You are here

134

Please add a search word

T= Testimonium  F= Fragmentum  E=  Επιγραφή / Inscription

Nemesius, De natura hominis 2, p. 76-81:

Ἐπειδὴ δὲ καὶ Κλεάνθους τοῦ Στωικοῦ καὶ Χρυσίππου φέρονται λόγοι

τινὲς οὐκ εὐκαταφρόνητοι, ἐκθετέον καὶ τούτων τὰς λύσεις, ὡς ἔλυσαν οἱ

ἀπὸ Πλάτωνος, ὁ Κλεάνθης τοιόνδε πλέκει συλλογισμόν. «οὐ μόνον»,

φησίν, «ὅμοιοι τοῖς γονεῦσι γινόμεθα κατὰ τὸ σῶμα, ἀλλὰ (77) καὶ κατὰ

τὴν ψυχὴν τοῖς πάθεσι , τοῖς ἤθεσι, ταῖς διαθέσεσι· σώματος δὲ τὸ ὅμοιον

καὶ τὸ ἀνόμοιον, οὐχὶ δὲ ἀσωμάτου· σῶμα ἄραψυχήἀλλά ... (78) ἔτι

φησίν· «οὐδὲν ἀσώματος συμπάσχει σώματι οὐδὲ ἀσωμάτῳ σῶμα, ἀλλὰ

σῶμα σώματι· συμπάσχει δὲ ἡ ψυχὴ τῷ σώματι νοσοῦντι (79) καὶ τεμνο-

μένῳ, καὶ τὸ σῶμα τῇ ψυχῇ· αἰσχυνομένης γοῦν ἐρυθρὸν γίνεται καὶ

φοβουμένης ὠχρόν· σῶμα ἄραψυχή.» ... (81) Χρύσιππος δέ φησιν

(ὅτι)1 «ὁ θάνατός ἐστιν χωρισμὸς ψυχῆς ἀπὸ σώματος· οὐδὲν δὲ ἀσώμα-

τον ἀπὸ σώματος χωρίζεται· οὐδὲ γὰρ ἐφάπτεται σώματος ἀσώματον· ἡ

δὲ ψυχὴ καὶ ἐφάπτεται καὶ χωρίζεται τοῦ σώματος· σῶμα ἄραψυ-

χή2.»...

  1. 11 ὅτι om. D1 A1 A2
  2. 13 σῶμα ἄραψυχὴ] οὐκ ἄρα ἀσώματοςψυχὴ Α1 Α3.
Νεμέσιος, Περὶ τῆς ἀνθρώπου φύσεως 2, p. 76-81:

Ἐπειδὴ καὶ τοῦ Κλεάνθη τοῦ Στωικοῦ καὶ τοῦ Χρυσίππου ἀναφέρονται

ὄχι εὐκαταφρόνητα ἐπιχειρήματα, πρέπει νὰ ἐκθέσουμε τὶς ἀναλύσεις

των, ὅπως τὶς ἀνέλυσαν οἱ Πλατωνικοί. Ὁ Κλεάνθης πλέκει τὸν ἀκό-

λουθο συλλογισμό: «ὄχι μόνο», λέει, «γινόμαστε ὅμοιοι μὲ τοὺς γονεῖς

μας κατὰ τὸ σῶμα, ἀλλὰ (77) καὶ κατὰ τὴν ψυχὴ μὲ τὰ πάθη, τὰ ἤθη, τὶς

διαθέσεις· χαρακτηριστικὸ δὲ τοῦ σώματος εἶναι τὸ ὅμοιο καὶ τὸ ἀνό-

μοιο, ὄχι ὅμως τοῦ ἀσώματου· σῶμα ἄρα εἶναι ἡ ψυχή.» ἀλλά... (78)

