You are here

137α

Please add a search word

T= Testimonium  F= Fragmentum  E=  Επιγραφή / Inscription

Stobaeus, Eclogae 1.49, 33, p. 368 (ex Iamblicho):

Πῶς οὖν διακρίνονται (sc. αἱ δυνάμεις τῆς ψυχῆς); Κατὰ μὲν τοὺς Στωι-

κοὺς ἔνιαι μὲν διαφορότητι ‹τῶν›1 ὑποκειμένων σωμάτων· πνεύματα γὰρ

ἀπὸ τοῦ ἡγεμονικοῦ φασιν οὗτοι διατείνειν ἄλλα κατ'2 ἄλλα, τὰ μὲν εἰς

ὀφθαλμούς, τὰ δὲ εἰς ὦτα, τὰ δὲ εἰς ἄλλα αἰσθητήρια· ἔνιαι δὲ ἰδιότητι

  ποιότητος περὶ τὸ αὐτὸ ὑποκείμενον· ὥσπερ γὰρ τὸ μῆλον ἐν τῷ αὐτῷ

σώματι τὴν γλυκύτητα ἔχει καὶ τὴν εὐωδίαν, οὕτω καὶ τὸ ἡγεμονικὸν ἐν

ταὐτῷ φαντασίαν, συγκατάθεσιν, ὁρμήν, λόγον συνείληφε.

  1. 2 τῶν add. Heeren
  2. 3 κατ' Meineke: καὶ FP: εἰς Heeren.
Στοβαῖος, Ἐκλογαὶ 1.49, 33, p. 368 (ex Iamblicho):

Πῶς λοιπὸν διακρίνονται οἱ λειτουργίες τῆς ψυχῆς; Μερικὲς ἀπ' αὐτές,

σύμφωνα μὲ τοὺς Στωικούς, μὲ βάση τὴ διαφορὰ τῶν ὑποκειμένων σω-

μάτων. Γιατὶ λένε ὅτι ἐκτείνονται «πνεύματα» ἀπὸ τὸ ἡγεμονικό, μερικὰ

στὰ μάτια, μερικὰ στ' αὐτιὰ καὶ μερικὰ στὰ ἄλλα αἰσθητήρια ὄργανα.

Μερικὲς ὅμως λειτουργίες διαφοροποιοῦνται μὲ τὴν ἰδιαιτερότητα τῆς

ποιότητας σὲ σχέση μὲ τὸ ἴδιο ὑποκείμενο· γιατί, ὅπως τὸ μῆλο στὸ ἴδιο

σῶμα ἔχει καὶ τὴ γλυκύτητα καὶ τὴν εὐωδιά, ἔτσι καὶ τὸ ἡγεμονικὸ συν-

δυάζει στὸ ἴδιο σῶμα καὶ τὴν ἐντύπωση καὶ τὴν συγκατάθεση καὶ τὴν

ὁρμὴ καὶ τὸν λόγο.

Σχόλια: 

ἀπ. 135, 135α, 136 καὶ 137α:
«ὀκταμερῆ φασιν εἶναι τὴν ψυχήν»:
Ἡ διαίρεση τῆς ψυχῆς σὲ ὀκτὼ μέρη, ὅπως τὴ διετύπωσε ὁ Ζήνων, μπορεῖ λοιπὸν νὰ ἀντιδιασταλεῖ πρὸς τὴν πλατωνικὴ καὶ ἀριστοτελική. Ἡ τριμερὴς διαίρεση στὸν Πλάτωνα (τὸ λογιστικόν, τὸ θυμοειδὲς καὶ τὸ ἐπιθυμητικὸν) στηρίζεται στὸν συσχετισμὸ ἑνὸς λογικοῦ μὲ ἕνα ἄλογο μέρος. Ἡ ἀριστοτελικὴ διάκριση σὲ θρεπτική, αἰσθητικὴ καὶ διανοητικὴ ψυχὴ ἐπισημαίνει τοὺς ἀναβαθμοὺς μιᾶς ἀνέλιξης. Ἀντίθετα, τὰ ὀκτὼ μέρη τῆς ζηνώνειας διάκρισης στηρίζονται στὴν ἔμφαση ποὺ δίδεται στὸ κεντρικὸ μέρος τῆς ψυχῆς, τὸ ἡγεμονικό, μὲ μιὰ προέκταση στὶς αἰσθήσεις, στὴ φωνὴ καὶ στὴ γενετήσια λειτουργία τῆς ἀναπαραγωγῆς.
Θὰ πρέπει νὰ μὴ ταυτίζουμε τὰ μέρη μὲ τὶς δυνάμεις τῆς ψυχῆς. Γιατὶ οἱ δυνάμεις, ὅπως ἡ ὁρμή, ἡ συγκατάθεσις, καὶ ἡ κατάληψις εἶναι «ἑτεροιώσεις τοῦ ἡγεμονικοῦ» (Σέξτος Μαθ. 7. 237): «καὶ γὰρ ἡ ὁρμὴ καὶ ἡ συγκατάθεσις καὶ ἡ κατάληψις ἑτεροιώσεις εἰσὶ τοῦ ἡγεμονικοῦ». Ἐπίσης βλ. ἀπ. 137α, ὅπου ἡ φαντασία, ἡ συγκατάθεση, ἡ ὁρμὴ καὶ ὁ λόγος ἀποτελοῦν δυνάμεις, ποὺ ἐνυπάρχουν στὸ ἡγεμονικό. Δὲς ἐπίσης ἀπ. 138.
Ὁ Τερτυλλιανός, ἀπ. 135α, φρονεῖ ὅτι ὁ Ζήνων κάνει μιὰ τριμερὴ μόνο διαίρεση. Πιθανὸ νὰ διακρίνει τὸ ἡγεμονικόν, τὸ φωνητικὸν καὶ τὸ σπερματικόν, θεωρώντας τὶς πέντε αἰσθήσεις μέρη τοῦ σώματος ποὺ ἔχουν ὡστόσο κέντρο τους τὸ ἡγεμονικό.
Ὁ Heinze (Bursian's Jahresb. I, σ. 191) θεωρεῖ πιὸ ἀξιόπιστο τὸν Νεμέσιο ἀπὸ τὸν Τερτυλλιανό. Σίγουρα ἡ ὀρθότερη ἄποψη εἶναι ὅτι ὁ Ζήνων σκεφτόταν μιὰ ὀκταμερὴ διαίρεση. Δὲς σχετικά, Pearson, Fragments1, σσ. 142-3.

  1. Pearson, A. C. (1891), The Fragments of Zeno and Cleanthes, London.