You are here

136

Please add a search word

T= Testimonium  F= Fragmentum  E=  Επιγραφή / Inscription

Diogenes Laertius 7.110, 157, 159:
Διογένης Λαέρτιος 7.110, 157, 159:

(110) Λένε ὅτι ἡ ψυχὴ εἶναι ὀκταμερής· διότι τὰ μέρη της εἶναι τὰ πέντε

αἰσθητήρια ὄργανα καὶ τὸ γλωσσικὸ μέρος καὶ τὸ διανοητικό, ποὺ εἶναι ἡ

ἴδια ἡ διάνοια, καὶ τὸ γεννητικὸ (ἀναπαραγωγικὸ) μέρος. (157) Τὰ μέρη

τῆς ψυχῆς, λένε, ὀκτώ, οἱ πέντε αἰσθήσεις καὶ οἱ γεννητικὲς δυνάμεις

μέσα μας, ἡ δύναμη τῆς γλώσσας καὶ ἡ δύναμη τοῦ λογισμοῦ. (159) Τὸ

ἡγεμονικὸ εἶναι, σύμφωνα μ' αὐτούς, τὸ κυριότατο μέρος τῆς ψυχῆς,

μέσα στὸ ὁποῖο γεννιοῦνται καὶ οἱ παραστάσεις καὶ οἱ ὁρμὲς καὶ ἀπ'

ὅπου ἐκπέμπεται ὁ λόγος, ποὺ βρίσκεται στὴν καρδιά.

Σχόλια: 

ἀπ. 135, 135α, 136 καὶ 137α:
«ὀκταμερῆ φασιν εἶναι τὴν ψυχήν»:
Ἡ διαίρεση τῆς ψυχῆς σὲ ὀκτὼ μέρη, ὅπως τὴ διετύπωσε ὁ Ζήνων, μπορεῖ λοιπὸν νὰ ἀντιδιασταλεῖ πρὸς τὴν πλατωνικὴ καὶ ἀριστοτελική. Ἡ τριμερὴς διαίρεση στὸν Πλάτωνα (τὸ λογιστικόν, τὸ θυμοειδὲς καὶ τὸ ἐπιθυμητικὸν) στηρίζεται στὸν συσχετισμὸ ἑνὸς λογικοῦ μὲ ἕνα ἄλογο μέρος. Ἡ ἀριστοτελικὴ διάκριση σὲ θρεπτική, αἰσθητικὴ καὶ διανοητικὴ ψυχὴ ἐπισημαίνει τοὺς ἀναβαθμοὺς μιᾶς ἀνέλιξης. Ἀντίθετα, τὰ ὀκτὼ μέρη τῆς ζηνώνειας διάκρισης στηρίζονται στὴν ἔμφαση ποὺ δίδεται στὸ κεντρικὸ μέρος τῆς ψυχῆς, τὸ ἡγεμονικό, μὲ μιὰ προέκταση στὶς αἰσθήσεις, στὴ φωνὴ καὶ στὴ γενετήσια λειτουργία τῆς ἀναπαραγωγῆς.
Θὰ πρέπει νὰ μὴ ταυτίζουμε τὰ μέρη μὲ τὶς δυνάμεις τῆς ψυχῆς. Γιατὶ οἱ δυνάμεις, ὅπως ἡ ὁρμή, ἡ συγκατάθεσις, καὶ ἡ κατάληψις εἶναι «ἑτεροιώσεις τοῦ ἡγεμονικοῦ» (Σέξτος Μαθ. 7. 237): «καὶ γὰρ ἡ ὁρμὴ καὶ ἡ συγκατάθεσις καὶ ἡ κατάληψις ἑτεροιώσεις εἰσὶ τοῦ ἡγεμονικοῦ». Ἐπίσης βλ. ἀπ. 137α, ὅπου ἡ φαντασία, ἡ συγκατάθεση, ἡ ὁρμὴ καὶ ὁ λόγος ἀποτελοῦν δυνάμεις, ποὺ ἐνυπάρχουν στὸ ἡγεμονικό. Δὲς ἐπίσης ἀπ. 138.
Ὁ Τερτυλλιανός, ἀπ. 135α, φρονεῖ ὅτι ὁ Ζήνων κάνει μιὰ τριμερὴ μόνο διαίρεση. Πιθανὸ νὰ διακρίνει τὸ ἡγεμονικόν, τὸ φωνητικὸν καὶ τὸ σπερματικόν, θεωρώντας τὶς πέντε αἰσθήσεις μέρη τοῦ σώματος ποὺ ἔχουν ὡστόσο κέντρο τους τὸ ἡγεμονικό.
Ὁ Heinze (Bursian's Jahresb. I, σ. 191) θεωρεῖ πιὸ ἀξιόπιστο τὸν Νεμέσιο ἀπὸ τὸν Τερτυλλιανό. Σίγουρα ἡ ὀρθότερη ἄποψη εἶναι ὅτι ὁ Ζήνων σκεφτόταν μιὰ ὀκταμερὴ διαίρεση. Δὲς σχετικά, Pearson, Fragments1, σσ. 142-3.

  1. Pearson, A. C. (1891), The Fragments of Zeno and Cleanthes, London.