λέγει ἀκόμη: «τίποτε τὸ ἀσώματο δὲν συμπάσχει μὲ σῶμα, οὔτε σῶμα μὲ

ἀσώματο, ἀλλὰ σῶμα (συμπάσχει) μὲ σῶμα· ἡ ψυχὴ ὡστόσο συμπάσχει

μὲ τὸ σῶμα ὅταν νοσεῖ (79) καὶ τέμνεται, καὶ τὸ σῶμα μὲ τὴν ψυχή· γιατὶ

ὅταν ντρέπεται γίνεται κόκκινο καὶ ὅταν φοβᾶται ὠχρό· ἄρα ἡ ψυχὴ

εἶναι σῶμα.» ...(81) Ὁ Χρύσιππος ἰσχυρίζεται ὅτι «ὁ θάνατος εἶναι χω-

ρισμὸς τῆς ψυχῆς ἀπὸ τὸ σῶμα· τίποτε ὅμως ἀσώματο δὲν χωρίζεται ἀπὸ

σῶμα· γιατὶ δὲν ἐφάπτεται τὸ ἀσώματο σώματος· ἡ ψυχὴ ὅμως καὶ ἐφά-

πτεται καὶ χωρίζεται τοῦ σώματος· σῶμα ἄρα εἶναι ἡ ψυχή.»...

Σχόλια: 

ἀπ. 133, 133α καὶ 134:
Τὰ ἐπιχειρήματα τοῦ Ζήνωνος καὶ τῶν ἄλλων Στωικῶν, ποὺ ἀναφέρονται στὰ ἀποσπάσματα γιὰ τὴ σωματικότητα τῆς ψυχῆς, μποροῦν νὰ συνοψισθοῦν στὰ ἀκόλουθα:
1. Ἡ ψυχὴ εἶναι «πνεῦμα», τὸ πνεῦμα εἶναι κάτι σωματικό.
2. Ἡ ψυχὴ ὡς ἔμφυτο πνεῦμα, ὅταν ἀπομακρύνεται ἀπὸ τὸ ζῶο, ἐπιφέρει τὸν θάνατο. Ἡ ψυχὴ ἄρα εἶναι σῶμα. Γιατὶ τίποτε δὲν χωρίζεται ἀπὸ τὸ σῶμα ποὺ δὲν εἶναι σῶμα.
3. Ὅπως τὸ σῶμα, ἔτσι καὶ ἡ ψυχὴ προσλαμβάνει κληρονομικὰ τὰ γνωρίσματα τῶν γονέων.
4. Ὑπάρχει μιὰ ἀλληλεπίδραση σώματος καὶ ψυχῆς ὡς πρὸς τὰ πάθη. Ὅταν πάσχει τὸ σῶμα, ἀντίστοιχα πάσχει καὶ ἡ ψυχὴ καὶ τὸ ἀντίθετο.
5. Ἡ ἐπαφή, ὅπως δείχνει, π.χ. τὸ χέρι, δὲν χωρίζει κάτι σωματικὸ ἀπὸ κάτι ἀσώματο. Μόνο ἕνα σῶμα μπορεῖ νὰ ἐγγίζει καὶ νὰ ἐγγίζεται.
Ὅπως μαρτυρεῖ τὸ ἀπ. 133α, στὸν ἄνθρωπο ὁ λόγος φτάνει στὴν ὡριμότητά του στὰ 14 χρόνια. Μὲ τὴ γέννηση τοῦ παιδιοῦ τὸ ἡγεμονικὸ εἶναι ὅπως ἕνας ἄγραφος χάρτης. Σὺν τῷ χρόνῳ μὲ τὴ συνάθροιση τῶν αἰσθήσεων καὶ τῶν ἐκτυπώσεων-παραστάσεων πλάθονται οἱ γενικὲς παραστάσεις, ποὺ σμίγοντας μὲ τὶς ἔννοιες ὁδηγοῦν στὰ ἐννοήματα. Μ' αὐτὲς τὶς ἔλλογες εἰκόνες συλλαμβάνει ὁ ἄνθρωπος τὴ (συγκεκριμένη) οὐσία τῶν πραγμάτων. Ὁ λόγος ἔμφυτος στὸν ἄνθρωπο ἔχει ἔτσι τὴν εὐκαιρία νὰ ἐνεργοποιηθεῖ μὲ τὴ βοήθεια τῶν «προλήψεων» σὲ πρῶτο στάδιο στὰ ἑπτὰ χρόνια καὶ σὲ πλήρη ὡρίμανση στὰ δεκατέσσερα.