You are here

142

Please add a search word

T= Testimonium  F= Fragmentum  E=  Επιγραφή / Inscription

Epiphanius, Adversus haeres. 3.2, 9 (Dindorf 3, p. 567):

(26) ἔλεγε δὲ [ὁ Ζήνων] καὶ μετὰ χωρισμὸν τοῦ σώματος*** καὶ ἐκάλει

τὴν ψυχὴν πολυχρόνιον1 πνεῦμα, οὐ μὴν δὲ ἄφθαρτον δι' ὅλου ἔλεγεν

αὐτὴν εἶναι · ἐκδαπανᾶται γὰρ ὑπὸ τοῦ πολλοῦ χρόνου εἰς τὸ ἀφανές, ὥς

φησι.

  1. 1 χρόνον τινὰ διαμένειν vel similia excidisse vidit Diels.
Ἐπιφάνιος, Κατὰ αἱρέσεων 3.2, 9 (Dindorf 3, p. 567):

(26) ἔλεγε δὲ [ὁ Ζήνων] καὶ μετὰ τὸν χωρισμὸ τοῦ σώματος ...καὶ ὀνό-

μαζε τὴν ψυχὴ ἕνα πολυχρόνιο πνεῦμα (πνοή), ὡστόσο ἔλεγε ὅτι δὲν

εἶναι αἰώνια ἄφθαρτο. Γιατὶ ξοδεύεται ἀπὸ τὸν πολὺ χρόνο καὶ πάει

στὴν ἀφάνεια, ὅπως λέει.

Σχόλια: 

ἀπ. 142, 143, 144:
Δὲς ἐπίσης καὶ ἀπ. 130, 132, 133 (3 καὶ 6), 134 (81).
Στὸ ἀπ. 142 ὑπονοεῖται, ὅτι ὁ Ζήνων θεωροῦσε ὅτι στὸν νοῦ ὑπάρχει κάτι θεῖο ἢ καλύτερα, ὅτι ὁ νοῦς εἶναι θεὸς (ἀπ. 130). Αὐτὸ δὲν σημαίνει ὅμως ὅτι ἕνα μέρος (ὁ νοῦς ἢ τὸ ἡγεμονικὸ) εἶναι ἀθάνατο, ἀλλὰ ὅτι τὸ κοσμικὸ πνεῦμα εἶναι ἀθάνατο. Τὸ «νοερὸν πῦρ» ποὺ ὀνομάζει ὁ Ζήνων θεὸ στὸν ἄνθρωπο μὲ τὴ γέννηση «ψύχεται». Αὐτὸ ὅμως τὸ ἀνθρώπινο πνεῦμα εἶναι ὄχι ἀθάνατο ἀλλὰ πολυχρόνιο. Διαμένει γιὰ ἕνα ὁρισμένο χρόνο μετὰ τὸν θάνατο, δὲν εἶναι ὅμως αἰώνια ἄφθαρτο, ἀλλὰ στὸ τέλος ἐκδαπανᾶται «εἰς τὸ ἀφανὲς» ἐπιστρέφοντας, πρέπει νὰ ὑποθέσουμε, στὴν πηγή του. Στὸ ἀπ. 130 διαβάζουμε, ὅτι ὁ Κλεάνθης διδάσκει ὅτι οἱ ψυχὲς μετὰ τὸν θάνατο παραμένουν μέχρι τὴν ἐκπύρωση τῶν πάντων, αὐτὸ ὅμως ὁ Χρύσιππος τὸ περιορίζει μόνο στὶς ψυχὲς τῶν σοφῶν.
Ὁ χαρακτηρισμὸς «πολυχρόνιον» μᾶς θυμίζει τὸ χωρίο τοῦ πλατωνικοῦ Φαίδωνος (87a-88b) γιὰ τὴν ἀθανασία τῆς ψυχῆς καὶ τὴν ἀναφορὰ τοῦ Σωκράτη (95c): «τὸ δὲ ἀποφαίνειν ὅτι ἰσχυρόν τί ἐστιν ἡ ψυχὴ καὶ θεοειδὲς καὶ ἦν ἔτι πρότερον πρὶν ἡμᾶς ἀνθρώπους γενέσθαι οὐδὲν κωλύειν φῂς πάντα ταῦτα μηνύειν ἀθανασίαν μὲν μή, ὅτι δὲ πολυχρόνιόν τέ ἐστιν ψυχή, καὶ ἦν που πρότερον ἀμήχανον ὅσον χρόνον καὶ ᾔδει τε καὶ ἔπραττεν πολλὰ ἄττα». Βλ. ἐπίσης γιὰ τὸν περιορισμένο χρόνο τῆς ζωῆς τῶν ψυχῶν Zeller1, σ. 218 κ.ἑ. Βλ. ἐπίσης Stein, Psych.2 σ. 97. Ὁ Παναίτιος δέχθηκε τὴ θνητότητα τῆς ψυχῆς ἀκολουθώντας τὴν ἀρχαία Στοά. Ὁ Ποσειδώνιος ὅμως ἀσπαζόμενος σχετικὲς πλατωνικὲς θεωρίες, ὅπως π.χ. τὴν τριμερὴ συγκρότηση τῆς ψυχῆς, τὴν συνδέει μὲ τὴν ἀστρικὴ ἀθανασία.
Ὁ θάνατος εἶναι χωρισμὸς τῆς ψυχῆς ἀπὸ τὸ σῶμα. Αὐτὸ ἀποτελεῖ καὶ ἐπιχείρημα ὅτι ἡ ψυχή, κατὰ τὸν Ζήνωνα, εἶναι κάτι σωματικό, ἀφοῦ τίποτε ποὺ δὲν εἶναι σωματικὸ δὲν μπορεῖ νὰ χωρισθεῖ ἀπὸ τὸ σῶμα. Γιὰ τὸν θάνατο ὡς χωρισμὸ τῆς ψυχῆς ἀπὸ τὸ σῶμα δὲς Πλάτωνος Φαίδων 64c «ἄρα μὴ ἄλλο τι (ἡγούμεθα τὸν θάνατον εἶναι) ἢ τὴν τῆς ψυχῆς ἀπὸ τοῦ σώματος ἀπαλλαγήν

  1. Zeller, E. (1880), Die Philosophie der Griechen, 3d ed., Leipzig.
  2. Stein, L. (1886), Die Psychologie der Stoa, Vols. 1-2, Berliner Studien für classische Philologie und Archaeologie Berlin.