You are here

146

Please add a search word

T= Testimonium  F= Fragmentum  E=  Επιγραφή / Inscription

Aetius, Placita 4.20, 2 = [Plutarchus], De plac. philos. 902 F - 903 A:
Ἀέτιος, Περὶ ἀρεσκόντων 4.20, 2:

Οἱ Στωικοὶ θεωροῦσαν τὴ φωνὴ κάτι σωματικό· γιατὶ κάθε τι ποὺ δρᾶ ἢ

ἐνεργεῖ εἶναι σωματικό, ἡ δὲ φωνὴ ἐνεργεῖ καὶ δρᾶ· γιατὶ τὴν ἀκοῦμε καὶ

τὴν αἰσθανόμαστε, ὅταν προσπίπτει στὴν ἀκοή μας, ὅπως μιὰ δακτυλι-

δένια σφραγίδα πάνω στὸ κερί. Ἀκόμα κάθε τι ποὺ κινεῖ καὶ ἐνοχλεῖ

εἶναι σωματικό· σὲ κίνηση ὅμως μᾶς θέτει ἡ εὐάρεστη μουσική, ἐνῶ ἡ

ἄμουση μᾶς ἐνοχλεῖ. Ἀκόμα καὶ κάθε τι κινούμενο εἶναι σωματικό· ἡ

φωνὴ ὅμως κινεῖται καὶ προσπίπτει σὲ λείους τόπους καὶ ἀντανακλᾶται

ὅπως μιὰ μπάλα ποὺ κτυπᾶ πάνω στὸν τοῖχο· ὁπωσδήποτε μιὰ μοναδικὴ

φωνή, ποὺ σπάει μέσα στὶς αἰγυπτιακὲς πυραμίδες, προκαλεῖ τέσσερις ἢ

πέντε ἀντηχήσεις.

Σχόλια: 

π. 145, 145α καὶ β καὶ 146:

Ἡ φωνὴ εἶναι, κατὰ τὸν Ζήνωνα καὶ τοὺς Στωικούς, κάτι τὸ σωματικό. Αὐτὸ ἔχει ἰδιαίτερη σημασία γιὰ τὶς διακρίσεις, ποὺ θὰ ἀκολουθήσουν μεταξὺ σημαίνοντος (φωνῆς) – σημαινομένου – τυγχάνοντος. Ἡ λέξη «φωνᾶεν» χρησιμοποιούμενη ἀπὸ τὸν Ζήνωνα προέρχεται πιθανὸν ἀπὸ τὴν κυπριακὴ διάλεκτο.
Ὁ Ζήνων ὁρίζει τὴ φωνὴ ὡς πνοὴν ἀέρος, ποὺ ἐξερχόμενη πρὸς τὸν ἐξωτερικὸ ἀέρα πλήττεται, στὴν περίπτωση τῶν ζώων ἀπὸ τὴν ὁρμή, στὴν περίπτωση τῶν ἀνθρώπων ὅμως ἐκπέμπεται ἀπὸ τὴ διάνοια καὶ εἶναι φωνὴ ἔναρθρη, δηλ. εἶναι φωνὴ μέσα στὴν ὁποία ἀρθρώνεται ἡ ἀνθρώπινη σκέψη. (Δὲς Stein, Psychol.1, σημ. 248).
Μποροῦμε νὰ παραλληλίσουμε τὸν ζηνώνειο ὁρισμὸ μὲ τὸν πλατωνικὸ (Τίμ. 67b): «ὅλως μὲν οὖν θῶμεν τὴν δι' ὤτων ὑπ' ἀέρος ἐγκεφάλου τε καὶ αἵματος μέχρι ψυχῆς πληγὴν διαδιδομένην.» Ὁ Ἀριστοτέλης ἐπίσης στὸ Περὶ ψυχῆς ΙΙ 8 ἀναφέρεται στοὺς ὅρους ψόφος, ἀκοή, φωνή. Ὁ ψόφος (ἦχος) παράγεται «ὅταν ὑπομένῃ πληγεὶς ὁ ἀὴρ καὶ μὴ διαχυθῇ» (419β21), ἐνῶ ἡ φωνὴ χαρακτηρίζεται ὡς «ψόφος τις ἐμψύχου» (420β5).

 

ἀπ. 146, 147:

Στὰ ἀποσπάσματα αὐτὰ ἔχουμε νὰ παρατηρήσουμε τὰ ἀκόλουθα:
1. «Ὅτι ἡ φωνὴ ἐνεργεῖ, γιὰ νὰ τὴν ἀκούουμε, ὅταν προσπίπτει στ' ἀφτιά μας, ὅπως μιὰ δακτυλιδένια σφραγίδα πάνω στὸ κερί». Πρόκειται γιὰ τὴν ἴδια μεταφορά, ποὺ χρησιμοποιεῖ ὁ Ζήνων γιὰ τὴν ἐξήγηση τῆς φαντασίας ὡς τύπωσης-ἐντύπωσης. Στὶς κατ' αἴσθηση παραστάσεις (φαντασίας) δὲν ἀνήκουν μόνο οἱ ὀπτικὲς ἀλλὰ καὶ οἱ ἀκουστικὲς (ἀπ. 101, 103, 110, 114).
2. Ἡ φωνὴ ὡς κάτι σωματικὸ μᾶς θέτει σὲ κίνηση. Αὐτὴ ἡ κίνηση μπορεῖ νὰ εἶναι ἡ συγκίνηση, τὸ εὐάρεστο αἴσθημα, ποὺ προκαλεῖ ἡ μουσική. Ἡ φωνὴ λοιπὸν μπορεῖ νὰ εἶναι μιὰ ἔκφραση τοῦ ὡραίου. Μπορεῖ ὅμως νὰ εἶναι ὡς ἔναρθρη φωνὴ ἔκφραση τοῦ λόγου, τῆς σκέψης. Μπορεῖ ὡστόσο ὡς «λέξις» νὰ μὴ σημαίνει καὶ τίποτε (δὲς ἀπ. 156).

  1. Stein, L. (1886), Die Psychologie der Stoa, Vols. 1-2, Berliner Studien für classische Philologie und Archaeologie Berlin.