You are here

131

Please add a search word

T= Testimonium  F= Fragmentum  E=  Επιγραφή / Inscription

Eusebius, Praeparatio evangelica 15.20, 1 (PG. 21 col. 1349):
Εὐσέβιος, Προπαρασκευὴ εὐαγγελικὴ 15.20, 1 (PG. 21 col. 1349):

Ὁ Ζήνων λέει, ὅτι τὸ σπέρμα εἶναι τὸ πνεῦμα (ἡ πνοὴ) ποὺ ἀφήνει ὁ

ἄνθρωπος μαζὶ μὲ ὑγρό, μέρος καὶ ἀπόσπασμα τῆς ψυχῆς καὶ τοῦ σπέρ-

ματος τῶν προγόνων, κράμα καὶ μίγμα ποὺ συστάθηκε ἀπὸ τὰ μέρη τῆς

ψυχῆς. Γιατὶ ἔχοντας τὶς ἴδιες ἀναλογίες μὲ τὸ ὅλο τοῦτο, ὅταν ἀφεθεῖ

μέσα στὴ μήτρα, ἀφοῦ συλληφθεῖ ἀπὸ ἕνα ἄλλο πνεῦμα (πνοή), ποὺ

εἶναι μέρος τῆς ψυχῆς τῆς γυναίκας καί, ἀφοῦ συμφυεῖ μαζί του καὶ

κρυβεῖ, φυτρώνει κινούμενο κι' ἀναζωπυρωνόμενο ἀπὸ ἐκεῖνο, προσ-

λαμβάνοντας διαρκῶς ὑγρὸ καὶ αὐξάνοντας ἀπὸ τὸν ἑαυτό του.

Σχόλια: 

ἀπ. 131:
Ὁ Ζήνων συνδέει τὸ σπέρμα μὲ τὴν ψυχή. Τὸ σπέρμα εἶναι κι' αὐτὸ «πνεῦμα» μαζὶ μὲ τὸ ὑγρό, εἶναι οὐσιαστικὰ μιὰ πανσπερμία, τὸ κρᾶμα καὶ ἀπόσταγμα ὅλων τῶν δυνάμεων, ποὺ περιλαμβάνουν καὶ τὶς ψυχικές. Ὁ Ζήνων παραλαμβάνει αὐτὴ τὴν ἰδέα, ὅτι τὸ σπέρμα προέρχεται ἀπ' ὅλο τὸ σῶμα, ἀπὸ τὸν Ἱπποκράτη (π. ἱερ. νούσ. 2 = π. ἀέρων 14) καὶ τὴν ἰατρικὴ παράδοση, περιλαμβάνει ὅμως σ' αὐτὸ καὶ τὶς ψυχικὲς δυνάμεις. (Βλ. ἐπίσης Ἀλκμαίων, 24Α13). Ἔτσι ἐξηγεῖ τὴν κληρονομικότητα καὶ τῶν ψυχικῶν ἰδιοτήτων, τῆς διάνοιας καὶ τοῦ χαρακτήρα. Παρατηρεῖ ἐξ ἄλλου, ὅτι ἡ κληρονομικότητα δὲν σχετίζεται μόνο μὲ τοὺς ἄμεσους προγόνους ἀλλὰ καὶ μὲ παλαιότερες γενιὲς τῶν προγόνων (κρᾶμα προγόνων). Ὁ σπερματικὸς λόγος εἶναι ἤδη ἐνεργὸς μέσα στὸ παιδὶ καὶ ὁδηγεῖ στὴν ἀνάπτυξή του. (Δὲς ἐπ' αὐτοῦ: M. Pohlenz, Die Stoa1 I, σ. 86).
Ὁ ἀλεξανδρινὸς Στωικὸς τοῦ β´ αἰ. μ.Χ. Ἱεροκλῆς στὸ ἔργο του «Ἠθικὴ Στοιχείωσις» (Ἱεροκλῆς, Ι. 5, 4.38-53) μιλᾶ γιὰ τὴν ἀνάπτυξη τοῦ ἐμβρύου ἀπὸ τὸ σπέρμα, ποὺ ἀπεργάζεται τὸ δημιούργημά του ἀπὸ τὴ στιγμὴ τῆς σύλληψης μέχρι τὴ γέννηση. Ἡ φύσις μέσα στὸ ἀναπτυσσόμενο ἔμβρυο εἶναι «πνεῦμα», πού, μόλις γεννηθεῖ, συναντώντας τὸ περιβάλλον μετατρέπεται σὲ ψυχή, ἡ ὁποία διαθέτει αἴσθηση καὶ ὁρμή. Ὡς ζῶο ἀποτελεῖται ἀπὸ σῶμα καὶ ψυχὴ μὲ τέτοιο τρόπο, ὥστε ἡ ψυχὴ νὰ διαχέεται σ' ὅλα τὰ μέρη τοῦ σώματος ἔχοντας ὄχι μόνον αἴσθηση τῶν γύρω του ἀλλὰ καὶ τοῦ ἑαυτοῦ του. Ἡ ψυχὴ εἶναι ὁ τόνος (τεινομένη), ποὺ συνέχει τὰ μέρη μὲ τὸ ὅλον πιέζοντας πρὸς τὰ ἔξω ἢ δεχόμενη τὶς ἐξωτερικὲς πιέσεις ἔχοντας συναίσθηση τοῦ ἑαυτοῦ της. Ὅτι ἡ ψυχὴ ἐμφανίζεται μὲ τὴ γέννηση μαρτυρεῖ ὁ Πλούταρχος (Περὶ στ. ἐναντ. 1053C-D). Ἡ ψυχὴ ἔχει βέβαια ἐξ ἀρχῆς ἐμφυσηθεῖ μέσα στὸ ἔμβρυο, ἀλλὰ γεννιέται μὲ τὴν «περίψυξη» τοῦ πνεύματος, ὅταν αὐτὸ ἔρθει σ' ἐπαφὴ μὲ τὸ περιβάλλον. Τότε ἡ φύσις, καθὼς ψύχεται καὶ στερεώνεται, γίνεται ψυχή. Ἡ ἐτυμολογία τῆς ψυχῆς συνδέεται ἔτσι μὲ τὸ «ψύχω». Ἡ ψυχὴ ὡστόσο δὲν παύει νὰ εἶναι ἔνθερμο πνεῦμα. Μὲ αὐτὴ τὴν ἑρμηνεία ἀποφεύγεται καὶ ἡ πιθανὴ ἐπισήμανση μιᾶς ἀντίφασης στὶς μαρτυρίες, ποὺ βεβαιώνουν, ὅτι τὸ σπέρμα κατὰ τὸν Ζήνωνα περιέχει ἤδη ὡς πνεῦμα καὶ ὅλες τὶς κληρονομούμενες ψυχικὲς ἰδιότητες, προτοῦ τὸ παιδὶ γεννηθεῖ. Ὁ ὅρος «πανσπερμία», ποὺ συναντοῦμε στὸν Πλούταρχο, Ἠθ. 15, θὰ προέρχεται ἀπὸ τὸν Ζήνωνα.

  1. Pohlenz, M. (1964), Die Stoa. Geschichte einer geistigen Bewegung, Vols. I-II, Götingen.