You are here

140α

Please add a search word

T= Testimonium  F= Fragmentum  E=  Επιγραφή / Inscription

Calcidius, In Platonis Timaeum c. 220 sq.:

Stoici vero con quidem sedem esse principalis animae  partis consentiunt nec

tamen sanguinem qui cum corpore nascitur. Spiritum quippe Zeno quaerit

hactenus: «Quo recedente a corpore moritur animal, hoc certe anima est;

naturali porro spiritu recedente moritur animal, naturalis igitur spiritus anima

  est. igitur spiritus anima est».

Calcidius, In Platonis Timaeum c. 220 sq.:

Οἱ Στωικοὶ ὁμόφωνα ἔχουν τὴν ἄποψη, ὅτι ἡ ἕδρα τοῦ ἡγεμονικοῦ μέ-

ρους (τοῦ κεντρικοῦ ὀργάνου) τῆς ψυχῆς εἶναι ἡ καρδιὰ καὶ κατ' οὐδέ-

να τρόπο τὸ αἷμα, ποὺ γεννιέται μαζὶ μὲ τὸ σῶμα. Ὑπὲρ αὐτοῦ λοιπόν,

ὅτι ἡ ψυχὴ εἶναι μιὰ πνοὴ (πνεῦμα) ἐπιχειρηματολογεῖ ὁ Ζήνων μὲ τὰ

ἀκόλουθα: «Ἐκεῖνο, ποὺ μὲ τὴν ἀπομάκρυνσή του ἀπὸ τὸ σῶμα πεθαί-

νει τὸ ζῶο, εἶναι σίγουρα ἡ ψυχή· πρὸς τούτοις εἶναι ἡ φυσικὴ πνοή, ποὺ

μὲ τὴν ἀπομάκρυνσή της πεθαίνει τὸ ζῶο· ἄρα ἡ φυσικὴ πνοὴ εἶναι ἡ

ψυχή.»

Σχόλια: 

