυροῦν καὶ οἱ στίχοι τοῦ Τίμωνος ἀπὸ τὸν Φλιοῦντα γιὰ τὸν Ζήνωνα, ποὺ παραδίδει ὁ Διογ. Λαέρτ. 7.15, ὅπου ὁ Ζήνων παρουσιάζεται σατιρικὰ νὰ ψαρεύει ὀπαδοὺς μὲ τὴ λογική του καταφεύγοντας σὲ λέξεις χωρὶς νόημα (ἀπ. 7). Δὲς σχετικὰ A.A. Long, The hellenistic Philosophers1, vol. 2, σ. 15.
Γιὰ τὴ σημασία τοῦ ὅρου «λέξις» καὶ τὴ διαφορά της ἀπὸ τὸν λόγο δὲς ἐπίσης Karlheinz Hüsler, Die Fragmente zur Dialektik der Stoiker2, σσ. 558-9. Ὁ ὅρος λέξις μπορεῖ νὰ σημαίνει αὐτὸ ποὺ λέμε, ποὺ ἐκτείνεται σὲ γλωσσικὲς ἑνότητες ἀκαθόριστης ἔκτασης, σημαίνει ἐπίσης τὴν ἄρθρωση καὶ μπορεῖ ἀκόμα νὰ σημαίνει τὸ ὕφος, ἀλλὰ καὶ νὰ σχετίζεται καὶ μὲ τοὺς μουσικοὺς φθόγγους.
Σύμφωνα μὲ τὸν Pohlenz (Stoa3 I, σσ. 43-45) εἶναι ὁ Ζήνων, ποὺ διέκρινε τὰ τέσσερα πρῶτα μέρη τοῦ λόγου: ὄνομα, ρῆμα, ἄρθρον, σύνδεσμος. Στὴ διάκριση τῆς «προσηγορίας» (τοῦ οὐσιαστικοῦ ποὺ δηλώνει γενικὲς ἰδιότητες, π.χ. ἵππος, ἄνθρωπος) προέβη ἀργότερα ὁ Χρύσιππος. Τὴν ἴδια διαίρεση σὲ τέσσερα μέρη κάνει καὶ ὁ Ἀριστοτέλης μιλώντας γιὰ τὴν ποιητικὴν ἔκφραση (λέξιν) (Ποιητ. 1456β 20), περιλαμβάνει ὅμως σ' αὐτὰ καὶ τὰ στοιχεῖα, τὶς συλλαβές, τὴν πτῶσιν καὶ τὸν λόγον. Αὐτὸν ἀκολουθεῖ καὶ ὁ Θεόφραστος.

ἀπ. 152:
Ὁ Ζήνων φαίνεται νὰ ἦταν ὁ εἰσηγητὴς τῆς θεωρίας γιὰ τὶς πτώσεις. Τὸν ὅρο «πτῶσις» τὸν εἶχε χρησιμοποιήσει καὶ ὁ Ἀριστοτέλης μὲ γενικότερη σημασία δηλώνοντας τὴ μεταβολὴ σὲ τύπους ρημάτων, ὀνομάτων, συγκριτικῶν καὶ ἐπιρρημάτων. Τὸν ὅρο περιόρισε στὰ ὀνόματα ὁ Ζήνων (Δές: M. Pohlenz, Stoa3 I, σσ. 44-45). Ἡ διάκριση αὐτὴ σὲ πτώσεις εἶναι δημιουργικὸ ἐπίτευγμα τῆς Στοᾶς. Οἱ ἀποκλίσεις τοῦ ὀνόματος θὰ εἵλκυσαν τὴν προσοχὴ τοῦ Ζήνωνος, ὅπως ἀναφέρει ὁ Pohlenz3, ποὺ προχώρησε στὴ σαφὴ διάκριση τῶν πέντε πτώσεων. Ὁ Χρύσιππος ἀργότερα ἔγραψε ἕνα βιβλίο γιὰ τὶς πέντε πτώσεις. Ὁ Ζήνων διέκρινε τὴν ὀρθὴ πτώση (ὀνομαστικὴ) ἀπὸ τὶς πλάγιες, ὅπως τὶς γνωρίζουμε ἕως σήμερα. Τὴ δοτικὴ τὴ συνέδεσε μὲ τὸ ρῆμα δίδω, τὴν αἰτιατικὴ τὴ χαρακτήρισε ἔτσι ἀπὸ τὴ σχέση αἰτίας, ποὺ ἐκφράζει τὸ ὄνομα σ' αὐτὴ τὴν πτώση, καὶ στὴ γενικὴ ἀπὸ τὸ γένος, ἀναγνώρισε τὴν πτώση μὲ τὴ γενικότατη χρήση, ποὺ συνδέεται χωρὶς περιορισμὸ μὲ ὅλες τὶς κατηγορίες λέξεων.

  1. Long, A. A. & Seadley D. N. (1987-1989), The Hellenistic Philosophers, Vols. I-II, Cambridge.
  2. Karlheinz, H. (1987), Die Fragmente zur Dialektik der Stoiker, Stuttgart.
  3. Pohlenz, M. (1964), Die Stoa. Geschichte einer geistigen Bewegung, Vols. I-II, Götingen.a↑ b↑ c↑