ἀπ. 140, 140α, 141:
«μάλιστά πως περὶ τὴν καρδίαν» (ἀπ. 140):
Εἶναι ἡ γενικὴ ἄποψη τῶν Στωικῶν ὅτι ἕδρα τοῦ κεντρικοῦ ὀργάνου τῆς ψυχῆς εἶναι ἡ καρδιὰ τοῦ ἀνθρώπου ἢ ὁ τόπος γύρω ἀπὸ τὴν καρδιά. Ἐλάχιστοι μόνον Στωικοὶ ἀπέκλιναν θεωρώντας ἕδρα τοῦ ἡγεμονικοῦ τὸν ἐγκέφαλο. (Δὲς ἀπ. 139: Ἀέτιος, Περὶ ἀρεσκ. 4. 21, 1-4). Πιθανότατα ὅμως νὰ πρόκειται περὶ ἐσφαλμένης ἀπόδοσης στοὺς Στωικοὺς μιᾶς πλατωνικῆς θεωρίας, ποὺ ἀπαντᾶ στὸν Τίμαιο.
Ἡ ἐπιχειρηματολογία ποὺ ἀνέπτυξαν οἱ Στωικοὶ ἀφορμᾶται ἀπὸ τὸν Ζήνωνα. Αὐτὸς πρῶτος τοποθέτησε τὸ ἡγεμονικὸ στὴν καρδιὰ καὶ μετὰ ἀπὸ αὐτὸν ὁ Χρύσιππος. Ὡστόσο λίγο πρὶν ἀπὸ τὸν Χρύσιππο ὁ ἐξέχων ἀλεξανδρινὸς γιατρὸς Ἡρόφιλος, ποὺ ἔζησε στὴν Ἀλεξάνδρεια περὶ τὸ 300 π.Χ., ἀνεκάλυψε τὸ νευρικὸ σύστημα καὶ τὴ λειτουργία τοῦ ἐγκεφάλου. Ἔτσι ἡ ἐπιχειρηματολογία ἀπὸ τὴν πλευρὰ τοῦ Ζήνωνα καὶ ἰδιαίτερα τοῦ Χρυσίππου ἀντανακλᾶ τὶς συζητήσεις ποὺ γίνονταν, ὅπως τὴν ἀποδίδουν τὰ ἀπ. 140, 140α, 141. Μποροῦμε νὰ συνοψίσουμε τὰ ἐπιχειρήματα στὰ ἀκόλουθα σημεῖα:
1. Ἡ φωνή, ποὺ εἶναι φορέας τοῦ λόγου, ἔρχεται ἀπὸ τὸν φάρυγγα, δὲν ἐκπέμπεται ἑπομένως ἀπὸ τὸ κεφάλι, ἀλλὰ ἀπὸ τὴν περιοχὴ τῆς καρδιᾶς (Γαληνὸς ἀπ. 140). Πρόκειται γιὰ μιὰ ἀξιοσημείωτη θεωρία ποὺ συνδέει τὴ γλώσσα μὲ τὸν λόγο.
2. Ἡ ψυχὴ τρέφεται ἀπὸ τὸ αἷμα. Τὸ αἷμα διαδραματίζει σημαντικὸ ρόλο στὴν «πνευματικὴν» φύση τῆς ψυχῆς.
3. Ἡ καρδιὰ καὶ ἡ ψυχὴ βρίσκονται σὲ φυσικὴ ἐπαφὴ ἡ μιὰ μὲ τὴν ἄλλη καὶ συνιστοῦν τὴν ἑνότητα τῶν φυσιολογικῶν καὶ ψυχικῶν δυνάμεων τοῦ ζῶντος ὄντος.
Ὁ Γαληνὸς διαφωνώντας μὲ τὴν τοποθέτηση τῆς ἕδρας τοῦ ἡγεμονικοῦ στὴν καρδιὰ ἀναφέρεται ὡστόσο στοὺς Περιπατητικοὺς καὶ τοὺς Στωικοὺς (Περὶ ἐμβρ. 4.698, 2-9) καὶ κάνει μνεία τῶν ἀκόλουθων ἐπιχειρημάτων, ποὺ προβάλλουν: α) ὅτι ἡ καρδιὰ γεννιέται πρώτη β) ἡ καρδιὰ διαπλάθει ὅλα τὰ ἄλλα καὶ γ) τὸ βουλητικὸ μέρος τῆς ψυχῆς ἔχει τὴν ἕδρα του στὴν καρδιά. Ὁ Χρύσιππος ὑπερασπίζοντας τὴ θέση τοῦ Ζήνωνος ἀναφέρει ἀνάμεσα στὰ ἄλλα, ὅτι δείχνοντας τὸ στῆθος λέμε: ἐγὼ τὸ λέω σὲ σένα αὐτὸ (Γαλ. II, 2, p. 172) καὶ ὅτι ἐτυμολογικὰ ἡ καρδιὰ ὡς κυρίαρχο μέρος, «κυριεῦον», προέρχεται ἀπὸ τὸ «κρατοῦν», γι' αὐτὸ λέγεται «κρατία» καρδία (Γαλ. ΙΙΙ, 5, 124, p. 295M). Ὁ Χρύσιππος στὸ ἔργο του «Περὶ ψυχῆς» ἐπιχειρηματολογώντας ἀναφέρεται στὶς λαϊκὲς δοξασίες, στοὺς ποιητές, στὶς αὐθόρμητες χειρονομίες, σὲ ἀλληγορικοὺς μύθους καὶ στὴν παρατήρηση ὅτι οἱ ψυχικὲς ταραχὲς κάνουν τὴν καρδιὰ νὰ συμπάσχει. Ἀκόμα καὶ ὁ στωικὸς γιατρὸς Ἐρασίστρατος, ποὺ ἐπιβεβαίωσε τὴν ἀνακάλυψη τοῦ Ἡρόφιλου μὲ δικές του ἔρευνες, κράτησε τὴν καρδιὰ ὡς ἕδρα τοῦ ζωτικοῦ πνεύματος.
Ὁ Ζήνων δὲν ἀκολουθεῖ τὸν Πλάτωνα, ποὺ τοποθετεῖ στὸν ἐγκέφαλο τὴν ἕδρα τῆς ψυχῆς. Ὁ Ὅμηρος, ὡς γνωστόν, τοποθετοῦσε τὰ συναισθήματα στοὺς πνεύμονες καὶ ὁ Ἐμπεδοκλῆς συνέδεε τὴν ψυχὴ μὲ τὸ αἷμα. Ἀλλὰ καὶ ὁ Ἀριστοτέλης τοποθετεῖ στὰ Μικρὰ Φυσικὰ τὴν κεντρικὴ αἰσθητηριακὴ δύναμη στὴν καρδιά. Ἔτσι ὁ Ζήνων συνεχίζει μιὰ μακρὰ παράδοση.